Istraživanje višestrukih pokazatelja (MICS) o romskoj populaciji u Bosni i Hercegovini 2011.-2012 završni izvještaj

Publication date: 2013

Bosna i Hercegovina: romska populacija Istraživanje višestrukih pokazatelja 2011.–2012. Bosna i Hercegovina: romska populacija Praćenje stanja i položaja djece i žena Bosna i H ercegovina: rom ska populacija, 2011.–2012. Istraživanje višestrukih pokazatelja Bosna i Hercegovina Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Dječiji fond Ujedinjenih nacija Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine Istraživanje višestrukih pokazatelja 2011.–2012. BOSNA I HERCEGOVINA: ROMSKA POPULACIJA ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. Završni izvještaj Februar, 2013. BOSNA I HERCEGOVINA: ROMSKA POPULACIJA ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. Izdavač UNICEF-ov ured za Bosnu i Hercegovinu Autori Dajana Mitrović Enida Imamović Mirza Puzić Lektor Edin Tuzlak Dizajn Sandra Ozimica Naslovna fotografija Dženan Kriještorac Štampa Amos graf Tiraž 500 Štampano u februaru 2013. godine Istraživanje višestrukih pokazatelja (MICS) je međunarodni program istraživanja domaćinstava razvijen od strane Ureda dječijeg fonda Ujedinjenih nacija (UNICEF), kojim se obezbjeđuju ažurne informacije o djeci i ženama te mjere ključni pokazatelji koji omogućavaju državama praćenje napretka u odnosu na Milenijumske razvojne ciljeve i druge međunarodne obaveze. Istraživanje višestrukih pokazatelja o romskoj populaciji 2011.–2012. u Bosni i Hercegovini je provelo Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine (MLJPI BiH) u saradnji s Agencijom za statistiku Bosne i Hercegovine (BHAS). Finansijsku i stručnu podršku pružio je UNICEF BiH. Dodatnu finansijsku pomoć pružio je Populacijski fond Ujedinjenih nacija (UNFPA) i Visoki komesar Ujedinjenih nacija za izbjeglice (UNHCR). Istraživanje je provedeno kao dio četvrtog globalnog ciklusa MICS istraživanja (MICS4). Dodatne informacije o globalnom MICS programu mogu se naći na www.childinfo.org. Preporučeni način navođenja studije: Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine i Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine. (2013.) Istraživanje višestrukih pokazatelja (MICS) o romskoj populaciji u Bosni i Hercegovini 2011.-2012: završni izvještaj. Sarajevo: UNICEF BiH. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA iii Zbirna tabela rezultata1 Pokazatelji Istraživanja višestrukih pokazatelja (MICS) i Milenijumskih razvojnih ciljeva (MDG), istraživanje o romskoj populaciji u Bosni i Hercegovini, 2011.–2012. Oblast MICS4pokazatelj MDG pokazatelj Pokazatelj Vrijednost SMRTNOST DJECE Smrtnost djece 1.1 4.1 Smrtnost djece mlađe od pet godina2 27 promila 1.2 4.2 Smrtnost dojenčadi3 24 promila ISHRANA Stanje uhranjenosti Prevalenca pothranjenosti (manja težina u odnosu na uzrast): 2.1a 1.8 umjerena i ozbiljna pothranjenost (- 2 SD) 8,8 procenata 2.1b 1.8 ozbiljna pothranjenost (- 3 SD) 2,4 procenta Prevalenca niskog rasta (manja visina u odnosu na uzrast): 2.2a umjerena i ozbiljna zakržljalost (- 2 SD) 21,1 procenat 2.2b ozbiljna zakržljalost (- 3 SD) 8,0 procenata Prevalenca mršavosti (manja težina u odnosu na visinu): 2.3a umjerena i ozbiljna neuhranjenost (- 2 SD) 8,3 procenta 2.3b ozbiljna neuhranjenost (- 3 SD) 3,5 procenata Dojenje i ishrana novorođenčadi 2.4 Djeca ikada dojena 95,0 procenata 2.5 Rani početak dojenja 50,3 procenta 2.6 Isključivo dojenje do šestog mjeseca života 22,3 procenta 2.7 Nastavljeno dojenje nakon navršene prve godine života 50,1 procenat 2.8 Nastavljeno dojenje do druge godine života 68,8 procenata 2.9 Pretežno dojenje do šestog mjeseca života 64,0 procenta 2.10 Period trajanja dojenja 20,9 mjeseci 2.11 Hranjenje na flašicu s cuclom 56,3 procenta 2.12 Uvođenje čvrste, polučvrste ili meke/kašaste hrane (67,2) procenta 2.13 Minimalna učestalost hranjenja 60,1 procenat 2.14 Dojenje u skladu s uzrastom djeteta 39,8 procenata 2.15 Učestalost hranjenja mlijekom djece koja ne doje 78,4 procenta Mala porođajna težina 2.18 Niska porođajna težina (masa) novorođenčadi 13,7 procenata 2.19 Novorođenčad vagana nakon porođaja 96,2 procenta ZDRAVLJE DJECE Vakcinacije 3.1 Pokrivenost imunizacijom protiv tuberkuloze 85,6 procenata 3.2 Pokrivenost imunizacijom protiv dječije paralize (poliomijelitis) 14,2 procenta 3.3 Pokrivenost imunizacijom protiv difterije, tetanusa i velikog kašlja (DTP) 12,5 procenata 3.4 4.3 Pokrivenost imunizacijom protiv morbila, rubeole i parotitisa (MRP) 21,8 procenata 3.5 Pokrivenost imunizacijom protiv hepatitisa B 14,5 procenata Njega tokom bolesti 3.8 Primjena oralne rehidracijske terapije uz nastavljeno hranjenje 52,1 procenat 3.9 Traženje pomoći u slučaju sumnje na upalu pluća 79,8 procenata 3.10 Antibiotsko liječenje u slučaju sumnje na upalu pluća 74,9 procenata Upotreba čvrstog goriva 3.11 Čvrsto gorivo (korišteno kao glavni energent za pripremanje hrane) 92,2 procenta VODA I SANITACIJA Voda i sanitacija 4.1 7.8 Korištenje poboljšanih izvora vode za piće 97,4 procenta 4.2 Pročišćavanje (kondicioniranje) vode za piće 2,7 procenata 4.3 7.9 Korištenje poboljšane sanitacije 73,1 procenat 4.4 Sigurno uklanjanje dječijih fekalija 12,3 procenta 4.5 Mjesto za pranje ruku 91,6 procenata 4.6 Dostupnost sapuna 96,5 procenata 1 Vidjeti Dodatak E za definiciju pokazatelja. 2 Stopa se odnosi na 2005. godinu. 3 Stopa se odnosi na 2005. godinu. iv ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA v Oblast MICS4pokazatelj MDG pokazatelj Pokazatelj Vrijednost HIV/AIDS, SEKSUALNO PONAŠANJE I DJECA BEZ RODITELJA Znanje i stavovi o HIV/AIDS-u 9.1 Sveobuhvatno znanje o prevenciji HIV-a: žene u dobi od 15 do 49 godina 8,6 procenata muškarci u dobi od 15 do 49 godina 17,8 procenata 9.2 6.3 Sveobuhvatno znanje o prevenciji HIV-a među osobama u dobi od 15 do 24 godine: žene u dobi od 15 do 24 godine 8,9 procenata muškarci u dobi od 15 do 24 godine 20,9 procenata 9.3 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete: žene u dobi od 15 do 49 godina 41,5 procenata muškarci u dobi od 15 do 49 godina 40,8 procenata 9.4 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om: žene u dobi od 15 do 49 godina 6,5 procenata muškarci u dobi od 15 do 49 godina 13,8 procenata 9.5 Žene koje znaju gdje se mogu testirati na HIV 22,6 procenata Muškarci koji znaju gdje se mogu testirati na HIV 48,6 procenata 9.6 Žene koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 1,7 procenata Muškarci koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 1,4 procenta 9.7 Seksualno aktivne žene u dobi od 15 do 24 godine koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 1,6 procenata Seksualno aktivni muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 2,3 procenta 9.8 Savjetovanje o HIV-u tokom prenatalne zaštite 2,7 procenata 9.9 Testiranje na HIV tokom prenatalne zaštite 0,4 procenta Seksualno ponašanje 9.10 Žene u dobi od 15 do 24 godine koje nikada nisu imale spolni odnos 87,4 procenta Muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji nikada nisu imali spolni odnos 45,8 procenata 9.11 Spolni odnos prije 15. godine života: žene u dobi od 15 do 24 godine 12,0 procenata muškarci u dobi od 15 do 24 godine 14,2 procenta 9.12 Dobna razlika među seksualnim partnerima: žene u dobi od 15 do 24 godine 4,3 procenta muškarci u dobi od 15 do 24 godine 0,8 procenata 9.13 Spolni odnosi osoba koje imaju više partnera: žene u dobi od 15 do 49 godina 1,2 procenta muškarci u dobi od 15 do 49 godina 5,4 procenta 9.14 Korištenje kondoma prilikom spolnog odnosa za osobe koje imaju više partnera: žene u dobi od 15 do 49 godina (*) procenat muškarci u dobi od 15 do 49 godina 27,7 procenata 9.15 Spolni odnosi s osobama koje nisu stalni partneri: žene u dobi od 15 do 24 godine 12,9 procenata muškarci u dobi od 15 do 24 godine 55,6 procenata 9.16 6.2 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalni partneri: žene u dobi od 15 do 24 godine (32,4) procenta muškarci u dobi od 15 do 24 godine 49,0 procenata Siročad 9.17 Porodično okruženje u kojem žive djeca 3,5 procenata 9.18 Prevalenca djece bez jednog ili oba roditelja 4,3 procenta Oblast MICS4pokazatelj MDG pokazatelj Pokazatelj Vrijednost REPRODUKTIVNO ZDRAVLJE Kontracepcija i nezadovoljene potrebe 5.1 5.4 Stopa rađanja među adolescenticama (žene u dobi od 15 do 19 godina) 145 promila 5.2 Rađanje djece u ranoj životnoj dobi 31,0 procenat 5.3 5.3 Stopa prevalence kontracepcije 24,8 procenata 5.4 5.6 Nezadovoljene potrebe 28,4 procenta Zdravlje majke i novorođenčeta Pokrivenost prenatalnom zaštitom: 5.5a 5.5 najmanje jednom od strane stručnog osoblja 79,1 procenat 5.5b 5.5 najmanje četiri puta od strane bilo koga 62,0 procenta 5.6 Sadržaj prenatalne zaštite 70,2 procenta 5.7 5.2 Pomoć stručne osobe pri porođaju 98,7 procenata 5.8 Porođaji u zdravstvenim ustanovama 99,0 procenata 5.9 Porođaji carskim rezom 13,2 procenta RAZVOJ DJETETA Razvoj djeteta 6.1 Podrška učenju 66,1 procenat 6.2 Očeva podrška učenju 59,8 procenata 6.3 Podrška učenju: knjige za djecu 10,8 procenata 6.4 Podrška učenju: predmeti za igru 47,7 procenata 6.5 Neadekvatan nadzor djece 6,6 procenata 6.6 Indeks ranog rasta i razvoja djece 84,9 procenata 6.7 Pohađanje programa obrazovanja u ranom djetinjstvu 1,5 procenata OBRAZOVANJE Pismenost i obrazovanje 7.1 2.3 Pismenost među osobama dobi od 15 do 24 godine: žene u dobi od 15 do 24 godine 68,9 procenata muškarci u dobi od 15 do 24 godine 90,4 procenta 7.2 Spremnost za školu 4,1 procenat 7.3 Neto stopa prijema u osnovnu školu 46,9 procenata 7.4 2.1 Neto stopa pohađanja osnovne škole (prilagođena) 69,3 procenta 7.5 Neto stopa pohađanja srednje škole (prilagođena) 22,6 procenata 7.6 2.2 Djeca koja dostignu završni razred osnovne škole 74,8 procenata 7.7 Stopa završavanja osnovne škole 73,3 procenata Neto stopa završavanja osnovne škole 40,1 procenat 7.8 Stopa prelaska u srednju školu 71,1 procenat 7.9 Indeks rodnog pariteta (osnovna škola) 0,96 (omjer) 7.10 Indeks rodnog pariteta (srednja škola) 0,67 (omjer) ZAŠTITA DJECE Upis u matičnu knjigu rođenih 8.1 Upis u matičnu knjigu rođenih 95,8 procenata Discipliniranje djece 8.5 Nasilno discipliniranje 57,6 procenata Rano stupanje u brak i brak između muškarca i više žena (poliginija) 8.6 Brak prije 15. godine života: žene u dobi od 15 do 49 godina 14,6 procenata muškarci u dobi od 15 do 49 godina 3,9 procenata 8.7 Brak prije 18. godine života: žene u dobi od 20 do 49 godina 48,3 procenta muškarci u dobi od 20 do 49 godina 20,5 procenata 8.8 Žene u dobi od 15 do 19 godina trenutno u braku/zajednici 38,3 procenta Muškarci u dobi od 15 do 19 godina trenutno u braku/zajednici 13,4 procenta 8.9 Brak između muškarca i više žena (poliginija): žene u dobi od 15 do 49 godina 1,0 procenat muškarci u dobi od 15 do 49 godina 0,4 procenata Razlika u godinama između supružnika/partnera: 8.10a žene u dobi od 15 do 19 godina 2,5 procenata 8.10b žene u dobi od 20 do 24 godine 4,8 procenata Nasilje u porodici 8.14 Stavovi prema nasilju u porodici: žene u dobi od 15 do 49 godina 43,5 procenata muškarci u dobi od 15 do 49 godina 21,1 procenat vi ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. Oblast MICS4pokazatelj MDG pokazatelj Pokazatelj Vrijednost PRISTUP MASOVNIM MEDIJIMA I KORIŠTENJE INFORMACIJSKO-KOMUNIKACIJSKIH TEHNOLOGIJA Pristup masovnim medijima MT.1 Izloženost masovnim medijima: žene u dobi od 15 do 49 godina 15,5 procenata muškarci u dobi od 15 do 49 godina 38,6 procenata Korištenje informaciono- komunikacionih tehnologija MT.2 Korištenje računara: žene u dobi od 15 do 24 godine 36,1 procenat muškarci u dobi od 15 do 24 godine 59,7 procenata MT.3 Korištenje interneta: žene u dobi od 15 do 24 godine 33,1 procenat muškarci u dobi od 15 do 24 godine 60,6 procenata SUBJEKTIVNO BLAGOSTANJE Subjektivno blagostanje SW.1 Zadovoljstvo životom: žene u dobi od 15 do 24 godine 38,6 procenata muškarci u dobi od 15 do 24 godine 47,6 procenata SW.2 Sreća: žene u dobi od 15 do 24 godine 70,8 procenata muškarci u dobi od 15 do 24 godine 77,3 procenta SW.3 Percepcija boljeg života: žene u dobi od 15 do 24 godine 25,3 procenta muškarci u dobi od 15 do 24 godine 19,4 procenta KONZUMIRANJE DUHANA I ALKOHOLA Konzumiranje duhana TA.1 Konzumiranje duhana: žene u dobi od 15 do 49 godina 54,7 procenata muškarci u dobi od 15 do 49 godina 56,2 procenta TA.2 Pušenje prije 15. godine života: žene u dobi od 15 do 49 godina 21,8 procenata muškarci u dobi od 15 do 49 godina 19,3 procenta Konzumiranje alkohola TA.3 Konzumiranje alkohola: žene u dobi od 15 do 49 godina 14,3 procenta muškarci u dobi od 15 do 49 godina 48,1 procenat TA.4 Konzumiranje alkohola prije 15. godine života: žene u dobi od 15 do 49 godina 5,3 procenta muškarci u dobi od 15 do 49 godina 18,9 procenata ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. ZbIrna tabela reZultata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . iii SaDržaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . vii PreGleD tabela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .viii PreGleD GrafIkOna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xi SkraćenICe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xii ZahVala . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xiii Sažetak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xiv I uVOD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 Karakteristike istraživanja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 Ciljevi istraživanja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 II uZOrak I MetODOlOGIja IStražIVanja . 3 Dizajn uzorka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Upitnici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Obuka i terenski rad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Obrada podataka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Izrada Izvještaja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Upute za čitanje tabela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 III ObuhVat uZOrka I karakterIStIke DOMaćInStaVa I ISPItanIka . . . . . . . . . . . . . . 7 Obuhvat uzorka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Karakteristike domaćinstava . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Karakteristike muških i ženskih ispitanika u dobi od 15 do 49 godina i djece mlađe od pet godina . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Porodično okruženje u kojem žive djeca . . . . . . 15 IV SMrtnOSt DjeCe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 V IShrana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Stanje uhranjenosti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Dojenje i ishrana djece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Mala težina pri rođenju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 VI ZDraVlje DjeCe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Imunizacija . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Liječenje oralnom rehidracijom . . . . . . . . . . . . . . 34 Njega i liječenje upale pluća antibioticima . . . . 39 Upotreba čvrstog goriva . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 VII VODa I SanItaCIja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Korištenje poboljšanih izvora vode za piće . . . 43 Korištenje poboljšanih sanitacija . . . . . . . . . . . . . 49 Pranje ruku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 VIII rePrODuktIVnO ZDraVlje . . . . . . . . . . . . . . 57 Fertilitet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 Poznavanje metoda kontracepcije . . . . . . . . . . . 59 Korištenje kontracepcije . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 Nezadovoljene potrebe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Prenatalna zaštita . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 Pomoć pri porođaju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 Mjesto porođaja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 IX raZVOj Djeteta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Obrazovanje i učenje u ranom djetinjstvu . . . . 71 Rani rast i razvoj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 X PISMenOSt I ObraZOVanje . . . . . . . . . . . . . . 77 Pismenost među osobama dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Spremnost za školu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Pohađanje osnovne i srednje škole . . . . . . . . . . . 79 XI ZaštIta Djeteta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 Upis u matičnu knjigu rođenih . . . . . . . . . . . . . . . 86 Discipliniranje djece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Rano stupanje u brak i brak između muškarca i više žena (poliginija) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 Stavovi prema nasilju u porodici . . . . . . . . . . . . . 93 XII hIV/aIDS I SekSualnO POnašanje kOje POVećaVa rIZIk OD PrenOSa hIV-a . . . . . 96 Poznavanje načina prenosa HIV-a i zablude o HIV/AIDS-u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV/AIDS-om . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Poznavanje mjesta za testiranje na HIV, savjetovanje o HIV-u i testiranje tokom prenatalne zaštite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Seksualno ponašanje i rizik od prenosa HIV-a . . 111 XIII PrIStuP MaSOVnIM MeDIjIMa I kOrIštenje InfOrMaCIjSkO -kOMunIkaCIjSkIh tehnOlOGIja . . . . . . 120 Pristup masovnim medijima . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Korištenje informacijsko-komunikacijskih tehnologija . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 XIV kOnZuMIranje Duhana I alkOhOla . . 125 Konzumiranje duhanskih proizvoda . . . . . . . . . 125 Konzumiranje alkohola . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 XV SubjektIVnO blaGOStanje . . . . . . . . . . . . 132 DODatak a. Dizajn uzorka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 DODatak b. Spisak osoblja uključenog u istraživanje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 DODatak C. Procjena nivoa uzoračkih grešaka . 149 DODatak D. tabele o kvaliteti podataka . . . . . . . 160 DODatak e. Pokazatelji MICS4 o romskoj populaciji u bih: brojnici i nazivnici . . . . . . . 171 DODatak f. upitnici za MICS4 o romskoj populaciji u bih. . . . . . . . . . . . . . . . . 179 DODatak G. tabele o obrazovanju prema ISCeD klasifikaciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 Sadržaj PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA vii Pregled tabela PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA ixviii ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. Tabela HH.1: Rezultati anketiranja za domaćinstva, žene, muškarce i djecu mlađu od pet godina . . . . 7 Tabela HH.2: Raspodjela članova domaćinstava prema dobi i spolu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Tabela HH.3: Sastav domaćinstava . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Tabela HH.4: Osnovne karakteristike žena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Tabela HH.4M: Osnovne karakteristike muškaraca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Tabela HH.5: Osnovne karakteristike djece mlađe od pet godina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Tabela HH.6: Porodično okruženje u kojem žive djeca (djeca s oba roditelja, jednim roditeljem i siročad) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Tabela CM.1: Živorođena djeca, djeca koja su u životu i procenat preminule djece . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Tabela CM.2: Stopa smrtnosti djece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Tabela NU.1: Stanje uhranjenosti djece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Tabela NU.2: Početak dojenja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Tabela NU.3: Dojenje. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Tabela NU.4: Period trajanja dojenja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Tabela NU.5: Dojenje u skladu s uzrastom djeteta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Tabela NU.6: Minimalna frekvencija hranjenja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Tabela NU.7: Hranjenje na flašicu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Tabela NU.8: Novorođenčad s malom porođajnom težinom (masom) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Tabela CH.1: Vakcinacije u prvoj godini života . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Tabela CH.2: Vakcinacije prema osnovnim karakteristikama . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 Tabela CH.3: Rastvori za oralnu rehidraciju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Tabela CH.4: Navike ishrane za vrijeme dijareje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Tabela CH.5: Oralna rehidracijska terapija s nastavljenom ishranom i drugim vidovima liječenja . . . . 38 Tabela CH.6: Prevalenca sumnje na upalu pluća prema osnovnim karakteristikama . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Tabela CH.7: Poznavanje dva upozoravajuća znaka upale pluća . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 Tabela CH.8: Upotreba čvrstog goriva . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Tabela CH.9: Upotreba čvrstog goriva prema mjestu kuhanja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Tabela WS.1: Korištenje poboljšanih izvora vode . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 Tabela WS.2: Pročišćavanje (kondicioniranje) vode u domaćinstvu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Tabela WS.3: Vrijeme potrebno da se dođe do izvora vode za piće . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Tabela WS.4: Osoba koja donosi vodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 Tabela WS.5: Vrste toaleta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 Tabela WS.6: Korištenje i dijeljenje toaleta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Tabela WS.7: Uklanjanje dječijih fekalija . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Tabela WS.8: Voda za piće i sanitarne “ljestve” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Tabela WS.9: Voda i sapun na mjestu namijenjenom pranju ruku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Tabela WS.10: Dostupnost sapuna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Tabela RH.1: Rano rađanje (žene u dobi od 15 do 19 godina koje su rodile) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Tabela RH.2: Trendovi u ranom rađanju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Tabela RH.3: Znanje o specifičnim metodama kontracepcije . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 Tabela RH.4: Znanje o kontraceptivnim metodama . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 Tabela RH.5: Korištenje kontracepcije . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Tabela RH.6: Nezadovoljena potreba za kontracepcijom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 Tabela RH.7: Pružatelj prenatalne zaštite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Tabela RH.8: Broj posjeta za prenatalnu zaštitu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 Tabela RH.9: Sadržaj prenatalne zaštite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 Tabela RH.10: Pomoć tokom porođaja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 Tabela RH.11: Mjesto porođaja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 Tabela CD.1: Obrazovanje u ranom djetinjstvu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Tabela CD.2: Podrška porodice učenju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 Tabela CD.3: Materijali za učenje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Tabela CD.4: Neadekvatan nadzor djece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 Tabela CD.5: Indeks ranog rasta i razvoja djece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 Tabela ED.1: Pismenost među ženama u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Tabela ED.1M: Pismenost među muškarcima u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Tabela ED.2: Spremnost za školu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 Tabela ED.3: Djeca koja pohađaju prvi razred osnovne škole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Tabela ED.4: Pohađanje osnovne škole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 Tabela ED.5: Pohađanje srednje škole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 Tabela ED.6: Djeca koja su dospjela do završnog razreda osnovne škole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 Tabela ED.7: Završavanje osnovne škole i prelazak u srednju školu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 Tabela ED.8: Rodni paritet u obrazovanju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Tabela CP.1: Prijava rođenja radi upisa u matičnu knjigu rođenih . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 Tabela CP.2: Discipliniranje djece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 Tabela CP.3: Rano stupanje u brak i brakovi između muškarca i više žena (poliginija): žene . . . . . . . . . 90 Tabela CP.3M: Rano stupanje u brak i brakovi između muškarca i više žena (poliginija): muškarci . . . . . 91 Tabela CP.4: Trendovi ranog stupanja u brak: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Tabela CP.4M: Trendovi ranog stupanja u brak: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Tabela CP.5: Razlika u godinama između supružnika/partnera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Tabela CP.6: Stavovi prema nasilju u porodici: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Tabela CP.6M: Stavovi prema nasilju u porodici: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 Tabela HA.1: Poznavanje načina sprečavanja prenosa HIV-a, zabluda o HIV-u/AIDS-u i sveobuhvatno znanje o prenosu HIV-a: žene u dobi od 15 do 49 godina . . . . . . . . . . . . . 98 Tabela HA.1M: Poznavanje načina sprečavanja prenosa HIV-a, zabluda o HIV-u/AIDS-u i sveobuhvatno znanje o prenosu HIV-a: muškarci u dobi od 15 do 49 godina . . . . . . . . . 99 Tabela HA.2: Poznavanje načina sprečavanja prenosa HIV-a, zabluda o HIV-u/AIDS-u i sveobuhvatno znanje o prenosu HIV-a: žene u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . .101 Tabela HA.2M: Poznavanje načina sprečavanja prenosa HIV-a, zabluda o HIV-u/AIDS-u i sveobuhvatno znanje o prenosu HIV-a: muškarcima u dobi od 15 do 24 godine . . . . .102 Tabela HA.3: Znanje o prenosu HIV-a s majke na dijete: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .103 Tabela HA.3M: Znanje o prenosu HIV-a s majke na dijete: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .104 Tabela HA.4: Stavovi prema ljudima koji žive s HIV-om: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .105 Tabela HA.4M: Stavovi prema ljudima koji žive s HIV-om: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .106 Tabela HA.5: Znanje o ustanovi u kojoj se može vršiti testiranje na HIV: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .107 Tabela HA.5M: Znanje o ustanovi u kojoj se može vršiti testiranje na HIV: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . . .108 Tabela HA.6: Znanje o ustanovi u kojoj se može vršiti testiranje na HIV među spolno aktivnim ženama u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .109 Tabela HA.6M: Znanje o ustanovi u kojoj se može vršiti testiranje na HIV među spolno aktivnim muškarcima u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .110 Tabela HA.7: Pokrivenost savjetovanjem i testiranje na HIV tokom prenatalne zaštite . . . . . . . . . . . . . .111 Tabela HA.8: Seksualno ponašanje koje povećava rizik od infekcije HIV-om: žene . . . . . . . . . . . . . . . . .112 Tabela HA.8M: Seksualno ponašanje koje povećava rizik od infekcije HIV-om: muškarci . . . . . . . . . . . . .113 Tabela HA.9: Spolni odnos s više partnerica: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .114 Tabela HA.9M: Spolni odnos s više partner: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .115 Tabela HA.10: Spolni odnos u dobi od 15 do 24 godine s više partnera: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .116 Tabela HA.10M: Spolni odnos u dobi od 15 do 24 godine s više partnerica: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . .117 Tabela HA.11: Spolni odnos s osobama koje nisu stalni partneri: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .118 Tabela HA.11M: Spolni odnos s osobama koje nisu stalni partnerice: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .119 Pregled grafikona PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA xix ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. Tabela MT.1: Izloženost masovnim medijima: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .121 Tabela MT.1M: Izloženost masovnim medijima: muškarci. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .122 Tabela MT.2: Korištenje računara i interneta: žene u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123 Tabela MT.2M: Korištenje računara i interneta: muškarci u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . .124 Tabela TA.1: Sadašnje i dosadašnje konzumiranje duhana: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .126 Tabela TA.1M: Sadašnje i dosadašnje konzumiranje duhana: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .127 Tabela TA.2: Dob prilikom prvog konzumiranja cigareta i učestalost konzumiranja cigareta: žene . . . . .128 Tabela TA.2M: Dob prilikom prvog konzumiranja cigareta i učestalost konzumiranja cigareta: muškarci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .129 Tabela TA.3: Konzumiranje alkohola: žene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .130 Tabela TA.3M: Konzumiranje alkohola: muškarci. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .131 Tabela SW.1: Domene zadovoljstva životom: žene u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .133 Tabela SW.1M: Domene zadovoljstva životom: muškarci u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . .134 Tabela SW.2: Zadovoljstvo životom i sreća: žene u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Tabela SW.2M: Zadovoljstvo životom i sreća: muškarci u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . .137 Tabela SW.3: Percepcija boljeg života: žene u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .138 Tabela SW.3M: Percepcija boljeg života: muškarci u dobi od 15 do 24 godine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .139 Tabela SD.1: Raspodjela domaćinstava (primarnih jedinica uzorka) po opštinama (stratumima) . . .141 Tabela SD.2: Prilagođeni (normalizirani) ponderi prema stratumima u uzorku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .144 Tabela SE.1: Izabrani pokazatelji za koje su izračunate uzoračke greške, istraživanje o romskoj populaciji u BiH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .150 Tabela SE.2: Uzoračke greške: ukupni uzorak, istraživanje o romskoj populaciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . .152 Tabela SE.3: Uzoračke greške: FBiH, istraživanje o romskoj populaciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .154 Tabela SE.4: Uzoračke greške: RS, istraživanje o romskoj populaciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156 Tabela SE.5: Uzoračke greške: BD, istraživanje o romskoj populaciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Tabela DQ.1: Raspodjela članova domaćinstava prema dobi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .160 Tabela DQ.2: Raspodjela podobnih i anketiranih žena prema dobi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161 Tabela DQ.2M: Raspodjela podobnih i anketiranih muškaraca prema dobi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161 Tabela DQ.3: Raspodjela djece mlađe od pet godina u domaćinstvu i upitnika za djecu mlađu od pet godina prema dobi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161 Tabela DQ.4: Stope anketiranja žena prema socioekonomskim karakteristikama domaćinstava . . . .162 Tabela DQ.4M: Stope anketiranja muškaraca prema socioekonomskim karakteristikama domaćinstava . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .163 Tabela DQ.5: Stope anketiranja djece mlađe od pet godina prema socioekonomskim karakteristikama domaćinstava . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .164 Tabela DQ.6: Cjelovitost izvještavanja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .165 Tabela DQ.7: Cjelovitost podataka za antropometrijske pokazatelje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 Tabela DQ.9: Opservacija mjesta za pranje ruku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .167 Tabela DQ.10: Opservacija rodnih listova djece mlađe od pet godina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .167 Tabela DQ.11: Opservacija kartona za vakcinaciju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .168 Tabela DQ.12: Prisustvo majke u domaćinstvu i osoba s kojom je popunjavan Upitnik za djecu mlađu od pet godina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .168 Tabela DQ.13: Izbor djece uzrasta od dvije do 14 godina za modul o discipliniranju djece . . . . . . . . . . .168 Tabela DQ.14: Pohađanje škole prema dobi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .169 Tabela DQ.15: Odnos spolova na rođenju kod rođene djece i žive djece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .170 Tabela ED.1 ISCED: Pohađanje osnovne škole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .238 Tabela ED.2 (a) ISCED: Pohađanje nižeg nivoa srednje škole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .239 Tabela ED.2 (b) ISCED: Pohađanje višeg nivoa srednje škole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .240 Tabela ED.3 ISCED: Rodni paritet u obrazovanju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .241 Grafikon HH.1 Raspodjela opština u uzorku prema administrativnim jedinicama i raspodjela domaćinstava u uzorku prema timovima, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . . 8 Grafikon HH.2: Raspodjela članova domaćinstava prema dobi i spolu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Grafikon NU.1: Procenat djece mlađe od pet godina koja su pothranjena, niskog rasta, mršava ili preuhranjena, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19 Grafikon NU.2: Procenat majki koje su počele dojiti u roku od jednog sata i jednog dana po rođenju djeteta, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . . . . . . . .24 Grafikon NU.3: Procenat novorođenčadi s težinom manjom od 2.500 grama nakon rođenja, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30 Grafikon CH.1: Procenat djece uzrasta 18 do 29 mjeseci koja su dobila preporučene vakcinacije do navršene godine dana života, a za MRP do navršenih 18 mjeseci života, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .32 Grafikon CH.2: Procenat djece mlađe od pet godina s dijarejom u posljednje dvije sedmice prema dobnim grupama, istraživanje o romskoj populaciji, 2011.–2012. . . . . . . . . . . . . . . . . .34 Grafikon WS.1: Procentualna raspodjela članova domaćinstva prema izvoru vode za piće, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .44 Grafikon HA.1: Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina sa sveobuhvatnim znanjem o načinima prenosa HIV-a, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . .97 Grafikon HA.1M: Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina sa sveobuhvatnim znanjem o načinima prenosa HIV-a, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . .97 Grafikon DQ.1: Ukupan broj ženske i muške populacije u domaćinstvima prema dobi, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 xii ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA xiii Skraćenice AIDS Acquired Immune Deficiency Syndrome Sindrom stečene imunodeficijencije BCG Bacillis-Cereus-Geuerin Vakcina protiv tuberkuloze BD Brčko distrikt Bosne i Hercegovine BHAS Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine BiH Bosna i Hercegovina CDC Centres for Disease Control and Prevention Centri za kontrolu i prevenciju bolesti Sjedinjenih Američkih Država CEDAW Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena CRC Convention on the Rights of the Child Konvencija o pravima djeteta CSPro Census and Survey Processing System Softverski paket za obradu podataka iz popisa i istraživanja DTP (DPT) Diphteria Pertussis Tetanus Difterija, hripavac (veliki kašalj) i tetanus ECDI Early Childhood Development Index Indeks ranog rasta i razvoja djeteta FBiH Federacija Bosne i Hercegovine FMZ Federalno ministarstvo zdravstva FZS Federalni zavod za statistiku GAP Gender akcioni plan Bosne i Hercegovine GPI Gender Parity Index Indeks rodnog pariteta Hep B Hepatitis B (zarazna žutica) Hib Hemofilus influenca tip B HIV Human Immunodeficiency Virus Humani virus imunodeficijencije IUD Intrauterine Device Spirala IPV Inaktivna polio vakcina LAM Lactational Amenorrhea Method Metoda laktacione amenoreje MDG Millennium Development Goals Milenijumski razvojni ciljevi MICS Multiple Indicator Cluster Survey Istraživanje višestrukih pokazatelja MICS4 Četvrti globalni ciklus programa Istraživanja višestrukih pokazatelja MRP Morbili, rubeola i parotitis MZSZ RS Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske OPV Oralna polio vakcina ORS Oralne rehidracijske soli u obliku otopine ORT Oralna rehidracijska terapija ppm parts per million Dijelovi na milion RS Republika Srpska RZS RS Republički zavod za statistiku Republike Srpske SPSS Statistical Package for Social Sciences Statistički računarski paket za društvene nauke SZO (WHO) World Health Organisation Svjetska zdravstvena organizacija UNAIDS Joint United Nations Programme on HIV/AIDS Program Ujedinjenih nacija za HIV/AIDS UNDP United Nations Development Programme Razvojni program Ujedinjenih nacija UNFPA United Nations Population Fund Populacijski fond Ujedinjenih nacija UNGASS United Nations General Assembly Special Session Specijalna sjednica Generalne skupštine Ujedinjenih nacija UNHCR United Nations High Commissioner for Refugees Visoki komesar Ujedinjenih nacija za izbjeglice UNICEF United Nations Children’s Fund Dječiji fond Ujedinjenih nacija WFFC World Fit For Children Svijet po mjeri djeteta ZZJZ FBiH Zavod za javno zdravstvo Federacije Bosne i Hercegovine Zahvala Izvještaj koji je pred vama predstavlja rezultat zajedničkog rada velikog broja pojedinaca, institucija i organizacija, koji su svojim entuzijazmom i posvećenošću doprinijeli uspješnoj provedbi prvog Istraživanja višestrukih pokazatelja (MICS) za romsku populaciju u Bosni i Hercegovini (BiH). Primjena jedinstvene MICS metodologije omogućila je odgovor na značajan broj MICS i MDG pokazatelja, što predsta­ vlja validnu osnovu za donošenje odluka zasnovanih na dokazima. Stoga se na prvom mjestu zahvaljujemo Dječijem fondu Ujedinjenih nacija (UNICEF) te Populacijskom fondu Ujedinje­ nih nacija (UNFPA) i Visokom komesaru Ujedinjenih nacija za izbjeglice (UNHCR), bez čije finansijske podrške ne bi bilo moguće provođenje ovog istraživanja. Kao i u prethodnim MICS ciklusima, koncept istraživanja, uključujući unapređenja i inovacije, razvijen je i vođen od strane UNICEF­ovog globalnog tima za MICS. S tim u vezi, iskazujemo posebnu zahvalnost Siraju Mahmudlu, koordinatoru MICS istraživanja za region Srednje i Istočne Evrope i Zajednicu nezavisnih država, čiji je profesionalni doprinos i strpljen­ je bilo od ključnog značaja u svim fazama istraživanja. Nesebičnu podršku u oblasti metodologije istraživanja, uzorkovanja, kao i analize i obrade podataka, pružili su regionalni i MICS4 konsultanti: Aleksandar Zorić, Emma Holmberg, Pierre Marte i Sinan Turkyilmaz te globalni MICS4 konsultanti – Bo Pedersen, David Megill i Shane M. Khan. Zahvalnost dugu­ jemo i predstavnicima globalnog MICS tima, predvođenim Attilom Hancioglu, koji su u svakom trenutku bili spremni podijeliti svoja velika iskustva i znanja. Osim Attile Hancioglu, tim još čine: Ivana Bjelić, Turgay Unalan i Yadigar Coşkun. Istraživanje je provedeno uz podršku resornih ministarstava te učešća institucija i organizacija, čiji predstavnici su bili i članovi Upravnog odbora projekta. Istraživanje ne bi bilo moguće provesti bez pomoći predstavnika nevladinih orga­ nizacija koje se bave pitanjima Roma i regionalnih koordinatora za romska pitanja, čije je zalaganje bilo od presudne važnosti u mnogim segmentima provedbe ovog istraživanja, a posebno za vrijeme terenskog rada. Obuka terenskog osoblja za vršenje antropometrijskog mjerenja obavljena je uz učešće osoblja i korisnika i „Dnevnog centra za djecu koja obavljaju rad na ulici Kantona Sarajevo“, kojima dugujemo posebnu zahvalnost. Poseban značaj u provođenju istraživanja imali su supervizori, kontrolori i anketari, kao i osobe koje su radile na unosu podataka. Svi oni su svojim entuzijazmom i predanošću omogućili dobijanje ovih vrijednih pokazatelja o romskoj popula ciji u BiH. Znanje i iskustvo koje su stekli bit će od velikog značaja budućim, sličnim aktivnostima u zemlji. Na kraju, najveću zahvalnost upućujemo svim domaćinstvima i pojedincima, na strpljenju i vremenu koje su izdvojili, kao i na gostoljubivosti i srdačnosti kojom su nas dočekivali u svojim domovima. Bez njih provođenje ovog istraživanja ne bi bilo moguće. Njihova spremnost na učešće odražava i njihovu potrebu za prikazivanjem stvarne, detaljnije slike uslova u kojima žive romske porodice, kao i nadu da će na ovaj način doprinijeti unapređenju uslova života za romsku djecu i žene u BiH. xiv ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA xv Sažetak Istraživanje višestrukih pokazatelja (MICS) o romskoj populaciji 2011.–2012. u BiH provelo je Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine (MLJPI BiH) u saradnji s Agencijom za statistiku Bosne i Hercegovine (BHAS). Finansijsku i stručnu podršku pružio je UNICEF, a dodatnu finansijsku pomoć pružili su UNFPA i UNHCR. Istraživanje je provedeno kao dio četvrtog globalnog ciklusa MICS istraživanja (MICS4). Istraživanje je provedeno na reprezentativnom uzorku od 1.791 domaćinstva, sa stopom odgovora od 86 procenata. U ovim domaćinstvima anketirano je 1.380 žena i 1.456 muškaraca u dobi od 15 do 49 godina te su popunjeni upitnici za 748 djece mlađe od pet godina. Smrtnost djece Stopa smrtnosti dojenčadi odražava vjerovatnoću umiranja prije prvog rođendana. Stopa smrtnosti djece do pet godina odražava vjerovatnoću umiranja prije petog rođendana. z Stopa smrtnosti dojenčadi iznosi 24 na 1.000 živorođene djece, dok je vjerovatnoća umiranja djece prije pete godine života oko 27 na 1.000 živorođene djece. Stope se odnose na 2005. godinu. Ishrana Stanje uhranjenosti Djeca dosežu svoj potencijal rasta i smatraju se dobro uhranjenim ukoliko im je dostupna adekvatna ishrana, ako nisu izložena čestim oboljenjima i kada su adekvatno zbrinuta. z Rezultati istraživanja su pokazali da je devet procenata romske djece mlađe od pet godina pothranjeno, a dva pro­ centa ozbiljno pothranjeno. Dvadeset i jedan procenat djece je niskog rasta, dok osam procenata djece ozbiljno zaostaje u rastu. Nadalje, osam procenata djece zaostaje u težini (masi) u odnosu na uzrast, od kojih je polovina ozbiljno mršava, dok je preuhranjeno, također, osam procenata djece. Dojenje i ishrana djece Pravilnom ishranom dojenčadi mlađe od šest mjeseci smatra se isključivo dojenje, dok se za djecu uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca smatra da su hranjena na odgovarajući način ako uz dojenje dobijaju dopunsku (čvrstu, polučvrstu ili meku/kašastu) hranu. z Polovina beba, rođenih tokom dvije godine koje su prethodile istraživanju, po prvi put je dojeno u roku od jednog sata po rođenju. z Isključivo je dojilo 22 procenta djece mlađe od šest mjeseci, što predstavlja nizak nivo isključivog dojenja. Dužina isključivog dojenja kod ove djece je u prosjeku iznosila 1,8 mjeseci (medijana). Polovina djece uzrasta od 12 do 15 mjeseci i dalje doji, s prosječnim trajanjem pretežnog dojenja od 8,3 mjeseci. Kod djece koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, medijana trajanja bilo kakvog dojenja (27,5 mjeseci) i pretežnog doje nja (6,4 mjeseci) bila je duža u odnosu na djecu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (17,2 mjeseci za bilo kakvo dojenje i 1,9 mjeseci za pretežno dojenje). z Manje od polovine djece uzrasta od šest do 23 mjeseca doje i hrane se čvrstom, polučvrstom i mekom/kašastom hranom (46 procenata), dok dvije petine djece mlađe od dvije godine doji u skladu s dobi. Mala težina pri rođenju Mala porođajna težina djece (ispod 2.500 grama) sa sobom nosi čitav niz ozbiljnih zdravstvenih rizika za dijete te rana pothranjenost povećava rizik od obolijevanja i umiranja tokom prvih mjeseci i godina života. z Gotovo sva romska djeca, rođena u periodu od dvije godine prije istraživanja, vagana su odmah nakon rođenja (96 procenata), pri čemu je 14 procenata njih imalo težinu manju od 2.500 grama. Zdravlje djece Obuhvat imunizacijom Prema smjernicama UNICEF­a i SZO, do svog prvog rođendana dijete treba primiti BCG vakcinu (kako bi bilo zaštićeno od tuberkuloze), tri doze DTP vakcine (zaštita od difterije, hripavca/velikog kašlja i tetanusa), tri doze polio vakcine, tri doze vakcine protiv hepatitisa B, te vakcinu protiv ospica (morbila). Cilj „Svijeta po mjeri djeteta“ je da se na nivou države u 90 procenata slučajeva osigura potpuni obuhvat imunizacijom djece mlađe od jedne godine, s najmanje 80 procenata pokrivenosti u svakoj teritorijalnoj jedinici. z Obuhvat romske djece u dobi od 18 do 29 mjeseci imunizacijom je niska i iznosi svega četiri procenta (procenat se odnosi na djecu ovog uzrasta koja su, za vrijeme dojenačkog perioda, primila BCG vakcinu, tri doze DTP vakcine i tri doze polio vakcine, kao i MRP vakcinu do navršenih 18 mjeseci života). z Do navršene godine dana života, 86 procenata djece je dobilo BCG vakcinu. z Obuhvat prvom dozom svih vakcina je najveći te opada kod druge i treće doze. Tako je prvu dozu DTP vakcine primilo 30 procenata romske djece, drugu dozu 21 procenat djece, a treću dozu 13 procenata djece. Prvu dozu Polio vakcine do navršene godine dana života dobilo je 32 procenta djece, 24 procenta djece je dobilo drugu dozu, a samo 14 procenata ih je primilo i treću dozu. z Trinaest procenata djece nije dobilo nijednu od obaveznih vakcina (ovaj procenat se odnosi na djecu koja nisu do­ bila BCG vakcinu, tri doze DTP vakcine i tri doze polio vakcine do navršene prve godine života te vakcinu protiv ospica, rubeole i zaušnjaka (MRP) do navršenih 18 mjeseci života). z Pokrivenost imunizacijom protiv ospica, rubeole i zaušnjaka do navršenih 18 mjeseci iznosi 22 procenta. Liječenje dijareje oralnom rehidracijom Tokom liječenja dijareje poseban značaj ima povećanje unosa tečnosti, nastavljena ishrana djeteta i primjena oralnih rehidracijskih soli (ORS). z Tokom dvije sedmice koje su prethodile istraživanju čak 15 procenata romske djece mlađe od pet godina imalo je dija­ reju. Preko polovine ove djece primilo je ORS (58 procenata), 16 procenata djece pilo je više tečnosti nego obično, 73 procenta djece pilo je isto ili nešto manje tečnosti nego inače, a 15 procenata djece pilo je mnogo manje tečnosti nego inače. Preko četiri petine djece unosilo je isto kao obično, nešto manje ili više hrane nego obično (85 procenata), dok je 11 procenata djece unosilo mnogo manje hrane nego inače ili im je potpuno zaustavljeno hranjenje. z Lijek protiv dijareje dobilo je 19 procenata djece, antibiotik u vidu tablete ili sirupa dobilo je sedam procenata, a putem injekcije četiri procenta djece, dok je intravenoznu infuziju primio jedan procenat djece. Nijedan tretman niti lijek za liječenje dijareje nije primilo 25 procenata djece. Njega i liječenje upale pluća antibioticima Cilj „Svijeta po mjeri djeteta“ je smanjenje za jednu trećinu smrtnosti uzrokovane akutnim respiratornim infekcijama. z Simptome sumnje na upalu pluća je u periodu od dvije sedmice prije istraživanja imalo svako deseto dijete mlađe od pet godina, pri čemu je 80 procenata ove djece odvedeno odgovarajućem pružatelju usluga, najčešće u dom zdravlja (68 procenata) i bolnicu (12 procenata). Tri četvrtine djece mlađe od pet godina sa sumnjom na upalu pluća, u pe­ riodu od dvije sedmice koje su prethodile istraživanju, liječeno je antibioticima (75 procenata). z Mali procenat majki poznaje dva opasna znaka upale pluća – teško i ubrzano disanje (šest procenata). Kao opasan simptom zbog kojeg bi odmah odvele dijete u zdravstvenu ustanovu najviše majki je navelo povišenu temperaturu (81 procenat), dok bi manji procenat majki odveo dijete doktoru zbog otežanog disanja (28 procenata) i ubrzanog disanja (13 procenata). xvi ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA xvii Upotreba čvrstog goriva Priprema hrane i grijanje na čvrsta goriva dovodi do stvaranja visoke koncentracije dima u zatvorenom prostoru, koji je opasan po zdravlje. z Skoro sva romska domaćinstava koriste čvrsta goriva za pripremanje hrane (92 procenta), što je najzastupljenije u domaćinstvima čiji su nositelji bez formalnog obrazovanja (96 procenata), a najmanje kod onih sa srednjim ili visokim obrazovanjem (88 procenata). z Posebnu prostoriju za kuhanje ima samo dvije petine romskih domaćinstava koja koriste čvrsta goriva za kuhanje (41 procenat), od čega najmanje domaćinstava najsiromašnijeg imovinskog stanja (22 procenta). Voda i sanitacija Korištenje poboljšanih izvora vode za piće i poboljšane sanitacije Značajan cilj „Svijeta po mjeri djeteta“ je smanjenje broja domaćinstava koja nemaju pristup higijenskim sanitarnim uređajima i jeftinoj, sigurnoj vodi za piće, za barem jednu trećinu. z Skoro svi članovi romskih domaćinstava koriste poboljšan izvor vode za piće (97 procenata), pri čemu se u najvećem procentu radi o vodi iz vodovoda (91 procenat). Drugi najvažniji izvori vode za piće su zaštićeni izvori (pet procenata). z U većini domaćinstava koja moraju donositi vodu, to rade muškarci (61 procenat) ili žene (25 procenata). Po vodu puno rjeđe odlaze ženska ili muška djeca mlađa od 15 godina (po 4 procenta). z Četiri petine romske populacije koristi poboljšanu sanitaciju za uklanjanja fekalija, pri čemu se najviše koristi toalet s vodokotlićem priključenim na kanalizacijski sistem (61 procenat) ili septičku jamu (15 procenata). z Poboljšane izvore vode za piće i poboljšanu sanitaciju najmanje koriste članovi domaćinstava čiji je nositelj bez formalnog obrazovanja (59 procenata) i iz najlošijeg kvintila imovinskog stanja (32 procenta). Pranje ruku Pranje ruku vodom i sapunom je najisplativija zdravstvena intervencija za smanjenje pojave dijareje i upale pluća kod djece mlađe od pet godina. z Gotovo sva domaćinstava imaju sapun na nekom mjestu u stambenom objektu (97 procenata). Sapuna uopšte nema (na bilo kojem mjestu) u 14 procenata domaćinstava najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja te u sedam procenata domaćinstava čiji je nositelj bez formalnog obrazovanja. Reproduktivno zdravlje fertilitet Ukupna stopa fertiliteta označava prosječan broj djece koje će žena roditi do kraja reproduktivnog perioda života, ukoliko sadašnje stope fertiliteta ostanu iste. z Stopa rađanja među adolescenticama (žene u dobi od 15 do 19 godina) iznosi 145 promila za jednogodišnji period prije istraživanja. z Preko četvrtine žena u dobi od 15 do 19 godina imalo je živorođenu djecu (27 procenata), dok je živorođenu djecu prije svoje petnaeste godine imalo tri procenta žena ove dobi. z Blizu trećina žena u dobi od 20 do 24 godine (31 procenat) imala je živorođenu djecu prije svoje osamnaeste godine. Poznavanje metoda kontracepcije i korištenje kontracepcije Adekvatno planiranje porodice važno je za zdravlje žena i djece, stoga je od ključne važnosti dostupnost informacija o kontracepciji te dostupnost odgovarajućih usluga kako bi se spriječile prerane trudnoće, mali vremenski razmak između trudnoća, prekasne trudnoće ili njihov prekomjeran broj. z Gotovo sve žene u dobi od 15 do 49 godina poznaju barem jednu metodu kontracepcije (95 procenata). Moderne metode su poznatije od tradicionalnih metoda, tako je 95 procenata svih žena čulo za bar jednu modernu metodu kontracepcije, dok je 68 procenata žena čulo za barem jednu tradicionalni metodu. z Najpoznatija moderna metoda kontracepcije je muški kondom (88 procenata), zatim spirala (82 procenta) i pilula (76 procenata). Od tradicionalnih metoda, najpoznatija metoda je prekinuti odnos (64 procenta) i periodična apstinencija/praćenje plodnih i neplodnih dana (43 procenta). z Bilo koju metodu kontracepcije trenutno koristi četvrtina žena u dobi od 15 do 49 godina koje su udate ili žive u zajed nici. Najčešće korištene metode kontracepcije su prekinuti snošaj (16 procenata) i muški kondom (4 procenta). Od ostalih metoda kontracepcije, žene koriste pilulu (dva procenta), spiralu (jedan procenat) i žensku sterilizaciju (jedan procenat). Što je niži nivo obrazovanja žena, veća je prevalenca korištenja modernih metoda kontracepcije u odnosu na tradicionalne. Moderne metode koristi samo pet procenata žena bez formalnog obrazovanja i 18 proce­ nata žena sa srednjim ili visokim obrazovanjem. Nezadovoljene potrebe Nezadovoljena potreba za kontracepcijom se odnosi na žene u reproduktivnoj dobi koje ne koriste nijednu metodu kontracepcije, ali koje žele odgoditi sljedeće rađanje ili koje ne žele rađati. z Nezadovoljena potreba za kontracepcijom prisutna je kod tri od deset žena u dobi od 15 do 49 godina, koje su trenutno u braku ili žive u zajednici. Ova potreba je najveća kod žena u dobi od 25 do 34 godine (38 procenata). z Nezadovoljene potrebe za ograničenjem porođaja ima 19 procenata žena, dok devet procenata žena ima nezadovo­ ljenu potrebu za odgađanjem sljedećeg rađanja. Prenatalna zaštita UNICEF i Svjetska zdravstvena organizacija (SZO) preporučuju minimalno četiri posjete tokom trudnoće u okviru prenatalne zaštite. z Oko dvije trećine romskih žena je imalo prenatalnu zaštitu četiri ili više puta (62 procenta), dok je manji procenat majki imao jednu (pet procenata), dvije (sedam procenata) ili tri posjete (pet procenata) prenatalne zaštite. Prenatalnu zaštitu su, većinom, pružali doktori medicine (76 procenata) i medicinske sestre/babice (tri procenta). z Oko petina romskih žena (21 procenat) nije dobila prenatalnu zaštitu. Pomoć pri porođaju i mjesto porođaja Cilj „Svijeta po mjeri djeteta“ je da ženama prilikom porođaja bude osigurana pomoć stručnog lica. z Gotovo svi porođaji romskih žena, koji su se odvijali u periodu od dvije godine prije istraživanja, obavljeni su uz pomoć stručnog osoblja u zdravstvenim ustanovama javnog sektora (99 procenata). Ljekari su prisustvovali porođaju u 79 procenata slučajeva, a medicinske sestre u 20 procenata slučajeva. Razvoj djeteta Obrazovanje i učenje u ranom djetinjstvu Aktivnosti koje podržavaju učenje u ranom djetinjstvu podrazumijevaju angažiranost odraslih članova domaćinstva u čitanju knjiga ili slikovnica s djecom, pričanju priča, pjevanju pjesama, brojanju i crtanju pojmova, kao i izvođenje djece van kuće, igranje i provođenje vremena s djecom. z Kod dvije trećine djece mlađe od pet godina odrasla osoba je bila uključena u najmanje četiri aktivnosti koje promovi raju učenje i spremnost za školu, u periodu od tri dana prije istraživanja. Prosječan broj aktivnosti je iznosio četiri. Učešće oca u jednoj ili više aktivnosti s djecom zabilježeno u 60 procenata slučajeva, pri čemu više s muškom (66 procenata), nego sa ženskom djecom (53 procenta). z Polovina djece kod kuće ima dvije ili više vrsta predmeta za igru (48 procenata), a 11 procenata djece mlađe od pet godina živi u domaćinstvima koja imaju tri ili više knjiga za djecu. z Tokom sedmice koja je prethodila anketi, sedam procenata djece mlađe od pet godina je ostavljano pod neadekvat­ nim nadzorom. Tako je pet procenata djece ostavljeno sâmo kod kuće, dok je četiri procenta djece ostavljeno na čuvanje drugoj djeci mlađoj od deset godina. Neadekvatan nadzor je bio češći kod djece čije majke nemaju nikakvo obrazovanje (sedam procenata), dok djeca majki sa srednjim ili visokim obrazovanjem nisu nikako ostavljana uz neadekvatnu brigu. Djeca u najsiromašnijih 60 procenata populacije (devet procenata) su češće ostavljana uz neadekvat nu brigu, nego djeca iz najbogatijih 40 procenata populacije (dva procenta). z Organizirane programe obrazovanja u ranom djetinjstvu pohađa samo dva procenta romske djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci, među kojima približno isti procenat dječaka i djevojčica. xviii ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA xix Indeks ranog rasta i razvoja Indeks ranog rasta i razvoja djeteta predstavlja procenat djece s očekivanim nivoom razvoja u najmanje tri od četiri sljedeće oblasti: pismenost/poznavanje brojeva, fizički razvoj, socijalni emocionalni razvoj i učenje. z Očekivani nivo razvoja je dostiglo 85 procenata romske djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci, bez velikih razlika prema spolu. Iako je uobičajeno da djeca razvijaju više vještina kako postaju starija, podaci pokazuju da je indeks ranog rasta i razvoja kod romske djece uzrasta od 48 do 59 mjeseci (85 procenata) isti kao kod mlađe djece uzrasta od 36 do 47 mjeseci (85 procenata). z Skoro sva djeca imaju adekvatan nivo razvoja u domeni učenja (99 procenata) te su dostigli očekivani nivo fizičkog razvoja (98 procenata), manje djece je dostiglo adekvatan socio­emocionalni razvoj (86 procenata), dok je najmanji procenat djece dostigao očekivani razvoj u domeni pismenosti/poznavanja brojeva (osam procenata). Djeca koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, imala su niži nivo razvoja u domeni pismenosti/ poznavanja brojeva (pet procenata), u odnosu na djecu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (13 procenata). Obrazovanje Spremnost za školu Spremnost djece za osnovnu školu može biti poboljšano kroz učestvovanje u programima obrazovanja u ranom djetin­ jstvu ili kroz predškolsko obrazovanje. z Četiri procenta romske djece koja trenutno pohađaju prvi razred osnovne škole pohađalo je predškolsku ustanovu u prethodnoj godini. Pohađanje osnovne i srednje škole Obrazovanje je osnovni preduslov za borbu protiv siromaštva, promoviranje ljudskih prava i demokratije te unapređenje položaja žena i djece. z Polovina romske djece koja su dovoljno stara da se upišu u osnovnu školu pohađa prvi razred (47 procenata). Djeca odgovarajućeg uzrasta za školu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, u manjem procentu pohađaju prvi razred osnovne škole (39 procenata), u odnosu na djecu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (59 procenata). z Osnovnu školu pohađa preko dvije trećine romske djece odgovarajućeg uzrasta (69 procenata). Ovaj procenat raste s nivoom obrazovanja majke te je veći i kod porodica boljeg imovinskog stanja. Neto stopa završetka osnovne škole iznosi svega 40 procenata. z Indeks rodnog pariteta za osnovnu školu iznosi 0,96, što ukazuje na to da nešto manji procenat djevojčica pohađa osnovnu školu nego dječaka, dok su, međutim, djevojčice u puno lošijem položaju po pitanju pohađanja srednje škole u odnosu na dječake (indeks rodnog pariteta: 0,67). Pismenost među osobama dobi od 15 do 24 godine Pismenost mladih je značajan pokazatelj Milenijumskih razvojnih ciljeva. z Među osobama u dobi od 15 do 24 godine pismeno je više muškaraca (90 procenata), nego žena (69 procenata). Pis­ menost je manja kod žena koje žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, u odnosu na one koje žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (59 procenata u odnosu na 83 procenta), dok kod muškaraca nisu izražene razlike u pismenosti u odnosu na maternji jezik. Također, među onima koji nemaju formalno obrazovanje, više je muškaraca moglo uspješno pročitati zadatu rečenicu (64 procenta), nego žena (16 procenata). Zaštita djeteta Upis u matičnu knjigu rođenih Značajan cilj Međunarodne konvencije o pravima djeteta i „Svijeta po mjeri djeteta“ je upis svakog djeteta u matičnu knjigu odmah nakon rođenja. z Upis u matičnu knjigu rođenih je procijenjen na osnovu uvida u rodni list ili na osnovu izjave majke/staratelja da je upis izvršen. Gotovo sva romska djeca mlađa od pet godina su, prema izjavi majke/staratelja, upisana u matičnu knjigu rođenih (96 procenata), pri čemu u 20 procenata slučajeva anketarima nije pokazan rodni list. Najmanji procenat djece upisane u matičnu knjigu rođenih je u najmlađem uzrastu, među djecom mlađom od godinu dana (91 procenat), što ukazuje na činjenicu da svi roditelji još uvijek ne upisuju djecu u matičnu knjigu odmah nakon rođenja. Discipliniranje djece „Svijet po mjeri djeteta“ navodi da djeca moraju biti zaštićena od svakog čina nasilja. Milenijumska deklaracija, također, poziva na zaštitu djece od zloupotrebe, izrabljivanja i nasilja. z Preko polovine romske djece uzrasta od dvije do 14 godina bilo je izloženo nekom obliku psihičkog ili fizičkog kažnjavanja od strane njihovih roditelja ili drugih odraslih članova domaćinstva, u periodu od mjesec dana prije istraživanja (58 procenata). Psihičkom nasilju je bilo izloženo 49 procenata djece, a fizički je kažnjeno 45 procenata djece, dok je sedam procenata kažnjeno teškom fizičkom kaznom. z Manji procenat odraslih članova domaćinstava je odgovorio da vjeruje da je potrebno fizički kažnjavati djecu (osam procenata), u odnosu na procenat djece koja su doživjela ovakvu kaznu (45 procenata). Rano stupanje u brak i brak između muškarca i više žena (poliginija) Sklapanje braka s maloljetnicima i maloljetnicama predstavlja kršenje ljudskih prava, ugrožava razvoj djevojčica i često rezultira ranom trudnoćom i društvenom izolacijom. z Više žena nego muškaraca u dobi od 15 do 19 godina trenutno živi u braku ili zajednici (38 procenata žena i 13 procenata muškaraca). Procenat ovih žena i muškaraca u braku je veći među onima bez formalnog obrazovanja (53 procenta žena i 20 procenata muškaraca), u odnosu na žene i muškarce sa srednjim i visokim obrazovanjem. z Prije svog petnaestog rođendana udalo se 15 procenata žena u dobi od 15 do 49 godina. Najveći procenat žena koje su se udale dok nisu bile punoljetne je bez formalnog obrazovanja te pripadaju najsiromašnijem kvintilu imovin­ skog stanja. Za muškarca koji je deset ili više godina stariji od njih je udato tri procenta romskih žena u dobi od 15 do 19 godina i pet procenata žena u dobi od 20 do 24 godine. Veoma mali procenat žena i muškaraca u dobi od 15 do 49 godina živi u braku u kojem u muškarac ima više žena/partnerica. Stavovi prema nasilju u porodici Smatra se da su žene koje misle da muškarac ima pravo udariti ili tući svoju ženu u stvarnosti često zlostavljane od strane svojih muževa/partnera, a da muškarci koji imaju identičan stav u stvarnosti često zlostavljaju svoje žene ili partnerice. z Žene u većem procentu nego muškarci opravdavaju kada muž/partner udari ili tuče svoju ženu/partnericu. Žene najviše opravdavaju nasilno ponašanje muževa u slučaju kada žena zanemaruje djecu (32 procenta) ili ako izađe vani bez njegovog znanja (27 procenata), zatim ako se prepire s njim (22 procenta) ili ako odbija seks s njim (20 procenata). Najviše muškaraca smatra da muškarac ima pravo tući svoju ženu/partnericu ako zanemaruje djecu (14 procenata), ako izađe vani bez njegovog znanja ili ako odbije spolni odnos s njim (po deset procenata). z Muškarci i žene koji žive u porodicama iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja češće podržavaju najmanje jedan razlog kojim se opravdava nasilje nad ženama (25 procenata muškaraca i 48 procenata žena), nego muškarci i žene koji žive u najbogatijem kvintilu imovinskog statusa (15 procenata muškaraca i 38 procenata žena). xx ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA xxi HIV/AIDS i seksualno ponašanje koje povećava rizik od prenosa HIV-a Poznavanje načina prenosa HIV-a, zablude o HIV/AIDS-u i stavovi prema osobama koje žive s HIV/AIDS-om Tačna informacija o načinima prenošenja HIV­a je osnovni preduslov za zaštitu od infekcije. z Za HIV/AIDS je čulo 73 procenta muškaraca i 67 procenata žena u dobi od 15 do 49 godina, pri čemu manji procenat muškaraca (58 procenata) i žena (42 procenta) zna oba, glavna načina sprečavanja prenosa HIV­a (da je potrebno imati samo jednog vjernog i neinficiranog partnera/partnericu i koristiti kondom prilikom svakog spolnog odnosa). z Dvije trećine muškaraca (67 procenata) i polovina žena u dobi od 15 do 49 godina znaju da upražnjavanje seksualnih odnosa sa samo jednim vjernim i neinficiranim partnerom može smanjiti rizik od prenosa HIV­a. z Da je korištenje kondoma prilikom svakog spolnog odnosa jedan od glavnih načina sprečavanja prenosa HIV­a, zna 62 procenta muškaraca i 49 procenata žena, a da osoba koja izgleda zdravo može biti zaražena HIV­om, zna nešto više od polovine muškaraca (53 procenta) i preko trećine žena (39 procenata). z Oko trećine muškaraca (35 procenata) i žena (30 procenata) zna da se HIV ne može prenijeti ujedom komarca, dok više od četvrtine žena (27 procenata) i više od trećine muškaraca (37 procenata) zna da se ne može prenijeti ako se dijeli hrana s osobom koja ima AIDS. z Jedanaest procenata žena u dobi od 15 do 49 godina i 20 procenata muškaraca odbacuju dvije najčešće zablude u vezi s HIV/AIDS­om (da se HIV može prenijeti ujedom komarca i dijeljenjem hrane s osobom koja ima AIDS) te znaju da osoba koja izgleda zdravo može biti zaražena HIV­om. z Sveukupno znanje o sprečavanju prenosa HIV­a ima petina muškaraca u dobi od 15 do 24 godine (21 procenat) i u dobi od 15 do 49 godina (18 procenata) te manji procenat žena za obje dobi (po devet procenata). z Pozitivan stav za sva četiri pokazatelja prihvatanja osoba koje žive s HIV­om ima 14 procenata muškaraca i sedam procenata žena. Žene i muškarci s višim nivoom obrazovanja i iz najbogatijih domaćinstava izražavaju pozitivnije stavove prema osobama koje žive s HIV/AIDS­om, nego oni s manjim nivoom obrazovanja i lošijim imovinskim stanjem. Testiranje na HIV Da bi zaštitili sebe i spriječili inficiranje drugih, važno je da pojedinci znaju svoj HIV status, što je, također, presudan faktor kod donošenja odluke o traženju zdravstvene zaštite. z Više muškaraca u dobi od 15 do 49 godina (49 procenata), nego žena (23 procenta), znaju mjesto gdje se mogu testirati na HIV. Ipak, veoma malo njih se ikada testiralo na HIV (oko pet procenata). Na HIV se testiralo više žena i muškaraca sa srednjim i visokim obrazovanjem, u odnosu na one bez formalnog obrazovanja, te više žena i muškaraca koji pripadaju najbogatijem kvintilu imovinskog stanja. Među osobama u dobi od 15 do 24 godine, nešto više od polovine muškaraca (52 procenta) i jedna petina žena (19 procenata) znaju za mjesto na kojem se mogu testirati na HIV (a na HIV se testiralo pet procenata muškaraca i tri procenta žena). z Savjetovanje o HIV­u tokom prenatalne zaštite imalo je svega tri procenta žena, koje su se porodile u periodu od dvije godine prije istraživanja. Tokom prenatalnog perioda malom procentu žena je ponuđen test na HIV, testirane su i saopšteni su im rezultati testa (manje od jednog procenta). Seksualno ponašanje u vezi s prenosom HIV-a Za smanjenje prevalence HIV­a od presudne je važnosti promoviranje sigurnih seksualnih odnosa, pri čemu je naročito značajna upotreba kondoma prilikom svakog spolnog odnosa, posebno kada se radi o povremenim partnerima/partnericama. z Među osobama u dobi od 15 do 24 godine, spolni odnos je imalo 70 procenata muškaraca i 65 procenata žena, pri čemu je spolni odnos prije svoje petnaeste godine imalo 14 procenata muškaraca i 12 procenata žena. Tokom posljednjih 12 mjeseci spolni odnos s više partnera imalo je osam procenata muškaraca u dobi od 15 do 24 godine i dva procenta žena. z S osobom koja im nije stalni partner spolni odnos tokom posljednjih 12 mjeseci imalo je 56 procenata muškaraca i 13 procenata žena u dobi od 15 do 24 godine, pri čemu su muškarci tokom posljednjeg spolnog odnosa s takvom osobom u 49 procenata slučajeva koristili kondom. z Spolne odnose s muškarcem koji je od njih stariji deset i više godina tokom posljednjih 12 mjeseci imalo je četiri procenta žena u dobi od 15 do 24 godine. Pristup masovnim medijima MICS4 istraživanjem ispitana je izloženost žena i muškaraca u dobi od 15 do 49 godina novinama, radiju i televiziji, kao i učestalost korištenja računara i interneta među osobama u dobi od 15 do 24 godine. z Svim navedenim vrstama medija jednom sedmično izloženo je 39 procenata muškaraca i 16 procenata žena, pri čemu više onih sa srednjim i visokim nivoom obrazovanja te onih koji pripadaju najbogatijem kvintilu imovinskog stanja. Muškarci (34 procenta) i žene (osam procenata) koji žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik manje su izloženi svim navedenim vrstama medija u odnosu na muškarce (45 procenata) i žene (25 procenata) koji žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik. z Četrdeset i tri procenta žena i 69 procenata muškaraca u dobi od 15 do 24 godine je koristilo računar nekada tokom života, dok je manje njih koristilo računar najmanje jednom sedmično u posljednjih mjesec dana (29 procenata žena i 57 procenata muškaraca). z Internet je tokom posljednjih 12 mjeseci koristilo više muškaraca (88 procenata) i žena (75 procenata) u dobi od 15 do 24 godine sa srednjim i visokim obrazovanjem, nego onih bez formalnog obrazovanja (26 procenata muškaraca i 8 procenata žena), kao i muškarci (86 procenata) i žene (61 procenat) koji žive u najbogatijem kvintilu imovin­ skog stanja, u odnosu na one koji žive u najsiromašnijem kvintilu imovinskog stanja (30 procenata muškaraca i 9 procenata žena). Konzumiranje duhana i alkohola Konzumiranje duhanskih proizvoda Brojna istraživanja su dokazala da pušenje značajno povećava rizik obolijevanja kod pušača te može dovesti do nastanka ozbiljnih oboljenja kod nepušača, posebno djece. z Oko dvije trećine muškaraca i žena u dobi od 15 do 49 godina izjavilo je da su bilo kada tokom života koristili neki duhanski proizvod. Čitavu cigaretu prije svoje petnaeste godine je po prvi put ispušilo oko jedna petina žena (22 procenta) i muškaraca (19 procenata), pri čemu veći procenat osoba oba spola bez formalnog obrazovanja (po 25 procenata) i onih najsiromašnijeg imovinskog stanja (po 29 procenata). z Preko polovine muškaraca (56 procenata) i žena (55 procenata) tokom jednog ili više dana u proteklom mjesecu konzumiralo je bilo koje duhanske proizvode, bez razlika u odnosu na vrstu ili kombinaciju korištenih proizvoda između muškaraca i žena. z Najviše muškaraca i žena koji trenutno puše cigarete u posljednjih 24 sata je ispušilo više od 20 cigareta, pri čemu više muškarci (87 procenata), nego žene (63 procenta). Konzumiranje alkohola Prekomjerno konzumiranje alkohola povećava rizik od nastanka ozbiljnih oboljenja, ali i dovodi do društvenih prob­ lema. Zloupotreba alkohola je, također, povezana s povredama i nasiljem, uključujući i nasilje u porodici. z Alkoholno piće nekad, tokom života, konzumiralo je 45 procenata žena i 69 procenata muškaraca u dobi od 15 do 49 godina. Najmanje jedno alkoholno piće prije svoje petnaeste godine konzumirao je veći procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina (19 procenata), u odnosu na žene (pet procenata). z Tokom jednog ili više dana u prethodnom mjesecu najmanje jedno alkoholno piće konzumiralo je više muškaraca (48 procenata), nego žena (14 procenata) ove dobi. xxii ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 1 Subjektivno blagostanje Razumijevanje zadovoljstva mladih različitim oblastima ili aspektima njihovog života može pomoći u dobijanju sve­ obuhvatne slike njihovih životnih uslova. z Svojim životom zadovoljan je veći procenat muškaraca (48 procenata) u dobi od 15 do 24 godine, nego žena iste dobne grupe (39 procenata). Kada govorimo za oba spola, životom su zadovoljnije osobe u dobnoj grupi od 15 do 19 godina te osobe u dobi od 15 do 24 godine sa srednjim ili visokim obrazovanjem, kao i one najboljeg imovinskog stanja. z Također, kada je riječ o oba spola, sretniji su muškarci i žene u dobnoj grupi od 15 do 19 godina, zatim oni koji imaju srednje i visoko obrazovanje te oni koji pripadaju najbogatijem kvintilu imovinskog stanja. z Rezultati istraživanja pokazuju da žene u dobi od 15 do 24 godine u većem procentu smatraju da im se život poboljšao u posljednjih godinu dana (29 procenata), u odnosu na muškarce (21 procenat), te su sklonije vjerovati (77 procenata) da će im život za godinu dana biti bolji, nego muškarci (61 procenat). I Uvod Karakteristike istraživanja Ovaj Izvještaj predstavlja dragocjene, sveobuhvatne podatke o stanju romske djece, žena i muškaraca u BiH, dobijene po prvi put na osnovu MICS istraživanja o romskoj populaciji u BiH, koje je provedeno 2011.–2012. godine od strane MLJPI BiH u saradnji s BHAS­om, uz stručnu i finansijsku podršku UNICEF­a BiH te dodatnu finansijsku podršku UNFPA i UNHCR­a. Istraživanje se velikim dijelom temelji na potrebama za praćenjem napretka u postizanju ciljeva koji proizilaze iz aktuelnih međunarodnih sporazuma: Milenijumska deklaracija, koja je usvojena u septembru 2000. godine od strane svih 191 države­članice Ujedinjenih nacija te Akcioni plan pod nazivom „Svijet po mjeri djeteta“ (engleski: World Fit for Chil- dren), koji je usvojen na Posebnoj sjednici Ujedinjenih nacija o djeci u maju 2002. godine od strane 189 zemalja­članica. Obaveze preuzete ovim dokumentima nadovezuju se na obećanja međunarodne zajednice data na Svjetskom samitu za djecu održanom 1990. godine. Potpisavši ove međunarodne sporazume, države su se obavezale da će poboljšati uslove života djece i da će pratiti nap­ redak u postizanju tog cilja. UNICEF­u je u ostvarenju ovog zadatka dodijeljena uloga pružanja podrške. Obaveza preduzimanja akcije: domaće i međunarodne obaveze izvještavanja Države koje su potpisale Milenijumsku deklaraciju, deklaraciju „Svijet po mjeri djeteta“, kao i Akcioni plan, obavezuju se da će pratiti napredak u postizanju ciljeva koji su u njima sadržani: „Redovno ćemo na domaćem, a gdje je potrebno, i na regionalnom nivou pratiti i ocjenjivati napredak u ostvarivanju ciljeva zacrtanih ovim Akcionim planom na domaćem, regionalnom i globalnom nivou. Shodno tome, ojačat ćemo domaće statističke kapacitete za prikupljanje, analiziranje i raščlanjivanje podataka prema spolu, dobi i ostalim rele vantnim faktorima koji mogu doprinijeti razlikama te ćemo podržati veliki broj raznovrsnih istraživanja fokusiranih na djecu. Povećat ćemo saradnju kako bismo podržali napore u pravcu izgradnje statističkih kapaciteta i izgradili kapacitete zajednice za praćenje, procjenu i planiranje.“ („Svijet po mjeri djeteta“, paragraf 60) „.Vršit ćemo periodične provjere napretka na svim domaćim nivoima, u cilju efikasnijeg prevazilaženja prepreka i bržeg djelovanja.“ („Svijet po mjeri djeteta“, paragraf 61) Akcioni plan (paragraf 61), također, poziva na posebnu uključenost UNICEF­a u pripremu periodičnih izvještaja o napretku: „. Od Dječijeg fonda Ujedinjenih nacija, kao vodeće svjetske agencije za djecu, se traži da, u bliskoj saradnji s vladama, relevantnim fondovima, programima i specijaliziranim agencijama sistema Ujedinjenih nacija i svim ostalim relevantnim akterima (prema potrebi), nastavi raditi na pripremi i distribuciji informacija o napretku ostvarenom u implementaciji Deklaracije i Akcionog plana.“ Slično tome, i Milenijumska deklaracija (paragraf 31) poziva na periodično izvještavanje o napretku: „. Zahtijevamo od Generalne skupštine da vrši redovni pregled napretka u implementaciji odredbi ove Deklaracije, a od Generalnog sekretara tražimo da objavljuje periodične izvještaje koje bi razmatrala Generalna skupština i koji bi služili kao osnova za buduće aktivnosti.“ Jedna od glavnih poteškoća po pitanju praćenja i izvještavanja o napretku na ispunjavanju ciljeva Milenijumske deklaracije i Akcionog plana „Svijet po mjeri djeteta“ u BiH je oskudnost relevantne statistike i administrativnih resursa. Stoga su rezultati MICS4 istraživanja o romskoj populaciji od posebne važnosti za procjenu stanja na putu ka ciljevima posta­ vlje nim za 2015. godinu. 2 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 3 MICS istraživanje o romskoj populaciji u BiH, također, predstavlja važan izvor podataka za praćenje provođenja Konvencije o pravima djeteta, Konvencije o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena i Gender akcionog plana BiH, izvještavanje po osnovu Smjernica za prepoznavanje socijalno isključenih kategorija djece u BiH te drugih obaveza koje proizilaze iz procesa evropskih integracija i principa o ljudskim pravima iz Ustava BiH, Ustava Federacije Bosne i Herce­ govine (FBiH) i Ustava Republike Srpske (RS). Dokumenti politike i strateški planovi koji se odnose na djecu u BiH daju značajan naglasak obezbjeđivanju jednakog pristupa uslugama svoj djeci kroz multisektorsko djelovanje. Pokazatelji MICS istraživanja obezbjeđuju uvid u postignuti napredak. Dobijeni pokazatelji su prikazani prema oblastima obuhvaćenim istraživanjem. Krajem 2011. i početkom 2012. godine Federalno ministarstvo zdravstva (FMZ), Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske (MZSZ RS), i Zavod za javno zdravstvo FBiH (ZZJZ FBiH) u saradnji s BHAS­om, provelo je MICS4 istraživanje o ukupnom stanovništvu u BiH. Za istraživanje o ukupnom stanovništvu primijenjena je istovjetna me­ todologija kao i za istraživanje o romskoj populaciji te su korišteni slični anketni instrumenti. Rezultati ovog istraživanja bit će dostupni u posebnom izvještaju za MICS4 o ukupnom stanovništvu u BiH. Ciljevi istraživanja Istraživanje višestrukih pokazatelja o romskoj populaciji u BiH za 2011.–2012. godinu, kao osnovne ciljeve ima: z obezbijediti osnovne podatke za procjenu stanja romske djece, žena i muškaraca u BiH, z obezbijediti podatke neophodne za praćenje napretka u ostvarivanju ciljeva zacrtanih u Milenijumskoj deklaraciji te drugih ciljeva u vezi s kojim je postignuta međunarodna saglasnost, koji bi služili kao osnova za buduće djelovanje, z doprinijeti unapređenju sistema praćenja u BiH i stručnog znanja u izradi, implementaciji i analizi takvih sistema, z obezbijediti podatke o stanju romske djece, žena i muškaraca, uključujući identifikaciju ranjivih grupa i razlika u uslovima života, kako bi se obezbijedili podaci za razvoj politika i intervencija u oblasti zdravstvene i socijalne zaštite te smanjenja siromaštva. II Uzorak i metodologija istraživanja Dizajn uzorka Uzorak za MICS4 istraživanje o romskoj populaciji u BiH je dizajniran tako da obezbijedi procjenu velikog broja pokazatelja o stanju djece, žena i muškaraca na nivou BiH, FBiH i RS. Okviri uzorka za romsku populaciju nisu postojali do 2009. godine,4 kada je MLJPI BiH provelo projekat „Evidentiranje romskih potreba u BiH“, prilikom kojeg je izvršen popis romskog stanovništva kao dio aktivnosti u okviru Dekade za inkluziju Roma 2005.­2015. Tokom popisivanja, prikupljeni su podaci za 4.307 romskih domaćinstava u 67 opština, od ukupno 142 opštine u BiH. Podaci iz preostalih 75 opština nisu prikupljeni zbog nedostatka informacija o prisutnosti Roma u tim opštinama. Dizajniran je jednoetapni stratificirani uzorak. U svakoj od tri administrativne jedinice u BiH, FBiH, RS i Brčko distrikt BiH (BD), opštine su identificirane kao glavni stratumi uzorka, u kojima je primarna jedinica uzorka bila domaćinstvo. Pet opština je isključeno iz uzorka, zato što su obuhvatale samo jedno domaćinstvo. Rezultati istraživanja su reprezentativni za preostale 62 opštine (u kojima živi više od jednog domaćinstva), a za koje je postojao okvir uzorka. Sva domaćinstva u kojima je nositelj/ica izjavio/la da je romske nacionalnosti, smatrana su romskim domaćinstvima. U svakom stratumu (opštini) odabran je određeni broj domaćinstava, proporcionalno velićini stratuma definiranoj tokom popisivanja provedenog 2009. godine od strane MLJPI BiH. Broj romskih domaćinstava dodijeljenih svakom stratumu na osnovu uzorka odabran je slučajno s jednakom vjerovatnoćom.5 Tokom terenskog rada za MICS, popisana su romska domaćinstva na području opštine u uzorku, a ova ažurirana informacija o veličini svakog stratuma se ogleda u ponderima. Za vrijeme popisivanja provedenog u MICS istraživanju, ukupno je popisano manje domaćinstava (3.784) u odnosu na popis Roma iz 2009. godine (4.302). Terenski timovi su informirani da su mnoga domaćinstva napustila BiH od 2009. godine do trenutka kada je proveden terenski rad MICS istraživanja. Kao komponenta aktivnosti ažuriranja broja domaćinstava izvršenog u okviru MICS istraživanja, tokom popisivanja je na osnovu datuma rođenja nositelja domaćinstva, unutar svakog stratuma izvršen odabir domaćinstava za anketiranje. Kako bi se osiguralo definiranje slučajnog (randomiziranog) odabira domaćinstava, na osnovu veličine uzorka je, slučajnim odabirom, određena „polazna tačka“ i „krajnja tačka“ referentnog intervala. Anketirana su samo ona domaćinstva u kojima je datum rođenja nositelja bio između početne i završne tačke. Na ovaj način je odabrano ukupno 1.791 romsko domaćinstvo, među kojima 542 domaćinstva s djecom mlađom od pet godina i 1.249 domaćinstava bez djece mlađe od pet godina. Za odabir slučajnog uzorka, za svaki stratum (opštinu) pripremljena je lista naselja u kojima se nalaze romska domaćinstva. Također, naselja na ovoj listi poredana su prema slučajnom redoslijedu (pomoću generatora slučajnih brojeva). Anketari su dobili instrukciju da posjete naseljima vrše prema unaprijed definiranom (slučajnom) redoslijedu. Na ovaj način je svako domaćinstvo, unutar stratuma, imalo istu vjerovatnoću odabira. Uzorak nije samoponderisan. U Izvještaju su korišteni ponderi. Detaljniji opis dizajna uzorka priložen je u Dodatku A. Upitnici U istraživanju su korištena četiri standardna MICS4 upitnika: 1) Upitnik za domaćinstvo koji je korišten za prikupljanje podataka o svim de jure članovima6 domaćinstva, o domaćinstvu i o stambenoj jedinici, 2) Upitnik koji se popunjavao u svakom domaćinstvu sa svim ženama u dobi od 15 do 49 godina, uključujući i navršenih 49 godina, 3) Upitnik za muškarce koji se popunjava u svakom domaćinstvu sa svim muškarcima u dobi od 15 do 49 godina, uključujući i navršenih 49 godina, 4) Upitnik za djecu mlađu od pet godina koji se popunjava s majkama ili starateljima sve djece mlađe od pet godina koja žive u domaćinstvu. U istraživanju su dodatno korištena dva upitnika, specifična za BiH, koja nisu sastavni dio standardnih anketnih instrumenata za MICS: 1) Obrazac za procjenu konzumiranja opojnih sredstava (upitnik za samopopunjavanje za žene i muškarce u dobi od 15 do 49 godina) i 2) Upitnik o posjedovanju dokumenata (rađen s osobom koja je odgovarala na Upitnik za domaćinstvo ili drugom odraslom osobom). Podaci prikupljeni ovim upitnicima nisu predstavljeni u ovom Izvještaju i bit će analizirani odvojeno. 4 Posljednji popis stanovništva u BiH proveden je 1991. godine. 5 Velika je varijabilnost u broju domaćinstava po stratumu (od jednog do 132 domaćinstva). 6 Osobe koje stalno borave u domaćinstvu. 4 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 5 Upitnik za domaćinstvo sadržavao je sljedeće module: z obrazac za popisivanje članova domaćinstva z obrazovanje z voda i sanitacija z karakteristike domaćinstva z discipliniranje djece z pranje ruku Upitnik za žene se popunjavao sa svim ženama s navršenih 15, do navršenih 49 godina, koje žive u domaćinstvu, a uključio je sljedeće module: z podaci za ženu z pristup masovnim medijima i korištenje informacijsko­komunikacijskih tehnologija z smrtnost djece7 z da li je posljednji porod bio željeni z zdravlje majki i novorođenčeta z simptomi bolesti z kontracepcija8 z nezadovoljene potrebe z stavovi prema nasilju u porodici z brak/zajednica z seksualno ponašanje z HIV/AIDS z pušenje i konzumiranje alkohola z zadovoljstvo životom z zdravstvena zaštita9 Upitnik za muškarce se popunjavao sa svim muškarcima s navršenih 15, do navršenih 49 godina, koji žive u domaćinstvu, a uključio je sljedeće module: z podaci za muškarca z pristup masovnim medijima i korištenje informacijsko­komunikacijskih tehnologija z smrtnost djece z stavovi prema nasilju u porodici z brak/zajednica z seksualno ponašanje z HIV/AIDS z pušenje i konzumiranje alkohola z zadovoljstvo životom z zdravstvena zaštita10 7 U okviru ovog modula, dodana su pitanja koja nisu standardni dio MICS programa, a koja se odnose na izgubljene trudnoće. 8 U okviru ovog modula, dodano je pitanje koje nije standardni dio MICS programa, a koje se odnosi na poznavanje metoda kontracepcije. 9 Dodatni modul koji nije dio standardnog MICS programa i koji se koristio samo u okviru istraživanja o romskoj populaciji. Podaci prikupljeni ovim modulom nisu predstavljeni u ovom Izvještaju i bit će analizirani odvojeno. 10 Dodatni modul koji nije dio standardnog MICS programa i koji se koristio samo u okviru istraživanja o romskoj populaciji. Podaci prikupljeni ovim modulom nisu predstavljeni u ovom Izvještaju i bit će analizirani odvojeno. Upitnik za djecu mlađu od pet godina11 popunjavan je s majkama ili starateljima djece tog uzrasta koja žive u domaćinstvu. Razgovor je, obično, vođen s majkama djece mlađe od pet godina; u slučajevima kada majka nije navedena na spisku članova domaćinstva, identificiran je i anketiran primarni staratelj djeteta. Upitnik je uključivao sljedeće module: z dob djeteta z upis u matičnu knjigu rođenih z rani rast i razvoj z dojenje z njega tokom bolesti z imunizacija z antropometrijski podaci Upitnici se temelje na modelu upitnika MICS4.12 Standardne engleske verzije MICS4 upitnika su prevedene na lokalne jezike u BiH. Testiranje upitnika obavljeno je u FBiH tokom septembra 2011. godine, na području tri opštine Kantona Sarajevo (Centar, Novo Sarajevo i Ilijaš). Planom je predviđeno anketiranje 18 domaćinstava (po devet u gradskim i seoskim naseljima). Domaćinstva su izabrana primjenom metodologije slučajnog izbora na osnovu datuma rođenja nositelja domaćinstva. Na osnovu rezultata navedenih testiranja, izvršene su izmjene u formulaciji teksta i prevodu upitnika. Primjeri upitnika korištenih u MICS4 istraživanju o romskoj populaciji u BiH priloženi su u Dodatku F ovog Izvještaja. Uporedo s provedbom MICS4 istraživanja na uzorku romske populacije, na kojem je, u saradnji s BHAS­om, radilo Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice BiH, istraživanje na uzorku ukupnog stanovništva u BiH proveli su Federalno ministarstvo zdravstva, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS, Zavod za javno zdravstvo FBiH i BHAS. Za istraživanje o ukupnom stanovništvu primijenjena je istovjetna metodologija kao i za istraživanje o romskoj populaciji te su korišteni slični anketni instrumenti. Dodatak F ovog Izvještaja sadržava anketne instrumente za oba istraživanja (osim Upitnika o boravišnom statusu – dodatni obrazac koji nije sastavni dio standardnih MICS programa). Rezultati ovog istraživanja bit će dostupni u posebnom izvještaju za MICS4 o ukupnom stanovništvu u BiH. Obuka i terenski rad Obuka za terenski rad trajala je 12 dana,13 tokom oktobra 2011. godine. Obuka je uključivala predavanja o tehnikama anketiranja i sadržaju upitnika, kao i praktični rad, kako bi se stekla rutina u postavljanju pitanja. Pri kraju obuke, polaznici su proveli dvodnevno pilot­anketiranje u gradskim i seoskim naseljima na području opštine Novi Grad (Kan­ ton Sarajevo) i opštine Visoko. Rad na terenu vršila su tri tima. Svaki tim se sastojao od četiri anketara (dvije žene i dva muškarca), jednog kontrolora, mjerača i supervizora. Rad na terenu je počeo 9. novembra 2011. godine, a završio je 30. marta 2012. godine. Obrada podataka Unos i obrada podataka vršeni su u MLJPI BiH. Podaci su uneseni uz pomoć CSPro softvera. Unos podataka rađen je na četiri računara, a na istom su radili četiri educirana operatera. Proces su nadzirali supervizori i koordinator za unos podataka. Unos je počeo deset dana nakon početka prikupljanja podataka (20. novembar 2011. godine), a završen je 26. aprila 2012. godine. Podaci su analizirani uz pomoć softverskog programa SPSS (Statistički paket za društvene nauke), verzija 18, te je u tu svrhu korišten predložak programskog koda i plan tabela kojeg je razvio UNICEF. Kako bi se osigurala kontrola kvalitete, svi upitnici su uneseni dva puta i izvršene su interne provjere konzistentnosti podataka. Tokom cijelog istraživanja korištene su procedure i standardni programi koji su razvijeni u okviru globalnog projekta MICS4 i prilagođeni upitnicima za istraživanje o romskoj populaciji u BiH. 11 Termin „djeca mlađa od 5“ i dobne granice za djecu uzrasta „0–4 godine“ i „0–59 mjeseci“, prikazane u tabelama, u ovom Izvještaju koriste se u istom značenju. 12 Standardni MICS4 upitnici se mogu naći na www.childininfo.org/mics4_questionnaire.html. 13 U okviru dvanaestodnevne obuke, kao vježba provedena je dvodnevna pilot-anketa. 6 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 7 Izrada Izvještaja Ustav BiH, koji je integralni dio Dejtonskog mirovnog sporazuma (Aneks 4), definira administrativnu strukturu BiH, kao državu koju čine dva entiteta, Federacija BiH (FBiH) i Republika Srpska (RS), te treća administrativna jedinica, Brčko distrikt BiH (BD). FBiH, RS i BD imaju svoje vlasti i sve nadležnosti i odgovornosti koje Ustavom BiH nisu date u nadležnost institucija BiH. To uključuje zakonodavne i izvršne nadležnosti nad zdravstvenom i socijalnom zaštitom, koje su u FBiH dodatno prenesene na deset federalnih jedinica (kantona). Zbog administrativne strukture zemlje i nadležnosti BiH, FBiH i RS nad strategijama usmjerenim ka blagostanju i razvoju djece, podaci i analize sadržani u Izvještaju predstavljeni su na takav način da odražavaju podatke posebno za BiH (državni nivo), FBiH i RS (entitetski nivoi). Relativno mala veličina uzorka za BD (323 domaćinstava), rezultirala je nedovoljnim brojem slučajeva za pripremu statistički solidnih procjena za sve pokazatelje predstavljene u ovom Izvještaju. Podaci za BD prikazani su u tabelama u ovom Izvještaju gdje god je to moguće. Upute za čitanje tabela Sljedeći podaci, prikupljeni u istraživanju, nisu prikazani u tabelama u ovom Izvještaju: z slučajevi „Bez odgovora/ne zna“ za kategoriju jezika nositelja domaćinstva (osim u tabelama HH.3–HH.5 i DQ.4–DQ.5), z podaci disagregirani prema tipu naselja, budući da se kategorizacija prema tipu naselja ne može primijeniti za nivo opštine, z podaci iz oblasti koje nisu dio standardnog globalnog MICS okvira, osim podataka o poznavanju metoda kontra­ cepcije (oblasti koje su specifične za MICS4 o romskoj populaciji u BiH, a za koje podaci nisu prikazani u Izvještaju su: konzumiranje opojnih sredstava, posjedovanje dokumenata, izgubljene trudnoće i zdravstvena zaštita). Napomena: z (M) — slovo M nakon oznake tabele/grafikona označava da se podaci odnose na mušku populaciju z (*) — zvjezdica u tabelama predstavlja procenat ili proporciju koja nije prikazana zato što je izračunata na osnovu manje od 25 neponderisanih slučajeva z (broj) — vrijednosti u zagradama predstavljaju procente ili proporcije izračunate na osnovu 25–49 neponderisanih slučajeva te označavaju da takve vrijednosti nije moguće tumačiti sa sigurnošću z U okviru dobnih grupa predstavljenih u Izvještaju obuhvaćene su i osobe koje su navršile dob predstavljenu gornjom granicom. Tako, na primjer, ispitanici/ce u dobi od 15 do 49 godina uključuju i one s navršenih 49 godina, a djeca uzrasta od 20 do 23 mjeseca uključuju i onu s navršena 23 mjeseca. III Obuhvat uzorka i karakteristike domaćinstava i ispitanika Obuhvat uzorka Od 1.791 domaćinstva odabranih uzorkom, 1.788 je bilo dostupno u trenutku posjete. Od ovog broja, uspješno je anketirano 1.544 domaćinstava, što čini stopu odgovora od 86 procenata. U anketiranim domaćinstvima je identi­ ficirano 1.457 žena u dobi od 15 do 49 godina, među kojima je uspješno anketirano 1.380 žena, sa stopom odgo­ vora od 95 procenata. Osim toga, među članovima domaćinstva evidentirano je 1.559 muškaraca u dobi od 15 do 49 godina. Popunjeno je 1.456 upitnika za podobne muškarce, što odgovara stopi odgovora od 93 procenta. Među članovima domaćinstava upisano je 760 djece mlađe od pet godina. Upitnici su popunjeni za 748 djece, što odgovara stopi odgovora od 98 procenata. Ukupna stopa odgovora za žene iznosila je 82 procenta, za muškarce 81 procenat, a za djecu 85 procenata (Tabela HH.1). Tabela HH.1: Rezultati anketiranja za domaćinstva, žene, muškarce i djecu mlađu od pet godina Broj domaćinstava, žena, muškaraca i djece mlađe od pet godina prema rezultatu anketiranja domaćinstava, žena, muškaraca i djece mlađe od pet godina te stope odziva za domaćinstva, žene, muškarce i djecu mlađu od pet godina, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Administrativne jedinice UkupnoFBiH RS BD Domaćinstva Uzorkovana domaćinstva 1.365 354 72 1.791 Pronađena (nastanjena) domaćinstva 1.362 354 72 1.788 Anketirana domaćinstva 1.147 327 70 1.544 Stopa odziva domaćinstava 84,2 92,4 97,2 86,4 Žene Podobne žene 1.091 294 72 1.457 Anketirane žene 1.041 268 71 1.380 Stopa odziva žena 95,4 91,2 98,6 94,7 Ukupna stopa odziva žena 80,4 84,2 95,9 81,8 Muškarci Podobni muškarci 1.181 312 66 1.559 Anketirani muškarci 1.126 266 64 1.456 Stopa odziva muškaraca 95,3 85,3 97,0 93,4 Ukupna stopa odziva muškaraca 80,3 78,8 94,3 80,6 Djeca mlađa od pet godina Podobna djeca 547 159 54 760 Anketirana majka/staratelj 540 154 54 748 Stopa odziva djece 98,7 96,9 100,0 98,4 Ukupna stopa odziva djece 83,1 89,5 97,2 85,0 Razliku u stopama odgovora karakterizira nešto niža stopa za muškarce u odnosu na žene i djecu u RS, dok su stope odgovora za muškarce u FBiH i BD slične onima za žene i djecu. Grafikon HH.1 prikazuje raspodjelu 62 opštine u kojima je provedeno istraživanje prema administrativnim jedinica­ ma.14 Grafikon, također, prikazuje raspodjelu uzorka po terenskim timovima. 14 Okvir uzorka je sačinjavalo 67 od ukupno 142 opštine u BiH. Preostalih 75 opština nisu ušle u uzorak zbog nedostatka informacija o prisutnosti Roma u njima. Pet opština je isključeno iz uzorka, zato što su obuhvatale samo jedno romsko domaćinstvo. 8 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 9 Grafikon HH.1 Raspodjela opština u uzorku prema administrativnim jedinicama i raspodjela domaćinstava u uzorku prema timovima, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Karakteristike domaćinstava Ponderisana dobna i spolna raspodjela anketirane populacije prikazana je u tabeli HH.2. Raspodjela je, također, korištena za pripremu piramide stanovništva koja je prikazana u grafikonu HH.1. U 1.544 uspješno anketiranih domaćinstava u ovom istraživanju, popisana su 5.852 člana domaćinstva, od čega približno jednak broj muškaraca (2.992) i žena (2.860). Tabela HH.2: Raspodjela članova domaćinstava prema dobi i spolu Procentualna raspodjela članova domaćinstva prema petogodišnjim dobnim grupama i dobnim grupama uzdržavanih članova porodice i broj djece mlađe od 18 godina, prema spolu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Muškarci Žene Ukupno Broj Procenat Broj Procenat Broj Procenat Dob (u godinama) 0-4 398 13,3 356 12,5 754 12,9 5-9 348 11,6 332 11,6 680 11,6 10-14 353 11,8 351 12,3 704 12,0 15-19 323 10,8 282 9,9 606 10,3 20-24 313 10,5 270 9,4 583 10,0 25-29 238 8,0 218 7,6 456 7,8 30-34 187 6,2 188 6,6 375 6,4 35-39 171 5,7 188 6,6 359 6,1 40-44 177 5,9 157 5,5 334 5,7 45-49 153 5,1 154 5,4 307 5,2 50-54 134 4,5 140 4,9 274 4,7 55-59 80 2,7 95 3,3 175 3,0 60-64 56 1,9 54 1,9 110 1,9 65-69 24 0,8 34 1,2 58 1,0 70-74 18 0,6 19 0,7 37 0,6 75-79 15 0,5 14 0,5 30 0,5 80-84 3 0,1 8 0,3 11 0,2 85+ 0 0,0 1 0,0 1 0,0 Nedostaje/ne zna 1 0,0 0 0,0 1 0,0 Dobne grupe izdržavanih članova porodice (u godinama) 0-14 1.099 36,7 1.039 36,3 2.137 36,5 15-64 1.832 61,2 1.745 61,0 3.577 61,1 65+ 60 2,0 76 2,7 136 2,3 Nedostaje/ne zna 1 0,0 0 0,0 1 0,0 Populacija djece i odraslih Djeca mlađa od 18 godina 1.301 43,5 1.220 42,7 2.521 43,1 Odrasli 18+ 1.690 56,5 1.640 57,3 3.329 56,9 Nedostaje/ne zna 1 0,0 0 0,0 1 0,0 Ukupno 2.992 100,0 2.860 100,0 5.852 100,0 Dobna i spolna raspodjela pripadnika romske populacije razlikuje se od raspodjela ukupnog stanovništva dobijenih iz drugih anketnih istraživanja domaćinstava15 i MICS3 istraživanja za ukupno stanovništvo u BiH, s većom proporcijom djece mlađe od 15 godina i populacijom u dobi od 15 do 64 godine te manjom proporcijom populacije u dobi od 65 i više godina. Učešće djece mlađe od 15 godina u romskoj populaciji (37 procenata) je veće od učešća populacije životne dobi 65 i više godina (dva procenta). Podjela populacije prema spolu ukazuje na određene razlike te je kod populacije mlađe od 30 godina nešto veće učešće muške u odnosu na žensku populaciju (posebno kod djece mlađe od pet godina i osoba u dobi od 15 do 24 godine), što, potom, opada u korist ženske populacije. Grafikon HH.2 prikazuje proširenu bazu dobne piramide, što ukazuje na veće učešće populacije mlađe od pet godina. 15 Anketa o potrošnji domaćinstava u BiH za 2007. godinu: konačni rezultati, BHAS, FZS, RZS RS, Banja Luka/Sarajevo, 2008. 10 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 11 Grafikon HH.2: Raspodjela članova domaćinstava prema dobi i spolu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Ukupna stopa izdržavanih osoba, to jest, procentualni omjer neaktivne populacije (mlađe od pet godina i 65 i više godina) i aktivne populacije (od 15 do 64 godine), iznosi 52 procenta, što znači da na svakih 100 aktivnih dolazi 52 neaktivna lica. Tabele HH.3 do HH.5 prikazuju osnovne informacije o domaćinstvima, ženskim i muškim ispitanicima u dobi od 15 do 49 godina i djeci mlađoj od pet godina, kroz neponderisane i ponderisane podatke. Informacije o osnovnim karakteristikama domaćinstava, ženama, muškarcima i djeci mlađoj od pet godina, od ključnog su značaja za tumačenje rezultata predstavljenih u nastavku Izvještaja. Rezultati, također, mogu pružiti indikaciju reprezentativnosti istraživanja. U ostalim tabelama u Izvještaju predstavljeni su ponderisani podaci. Detaljnije informacije o ponderima date su u Dodatku A. Tabela HH.3 prikazuje osnovne informacije o domaćinstvima. U tabeli su prikazani spol nositelja domaćinstva, admini­ strativne jedinice, broj članova domaćinstva, obrazovanje i maternji jezik nositelja domaćinstva. Osnovne karakteristike korištene su u narednim tabelama u ovom Izvještaju; podaci u tabeli, također, imaju za cilj pokazati broj slučajeva po glavnim kategorijama analize u Izvještaju. Tabela HH.3: Sastav domaćinstava Procentualna raspodjela domaćinstava prema odabranim karakteristikama, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Ponderisani procenat Broj domaćinstava Ponderisani Neponderisani Spol glave domaćinstva Muški 66,9 1.032 1.029 Ženski 33,1 512 515 Administrativne jedinice FBiH 77,7 1.200 1.147 RS 17,6 271 327 BD 4,7 73 70 Broj članova domaćinstva 1 11,4 175 177 2 18,3 282 281 3 18,5 286 289 4 20,2 312 301 5 13,9 214 216 6 8,4 130 132 7 4,7 73 75 8 2,1 33 34 9 1,2 19 20 10+ 1,2 19 19 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 26,5 409 420 Osnovno 59,4 917 906 Srednje 13,8 213 213 Više ili visoko 0,3 5 5 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 57,7 891 917 Drugi 42,2 652 626 Bez odgovora/ne zna 0,1 1 1 Ukupno 100,0 1.544 1.544   Domaćinstva s najmanje jednim djetetom mlađim od pet godina 35,0 1.544 1.544 jednim djetetom mlađim od 18 godina 68,2 1.544 1.544 jednom ženom u dobi od 15 do 49 godina 74,9 1.544 1.544 jednim muškarcem u dobi od 15 do 49 godina 75,8 1.544 1.544   Prosječna veličina domaćinstva 3,8 1.544 1.544 Ponderisani i neponderisani brojevi domaćinstava su jednaki, s obzirom na to da su ponderisani uzorci normalizirani (vidjeti Dodatak A). Tabela, također, prikazuje procentualni udio domaćinstava s barem jednim djetetom do 18 godina života, barem jednim djetetom mlađim od pet godina, barem jednom ženom u dobi od 15 do 49 godina i barem jednim muškarcem u dobi od 15 do 49 godina. Tabela prikazuje i ponderisani prosjek veličine domaćinstva za ovo istraživanje. Spolna struktura nositelja domaćinstava se razlikuje u određenoj mjeri od podataka anketnih istraživanja o ukupnom stanovništvu, provedenih u okviru statističkog sistema u BiH.16 U 33 procenta slučajeva u ovom istraživanju su nositelji domaćinstva – žene. Najviše domaćinstava ima po četiri člana (21 procenat), što ne odstupa od ukupnog stanovništva, dok je učešće domaćinstava s po dva do tri člana oko 18 procenata (procjena prosječne veličine domaćinstva iznosi 3,8 članova). Većina domaćinstava ima najmanje jednu ženu i jednog muškarca u dobi od 15 do 49 godina (oko 75 proce­ nata), oko dvije četvrtine ih ima dijete mlađe od 18 godina, dok manji procenat domaćinstava ima dijete mlađe od pet godina (35 procenata). 16 Skoro 80 procenata nositelja domaćinstva u BiH su muškarci. U dokumentu Anketa o potrošnji domaćinstava u BiH za 2007. godinu: konačni rezultati, BHAS, FZS, RZS RS, Banja Luka/Sarajevo, 2008, navedeno je da je 80 procenata nositelja domaćinstava muškog spola (strana 21). 8 6 4 2 0 2 4 6 8 0-4 5-9 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65-69 70-74 75-79 80-84 85+ 12 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 13 Karakteristike muških i ženskih ispitanika u dobi od 15 do 49 godina i djece mlađe od pet godina Tabele HH.4, HH.4M i HH.5 pružaju informacije o osnovnim karakteristikama žena i muškaraca u dobi od 15 do 49 godina, kao i djece mlađe od pet godina. U sve tri tabele prezentirani su brojevi ponderisanih i neponderisanih opser­ vacija. Osim ovoga, tabele prikazuju broj slučajeva po osnovnim kategorijama. Ove kategorije su korištene u tabelarnim prikazima u ovom Izvještaju. Tabela HH.4: Osnovne karakteristike žena Procentualna raspodjela žena u dobi od 15 do 49 godina, prema osnovnim karakteristikama, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Ponderisani procenat Broj žena Ponderisani Neponderisani Administrativne jedinice FBiH 78,6 1.085 1.041 RS 16,2 224 268 BD 5,2 71 71 Dob (u godinama) 15-19 18,3 253 258 20-24 18,7 258 256 25-29 15,0 207 205 30-34 13,3 183 185 35-39 13,3 184 181 40-44 10,7 147 148 45-49 10,7 148 147 Bračno stanje   Trenutno udata/u zajednici 71,1 981 982 Udovica 2,7 38 37 Razvedena 1,7 24 24 Žive razdvojeno 5,6 78 78 Nije bila udata/u zajednici 18,8 259 259 Majčinstvo   Rađala tokom života 72,7 1.003 1.000 Nikada nije rađala 27,3 377 380 Porođaji u posljednje dvije godine   Rađala u posljednje dvije godine 19,0 263 267 Nije rađala u posljednje dvije godine 81,0 1.117 1.113 Nivo obrazovanja žene   Bez formalnog obrazovanja 27,8 383 394 Osnovno 57,6 796 791 Srednje 13,9 191 186 Više ili visoko 0,7 10 9 Kvintili indeksa imovinskog stanja   Najsiromašniji 17,4 240 246 Drugi kvintil 18,4 254 263 Srednji kvintil 20,5 283 275 Četvrti kvintil 19,8 273 264 Najbogatiji 23,9 329 332 Indeks imovinskog stanja   Najsiromašnijih 60 procenata 56,3 777 784 Najbogatijih 40 procenata 43,7 603 596 Maternji jezik nositelja domaćinstva   Romski 56,3 777 810 Drugi 43,5 601 567 Bez odgovora/ne zna 0,2 3 3 Ukupno 100,0 1.380 1.380 Tabela HH.4 prikazuje osnovne karakteristike žena u dobi od 15 do 49 godina. Tabela uključuje informacije o raspodjeli žena prema administrativnim jedinicama, dobi, bračnom stanju, majčinstvu, porođajima tokom posljednje dvije godine, obrazovanju,17 imovinskom stanju (kvintilima blagostanja),18 imovinskom stanju prema najsiromašnijih 60 procenata i najbogatijih 40 procenata populacije te prema maternjem jeziku nositelja domaćinstva. Raspodjela žena prema dobi pokazuje manji procenat žena u dobi od 40 do 49 godina. Raspodjela žena u dobi od 15 do 49 godina opada s 18 procenata na 11 procenata po dobnim grupama. Evidentne su varijace u odnosu na nivo obrazovanja. Većina žena ima osnovno obrazovanje (58 procenata), dok najmanji procenat žena ima srednje i visoko obrazovanje (15 procenata). Skoro 81 procenat žena trenutno je u braku/zajednici ili je nekada to bilo. 17 Ako nije drugačije naznačeno, kada se termin „obrazovanje“ u Izvještaju koristi kao osnovna varijabla, odnosi se na dostignuti nivo obrazovanja ispitanika i ispitanica. 18 Analiza osnovnih komponenti urađena je korištenjem informacija o vlasništvu nad potrošnim dobrima (imovinom), karakteristikama stambene jedinice, vodi i sanitaciji i drugim karakteristikama koje su u vezi s imovinskim stanjem domaćinstva, kako bi se dodijelili ponderi (faktorske vrijednosti) svakoj stavci koja se smatra imovinom domaćinstva. Na osnovu ovih pondera i imovine koju domaćinstvo posjeduje, svakom domaćinstvu je, potom, dodijeljena vrijednost za imovinsko stanje. Populacija domaćinstava uključenih u istraživanje je, potom, rangirana prema vrijednosti imovinskog stanja domaćinstva u kojoj živi i, nakon toga, podijeljena je na pet jednakih grupa (kvintila), s rasponom od najnižeg (najsiromašnijeg) do najvišeg (najbogatijeg). Imovinska dobra korištena u ovim kalkulacijama su: • izvor vode za piće, • vrsta sanitarije (toaleta), • broj soba za spavanje, • materijal poda, krova i vanjskih zidova stambenog objekta, • vrsta energenta korištenog za kuhanje, • posjedovanje električne energije, radioaparata, televizije, mobilnog i fiksnog telefona, frižidera, kreveta, električnog šporeta, komp- jutera/laptopa, internet priključka, klima-uređaja, digitalnog fotoaparata, mašine za veš, mašine za sušenje veša, mašine za suđe, usisivača, DVD aparata, džakuzi kade i sistema za videonadzor, • posjedovanje ručnog sata, bicikla, motora/skutera, zaprežnih kola, automobila/kamiona i traktora, • posjedovanje bankovnog računa. Indeks imovinskog stanja treba, kroz informacije o imovini domaćinstva, obuhvatiti osnovno, dugoročno imovinsko stanje i njegova namjena je rangi ranje domaćinstva prema imovinskom stanju, od najsiromašnijih do najbogatijih. Indeks imovinskog stanja ne pruža informacije o apsolut- nom siromaštvu, trenutnim prihodima i nivou potrošnje. Izračunate vrijednosti za imovinsko stanje su primjenjive samo za one grupe podataka na kojima se temelje. Više informacija o izradi indeksa imovinskog stanja možete pronaći u Filmer, D. i Pritchett, L., 2001. “Estimating wealth effects without expenditure data – or tears: An application to educational enrolments in states of India”. Demography 38(1): 115-132. Gwatkin, D.R., Rutstein, S., Johnson, K. , Pande, R. i Wagstaff. A., 2000. Socio-Economic Differences in Health, Nutrition, and Population. HNP/Poverty Thematic Group, Washington, DC: World Bank. Rutstein, S.O. i Johnson, K., 2004. The DHS Wealth Index. DHS Comparative Reports No. 6. Calverton, Maryland: ORC Macro. 14 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 15 Tabela HH.4M: Osnovne karakteristike muškaraca Procentualna raspodjela muškaraca u dobi od 15 do 49 godina, prema osnovnim karakteristikama, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Ponderisani procenat Broj muškaraca Ponderisani Neponderisani Administrativne jedinice FBiH 79,0 1.151 1.126 RS 16,5 241 266 BD 4,4 64 64 Dob (u godinama) 15-19 20,5 299 301 20-24 19,7 286 283 25-29 15,1 220 222 30-34 11,7 170 171 35-39 11,3 164 168 40-44 11,8 172 171 45-49 9,9 145 140 Bračno stanje Trenutno oženjen/u zajednici 61,9 901 906 Udovac 0,4 5 6 Razveden 1,5 21 21 Žive razdvojeno 3,9 57 58 Nije bio oženjen/u zajednici 32,3 471 464 Bez odgovora 0,1 1 1 Nivo obrazovanja muškaraca Bez formalnog obrazovanja 15,4 225 236 Osnovno 62,6 911 914 Srednje 21,9 318 304 Više ili visoko 0,1 2 2 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 17,0 248 254 Drugi kvintil 18,1 264 266 Srednji kvintil 21,9 319 316 Četvrti kvintil 21,6 314 307 Najbogatiji 21,4 312 313 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 57,0 830 836 Najbogatijih 40 procenata 43,0 626 620 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 57,4 836 866 Drugi 42,4 618 588 Bez odgovora/ne zna 0,1 2 2 Ukupno 100,0 1.456 1.456 Na sličan način, tabela HH.4M prikazuje osnovne karakteristike muškaraca u dobi od 15 do 49 godina. Tabela sadrži informacije o raspodjeli muškaraca prema administrativnim jedinicama, dobi, bračnom stanju, obrazovanju, imovinskom stanju (kvintilima blagostanja), imovinskom stanju (najsiromašnijih 60 procenata i najbogatijih 40 procenata populacije) te prema maternjem jeziku nositelja domaćinstva. Kao i kod žena, raspodjela muškaraca prema dobi, također, pokazuje generalni trend opadanja s godinama, uz relativno jednaku raspodjelu među muškarcima u dobi od 30 do 44 godine. Veći procenat muškaraca, nego žena, ima osnovno (63 procenta muškaraca i 58 procenata žena) te srednje ili visoko obrazo vanje (22 procenta muškaraca i 15 procenata žena), dok je bez formalnog obrazovanja manji procenat muškaraca (15 procenata), nego žena (28 procenata). Oko dvije trećine muškaraca je oženjeno/živi u zajednici ili je nekada to bilo (68 procenata). Tabela HH.5 prikayuje raspodjelu djece mlađe od pet godina prema sljedećim karakteristikama: administrativne jedinice, spol, dob, obrazovanje majke/staratelja, imovinsko stanje (kvintili blagostanja), imovinsko stane (najsiromašnijih 60 procenata i najbogatijih 40 procenata populacije) te maternji jezik nositelja domaćinstva. Većina majki djece mlađe od pet godina ima osnovno obrazovanje (57 procenata), deset procenata majki ima srednje ili visoko obrazovanje, dok je 33 procenta majki bez formalnog obrazovanja. Nešto više od dvije trećine djece (69 procenata) živi u tri najsiromašnija kvintila populacije. Tabela HH.5: Osnovne karakteristike djece mlađe od pet godina Procentualna raspodjela djece mlađe od pet godina, prema osnovnim karakteristikama, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Ponderisani procenat Broj djece mlađe od pet godina Ponderisani Neponderisani Spol Muški 52,4 392 396 Ženski 47,6 356 352 Administrativne jedinice FBiH 76,1 570 540 RS 16,4 123 154 BD 7,5 56 54 Dob (u mjesecima) 0-5 9,9 74 74 6-11 9,4 70 71 12-23 19,7 147 148 24-35 20,2 151 150 36-47 22,7 170 172 48-59 18,2 136 133 Nivo obrazovanja majke* Bez formalnog obrazovanja 33,0 247 257 Osnovno 57,1 427 421 Srednje 9,9 74 70 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 28,9 216 222 Drugi kvintil 24,2 181 185 Srednji kvintil 16,3 122 117 Četvrti kvintil 17,0 127 122 Najbogatiji 13,6 102 102 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 69,4 519 524 Najbogatijih 40 procenata 30,6 229 224 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 60,6 454 469 Drugi 39,2 293 278 Bez odgovora/ne zna 0,1 1 1 Ukupno 100,0 748 748 * Nivo obrazovanja majke se odnosi na najviši nivo obrazovanja majki i staratelja djece mlađe od pet godina. Porodično okruženje u kojem žive djeca Djeca bez roditeljskog staranja predstavljaju vulnerabilnu grupu, čije praćenje omogućava odgovor zajednice u skladu s njihovim potrebama. Tabela HH.6 prikazuje podatke o porodičnom okruženju djece mlađe od 18 godina. Prema ovim podacima, iznad tri četvrtine romske djece mlađe od 18 godina živi s oba roditelja (78 procenata). Samo s jednim roditeljem živi 13 proce­ nata djece, dok bez oba roditelja živi četiri procenta romske djece. Procenat djece koja žive bez oba roditelja veći je u najstarijoj dobnoj grupi djece od 15 do 17 godina (14 procenata), u odnosu na dobnu grupu koja obuhvata djecu mlađu od pet godina (jedan procenat), te su starija djeca u nešto većem procentu izgubila jednog ili oba roditelja u odnosu na najmlađu djecu (osam procenata starije i dva procenta mlađe djece). Tabela HH.6, također, prikazuje da je procenat djece koja žive s oba roditelja najveći u najbogatijem kvintilu imovinskog stanja (86 procenata), dok osam procenata djece u najsiromašnijim domaćinstvima čiji je otac živ, živi samo s majkom, u odnosu na tri procenta takve djece koja žive u najbogatijem kvintilu imovinskog stanja. 16 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 17 Tabela H H .6: Porodično okruženje u kojem žive djeca (djeca s oba roditelja, jednim roditeljem i siročad) Procentualna raspodjela djece m lađe od 18 godina prem a porodičnom okruženju u kojem žive, procenat djece m lađe od 18 godina koja ne žive u dom aćinstvim a s biološkim roditeljem i procenat djece bez jednog ili oba roditelja, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012. Žive s oba roditelja N e žive ni s jednim roditeljem Žive sam o s m ajkom Žive sam o s ocem N em oguće odrediti U kupno N e žive s biološkim roditeljem 1 Jedan ili oba nisu živa 2 Broj djece m lađe od 18 godina Sam o je otac živ Sam o je m ajka živa O boje živi O ba roditelja nisu živa O tac živ O tac nije živ M ajka živa M ajka nije živa Spol M uški 79,7 0,2 0,6 1,9 0,1 5,8 3,0 2,9 0,7 5,2 100,0 2,8 4,6 1.301 Ženski 75,6 0,0 0,4 3,9 0,0 7,4 3,2 2,8 0,4 6,4 100,0 4,3 3,9 1.220 A dm inistrativne jedinice FBiH 77,4 0,1 0,5 3,1 0,1 7,0 2,5 2,9 0,3 6,1 100,0 3,8 3,5 1.937 RS 77,8 0,0 0,7 2,0 0,0 4,7 5,0 3,5 1,6 4,8 100,0 2,7 7,3 447 BD 81,7 0,0 0,0 3,1 0,0 5,3 5,3 0,8 0,0 3,8 100,0 3,1 5,3 137 D ob (u godinam a) 0-4 84,9 0,0 0,0 0,7 0,0 8,9 1,3 1,5 0,1 2,5 100,0 0,7 1,5 754 5-9 80,5 0,0 0,0 1,4 0,0 6,8 3,2 4,2 0,4 3,4 100,0 1,4 3,7 680 10-14 79,3 0,2 0,7 1,8 0,1 5,3 3,9 3,9 0,9 3,8 100,0 2,9 5,9 704 15-17 55,8 0,3 1,9 11,7 0,2 3,8 4,7 1,0 0,8 19,8 100,0 14,1 7,9 384 Kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 73,0 0,0 0,7 2,9 0,2 7,8 4,6 4,2 0,7 6,1 100,0 3,7 6,1 613 D rugi kvintil 79,2 0,4 0,0 2,7 0,0 9,8 1,3 1,1 0,3 5,1 100,0 3,2 2,0 530 Srednji kvintil 79,1 0,0 0,8 3,5 0,0 4,9 4,9 2,1 0,0 4,8 100,0 4,2 5,6 495 Četvrti kvintil 73,3 0,0 0,6 2,0 0,2 6,1 2,2 4,6 1,0 10,0 100,0 2,8 4,0 475 N ajbogatiji 86,4 0,0 0,4 3,4 0,0 2,8 2,1 1,9 0,6 2,3 100,0 3,9 3,2 409 Indeks im ovinskog stanja N ajsirom ašnijih 60 procenata 76,8 0,1 0,5 3,0 0,1 7,6 3,6 2,6 0,4 5,4 100,0 3,7 4,6 1.638 N ajbogatijih 40 procenata 79,3 0,0 0,5 2,7 0,1 4,6 2,2 3,4 0,8 6,4 100,0 3,3 3,6 883 M aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 78,6 0,0 0,4 3,4 0,1 4,8 3,1 2,9 0,5 6,2 100,0 3,8 4,1 1.482 D rugi 76,4 0,2 0,7 2,2 0,1 9,0 3,1 2,8 0,5 5,1 100,0 3,1 4,6 1.033 U kupno 77,7 0,1 0,5 2,9 0,1 6,5 3,1 2,9 0,5 5,8 100,0 3,5 4,3 2.521 1 M ICS pokazatelj 9.17 2 M ICS pokazatelj 9.18 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. IV Smrtnost djece Jedan od globalnih Milenijumskih razvojnih ciljeva je smanjenje stope smrtnosti dojenčadi i djece mlađe od pet godina. Konkretnije, jedan od Milenijumskih razvojnih ciljeva je smanjenje stope smrtnosti djece mlađe od pet godina za dvije trećine u periodu između 1990. i 2015. godine. Praćenje napretka u ostvarivanju ovog cilja je važan, ali istovremeno i težak zadatak. Mjerenje stope smrtnosti djece možda izgleda jednostavno, ali pokušaji koji podrazumijevaju postavl­ janje direktnih pitanja kao, na primjer: „Da li je neko u ovom domaćinstvu umro tokom prošle godine?”, obično daju netačne rezultate. Direktno mjerenje stope smrtnosti djece na osnovu povijesti porođaja (birth history) daje detaljne i aktuelne podatke, ali oduzima mnogo vremena, skupo je i može dovesti do problema u kvaliteti podataka ukoliko nije provedena vrhunska obuka anketara i posebna pažnja nije posvećena nadzoru terenskog rada. S druge strane, indirektne metode koje su razvijene radi mjerenja stope smrtnosti djece mogu rezultirati solidnim procjenama koje se mogu porediti s onim koje se dobijaju iz drugih izvora. Indirektne metode, također, svode na najmanju mjeru greške čiji su uzroci pogrešno sjećanje, netačne ili pogrešno protumačene definicije, kao i loša tehnika anketiranja. Stopa smrtnosti dojenčadi predstavlja vjerovatnoću umiranja prije prvog rođendana. Stopa smrtnosti do pet godina predstavlja vjerovatnoću umiranja prije petog rođendana. U okviru ovog istraživanja, stope smrtnosti dojenčadi i djece mlađe od pet godina izračunavaju se primjenom tehnike indirektne metode procjene, koja je poznata pod nazivom Bra­ sova metoda.19 Podaci korišteni u procjenama su: prosječan broj rođene djece kod žena u dobi od 15 do 49 godina, prema petogodišnjim dobnim grupama žena, kao i procenat djece koja su preminula, također prema petogodišnjim dobnim grupama žena (Tabela CM.1). Ovom tehnikom se pretvara procenat preminule djece, po dobnim grupama žena, u vjerovatnoću umiranja tako što se uzme u obzir približno trajanje izloženosti djece riziku od umiranja, a imajući u vidu konkretan dobno­specifični model smrtnosti. Zbog nedostatka prethodnih podataka o smrtnosti romske populacije u BiH, kao najprikladnija, izabrana je standardna tabela životnog vijeka – model za Istok, a na osnovu prethodnih informacija o smrtnosti romskih populacija u susjednim državama.20 Tabela CM.1: Živorođena djeca, djeca koja su u životu i procenat preminule djece Prosječan i ukupan broj živorođene djece, djece koja su u životu i procenat preminule djece prema dobi žene, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Živorođena djeca Broj žive djeca Procenat preminule djece Broj ženaProsječan broj Ukupno Prosječan broj Ukupno Dob (u godinama) 15-19 0,350 88 0,345 87 0,014 253 20-24 1,283 331 1,262 325 0,016 258 25-29 2,137 443 2,076 431 0,029 207 30-34 3,104 568 3,026 554 0,025 183 35-39 3,538 650 3,416 628 0,034 184 40-44 3,211 473 3,082 454 0,040 147 45-49 3,609 535 3,486 517 0,034 148 Ukupno 2,238 3.088 2,171 2.995 0,030 1.380 Tabela CM.2 prikazuje procjene stope smrtnosti djece. Procjene su dobijene uzimajući prosjek procijenjenih vrijednosti smrtnosti, na osnovu podataka dobijenih od žena u dobi od 25 do 29 godina i od 30 do 34 godine, koji se odnose na 2005. godinu. Stopa smrtnosti dojenčadi procijenjena je na 24 na 1.000 živorođene djece, dok je vjerovatnoća da dijete umre prije navršene pete godine oko 27 na 1.000 živorođene djece. Tabela CM.2: Stopa smrtnosti djece Stopa smrtnosti dojenčadi i djece mlađe od pet godina,* model za Istok, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Stopa smrtnosti dojenčadi1 Stopa smrtnosti djece mlađe od pet godina2 Spol Muški (29) (33) Ženski (18) (20) Ukupno 24 27 1 MICS pokazatelj 1.2; MDG pokazatelj 4.2 2 MICS pokazatelj 1.1; MDG pokazatelj 4.1 * Stope se odnose na 2005. godinu. Kao dobno-specifični model smrtnosti u BiH korišten je – model za Istok . ( ) Podaci su bazirani na 250-499 neponderisanih slučajeva djece izložene smrtnosti. 19 United Nations, 1983. Manual X: Indirect Techniques for Demographic Estimation (United Nations publication, Sales No. E.83.XIII.2). United Nations, 1990a. QFIVE, United Nations Program for Child Mortality Estimation. New York, UN Pop Division. United Nations, 1990. b. Step-by-step Guide to the Estimation of Child Mortality. New York, UN. 20 Na osnovu podataka MICS istraživanja za Srbiju i Bivšu Jugoslovensku Republiku Makedoniju. 18 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 19 V Ishrana Stanje uhranjenosti Stanje uhranjenosti djece je odraz njihovog cjelokupnog zdravlja. Djeca dosežu svoj potencijal rasta i smatraju se dobro uhranjenim ukoliko im je dostupna adekvatna ishrana, ako nisu izložena čestim oboljenjima i kada su adekvatno zbrinuta. Prema Milenijumskim razvojnim ciljevima, procenat ljudi koji pate od gladi u periodu od 1990. do 2015. godine treba smanji za pola, čime će se uticati i na smanjenje smrtnosti djece. Pothranjenost se smatra uzrokom smrti više od polovine preminule djece u svijetu. Tri četvrtine djece koja umru zbog komplikacija uzrokovanih pothranjenošću, samo su blago ili umjereno pothranjena i ne pokazuju spoljne znakove koji ukazuju na ozbiljnost njihovog stanja. Također, pothranjena djeca češće obolijevaju od dječijih bolesti te češće zaostaju u rastu i razvoju. Kod dobro uhranjene populacije postoji referentna raspodjela visine i težine za djecu mlađu od pet godina. Referentna populacija korištena u MICS istraživanju o romskoj populaciji u BiH za 2011.–2012. godinu zasniva se na standardima dječijeg rasta SZO.21 Sva tri pokazatelja stanja uhranjenosti djece prikazana su u jedinicama standardne devijacije (z­ vrijednosti) od medijane referentne populacije. Težina (masa) u odnosu na uzrast (to jest, dob) predstavlja mjeru i akutne i hronične neuhranjenosti. Djeca čija je težina u odnosu na dob više od dvije standardne devijacije ispod medijane referentne populacije, smatraju se umjereno ili ozbiljno pothranjena, pri čemu se ona kod kojih je težina u odnosu na uzrast više od tri standardne devijacije ispod medijane klasificiraju kao ozbiljno pothranjena. Visina u odnosu na dob je mjera linearnog rasta. Djeca čija je visina u odnosu na dob više od dvije standardne devijacije ispod medijane referentne populacije, smatraju se umjereno ili ozbiljno niskog rasta. Djeca čija je visina u odnosu na uzrast više od tri standardne devijacije ispod medijane, klasificiraju se kao ozbiljno niskog rasta. Za­ ostalost u rastu je odraz hronične neuhranjenosti kao rezultat izostanka adekvatne ishrane tokom dužeg perioda te povratne ili hronične bolesti. Djeca čija je težina u odnosu na visinu više od dvije standardne devijacije ispod medijane referentne populacije, klasificiraju se kao umjereno ili ozbiljno mršava, to jest, zaostala u razvoju težine u odnosu na svoju visinu. Djeca kod kojih je težina u odnosu na visinu više od tri standardne devijacije ispod medijane, klasificiraju se kao ozbiljno mršava, to jest, ozbiljno zaostala u razvoju težine u odnosu na svoju visinu. Zaostatak u razvoju težine u odnosu na visinu obično je rezultat skorijeg deficita u ishrani. Ovaj pokazatelj može ispoljavati znatne sezonske varijacije, zavisno od promjena u dostupnosti hrane ili prevalence bolesti. U ovom istraživanju su težina i visina sve djece mlađe od pet godina mjerene uz pomoć antropometrijske opreme preporučene od strane UNICEF­a (www.childinfo.org). Nalazi prikazani u ovom dijelu se temelje na rezultatima ovih mjerenja. Poznato je da veliki broj podataka koji nedostaju može prouzrokovati pristrasnost rezultata. Za kvalitet istraživanja od posebnog je značaja obim antropometrijskih podataka i podataka o dobi djeteta. Tako su iz tabele NU.1 isključena djeca čije se vrijednosti nalaze izvan realnih raspona i djeca bez kompletnog datuma rođenja (mjesec i godina). Djeca se ne uključuju u jedan ili više antropometrijskih pokazatelja kada im težina i visina nisu izmjerene, u zavisnosti od vrijednosti koja nedostaje. Na primjer, ako je dijete izvagano, ali njegova/njena težina nije izmjerena, dijete se uzima u obračun za neuhranjenost, ali se ne uzima u obračun za pokazatelj niskog rasta ili mršavosti. 21 http://www.who.int/childgrowth/standards/second_set/technical_report_2.pdf Procenti djece po dobi, kao i razlozi njihove isključenosti iz analize, prikazani su u tabelama o kvaliteti podataka DQ.6 i DQ.7. Tako, na primjer, kod tri procenta djece mlađe od pet godina nije izmjerena „težina“ i „težina i visina“, dok kod šest procenata djece nije izmjerena „visina“. Zbog nepotpunih datuma rođenja, podataka za visinu i/ili težinu koji nedostaju ili nisu validni, iz obračuna za pokazatelj težine u odnosu na uzrast isključeno je četiri procenta djece, dok je za pokazatelje visine u odnosu na dob i težine u odnosu na visinu isključeno osam procenata djece. Tabela NU.1 prikazuje procenat djece mlađe od pet godina u odnosu na tri antropometrijska pokazatelja: težina u odnosu na uzrast, visina u odnosu na uzrast i težina u odnosu na visinu, na osnovu antropometrijskih mjerenja koja su urađena za vrijeme terenskog rada. Podaci pokazuju da je devet procenata djece mlađe od pet godina pothranjeno, dok se dva procenta djece klasificiraju kao ozbiljno pothranjena. Oko petina djece ovog uzrasta (21 procenat) je niskog rasta, dok osam procenata djece ozbiljno zaostaje u rastu. Utvrđeno je da osam procenata djece zaostaje u težini u odnosu na visinu, što uključuje četiri procenta ozbiljno mršave djece (osam procenata djece u FBiH i šest procenata djece u RS je mršavo). Nadalje, rezultati istraživanja su pokazali da je osam procenata djece preuhranjeno. Najveći procenat pothranjene (21 procenat) i mršave djece (22 procenta) prisutan je među djecom uzrasta od šest do 11 mjeseci, dok je najveći procenat djece koja zaostaju u visini u odnosu na uzrast (26 procenata) prisutan kod djece uzrasta od 36 do 47 mjeseci (Grafikon NU.1). Među djecom uzrasta od 48 do 59 mjeseci najveći procenat je preuhranjene djece. Grafikon NU.1: Procenat djece mlađe od pet godina koja su pothranjena, niskog rasta, mršava ili preuhranjena, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. 0 5 10 15 20 25 30 0 6 12 18 24 30 36 42 48 54 60 Preuhranjena Procenat Dob (u mjesecima) Pothranjena Niskog rasta Mr ava 20 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 21 Tabela NU.1 prikazuje da je u domaćinstvima koja pripadaju najsiromašnijem kvintilu imovinskog stanja prisutan najveći procenat djece koja zaostaju u rastu (27 procenata). Tabela NU.1: Stanje uhranjenosti djece Procenat djece mlađe od pet godina prema statusu uhranjenosti u skladu s tri antropometrijska pokazatelja: težina u odnosu na uzrast, visina u odnosu na uzrast i težina u odnosu na visinu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Težina u odnosu na uzrast Broj djece mlađe od pet godina Visina u odnosu na uzrast Broj djece mlađe od pet godina Težina u odnosu na visinu Broj djece mlađe od pet godina Pothranjenost Srednja z-vrijednost (SD) Zaostalost u rastu Srednja z-vrijednost (SD) Zaostalost u težini u odnosu na visinu Preuhranjenost Srednja z-vrijednost (SD)Procenat ispod Procenat ispod Procenat ispod Procenat iznad - 2 SD1 - 3 SD2 - 2 SD3 - 3 SD4 - 2 SD5 - 3 SD6 + 2 SD Spol Muški 8,8 2,0 -0,3 378 21,8 8,6 -0,7 364 8,4 4,1 8,8 0,1 356 Ženski 8,8 2,8 -0,4 341 20,2 7,3 -0,6 325 8,3 2,8 6,8 0,0 326 Administrativne jedinice FBiH 8,8 2,6 -0,4 547 22,9 9,6 -0,8 521 8,1 3,1 7,0 0,0 515 RS 6,8 2,6 0,1 117 14,3 2,7 -0,2 115 6,0 3,0 10,6 0,2 116 BD 13,5 0,0 -0,2 54 17,6 3,9 0,1 53 (16,3) (8,2) (10,2) (-0,2) 51 Dob (u mjesecima) 0-5 7,6 4,3 0,0 73 9,0 2,6 0,4 69 13,9 9,5 8,4 -0,5 68 6-11 21,4 8,7 -0,7 66 18,8 15,1 -0,3 59 22,0 15,4 7,4 -0,6 59 12-23 12,4 3,4 -0,4 139 24,6 11,2 -0,7 130 12,1 2,1 6,2 0,0 130 24-35 6,0 1,4 -0,3 151 22,6 9,8 -0,8 147 7,8 3,7 5,5 0,2 146 36-47 4,3 0,9 -0,3 162 25,9 8,6 -0,9 156 2,7 0,0 8,9 0,4 157 48-59 8,0 0,0 -0,3 127 17,3 1,5 -0,7 128 2,4 0,0 11,1 0,3 122 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 9,7 3,1 -0,3 233 18,0 7,5 -0,6 229 8,1 2,9 7,4 0,0 222 Osnovno 9,1 2,2 -0,4 417 23,3 9,2 -0,7 395 9,1 3,9 7,8 0,1 395 Srednje+ 4,0 1,3 0,0 68 18,2 2,2 -0,4 65 4,6 2,7 10,1 0,2 65 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 10,6 2,7 -0,5 205 26,9 11,8 -1,0 196 9,1 3,0 6,9 0,1 198 Drugi kvintil 11,9 4,7 -0,6 177 24,2 6,0 -0,8 171 11,9 4,5 4,6 -0,2 170 Srednji kvintil 5,9 0,8 -0,2 118 19,9 8,6 -0,6 113 4,3 0,9 12,3 0,3 110 Četvrti kvintil 5,2 0,8 -0,1 124 10,7 3,9 -0,2 119 5,7 3,3 5,6 0,2 116 Najbogatiji 7,5 1,3 0,1 94 17,4 8,1 0,0 90 8,4 6,1 13,6 0,1 88 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 9,9 3,0 -0,5 500 24,3 9,0 -0,8 480 9,0 3,0 7,4 0,0 478 Najbogatijih 40 procenata 6,2 1,0 0,0 218 13,6 5,7 -0,1 209 6,8 4,5 9,1 0,2 204 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 10,6 3,7 -0,3 435 20,1 8,2 -0,4 418 12,3 5,0 8,6 -0,1 406 Drugi 6,1 0,4 -0,3 283 22,3 7,6 -0,9 270 2,5 1,3 6,8 0,3 274 Ukupno 8,8 2,4 -0,3 718 21,1 8,0 -0,6 689 8,3 3,5 7,9 0,1 682 1 MICS pokazatelj 2.1a i MDG pokazatelj 1.8 2 MICS pokazatelj 2.1b 3 MICS pokazatelj 2.2a 4 MICS pokazatelj 2.2b 5 MICS pokazatelj 2.3a 6 MICS pokazatelj 2.3b ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 22 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 23 Dojenje i ishrana djece Dojenje u prvih nekoliko godina života štiti djecu od infekcija, obezbjeđuje idealan izvor hranjivih materija, ekonomično je i bezbjedno. Međutim, mnoge majke prerano prestaju s dojenjem i često su pod raznim pritiscima da pređu na vještačku ishranu djeteta (mlijeko za bebe/formula). Ovo, međutim, može doprinijeti nedovoljnom unosu neophodnih hranjivih materija i zaostajanju djece u rastu, posebno u slučajevima kada na raspolaganju nema čiste vode. SZO/UNICEF daju sljedeće preporuke u vezi s ishranom djece: z isključivo dojenje tokom prvih šest mjeseci, z produženo dojenje tokom dvije ili više godina, z uvođenje sigurne dohrane u skladu s uzrastom djeteta, počevši sa šest mjeseci, z učestalost dohrane: dva puta dnevno za uzrast od šest do osam mjeseci, tri puta dnevno za uzrast od devet do 11 mjeseci, z dojenje treba započeti u roku od jednog sata nakon rođenja djeteta. Pokazatelji preporučene prakse ishrane djece su sljedeći: z blagovremeni početak dojenja (u roku od jednog sata nakon rođenja), z stopa isključivog dojenja (do šestog mjeseca života), z stopa pretežnog dojenja (do šestog mjeseca života), z stopa kontinuiranog dojenja (s godinu i s dvije godine), z trajanje dojenja u mjesecima (isključivo, pretežno i bilo kakvo dojenje), z odgovarajuće dojenje u skladu s uzrastom djeteta (djeca mlađa od dvije godine), z stopa blagovremene dopunske ishrane čvrste, polučvrste i meke/kašaste hrane (od šest do osam mjeseci), z minimalna učestalost obroka (od šest mjeseci do 23 mjeseca), z učestalost obroka mlijeka za djecu koja ne doje (od šest mjeseci do 23 mjeseca), z hranjenje na flašicu (djeca mlađa od dvije godine). Tabela NU.2 prikazuje udio djece, rođene u periodu od dvije godine prije istraživanja, koja su ikada dojena, djece koja su prvi put dojena u roku od jednog sata i jednog dana nakon rođenja i djece kojoj je prije započetog dojenja data bilo koja hrana osim majčinog mlijeka. Rezultati istraživanja su pokazali da je 95 procenata romske djece ikada dojilo. Iako proces uspostavljanja laktacije, kao važan korak, podrazumijeva i uspostavljanje fizičke i emocionalne veze između bebe i majke, samo je polovina beba (50 procenata) po prvi put dojila u roku od jednog sata po rođenju, dok je 85 procenata novorođenčadi započelo dojiti u roku od jednog dana od rođenja (Grafikon NU.2). Procenat djece koja su prije započetog dojenja dobila neku hranu, osim majčinog mlijeka, iznosi 15 procenata. Neku hranu osim majčinog mlijeka, prije započetog dojenja, dobilo je sedam procenata djece čija majka nema formalno obrazovanje i 21 procenat djece čija majka ima osnovno obrazovanje. Tabela NU.2: Početak dojenja Procenat djece, rođene u periodu od dvije godine prije istraživanja, koja su ikad dojila, procenat djece koja su dojila u roku od sat vremena nakon rođenja i jedan dan nakon rođenja te procenat djece koja su prije započetog dojenja dobila neku hranu ili tečnost osim majčinog mlijeka, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Procenat djece koja su ikada dojila1 Procenat djece koja su prvo dojena, i to: Procenat djece koja su dobila hranu ili tečnost prije započetog dojenja Ukupan broj djece rođene u periodu od dvije godine prije istraživanja u roku od jednog sata nakon rođenja2 u roku od jednog dana nakon rođenja Administrativne jedinice FBiH 94,7 51,1 83,2 16,1 207 RS 94,6 47,3 85,3 9,3 41 BD (*) (*) (*) (*) 15 Mjeseci od posljednjeg porođaja 0-11 95,8 49,6 85,8 14,3 134 12-23 93,9 51,1 83,4 15,1 125 Pomoć pri porođaju Stručno osoblje 95,9 50,9 85,3 14,7 259 Bez odgovora (*) (*) (*) (*) 3 Mjesto porođaja Javna zdravstvena ustanova 95,9 50,8 85,3 14,6 260 Drugo/bez odgovora (*) (*) (*) (*) 3 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 94,4 50,8 90,5 6,6 89 Osnovno 95,1 49,0 81,2 20,5 148 Srednje+ (96,4) (55,5) (82,0) (7,5) 26 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 94,0 49,1 85,2 9,4 74 Drugi kvintil 95,9 52,7 87,0 18,4 69 Srednji kvintil (97,6) (42,1) (86,6) (16,2) 38 Četvrti kvintil (92,4) (54,6) (85,1) (17,5) 43 Najbogatiji (95,4) (51,4) (75,9) (12,3) 39 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 95,5 49,0 86,2 14,2 181 Najbogatijih 40 procenata 93,8 53,1 80,7 15,0 82 Maternji jezik nositelja domaćinstva   Romski 94,9 47,5 87,7 9,5 159 Drugi 95,0 54,5 79,5 22,1 104 Ukupno 95,0 50,3 84,5 14,5 263 1 MICS pokazatelj 2.4 2 MICS pokazatelj 2.5 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. 24 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 25 Grafikon NU.2: Procenat majki koje su počele dojiti u roku od jednog sata i jednog dana po rođenju djeteta, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. „Isključivo dojena djeca“ su dojenčad kojima se daje samo majčino mlijeko (te, prema potrebi, vitamini, mineralni dodaci ili lijekovi). „Pretežno dojena djeca“ su dojenčad kojima se daje majčino mlijeko i određene tečnosti (voda, sokovi bazirani na vodi, voćni sokovi, oralni rehidracijski rastvori, kapi, vitamini, minerali i lijekovi), ali kojima se ne daje ništa drugo (posebno ne: drugo mlijeko, tečnosti bazirane na hrani, polučvrsta i čvrsta hrana). Tabela NU.3 prikazuje isključivo dojenje u toku prvih šest mjeseci života, dohranu djece uzrasta od šest do devet mjeseci i produženo dojenje djece od 12 do 15 mjeseci i od 20 mjeseci do 23 mjeseca života. Podaci se temelje na izjavama majki/ staratelja o tome koliko je hrane i tečnosti dijete dobilo tokom dana ili noći koja je prethodila intervjuu. Nešto više od petine romske djece (22 procenta) mlađe od šest mjeseci isključivo je dojilo, što u odnosu na preporuke SZO/UNICEF­a predstavlja nizak nivo isključivog dojenja. Kontinuirano doji polovina djece uzrasta od 12 do 15 mjeseci (50 procenata) te još uvijek doji malo više od dvije trećine djece (69 procenata) uzrasta od 20 mjeseci do 23 mjeseca. Tabela NU.3: Dojenje Procenat žive djece prema statusu dojenja u svakoj dobnoj grupi, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Djeca mlađa od šest mjeseci Djeca uzrasta od 12 do 15 mjeseci Djeca uzrasta od 20 mjeseci do 23 mjeseca Procenat isključivo dojene djece1 Procenat pretežno dojene djece2 Broj djece Procenat dojene djece (nastavljeno dojenje s godinu dana)3 Broj djece Procenat dojene djece (nastavljeno dojenje s dvije godine)4 Broj djece Spol Muški (20,2) (63,2) 35 (41,5) 27 (68,1) 32 Ženski (24,3) (64,8) 38 (*) 21 (*) 20 Administrativne jedinice FBiH 21,3 57,1 55 (42,3) 35 (63,9) 40 RS (*) (*) 12 (*) 11 (*) 9 BD (*) (*) 6 (*) 2 (*) 3 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja (20,6) (73,0) 27 (*) 13 (*) 20 Osnovno (21,6) (66,0) 36 (50,5) 29 (63,9) 26 Srednje+ (*) (*) 11 (*) 6 (*) 5 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 21,9 59,8 51 (49,6) 32 (74,5) 33 Najbogatijih 40 procenata (*) (*) 22 (*) 17 (*) 18 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski (25,2) (79,7) 44 (63,2) 28 (74,7) 36 Drugi (18,2) (41,3) 30 (*) 20 (*) 16 Ukupno 22,3 64,0 74 50,1 48 68,8 52 1 MICS pokazatelj 2.6 2 MICS pokazatelj 2.9 3 MICS pokazatelj 2.7 4 MICS pokazatelj 2.8 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Tabela NU.4 prikazuje medijanu dužine dojenja u mjesecima među djecom mlađom od tri godine. Djeca ovog uzrasta u prosjeku doje 20,9 mjeseci (medijana dužine dojenja je 20,0 mjeseci kod dječaka i 23,7 mjeseci kod djevojčica). Prosječna dužina isključivog dojenja je 1,8 mjeseci (medijana je 0,6 mjeseci kod dječaka i 1,7 mjeseci kod djevojčica), dok je prosječna dužina pretežnog dojenja 8,3 mjeseca (medijana je 3,6 mjeseci kod dječaka i 4,8 kod djevojčica). Medijana dužine dojenja u mjesecima je veća u RS (25,6), u odnosu na FBiH (18,3). Kod djece koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, medijana trajanja bilo kakvog dojenja (27,5 mjeseci) i pretežnog dojenja (6,4 mjeseca) je bila duža u odnosu na djecu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (17,2 mjeseca za bilo kakvo dojenje i 1,9 mjeseci za pretežno dojenje). Procenat 83 85 91 81 82 51 47 51 49 56 50 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 85 Bez formalnog obrazovanja FBiH RS Osnovno Srednje+ BiH 26 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 27 Tabela NU.4: Period trajanja dojenja Medijana perioda trajanja bilo kakvog tipa dojenja, isključivog dojenja i pretežnog dojenja među djecom mlađom od tri godine, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Medijana perioda trajanja (u mjesecima) Broj djece mlađe od tri godineBilo kakvo dojenje1 Isključivo dojenje Pretežno dojenje Spol Muški 20,0 0,6 3,6 229 Ženski 23,7 1,7 4,8 213 Administrativne jedinice FBiH 18,3 0,7 3,3 340 RS 25,6 1,3 7,9 73 BD (24,5) (1,8) (16,5) 29 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 25,7 0,6 6,3 145 Osnovno 24,3 0,7 3,8 254 Srednje+ (14,9) (1,8) (5,6) 43 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 19,0 1,4 6,5 126 Drugi kvintil 13,8 0,7 0,7 113 Srednji kvintil 17,8 0,4 3,3 67 Četvrti kvintil 21,4 1,9 3,2 73 Najbogatiji 23,5 1,4 5,8 64 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 16,9 0,8 3,5 102 Najbogatijih 40 procenata 22,4 1,6 4,5 68 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 27,5 0,9 6,4 267 Drugi 17,2 1,0 1,9 176   Medijana 24,5 0,9 4,0 442   Prosječna vrijednost za svu djecu (0-35 mjeseci) 20,9 1,8 8,3 442 1 MICS pokazatelj 2.10 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. Pravilna ishrana djece mlađe od dvije godine prikazana je u tabeli NU.5. Korišteni su različiti kriteriji za određivanje ishrane, zavisno od uzrasta djeteta. Pravilnom ishranom za dojenčad mlađu od šest mjeseci smatra se isključivo dojenje, dok se za djecu u dobi od šest mjeseci do 23 mjeseca smatra da su adekvatno hranjena ako uz dojenje dobijaju dopunsku, čvrstu, polučvrstu ili meku/kašastu hranu. U odnosu na navedene kriterije, na odgovarajući način se hrani nešto više od petine djece mlađe od šest mjeseci koja isključivo doje (22 procenta) i manje od polovine djece od šest mjeseci do 23 mjeseca (46 procenata) koja trenutno doje i hrane se čvrstom, polučvrstom i mekom/kašastom hranom. Ukupni procenat romske djece mlađe od dvije godine koja su dojena u skladu sa svojim uzrastom iznosi 40 procenata te je nešto veći u FBiH (41 procenat), u odnosu na RS (35 procenata). Među djecom uzrasta od šest do osam mjeseci koja trenutno doje, minimalna učestalost obroka podrazumijeva dobijanje čvrste, polučvrste ili meke/kašaste hrane dva ili više puta dnevno. Među djecom uzrasta od devet mjeseci do 23 mjeseca koja trenutno doje, dobijanje čvrste, polučvrste ili meke/kašaste hrane najmanje tri puta dnevno čini minimalnu učestalost obroka. Za djecu uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca koja trenutno ne doje, minimalna učestalost obroka definira se kao dobijanje čvrste, polučvrste ili meke/kašaste hrane i mliječnu ishranu najmanje četiri puta dnevno. Tabela NU.5: Dojenje u skladu s uzrastom djeteta Procenat djece mlađe od dvije godine koja su dojena u skladu s uzrastom tokom prethodnog dana, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Djeca mlađa od šest mjeseci Djeca uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca Djeca mlađa od dvije godine Procenat isključivo dojene djece1 Broj djece Procenat djece koja trenutno doje i hrane se čvrstom, polučvrstom i mekom/kašastom hranom Broj djece Procenat djece koja su dojena u skladu s uzrastom2 Broj djece Spol Muški (20,2) 35 47,2 125 41,2 160 Ženski (24,3) 38 43,9 93 38,2 131 Administrativne jedinice FBiH 21,3 55 47,8 172 41,4 227 RS (*) 12 (36,7) 37 35,0 49 BD (*) 6 (*) 9 (*) 16 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja (20,6) 27 50,1 69 41,8 95 Osnovno (21,6) 36 45,5 128 40,3 164 Srednje+ (*) 11 (*) 21 (31,8) 32 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji (*) 18 45,6 66 42,2 84 Drugi kvintil (*) 16 49,4 57 42,2 73 Srednji kvintil (*) 17 (38,4) 27 (30,9) 45 Četvrti kvintil (*) 11 (41,8) 39 (37,2) 50 Najbogatiji (*) 12 (51,3) 29 (44,0) 40 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 21,9 51 45,7 151 39,7 202 Najbogatijih 40 procenata (*) 22 45,8 67 40,2 90 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski (25,2) 44 44,3 136 39,7 180 Drugi (18,2) 30 48,1 82 40,1 112 Ukupno 22,3 74 45,8 218 39,8 292 1 MICS pokazatelj 2.6 2 MICS pokazatelj 2.14 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Pravilna dopunska ishrana djece uzrasta od šest mjeseci do dvije godine je od posebne važnosti za rast i razvoj te prevenciju pothranjenosti. Nastavak dojenja nakon šestog mjeseca života treba da prati i unos nutritivno adekvatne, sigurne i odgovarajuće dopunske hrane koja doprinosi da se ispune nutritivni zahtjevi kada samo majčino mlijeko više nije do­ voljno. Kada su u pitanju dojene bebe, neophodno je da imaju dva ili više obroka u vidu čvrste, polučvrste ili meke/ kašaste hrane ako su u uzrastu od šest do osam mjeseci, a tri ili više obroka ako imaju od devet do 23 mjeseca. Za djecu uzrasta od šest do 23 mjeseca i stariju djecu koja se ne doje potrebna su četiri ili više obroka u vidu čvrste, polučvrste ili meke/kašaste hrane ili mliječnog obroka. Šezdeset i sedam procenata dojenčadi uzrasta od šest do osam mjeseci dobija čvrstu, polučvrstu ili meku/kašastu hranu (MICS pokazatelj 2.12; procenat je baziran na 25­49 neponderisanih slučajeva te se treba tumačiti s oprezom).22 Tabela NU.6 prikazuje udio djece uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca koja su dobila polučvrstu ili meku/kašastu hranu najmanje onoliko puta koliko je preporučeno, ili više tokom dana ili noći, prije intervjua. Rezultati istraživanja su pokazali da je ispod dvije trećine djece uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca (60 procenata) dobilo dopunsku hranu najmanje onoliko puta koliko je preporučeno. Među djecom ovog uzrasta koja trenutno doje, manje od pola ih je dobilo dopunsku hranu najmanje onoliko puta koliko je preporučeno (46 procenata). 22 Tabela o uvođenju čvrste, polučvrste ili meke/kašaste hrane nije prikazana u Izvještaju s obzirom na to da se procenti za pravilnu dopunsku ishranu, prikazani prema spolu i tipu naselja, baziraju na manje od 25 neponderisanih slučajeva. 28 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 29 Tabela NU.6: Minimalna frekvencija hranjenja Procenat dojenčadi uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca koja su jela najmanje onoliko puta koliko je minimalno preporučeno (ili više puta)3, prema statusu dojenja, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Trenutno doje Trenutno ne doje Svi Procenat djece koja su jela čvrstu, polučvrstu i meku/kašastu hranu onoliko puta koliko je minimalno preporučeno Broj djece uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca Procenat djece koja su dobila mliječnu ishranu najmanje dva puta1 Procenat djece koja su jela čvrstu, polučvrstu i meku/kašastu hranu ili mliječnu ishranu najmanje četiri puta ili više Broj djece uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca Procenat s minimalnom frekvencijom obroka2 Broj djece uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca Spol Muški 48,4 84 (83,2) (90,2) 41 62,0 125 Ženski 43,3 58 (72,8) (81,1) 35 57,6 93 Dob (u mjesecima) 6-8 (*) 22 (*) (*) 12 (71,6) 34 9-11 (42,9) 28 (*) (*) 9 (56,4) 37 12-17 (45,9) 38 (80,9) (93,2) 34 68,3 73 18-23 43,0 54 (*) (*) 21 48,9 75 Administrativne jedinice FBiH 55,3 105 82,4 87,8 66 67,8 172 RS (27,6) 27 (*) (*) 10 (39,6) 37 BD (*) 9 – – – (*) 9 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 44,5 53 (*) (*) 15 54,1 69 Osnovno 46,2 79 (77,5) (84,4) 50 61,0 128 Srednje+ (*) 10 (*) (*) 11 (*) 21 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji (52,0) 42 (*) (*) 24 66,3 66 Drugi kvintil (38,5) 43 (*) (*) 14 50,3 57 Srednji kvintil (*) 17 (*) (*) 10 (57,8) 27 Četvrti kvintil (*) 23 (*) (*) 16 (62,0) 39 Najbogatiji (*) 17 (*) (*) 11 (65,2) 29 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 45,8 102 (79,3) (85,7) 48 58,7 151 Najbogatijih 40 procenata (47,7) 40 (76,7) (86,3) 27 63,4 67 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 37,2 99 (77,2) (83,8) 37 49,9 136 Drugi (67,4) 43 (79,5) (88,0) 39 77,1 82 Ukupno 46,4 142 78,4 85,9 76 60,1 218 1 MICS pokazatelj 2.15 2 MICS pokazatelj 2.13 3 Podaci o frekvenciji obroka se odnose na dan koji je prethodio istraživanju. ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Među djecom uzrasta od šest do osam mjeseci koja trenutno doje, minimalna frekvencija obroka definira se kao djeca koja su dobila čvrstu, polučvrstu ili meku/kašastu hranu dva puta ili više. Među djecom uzrasta od devet mjeseci do 23 mjeseca koja trenutno doje, dobijanje čvrste, polučvrste ili meke/kašaste hrane najmanje tri puta čini minimalnu frekvenciju obroka. Za djecu uzrasta od šest mjeseci do 23 mjeseca koja trenutno ne doje, minimalna frekvencija obroka definira se kao djeca koja dobijaju čvrstu, polučvrstu ili meku/kašastu hranu i mliječnu ishranu najmanje četiri puta tokom prethodnog dana. Praksa hranjenja djece na flašicu s cuclom je zabrinjavajuća zbog više faktora, među kojima je i moguća kontaminacija onečišćenom vodom i lošom higijenom tokom pripreme. Tabela NU.7 ukazuje da se preko polovine romske djece mlađe od dvije godine hrani na flašicu s cuclom (56 procenata). Zabrinjavajuće je da se na ovaj način hrani i skoro polovina djece mlađe od šest mjeseci (47 procenata), koja bi u ovom periodu trebala isključivo dojiti. Podaci pokazuju da se manje djece čije majke nemaju formalno obrazovanje hrani na flašicu s cuclom (44 procenta), u odnosu na djecu čije majke imaju osnovno obrazovanje (60 procenata). Tabela NU.7: Hranjenje na flašicu Procenat djece mlađe od dvije godine koja su hranjena na flašicu s cuclom tokom prethodnog dana, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat djece mlađe od dvije godine koja su hranjena na flašicu s cuclom1 Broj djece mlađe od dvije godine Spol Muški 54,4 160 Ženski 58,7 131 Dob (u mjesecima) 0-5 46,8 74 6-11 61,9 70 12-23 58,4 147 Administrativne jedinice FBiH 64,9 227 RS 34,3 49 BD (*) 16 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 43,6 95 Osnovno 60,2 164 Srednje+ (74,1) 32 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 58,4 84 Drugi kvintil 53,0 73 Srednji kvintil (59,9) 45 Četvrti kvintil (61,4) 50 Najbogatiji (47,7) 40 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 56,8 202 Najbogatijih 40 procenata 55,3 90 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 49,4 180 Drugi 67,4 112 Ukupno 56,3 292 1 MICS pokazatelj 2.11 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Mala težina pri rođenju Mala porođajna težina (masa) djece (ispod 2.500 grama) sa sobom nosi čitav niz ozbiljnih zdravstvenih rizika za dijete. Bebe koje su bile pothranjene, izložene su znatno većem riziku od obolijevanja i umiranja tokom prvih mjeseci i godina života. Mala porođajna težina djece se najviše dovodi u vezi s lošim zdravljem i nepravilnom ishranom same majke i pušenjem, posebno tokom trudnoće. Adolescentice koje se porađaju dok im je tijelo još uvijek u razvoju, rizikuju da na svijet donesu bebe s malom težinom. Budući da se mnoga novorođenčad u zemljama u razvoju ne vagaju po rođenju, a ona koja jesu izvagana mogu predsta­ vljati nepouzdan uzorak svih rođenih, navedene porođajne težine se, obično, ne mogu koristiti za procjenu prevalence male porođajne težine među svom djecom. Stoga se procenat rođenih čija je težina ispod 2.500 grama u MICS­u izračunava na osnovu dvije stavke: majčine ocjene veličine djeteta po rođenju (to jest, veoma malo, manje od prosjeka, prosječno, veće od prosjeka, veoma veliko) i majčinog sjećanja djetetove težine, odnosno težine zabilježene u zdravstve­ nom kartonu, ukoliko je dijete bilo izvagano po rođenju.23 Rezultati ovog istraživanja, prikazani tabelom NU.8, su pokazali da je po rođenju ukupno izvagano 96 procenata novorođenčadi, od čega je 14 procenata novorođenčadi težilo manje od 2.500 grama. (Grafikon NU.3) 23 Za detaljni opis metodologije, pogledati Boerma, J. T., Weinstein, K. I., Rutstein, S.O. I Sommerfelt, A. E., 1996. Data on Birth Weight in Developing Coun- tries: Can Surveys Help? Bulletin of the World Health Organization, 74(2), 209-16. 30 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 31 Tabela NU.8: Novorođenčad s malom porođajnom težinom (masom) Procenat živorođene djece3, rođene u periodu od dvije godine prije istraživanja koja su po rođenju imala manje od 2.500 grama i procenat živorođene djece vagane po rođenju, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat živorođene djece: Broj živorođene djece u periodu od dvije godine prije istraživanja3ispod 2.500 grama 1 vagane po rođenju2 Administrativne jedinice FBiH 13,0 96,7 207 RS 17,4 95,0 41 BD (*) (*) 15 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 14,0 91,5 89 Osnovno 14,4 98,4 148 Srednje+ (8,5) (100,0) 26 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 19,4 95,5 74 Drugi kvintil 17,8 97,9 69 Srednji kvintil (4,5) (92,5) 38 Četvrti kvintil (8,1) (97,1) 43 Najbogatiji (10,6) (97,4) 39 Indeks imovinskog stanja   Najsiromašnijih 60 procenata 15,6 95,8 181 Najbogatijih 40 procenata 9,3 97,3 82 Maternji jezik nositelja domaćinstva   Romski 13,6 96,8 159 Drugi 13,7 95,3 104 Ukupno 13,7 96,2 263 1 MICS pokazatelj 2.18 2 MICS pokazatelj 2.19 3 Podaci se odnose na najmlađe dijete u porodici rođeno u periodu od dvije godine prije istraživanja. ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Grafikon NU.3: Procenat novorođenčadi s težinom manjom od 2.500 grama nakon rođenja, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. VI Zdravlje djece Imunizacija Milenijumski razvojni cilj broj četiri odnosi se na smanjenje smrtnosti djece za dvije trećine u periodu između 1990. i 2015. godine. Imunizacija ima ključnu ulogu u ostvarenju ovog cilja. Od kada je 1974. godine pokrenut „Prošireni program imunizacije“, na globalnom nivou su spašeni životi miliona djece. Međutim, prema podacima UNICEF­a, 27 miliona djece još uvijek nije obuhvaćeno rutinskom imunizacijom te od bolesti, koje se mogu spriječiti pravovremenom vakcinacijom, svake godine umre dva miliona djece. Cilj „Svijeta po mjeri djeteta“ je da se na nivou države u 90 proce­ nata slučajeva osigura puna imunizacija djece mlađe od jedne godine, s najmanje 80 procenata pokrivenosti u svakoj administrativnoj jedinici. Prema smjernicama UNICEF­a i SZO­a, dijete do prvog rođendana treba primiti BCG vakcinu (da bi se zaštitilo od tuberkuloze), tri doze DTP vakcine (da bi se zaštitilo od difterije, tetanusa i hripavca/velikog kašlja), tri doze polio vakcine, tri doze vakcine protiv hepatitisa B (HepB) te vakcinu protiv ospica (morbila). Uzimajući u obzir smjernice UNICEF­a i SZO, kao i preporuke za MRP u važećim pravilnicima o imunizaciji i hemoprofilaksi u FBiH i RS, kao i mogućnosti međunarodnog upoređivanja procjene za potpunu imunizaciju na osnovu ovog istraživanja odnose se na djecu od 18 do 29 mjeseci života koja su primila BCG vakcinu i po tri doze DTP i polio vakcine do navršene godine dana života te MRP do navršenih 18 mjeseci života. Podaci o vakcinaciji protiv hepatitisa B nisu uključeni u procenat potpune vakcinacije djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci.24 Podaci o obuhvatu djece imunizacijom prikupljeni su za svu djecu mlađu od pet godina. Majke su zamoljene pokazati vakcinacijske kartone ili zdravstvene knjižice za djecu mlađu od pet godina. Ukoliko je karton bio dostupan, anketari su prepisali podatke o vakcinaciji s kartona u upitnike. Ako dijete nije imalo karton, majka je zamoljena prisjetiti se da li je dijete primilo svaku od vakcina, a za DTP i polio – i broj doza koje je dijete primilo. Krajnje procjene pokrivenosti vakcinacijom se odnose na informacije dobijene iz vakcinacijskih kartona i na osnovu njenog sjećanja o vakcinacijama koje je dijete primilo. Procenat djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci u BiH koja su primila sve vakcine preporučene od strane SZO i UNICEF­a prikazan je u tabeli CH.1. Nazivnik obuhvata djecu uzrasta od 18 do 29 mjeseci, tako da su obuhvaćena samo djeca koja su dovoljno stara da budu potpuno vakcinisana prema navedenim vakcinama. U prve tri kolone tabele, brojnik uključuje svu djecu koja su bila vakcinisana u bilo koje vrijeme prije istraživanja. U posljednjoj koloni su obuhvaćena samo ona djeca koja su vakcinisana do navršene godine dana života, kao što je preporučeno. Kada je o MRP vakcini riječ, onda do navršenih 18 mjeseci života. Za djecu bez vakcinacijskih kartona, pretpostavljeno je da je procenat vakcinacija izvršenih do prvog rođendana isti kao kod djece koja imaju vakcinacijske kartone. Ukupno je 41 procenat djece imalo dostupne vakcinacijske kartone ili zdravstvene knjižice za vrijeme istraživanja (Tabela CH.2). Prema podacima u tabeli CH.1, 86 procenata djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci je primilo BCG vakcinu do navršene godine dana života. Prvu dozu Polio vakcine do navršene godine dana života dobilo je 32 procenta djece, 24 procenta djece je dobilo drugu dozu, a samo 14 procenata djece je primilo i treću dozu Polio vakcine. Prvu dozu DTP­a primilo je 30 procenata romske djece. Procenat djece koja su primila sljedeće doze ove vakcine opada, tako je drugu dozu primio 21 procenat djece, a treću dozu je primilo 13 procenta djece (Grafikon CH.1). Prvu dozu vakcine protiv hepatitisa B je primilo 65 procenata djece, drugu dozu 35 procenata, a treću dozu je primilo 15 procenta djece. Pokrivenost imunizacijom protiv ospica, rubeole i zaušnjaka (MRP) do navršenih 18 mjeseci života iznosi 22 procenta. Procenat romske djece koja su primila sve vakcine preporučene od strane UNICEF­a i SZO­a u dojenačkom periodu iznosi samo četiri procenta. Ovaj podatak se odnosi na vakcinu protiv BCG, tri doze DTP vakcine i tri doze polio vakcine do navršene godine dana života te MRP vakcine do navršenih 18 mjeseci života (Grafikon CH.1). Podaci o HepB i Hib vakcinama, koje su dio kalendara vakcinacija u FBiH i RS, nisu uključeni u obračun procenta djece koja su dobila sve vakcine. Nijednu vakcinu do navršene godine dana života nije dobilo 13 procenata romske djece. 24 U svrhu poređenja podataka o procentu djece koja su primila vakcine koje su preporučili UNICEF i SZO u dojenačkom periodu s podacima iz MICS3 (istraživanje iz 2005.-2006. godine) podaci o vakcinaciji protiv hepatitisa B nisu uključeni u obračun potpune imunizacije djece. Podaci o vakci- naciji protiv bolesti izazvanih hemofilusom influence tip B (Hib), koja je sastavni dio kalendara vakcinacija FBiH i koja je prije provedbe istraživanja uvedena u kalendar vakcinacije RS, nisu prikazani u ovom Izvještaju. 13 17 16 9 14 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 FBiH RS Najsiroma nijih 60 procenata Najbogatijih 40 procenata BiH Procenat 32 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 33 Grafikon CH.1: Procenat djece uzrasta 18 do 29 mjeseci koja su dobila preporučene vakcinacije do navršene godine dana života, a za MRP do navršenih 18 mjeseci života, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. * Procenat za ‘sve vakcine’ ne uključuje vakcine protiv hepatitisa B. Tabela CH.1: Vakcinacije u prvoj godini života Procenat djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci koja su imunizirana protiv dječijih bolesti u bilo kojem trenutku prije istraživanja i do navršene godine dana života, a za MRP do navršenih 18 mjeseci života, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011-2012. Vakcinisani u bilo kojem trenutku prije istraživanja: Vakcinisani do navršene godine dana života, a za MRP do navršenih 18 mjeseci života vakcinacijski karton majčino sjećanje bilo koje od toga BCG1 37,6 48,1 85,6 85,6 Polio 1 21,7 14,0 35,7 32,4 2 17,4 9,0 26,4 24,2 32 12,9 2,3 15,2 14,2 Di-Te-Per (DTP) 1 22,1 11,2 33,3 29,9 2 15,4 7,6 23,0 20,9 33 9,7 4,0 13,7 12,5 Mo-Ru-Pa (MRP)4 15,7 9,2 24,9 21,8   Sve vakcine (BCG, polio, DTP i MRP) 6,3 1,6 7,9 4,3 Nijedna vakcina (BCG, polio, DTP i MRP) 1,0 12,3 13,3 13,3 HepB 1 (po rođenju) 35,6 29,3 64,8 64,8 2 25,8 9,5 35,3 35,3 35 13,7 2,4 16,1 14,5   Broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci 146 146 146 146 1 MICS pokazatelj 3.1 2 MICS pokazatelj 3.2 3 MICS pokazatelj 3.3 4 MICS pokazatelj 3.4; MDG pokazatelj 4.3 5 MICS pokazatelj 3.5 Tabela CH.2 prikazuje stopu pokrivenosti vakcinacijama za djecu uzrasta od 18 do 29 mjeseci prema osnovnim karakte­ ristikama. Procenti predstavljaju djecu vakcinisanu u bilo kojem trenutku prije istraživanja i temelje se na informacijama dobijenim kako iz vakcinacijskog kartona, tako i na osnovu izjava majki/staratelja. Ukupan procenat djece koja su primila sve preporučene vakcine, osim vakcine protiv hepatitisa B, u bilo kojem trenutku prije istraživanja iznosi osam procenata. BCG vakcinu je, u bilo kojem trenutku prije istraživanja, primilo 86 procenata djece. Treću dozu polio vakcine primilo je 15 procenata djece, treću dozu DTP vakcine 14 procenata djece, a treću dozu HepB vakcine 16 procenata djece. Vakcinu protiv ospica, rubeole i parotitisa je, u bilo kojem trenutku prije istraživanja, primilo 25 procenata djece. Podaci u tabeli CH.2 prikazuju da obuhvat djece imunizacijom raste s nivoom obrazovanja majke, dok korelacija u odnosu na tip naselja u kojem živi domaćinstvo nije evidentna. Ta be la C H .2 : V ak ci na ci je p re m a os no vn im k ar ak te ri st ik am a Pr oc en at d je ce u zr as ta o d 18 d o 29 m je se ci k oj a su tr en ut no v ak ci ni sa na p ro tiv d je či jih b ol es ti, is tr až iv an je o ro m sk oj p op ul ac iji u B iH , 2 01 1. –2 01 2.     Pr oc en at d je ce k oj a su p ri m ila : Pr oc en at s vi đe ni m va kc in ac ijs ki m ka rt on om Br oj d je ce uz ra st a od 1 8 do 2 9 m je se ci BC G Po lio D TP M RP ni je dn u va kc in u (B CG , po lio , D TP i M RP ) sv e va cc in e (B CG , po lio , D TP i M RP ) H ep B 1 2 3 1 2 3 1 2 3 Sp ol M uš ki 87 ,9 33 ,3 26 ,1 13 ,6 29 ,7 20 ,2 10 ,9 23 ,9 12 ,1 6, 8 64 ,0 36 ,6 14 ,5 38 ,0 80 Že ns ki 83 ,0 38 ,6 26 ,6 17 ,1 37 ,4 26 ,3 16 ,9 26 ,0 14 ,7 9, 1 65 ,8 33 ,7 18 ,1 44 ,7 66 A dm in is tr at iv ni re gi on FB iH 90 ,0 33 ,8 25 ,6 12 ,8 28 ,6 20 ,3 11 ,5 25 ,7 10 ,0 7, 0 63 ,2 34 ,1 13 ,8 37 ,4 10 5 RS (8 0, 0) (4 7, 7) (3 2, 3) (2 5, 7) (5 7, 1) (4 0, 8) (2 7, 6) (3 1, 5) (1 4, 2) (1 6, 2) (7 5, 4) (4 3, 3) (3 0, 0) (5 0, 2) 27 BD B iH (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) 15 N iv o ob ra zo va nj a m aj ke Be z f or m al no g ob ra zo va nj a 74 ,7 26 ,2 19 ,6 10 ,1 21 ,0 16 ,1 9, 7 14 ,3 22 ,2 0, 0 56 ,6 24 ,5 11 ,5 30 ,9 50 O sn ov no 89 ,9 36 ,6 24 ,2 12 ,1 32 ,9 20 ,4 9, 6 22 ,9 10 ,1 6, 9 65 ,4 36 ,2 13 ,3 42 ,0 83 Sr ed nj e+ (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) 13 Kv in ti li in de ks a im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni ji (8 8, 1) (3 0, 2) (2 3, 0) (1 1, 2) (2 0, 0) (1 7, 1) (5 ,8 ) (1 3, 9) (1 1, 9) (5 ,3 ) (6 3, 3) (3 0, 5) (1 4, 0) (2 9, 1) 34 D ru gi k vi nt il (8 4, 3) (3 0, 2) (2 1, 4) (1 5, 6) (3 5, 9) (2 4, 6) (1 4, 0) (2 3, 7) (1 5, 7) (6 ,5 ) (5 8, 6) (3 0, 4) (1 3, 5) (4 6, 1) 41 Sr ed nj i k vi nt il (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) 23 Če tv rt i k vi nt il (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) (* ) 23 N aj bo ga tij i (9 3, 2) (3 4, 5) (2 9, 9) (2 6, 4) (4 2, 1) (2 5, 7) (2 2, 3) (2 8, 1) (6 ,8 ) (1 8, 1) (8 9, 2) (5 6, 3) (3 3, 8) (5 9, 6) 25 In de ks im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni jih 60 p ro ce na ta 83 ,6 32 ,7 21 ,8 13 ,3 27 ,5 17 ,7 9, 5 20 ,7 14 ,8 4, 5 58 ,5 30 ,0 12 ,0 37 ,4 98 N aj bo ga tij ih 40 p ro ce na ta (8 9, 8) (4 1, 7) (3 5, 4) (1 9, 0) (4 4, 2) (3 3, 2) (2 1, 7) (3 3, 6) (1 0, 2) (1 4, 6) (7 7, 8) (4 6, 1) (2 4, 6) (4 8, 5) 48 M at er nj i j ez ik n os io ca d om ać in st va Ro m sk i 80 ,4 27 ,8 18 ,5 10 ,4 29 ,1 17 ,2 9, 3 17 ,3 17 ,8 2, 8 60 ,7 27 ,0 11 ,3 37 ,2 90 D ru gi 93 ,9 48 ,4 39 ,0 22 ,9 40 ,3 32 ,6 20 ,8 35 ,9 6, 1 15 ,8 71 ,2 48 ,1 23 ,7 47 ,1 57 U ku pn o 85 ,6 35 ,7 26 ,4 15 ,2 33 ,3 23 ,0 13 ,7 24 ,9 13 ,3 7, 9 64 ,8 35 ,3 16 ,1 41 ,0 14 6 ( ) P od ac i s u ba zi ra ni n a 25 –4 9 ne po nd er is an ih s lu ča je va . (* ) P od ac i s u ba zi ra ni n a m an je o d 25 n ep on de ris an ih s lu ča je va . 32 24 14 30 21 13 22 4 35 15 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 86 65 Procenat (BCG , pol io, D TP i M RP) HepB 3 HepB 2 HepB 1 Sve v akcin e (BCG , poli o, P i M RP) MRP DTP3 DTP2 DTP1 Polio 3 Polio 2 Polio 1 BCG 34 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 35 Liječenje oralnom rehidracijom Dijareja (proljev) je drugi vodeći uzrok smrtnosti djece mlađe od pet godina u cijelom svijetu. Tokom liječenja dijareje poseban značaj ima povećanje unosa tečnosti, nastavljena i adekvatna ishrana djeteta i primjena oralnih rehidracijskih soli (ORS). Cilj liječenja je da se do 2015. godine25 stopa smrtnosti djece mlađe od pet godina smanji za dvije trećine. Osim toga, „Svijet po mjeri djeteta“ poziva na smanjenje učestalosti dijareje za 25 procenata. U MICS­u se prevalenca dijareje procjenjuje na osnovu pitanja postavljenih majkama ili starateljima o tome da li je njihovo dijete imalo dijareju u periodu od dvije sedmice prije istraživanja (Tabela CH.3). U slučajevima kada je majka izjavila da je dijete imalo dijareju, postavljen je niz pitanja o liječenju bolesti, uključujući i pitanja o tome šta je dijete pilo i jelo dok je imalo dijareju te da li je to bila veća ili manja količina hrane i pića u odnosu na onu koju dijete inače konzumira. Tabela CH.3 prikazuje procenat romske djece koja su imala dijareju u posljednje dvije sedmice koje su prethodile istraživanju te procenat djece koja su dobila različite vrste preporučenih tečnosti tokom trajanja dijareje. Rezultati pokazuju da je 15 procenata romske djece mlađe od pet godina imalo dijareju u toku dvije sedmice koje su pret hodile istraživanju. Najveća prevalenca dijareje među ovom djecom je bila u FBiH (18 procenata), dok je u RS (sedam procenata) i BD (četiri procenta) bila manja. Posmatrano prema uzrastu, najveća prevalenca je bila među djecom u dobi od 12 do 23 mjeseca (23 procenta), a najmanja među djecom uzrasta od 48 do 59 mjeseci (sedam procenata). Grafikon CH.2 prikazuje procenat djece prema dobnim grupama koja su imala dijareju tokom dvije sedmice prije istraživanja. Tečnost iz ORS paketa, ili fabrički pakovane ORS tečnosti, dobilo je oko 58 procenata djece s dijarejom. Grafikon CH.2: Procenat djece mlađe od pet godina s dijarejom u posljednje dvije sedmice prema dobnim grupama, istraživanje o romskoj populaciji, 2011.–2012. 25 U odnosu na 1990. godinu (Milenijumski razvojni ciljevi) Tabela CH.3: Rastvori za oralnu rehidraciju Procenat djece mlađe od pet godina koja su imala dijareju u dvije sedmice prije istraživanja i bila liječena sredstvom za oralnu rehidraciju (ORS), istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Imala dijareju u posljednje dvije sedmice Broj djece mlađe od pet godina Djeca s dijarejom koja su dobila ORS (tečnost načinjenu iz ORS paketa ili fabrički pakovanu tečnost) Broj djece mlađe od pet godina s dijarejom u posljednje dvije sedmice Spol Muški 14,2 392 62,5 56 Ženski 15,9 356 53,3 57 Administrativne jedinice FBiH 17,8 570 59,4 101 RS 7,3 123 (*) 9 BD 3,7 56 (*) 2 Dob (u mjesecima) 0-11 18,8 144 (45,6) 27 12-23 22,5 147 (74,7) 33 24-35 12,0 151 (*) 18 36-47 14,3 170 (*) 24 48-59 7,1 136 (*) 10 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 13,6 247 (57,4) 34 Osnovno 16,3 427 55,4 69 Srednje+ 12,6 74 (*) 9 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 17,6 216 (60,7) 38 Drugi kvintil 16,6 181 (52,4) 30 Srednji kvintil 18,0 122 (*) 22 Četvrti kvintil 11,3 127 (*) 14 Najbogatiji 7,9 102 (*) 8 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 17,3 519 56,9 90 Najbogatijih 40 procenata 9,8 229 (*) 22 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 13,8 454 55,9 63 Drugi 17,0 293 (60,5) 50 Ukupno 15,0 748 57,9 112 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela CH.4 prikazuje navike u ishrani djece tokom perioda dijareje. Podaci pokazuju da je tokom perioda dijareje, samo 16 procenata romske djece mlađe od pet godina pilo više tečnosti nego obično, dok je 84 procenta pilo otprilike istu ili manju količinu tečnosti. Što se tiče unosa hrane, mnogo manje nego inače jelo je 11 procenata djece, a nešto manje nego inače 58 procenata. Kod pet procenata djece zaustavljeno je hranjenje, dok je više nego inače hranu unosilo šest procenata djece (nastavljeno hranjenje). 19 23 12 14 7 15 0 5 10 15 20 25 0-11 12-23 24-35 36-47 48-59 BiH Procenat Dob (u mjesecima) 36 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 37 Tabela CH .4: N avike ishrane za vrijem e dijareje Procenat djece m lađe od pet godina koja su im ala dijareju u posljednje dvije sedm ice, prem a količini tečnosti i hrane unesene za vrijem e dijareje, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012. Im ala dijareju u posljednje dvije sedm ice Broj djece m lađe od pet godina U nos tečnosti za vrijem e dijareje Ishrana za vrijem e dijareje Broj djece m lađe od pet godina koja su im ala dijareju u posljednje dvije sedm ice D ato m nogo m anje da pije D ato nešto m anje da pije D ato otprilike isto da pije D ato više da pije U kupno D ato m nogo m anje da jede D ato nešto m anje da jede D ato otprilike isto da jede D ato više da jede Zaustavljeno hranjenje U kupno Spol M uški 14,2 392 9,0 51,8 23,8 15,5 100,0 13,1 49,2 23,7 5,9 8,1 100,0 56 Ženski 15,9 356 13,7 53,2 17,2 16,0 100,0 7,9 66,8 18,3 5,4 1,5 100,0 57 A dm inistrativne jedinice FBiH 17,8 570 11,1 52,9 20,6 15,4 100,0 10,8 57,9 19,8 6,3 5,3 100,0 101 RS 7,3 123 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 9 BD 3,7 56 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 2 D ob (u m jesecim a) 0-11 18,8 144 (5,2) (39,5) (33,1) (22,1) 100,0 (12,2) (33,0) (33,9) (12,4) (8,5) 100,0 27 12-23 22,5 147 (20,2) (42,6) (18,8) (18,3) 100,0 (7,2) (75,8) (11,8) (2,6) (2,6) 100,0 33 24-35 12,0 151 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 18 36-47 14,3 170 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 24 48-59 7,1 136 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 10 N ivo obrazovanja m ajke Bez form alnog obrazovanja 13,6 247 (9,8) (67,4) (16,1) (6,7) 100,0 (11,5) (52,9) (23,3) (9,8) (2,5) 100,0 34 O snovno 16,3 427 10,8 48,6 22,0 18,6 100,0 6,2 60,1 22,7 4,4 6,5 100,0 69 Srednje+ 12,6 74 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 9 Kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 17,6 216 (3,7) (61,0) (18,4) (16,8) 100,0 (5,3) (57,9) (25,6) (6,0) (5,1) 100,0 38 D rugi kvintil 16,6 181 (16,8) (42,7) (14,1) (26,5) 100,0 (8,0) (60,2) (22,5) (6,5) (2,8) 100,0 30 Srednji kvintil 18,0 122 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 22 Četvrti kvintil 11,3 127 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 14 N ajbogatiji 7,9 102 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 8 Indeks im ovinskog stanja Najsirom ašnijih 60 procenata 17,3 519 9,7 54,0 20,3 16,0 100,0 7,2 56,1 24,7 6,1 6,0 100,0 90 N ajbogatijih 40 procenata 9,8 229 (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 22 M aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 13,8 454 10,4 55,8 22,2 11,5 100,0 6,7 66,2 20,5 3,3 3,4 100,0 63 D rugi 17,0 293 (12,5) (48,3) (18,3) (20,9) 100,0 (15,2) (47,9) (21,7) (8,7) (6,5) 100,0 50 U kupno 15,0 748 11,3 52,5 20,5 15,7 100,0 10,5 58,1 21,0 5,7 4,8 100,0 112 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na m anje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela CH.5 prikazuje procenat djece mlađe od pet godina koja su imala dijareju tokom dvije sedmice prije istraživanja, a koja su liječena oralnom rehidracijom uz nastavak ishrane, kao i procenat djece koja su imala dijareju, a koja su liječena na drugi način. Podaci pokazuju da je 64 procenta djece koja su imala dijareju primilo oralne rehidracijske soli ili više tečnosti. Uočava se da je 52 procenta djece dobilo oralnu rehidracijsku terapiju (ORT) uz, kao što je preporučeno, istovremeni nastavak ishrane. Lijek protiv dijareje u obliku tableta ili sirupa je dobilo 19 procenata djece, a antibiotik u vidu tableta ili sirupa njih sedam procenata, putem injekcije antibiotik je dobilo četiri procenta, a intravenoznu infuziju primio jedan procenat djece. Lijekom pripremljenim kod kuće/ljekovitim biljem dijareja je liječena kod pet procenata djece, uz 19 procenata djece liječene ne neki drugi način. Nijedan tretman niti lijek za liječenje dijareje nije primilo 25 procenata djece. 38 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 39 Tabela CH .5: O ralna rehidracijska terapija s nastavljenom ishranom i drugim vidovim a liječenja Procenat djece m lađe od pet godina koja su im ala dijareju u posljednje dvije sedm ice koja su prim ila oralnu rehidracijsku terapiju (O RT) s nastavljenom ishranom i procenat djece s dijarejom koja su prim ila neke druge lijekove ili vidove liječenja, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012. D jeca s dijarejom koja su prim ila: D rugi lijekovi i vidovi liječenja: N ije prim ijenjen nijedan lijek ili drugi vid liječenja Broj djece m lađe od pet godina koja su im ala dijareju u posljednje dvije sedm ice O RS ili više tečnosti O RT s nastavljenom ishranom 1 pilula ili sirup injekcija intra- venozna infuzija narodni lijek/ ljekovito bilje drugo antibiotik lijek protiv dijareje cink drugo nepoznato antibiotik nije antibiotik nepoznato Spol M uški 70,3 54,0 9,5 13,8 0,0 0,0 1,8 6,0 0,0 2,5 1,2 6,9 15,9 24,6 56 Ženski 58,1 50,1 5,4 23,9 0,0 1,6 0,0 2,2 0,0 0,0 1,2 3,6 21,9 25,1 57 A dm inistrativni region FBiH 65,4 52,9 7,4 15,9 0,0 0,9 1,0 4,5 0,0 1,4 1,3 5,8 20,1 23,2 101 RS (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 9 BD (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 2 D ob (u m jesecim a)   0-11 (56,6) (35,8) (14,4) (13,6) (0,0) (3,3) (3,8) (8,5) (0,0) (0,0) (2,5) (4,7) (11,9) (25,5) 27 12-23 (77,8) (73,5) (6,4) (27,4) (0,0) (0,0) (0,0) (3,8) (0,0) (4,3) (2,0) (0,0) (14,3) (16,3) 33 24-35 (*) 56,5 (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 18 36-47 (*) 31,5 (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 24 48-59 (*) 67,3 (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 10 N ivo obrazovanja m ajke  Bez form alnog obrazovanja (59,9) (51,4) (18,5) (10,0) (0,0) (0,0) (0,0) (10,6) (0,0) (0,0) (2,0) (3,8) (10,9) (34,8) 34 O snovno 64,3 52,8 3,1 25,7 0,0 1,3 1,5 1,5 0,0 0,0 1,0 6,6 22,0 20,5 69 Srednje+ (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 9 Kvintili indeksa im ovinskog stanja  N ajsirom ašniji (68,0) (57,6) (6,0) (23,8) (0,0) (2,4) (0,0) (6,0) (0,0) (0,0) (3,6) (8,7) (19,6) (18,2) 38 D rugi kvintil (66,5) (61,8) (10,0) (17,0) (0,0) (0,0) (3,4) (7,6) (0,0) (0,0) (0,0) (0,0) (20,7) (27,2) 30 Srednji kvintil (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 22 Četvrti kvintil (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 14 N ajbogatiji (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 8 Indeks im ovinskog stanja   Najsirom ašnijih 60 procenata 64,7 53,6 7,3 20,2 0,0 1,0 1,1 5,1 0,0 0,0 1,5 6,5 18,7 23,5 90 Najbogatijih 40 procenata (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 22 M aternji jezik nositelja dom aćinstva*   Rom ski 57,5 50,3 9,3 21,2 0,0 0,0 0,0 3,3 0,0 0,0 2,2 2,0 10,2 31,0 63 D rugi (72,5) (54,3) (5,1) (16,0) (0,0) (1,8) (2,1) (5,1) (0,0) (2,9) (0,0) (9,2) (29,8) (17,2) 50 U kupno 64,1 52,1 7,4 18,9 0,0 0,8 0,9 4,1 0,0 1,3 1,2 5,2 18,9 24,9 112 1 M ICS pokazatelj 3.8 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na m anje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Njega i liječenje upale pluća antibioticima Upala pluća je vodeći uzrok smrtnosti djece u svijetu, a upotreba antibiotika kod djece mlađe od pet godina, za koju se sumnja da imaju upalu pluća, predstavlja ključnu intervenciju. Cilj „Svijeta po mjeri djeteta“ je smanjenje stope smrtnosti uzrokovane akutnim respiratornim infekcijama za jednu trećinu. U MICS istraživanju o romskoj populaciji u BiH prevalenca sumnje na upalu pluća procijenjena je na osnovu pitanja postavljenih majkama ili starateljima o tome da li je njihovo dijete mlađe od pet godina imalo bolest praćenu kašljem i ubr­ zanim ili otežanim disanjem, a čiji simptomi su uzrokovani problemom u grudnom košu ili začepljenjem nosa (ili oboje). Tabela CH.6 prikazuje procenat djece sa sumnjom na upalu pluća. Podaci su pokazali da je u periodu od dvije sedmice prije istraživanja deset procenata djece mlađe od pet godina imalo simptome sumnje na upalu pluća. Od ove djece, 80 procenata je odvedeno odgovarajućem pružatelju usluga (MICS pokazatelj 3.9 koji nije prikazan u tabeli CH.6).26 Najveći procenat djece odveden je u dom zdravlja (68 procenata) i bolnicu (12 procenata), dok je mali procenat djece odveden doktoru u privatnom sektoru (jedan procenat) te u privatnu apoteku (dva procenta). Najviše djece sa sumnjom na upalu pluća je bilo u FBiH (11 procenata), a manje u RS (šest procenata) i BD (dva procenta). Tri četvrtine djece mlađe od pet godina sa sumnjom na upalu pluća, u periodu od dvije sedmice koje su prethodile istraživanju (75 procenata), liječeno je antibioticima (MICS pokazatelj 3.10 koji nije prikazan u tabeli CH.6).27 Tabela CH.6: Prevalenca sumnje na upalu pluća prema osnovnim karakteristikama Procenat djece mlađe od pet godina sa sumnjom na upalu pluća u posljednje dvije sedmice, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011-2012.   Sumnja na upalu pluća u posljednje dvije sedmice Broj djece mlađe od pet godina Spol   Muški 9,1 392 Ženski 10,2 356 Administrativne jedinice FBiH 11,1 570 RS 6,3 123 BD 1,9 56 Dob (u mjesecima) 0-11 9,4 144 12-23 11,7 147 24-35 8,4 151 36-47 9,5 170 48-59 8,9 136 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 7,7 247 Osnovno 9,9 427 Srednje+ 14,2 74 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 10,9 216 Drugi kvintil 12,3 181 Srednji kvintil 8,6 122 Četvrti kvintil 9,3 127 Najbogatiji 3,4 102 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 10,9 519 Najbogatijih 40 procenata 6,7 229 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 6,6 454 Drugi 14,2 293 Ukupno 9,6 748 MICS pokazatelj 3.9: procenat djece mlađe od pet godina sa sumnjom na upalu pluća, u posljednje dvije sedmice, koja su odvedena bilo kojem odgovarajućem pružatelju usluga; pokazatelj nije prikazan u tabeli CH.6 zbog malog broja slučajeva na nivou osnovnih karakteristika (manje od 25 neponderisanih slučajeva). MICS pokazatelj 3.10: procenat djece sa sumnjom na upalu pluća kojima su davani antibiotici u posljednje dvije sedmice; pokazatelj nije prikazan u tabeli CH.6 zbog malog broja slučajeva na nivou osnovnih karakteristika (manje od 25 neponderisanih slučajeva). * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 26 MICS pokazatelj 3.9: procenti za osnovne karakteristike bazirani su na manje od 25 neponderisanih slučajeva, stoga podaci za ovaj pokazatelj nisu prikazani u tabeli CH.6. 27 MICS pokazatelj 3.10: procenti za osnovne karakteristike bazirani su na manje od 25 neponderisanih slučajeva, stoga podaci za ovaj pokazatelj nisu prikazani u tabeli CH.6. 40 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 41 Očito je da je poznavanje opasnih znakova upale pluća od strane majki značajan faktor u traženju odgovarajuće njege za dijete. Pitanja u vezi s poznavanjem opasnih znakova upale pluća prikazana su u tabeli CH.7. Ukupno šest procenata majki poznaje dva opasna znaka upale pluća – teško i ubrzano disanje. Kao opasan simptom, zbog kojeg bi odmah odvele dijete u zdravstvenu ustanovu, 28 procenata majki je identificiralo otežano disanje, dok je 13 procenata majki identificiralo ubrzano disanje. Veći procenat majki u RS (40 procenata) smatra da dijete treba odmah odvesti u zdravstvenu ustanovu ako otežano diše, u odnosu na FBiH (27 procenata). Najveći pro­ cenat majki smatra da dijete treba odmah odvesti u zdravstvenu ustanovu ako dobije povišenu temperaturu (81 procenat). Tabela CH.7: Poznavanje dva upozoravajuća znaka upale pluća Procenat majki i staratelja djece mlađe od pet godina, prema simptomima koji bi ih natjerali da dijete odmah odvedu u zdravstvenu ustanovu i procenat majki koje ubrzano i otežano disanje vide kao znak da hitno potraže pomoć, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Procenat majki/staratelja djece mlađe od pet godina koje smatraju da dijete treba odmah odvesti u zdravstvenu ustanovu ako: Majke/ staratelji koji prepoznaju dva opasna znaka upale pluća Broj majki/ staratelja djece mlađe od pet godina ne može da pije ili doji se stanje pogoršava dobije povišenu temperaturu ubrzano diše otežano diše ima krvavu stolicu slabo pije ima druge simptome Administrativne jedinice FBiH 5,1 7,1 80,0 14,2 27,2 3,3 4,3 55,2 5,6 404 RS 11,6 4,8 87,4 13,3 39,8 8,1 5,9 74,5 10,1 78 BD (5,9) (0,0) (82,4) (2,9) (5,9) (0,0) (5,9) (70,6) (0,0) 34 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 8,9 5,5 81,9 11,9 28,9 4,3 5,7 59,3 5,1 163 Osnovno 4,7 6,6 79,5 14,0 27,3 3,1 4,0 60,4 6,7 299 Srednje+ 5,5 7,4 88,7 14,5 26,2 6,5 5,3 51,3 4,1 55 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 2,4 6,3 78,5 7,3 25,9 3,1 3,2 67,8 4,8 135 Drugi kvintil 6,3 6,2 82,9 17,5 25,8 7,5 5,1 55,9 6,3 124 Srednji kvintil 9,7 10,0 75,4 13,9 33,5 1,4 4,2 58,2 6,4 86 Četvrti kvintil 5,6 3,7 83,2 19,2 26,5 2,5 2,9 58,9 6,2 95 Najbogatiji 9,1 5,6 87,5 9,4 28,9 3,6 9,3 50,4 6,4 76 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 5,6 7,2 79,3 12,6 27,8 4,3 4,1 61,1 5,8 345 Najbogatijih 40 procenata 7,2 4,6 85,1 14,8 27,6 3,0 5,8 55,1 6,3 171 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 7,0 6,7 78,5 10,0 25,2 3,2 6,8 60,8 4,7 296 Drugi 4,9 5,9 85,3 18,0 31,2 4,7 1,8 56,6 7,7 219 Ukupno 6,1 6,3 81,2 13,4 27,7 3,8 4,7 59,1 5,9 517 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Upotreba čvrstog goriva Više od tri milijarde ljudi u svijetu koristi čvrsta goriva za zadovoljavanje osnovnih energetskih potreba, uključujući kuhanje i grijanje. Čvrsto gorivo obuhvata biomasu kao što je drvo, ćumur, usjev ili drugi poljoprivredni otpad, izmet, žbunje, slamu te ugljen. Priprema hrane i grijanje na čvrsta goriva dovode do stvaranja visoke koncentracije dima u zatvorenom prostoru, koji sadrži složenu mješavinu zagađivača opasnih po zdravlje. Osnovni problem u korištenju čvrstih goriva je nepotpuno sagorijevanje, koje proizvodi toksične materije, kao što su, između ostalog, ugljični monoksid i sumpordioksid (SO2). Korištenje čvrstih goriva povećava rizik obolijevanja od akutnih respiratornih bolesti, upale pluća, hronične opstruktivne bolesti pluća i raka. Osnovni pokazatelj za praćenje korištenja čvrstih goriva je procenat stanovništva koje koristi čvrsta goriva kao osnovni energent za pripremu hrane u domaćinstvu. Tabela CH.8 prikazuje da čvrsta goriva za pripremanje hrane koristi ukupno 92 procenta romskih domaćinstava. Taj procenat je nešto izraženiji u RS (97 procenata) i BD (95 procenata), nego u FBiH (91 procenat). Najveći procenat domaćinstava za kuhanje koristi drvo (84 procenta). Drveni ugalj (ćumur) kao gorivo za pripremu hrane koristi sedam procenata domaćinstava, a ugalj/lignit jedan procenat domaćinstava. Podaci pokazuju da je korištenje čvrstih goriva za pripremu hrane najzastupljenije u domaćinstvima čiji su nositelji bez formalnog obrazovanja (96 procenata), a najmanje kod onih sa srednjim i visokim obrazovanjem (88 procenata). Čvrsto gorivo za pripremu hrane koristi veći procenat domaćinstava koja se nalaze u najsiromašnijih 60 procenata pop­ ulacije (84 procenta), u odnosu na domaćinstva iz najbogatijih 40 procenata populacije (98 procenata). Veći procenat domaćinstava iz najsiromašnijih 60 procenata populacije (73 procenta) kuha na drva, za razliku od onih iz najbogatijih 40 procenata populacije (92 procenta), dok najbogatija domaćinstva za kuhanje više koriste struju (16 procenata), u odnosu na najsiromašnija (dva procenata). Tabela CH.8: Upotreba čvrstog goriva Procentualna raspodjela domaćinstava prema vrsti goriva za pripremanja hrane i procenat domaćinstava koja za pripremanja hrane koriste čvrsta goriva, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Procenat članova domaćinstava u domaćinstvu koji koriste: Broj članova doma- ćinstva električnu energiju tečni propan gas čvrsta goriva u doma- ćinstvu se ne priprema hrana bez odgovora ukupno čvrsta goriva za pripremanje hrane1 ugalj/ lignit drveni ugalj (ćumur) drvo slama/ šiblje/ trava Administrativne jedinice FBiH 8,7 0,0 0,6 6,2 84,1 0,1 0,0 0,3 100,0 90,9 4.543 RS 1,8 1,0 1,4 7,2 88,1 0,4 0,1 0,0 100,0 97,1 1.027 BD 2,2 0,0 0,0 20,0 74,8 0,0 0,0 3,0 100,0 94,8 282 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 3,2 0,2 1,1 7,7 86,9 0,0 0,0 0,9 100,0 95,8 1.478 Osnovno 7,7 0,2 0,5 6,7 84,4 0,0 0,1 0,3 100,0 91,6 3.560 Srednje+ 11,7 0,0 0,8 7,4 79,2 0,8 0,0 0,0 100,0 88,3 814 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 0,4 0,0 0,6 3,4 94,9 0,0 0,2 0,4 100,0 98,9 1.171 Drugi kvintil 1,2 0,0 0,9 4,8 91,8 0,0 0,0 1,3 100,0 97,5 1.168 Srednji kvintil 2,8 0,0 0,6 5,7 90,0 0,6 0,0 0,3 100,0 96,8 1.173 Četvrti kvintil 9,8 0,0 0,5 6,1 83,7 0,0 0,0 0,0 100,0 90,2 1.173 Najbogatiji 21,6 0,9 0,9 15,3 61,3 0,0 0,0 0,0 100,0 77,5 1.167 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 1,5 0,0 0,7 4,6 92,2 0,2 0,1 0,7 100,0 97,7 3.512 Najbogatijih 40 procenata 15,7 0,5 0,7 10,7 72,5 0,0 0,0 0,0 100,0 83,9 2.340 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 4,3 0,1 0,6 9,7 84,8 0,0 0,0 0,5 100,0 95,2 3.373 Drugi 11,1 0,3 0,8 3,5 83,6 0,3 0,1 0,3 100,0 88,1 2.469 Ukupno 7,2 0,2 0,7 7,0 84,3 0,1 0,0 0,4 100,0 92,2 5.852 1 MICS pokazatelj 3.11 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Upotreba čvrstih goriva je sama po sebi slab pokazatelj zagađenja vazduha u zatvorenom prostoru, budući da se koncen­ tracija zagađivača razlikuje kada isti tip goriva sagorijeva u različitim vrstama peći ili ognjišta. Korištenje zatvorenih peći s dimnjacima minimizira unutrašnje zagađenje, dok kod korištenja otvorenih peći ili ognjišta bez dimnjaka (ili nape) nema zaštite od štetnih efekata čvrstih goriva. Upotreba čvrstih goriva prema mjestu kuhanja prikazana je u tabeli CH.9. Zagađenje vazduha u zatvorenom prostoru zavisi od načina kuhanja, mjesta kuhanja i vrste goriva koje se koristi. Rezultati istraživanja su pokazali da je mjesto kuhanja za 41 procenat romskih domaćinstava posebna prostorija koja služi samo kao kuhinja, dok se u 52 procenta domaćinstava kuha negdje drugo u kući (nema posebne prostorije). Posebnu prostoriju za kuhanje ima dvije trećine domaćinstava u RS (67 procenata), preko polovine u BD (54 procenta) i svega trećina domaćinstava u FBiH (34 procenta). 42 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 43 VII Voda i sanitacija Higijenski ispravna voda za piće je osnovni uslov dobrog zdravlja. Higijenski neispravna voda za piće može biti značajan prenosnik mnogih bolesti.28 Voda za piće, također, može biti zagađena hemijskim, fizičkim i radiološkim zagađivačima koji su štetni po ljudsko zdravlje. Osim toga, dostupnost pitke vode može biti od naročite važnosti za žene i djecu koja, pogotovo u seoskim područjima, imaju glavnu odgovornost za donošenje vode (često s veoma udaljenih lokacija). Jedan od Milenijumskih razvojnih ciljeva (7,C) je da se između 1990. i 2015. godine za jednu polovinu smanji broj ljudi koji nemaju održiv pristup sigurnoj vodi za piće i osnovnim sanitarnim uslovima. Cilj „Svijeta po mjeri djeteta“ poziva na smanjenje broja domaćinstava koja nemaju pristup higijenskim sanitarnim uređajima (toaletima) i jeftinoj, sigurnoj vodi za piće za barem jednu trećinu.29 Spisak pokazatelja koje koristi MICS je sljedeći: voda: z korištenje poboljšanih izvora vode za piće, z korištenje adekvatnih metoda za tretman vode, z vrijeme potrebno za dolazak do izvora vode za piće, z osoba koja donosi vodu za piće. sanitacija: z korištenje poboljšanih sanitacija, z sanitarno uklanjanje dječijih fekalija. MICS, također, prikuplja dodatne informacije o pristupu objektima i uslovima za pranje ruku. Prikupljaju se sljedeći pokazatelji: z opservacija mjesta za pranje ruku, z dostupnost sapuna. Korištenje poboljšanih izvora vode za piće Poboljšanim izvorima vode za piće smatraju se: voda iz vodovoda (u kući, dvorištu, na imanju, kod komšije, javna česma/hidrant), bušeni bunar/bušotina, zaštićeni bunar, zaštićeni izvor i kišnica. Flaširana voda se smatra poboljšanim izvorom vode samo ako je domaćinstvo koristi i za pranje ruku i za kuhanje. Raspodjela populacije u odnosu na glavni izvor vode za piće prikazana je u tabeli WS.1 i u grafikonu WS.1. Ukupno, 97 procenata romskih domaćinstava u BiH koristi poboljšani izvor vode za piće, od čega sva domaćinstva u BD te 99 procenata domaćinstava u RS i 97 procenata u FBiH. Najveći procent članova romskih domaćinstava koristi tekuću vodu koja se putem vodovoda dovodi u njihove kuće, dvorišta ili imanja (91 procenat). Vodu iz vodovoda koristi najveći procenat članova domaćinstava u BD (98 procenata) i u RS (96 procenata), a najmanje u FBiH (90 procenata). Drugi najvažniji izvor vode za piće za romsku populaciju su zaštićeni izvori (pet procenata), dok se u veoma malom procentu koriste zaštićeni bunari i bušeni bunari. Od nepoboljšanih izvora vode za piće, romska populacija koristi nezaštićene izvore (dva procenta) te u zanemarljivom procentu nezaštićene bunare. Iako samo 24 procenta članova domaćinstava iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stan­ ja ima vodu u kući, ova populacija u visokom procentu koristi poboljšane izvore vode za piće (93 procenta). 28 Kao što su dizenterija, kolera i hepatitis A. 29 Detaljne informacije o vodi, sanitaciji i referentnim materijalima, dostupne su na UNICEF-ovoj childinfo web stranici http://www.childinfo.org/wes.html Podaci pokazuju da procenat domaćinstava koja imaju posebnu prostoriju za kuhanje raste s nivoom obrazovanja nositelja domaćinstva i imovinskim stanjem te je najveći kod onih sa srednjim ili visokim obrazovanjem (51 procenat), kao i kod onih u najbogatijih 40 procenata populacije (56 procenata). Tabela CH.9: Upotreba čvrstog goriva prema mjestu kuhanja Procenat domaćinstava koja koriste čvrsta goriva za pripremanje hrane prema mjestu kuhanja, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Mjesto kuhanja: Broj članova domaćinstva u domaćinstvima koja koriste čvrsta goriva za pripremanje hrane u posebnoj prostoriji koja služi samo kao kuhinja negdje drugdje u kući u posebnoj zgradi van kuće na nekom drugom mjestu bez odgovora ukupno Administrativne jedinice FBiH 34,0 57,9 1,0 1,6 4,8 0,7 100,0 4.131 RS 67,2 29,8 1,4 0,7 0,0 0,9 100,0 997 BD 53,9 46,1 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 267 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 33,7 56,0 2,1 2,8 4,8 0,6 100,0 1.416 Osnovno 42,1 52,4 0,7 1,1 3,1 0,6 100,0 3.262 Srednje+ 51,1 43,1 0,5 0,0 3,9 1,4 100,0 718 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 22,3 57,8 2,0 6,4 10,4 1,1 100,0 1.159 Drugi kvintil 36,4 59,6 1,6 0,0 2,2 0,3 100,0 1.138 Srednji kvintil 38,6 57,0 1,2 0,0 2,9 0,3 100,0 1.136 Četvrti kvintil 50,3 47,4 0,0 0,0 1,8 0,5 100,0 1.059 Najbogatiji 63,4 35,0 0,0 0,0 0,0 1,6 100,0 905 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 32,4 58,1 1,6 2,2 5,2 0,6 100,0 3.433 Najbogatijih 40 procenata 56,4 41,7 0,0 0,0 1,0 1,0 100,0 1.963 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 38,5 54,6 1,5 2,1 2,4 1,0 100,0 3.210 Drugi 45,1 48,3 0,4 0,3 5,6 0,3 100,0 2.176 Ukupno 41,1 52,1 1,0 1,4 3,7 0,7 100,0 5.396 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 44 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 45 Grafi kon WS.1: Procentualna raspodjela članova domaćinstva prema izvoru vode za piće, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Tabela WS.1: Korištenje poboljšanih izvora vode Procentualna raspodjela članova domaćinstava prema glavnom izvoru vode za piće i procenat članova domaćinstava koji koriste poboljšane izvore vode za piće, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Glavni izvor vode za piće Ukupno Procenat korištenja poboljšanih izvora vode za piće1 Broj članova domaćin-stava Poboljšani izvori Nepoboljšani izvori Tekuća voda (vodovod) Bušeni bunar/ bušotina Zaštićeni bunar Zaštićeni izvor Flaširana voda** Nezaštićeni bunar Nezaštićeni izvor Površinska voda Flaširana voda** DrugoU stanu/ kući U dvorištu/ na imanju Kod komšije Javna česma/ pipa Administrativne jedinice FBiH 73,0 8,0 6,3 2,7 0,0 0,7 5,4 0,6 0,4 2,7 0,0 0,0 0,1 100,0 96,8 4.543 RS 75,0 7,8 11,9 1,1 0,8 0,3 2,0 0,6 0,0 0,0 0,3 0,3 0,0 100,0 99,4 1.027 BD 90,7 4,1 0,0 3,0 0,0 0,0 2,2 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 100,0 282 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 62,3 10,0 12,5 5,7 0,3 0,5 3,8 0,6 0,7 3,1 0,2 0,1 0,0 100,0 95,9 1.478 Osnovno 76,4 8,0 5,2 1,4 0,1 0,7 5,2 0,6 0,2 2,0 0,0 0,1 0,2 100,0 97,6 3.560 Srednje+ 86,3 2,7 4,5 0,9 0,0 0,4 4,1 0,6 0,0 0,5 0,0 0,0 0,0 100,0 99,5 814 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 24,1 23,9 25,6 10,0 0,0 1,2 7,6 0,4 0,9 5,6 0,0 0,3 0,5 100,0 92,7 1.171 Drugi kvintil 67,9 11,8 7,3 1,9 0,2 0,5 7,7 0,0 0,0 2,6 0,2 0,0 0,0 100,0 97,2 1.168 Srednji kvintil 87,1 3,0 1,9 0,3 0,5 0,3 4,4 0,3 0,7 1,4 0,0 0,1 0,0 100,0 97,8 1.173 Četvrti kvintil 94,6 0,2 0,0 0,0 0,0 1,1 2,1 1,3 0,0 0,7 0,0 0,0 0,0 100,0 99,3 1.173 Najbogatiji 97,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1,7 0,9 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 100,0 1.167 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 59,7 12,9 11,6 4,0 0,2 0,7 6,5 0,2 0,5 3,2 0,1 0,1 0,2 100,0 95,9 3.512 Najbogatijih 40 procenata 96,0 0,1 0,0 0,0 0,0 0,6 1,9 1,1 0,0 0,3 0,0 0,0 0,0 100,0 99,7 2.340 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 70,4 9,8 9,3 3,3 0,1 0,5 3,1 0,7 0,5 2,3 0,0 0,1 0,0 100,0 97,0 3.373 Drugi 79,8 5,1 3,4 1,2 0,3 0,9 6,8 0,4 0,0 1,8 0,1 0,0 0,3 100,0 97,9 2.469 Ukupno 74,2 7,8 7,0 2,4 0,1 0,6 4,7 0,6 0,3 2,1 0,0 0,1 0,1 100,0 97,4 5.852 1 MICS pokazatelj 4.1; MDG pokazatelj 7.8 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. ** Domaćinstva koja koriste fl aširanu vodu kao glavni izvor vode za piće su svrstana u korisnike poboljšanih ili korisnike nepoboljšanih izvora vode za piće prema izvorima vode koja se koristi u druge svrhe, kao što su kuhanje i pranje ruku. Zaštićeni bunar ili izvor 5% 46 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 47 Podaci o kućnom pročišćavanju vode prikazani su u tabeli WS.2. Članovima domaćinstava su postavljena pitanja o načinima tretiranja vode u kući, kako bi je učinili sigurnijom za piće. Adekvatnim tretiranjem vode za piće smatraju se prokuhavanje, dodavanje hlora, korištenje filtera za vodu i korištenje solarne sterilizacije. Tabela prikazuje procenat svih članova domaćinstava koji tretiraju vodu prema korištenim metodama i procenat članova domaćinstava koji koriste nepoboljšane izvore vode i adekvatne metode pročišćavanja vode. Najveći procenat članova romskih domaćinstava ne koristi nijednu metodu pročišćavanja vode u domaćinstvu (96 pro­ cenata). Ostali članovi u romskim domaćinstvima, kao metodu pročišćavanja vode, koriste prokuhavanje (četiri pro­ centa) i u zanemarljivoj mjeri dodavanje hlora. Procenat članova domaćinstava koji koriste nepoboljšane izvore vode za piće i odgovarajuću metodu tretiranja vode iznosi tri. Rezultati ovog istraživanja su pokazali da većina populacije romskih domaćinstava ima vodu u stambenom objektu (91 procenat). Za četiri procenta članova domaćinstava koji koriste poboljšane izvore vode za piće potrebno je 30 ili više minuta da dođu do izvora vode i donesu vodu, dok tri procenta članova domaćinstava za ovu svrhu potroši manje od 30 minuta. Korisnici poboljšanih izvora u FBiH potroše više vremena na donošenje vode za piće, nego oni u RS i BD. Vodu u stambenom objektu ima zanemarljivo mali procenat korisnika nepoboljšanih izvora vode za piće. Tabela WS.2: Pročišćavanje (kondicioniranje) vode u domaćinstvu Procenat domaćinstava prema metodi pročišćavanja (kondicioniranja) vode za piće koja se koristi u domaćinstvu i za članove domaćinstava koji žive u domaćinstvima u kojima se koriste nepoboljšani izvori vode za piće, procenat članova domaćinstava koji koriste odgovarajuću metodu tretiranja vode, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Metoda pročišćavanja (kondicioniranja) vode koja se koristi u domaćinstvu Broj članova domaćinstva Procenat članova domaćinstava u domaćinstvima koja koriste nepoboljšane izvore vode za piće i koriste odgovarajuću metodu pročišćavanja vode1 Broj članova domaćinstava u domaćinstvima koja koriste nepoboljšane izvore vode za piće Nijedna Prokuhavanje Dodavanje hlora Procjeđivanje kroz krpu Korištenje filtera za vodu Sterilizacija vode na suncu Pustiti da odstoji i da se istaloži Drugo Bez odgovora/ ne zna Administrativne jedinice FBiH 95,4 4,2 0,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 4.543 2,8 146 RS 95,6 4,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1.027 (*) 6 BD 100,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 282 – 0 Glavni izvor vode za piće Poboljšani 95,6 4,0 0,3 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 5.700 N/A N/A Nepoboljšani 97,3 2,7 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 152 2,7 152 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 98,3 1,7 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1.478 0,0 61 Osnovno 95,3 4,3 0,3 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 3.560 0,0 87 Srednje+ 92,2 7,0 0,8 0,0 0,0 0,0 0,0 0,3 0,0 814 (*) 4 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 97,5 2,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 1.171 4,8 86 Drugi kvintil 94,3 5,4 0,3 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1.168 (0,0) 33 Srednji kvintil 96,4 3,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,2 1.173 (0,0) 25 Četvrti kvintil 92,1 6,9 1,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,2 0,0 1.173 (*) 8 Najbogatiji 98,0 2,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1.167 – 0 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 96,1 3,7 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 3.512 2,8 144 Najbogatijih 40 procenata 95,1 4,4 0,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 2.340 (*) 8 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 97,3 2,7 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 3.373 4,1 100 Drugi 93,5 5,8 0,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 2.469 0,0 52 Ukupno 95,7 4,0 0,3 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 5.852 2,7 152 1 MICS pokazatelj 4.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. N/A: nije primjenjivo Vrijeme potrebno da se dođe do izvora vode za piće je prikazano u tabeli WS.3, a osoba koja, obično, donosi vodu u tabeli WS.4. Prikazani podaci se odnose na jedan odlazak od kuće do izvora vode za piće, i nazad. Nisu prikupljene informacije o tome koliko se puta dnevno odlazi po vodu. 48 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 49 Tabela WS.3: Vrijeme potrebno da se dođe do izvora vode za piće Procentualna raspodjela članova domaćinstava prema vremenu potrebnom da se dođe do izvora vode za piće, uzme voda i vrati do stambenog objekta, za korisnike poboljšanih i nepoboljšanih izvora vode, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Vrijeme potrebno da se dođe do izvora vode za piće Broj članova domaćin- stava Korisnici poboljšanih izvora vode za piće Korisnici nepoboljšanih izvora vode za piće UkupnoVoda u stambenom objektu Manje od 30 minuta 30 minuta ili više Bez odgovora/ ne zna Voda u stambenom objektu Manje od 30 minuta 30 minuta ili više Administrativne jedinice FBiH 88,7 3,1 5,0 0,0 0,2 0,7 2,3 100,0 4.543 RS 96,4 1,2 1,8 0,0 0,0 0,3 0,3 100,0 1.027 BD 97,8 2,2 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 282 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 86,3 5,1 4,5 0,0 0,4 0,5 3,2 100,0 1.478 Osnovno 91,3 2,0 4,3 0,0 0,1 0,7 1,6 100,0 3.560 Srednje+ 94,5 1,8 3,2 0,0 0,0 0,0 0,5 100,0 814 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 77,3 7,1 8,2 0,0 0,8 20,3 4,2 100,0 1.171 Drugi kvintil 87,9 2,0 7,2 0,1 0,0 0,5 2,3 100,0 1.168 Srednji kvintil 92,7 3,1 2,1 0,0 0,0 0,1 2,0 100,0 1.173 Četvrti kvintil 96,1 0,6 2,6 0,0 0,0 0,0 0,7 100,0 1.173 Najbogatiji 98,3 0,9 0,8 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 1.167 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 86,0 4,1 5,8 0,0 0,3 10,0 2,8 100,0 3.512 Najbogatijih 40 procenata 97,2 0,7 1,7 0,0 0,0 0,0 0,3 100,0 2.340 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 91,1 3,0 2,9 0,0 0,2 0,4 2,3 100,0 3.373 Drugi 89,5 2,4 5,9 0,0 0,2 0,8 1,2 100,0 2.469 Ukupno 90,5 2,7 4,2 0,0 0,2 0,6 1,8 100,0 5.852 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela WS.4 prikazuje da devet procenata romskih domaćinstava nema vodu za piće u stambenom objektu, pri čemu najviše u FBiH (11 procenata), a manje u RS (četiri procenta) i BD (tri procenta). Procenat domaćinstava bez vode za piće u stambenom objektu je veći kod onih čiji nositelj je bez formalnog obrazovanja (13 procenata), u odnosu na one s osnovnim (osam procenata) te srednjim i višim obrazovanjem (šest procenata). Procenat domaćinstava bez vode za piće u stambenom objektu opada s poboljšanjem imovinskog stanja. Kada izvor pitke vode nije u prostorijama domaćinstva, u većini domaćinstava vodu donosi odrasla muška osoba (61 procenat). Odrasle žene donose vodu u četvrtini slučajeva (25 procenata), a kada su u pitanju ostali članovi domaćinstava, po vodu rjeđe odlaze ženska ili muška djeca mlađa od 15 godina (po 4 procenta). Tabela WS.4: Osoba koja donosi vodu Procenat domaćinstava bez vode za piće u stambenom objektu i procentualna raspodjela domaćinstava bez vode za piće u stambenom objektu prema osobi koja najčešće donosi vodu za piće koja se koristi u domaćinstvu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat domaćinstava bez vode za piće u stambenom objektu Broj domaćin- stava Osoba koja najčešće donosi vodu Broj domaćin- stava bez vode za piće u stambenom objektu Odrasla žena Odrastao muškarac Djevojčica (mlađa od 15 godina) Dječak (mlađi od 15 godina) Bez odgovora/ ne zna Ukupno Administrativne jedinice FBiH 10,5 1.200 23,5 60,6 4,6 4,0 7,4 100,0 126 RS 4,2 271 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 11 BD 2,9 73 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 2 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 13,0 409 21,2 59,5 4,6 6,4 8,3 100,0 53 Osnovno 8,2 917 28,8 60,2 4,4 0,0 6,5 100,0 75 Srednje+ 5,5 218 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 12 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 20,4 293 25,5 53,1 9,6 4,1 7,6 100,0 60 Drugi kvintil 13,5 311 (28,6) (62,5) (0,0) (2,2) (6,7) 100,0 42 Srednji kvintil 7,3 320 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 23 Četvrti kvintil 3,2 310 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 10 Najbogatiji 1,6 310 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 5 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 13,5 924 26,4 58,2 4,6 3,4 7,4 100,0 125 Najbogatijih 40 procenata 2,4 620 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 15 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 8,7 891 22,6 63,2 3,1 5,3 5,8 100,0 78 Drugi 9,5 652 28,0 57,4 5,3 1,5 7,8 100,0 62 Ukupno 9,1 1.544 25,0 60,6 4,1 3,6 6,7 100,0 140 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Korištenje poboljšanih sanitacija Neadekvatno uklanjanje ljudskih fekalija i lična higijena u vezi su s nizom bolesti, uključujući bolesti praćene dijarejom i dječiju paralizu. Korištenje poboljšanih toaleta može smanjiti bolesti praćene dijarejom za više od trećinu te može značajno smanjiti druge negativne uticaje na zdravlje ljudi. Poboljšani sanitarni uređaj (toalet) je definiran kao uređaj koji sprečava kontakt s ljudskim fekalijama. Poboljšani toaleti za uklanjanje fekalija podrazumijevaju: mogućnost puštanja vode iz vodokotlića ili prosipanje u kanalizacionu mrežu, septičku jamu ili vanjski toalet; ventilirani, poboljšani vanjski toalet, vanjski toalet s jamom koja je pokrivena i ekološki toalet (koji radi na principu kompostiranja). Zajedničko korištenje toaleta se, međutim, smatra ugrožavanjem sigurnosti takvih uređaja i u slučajevima kada su u pitanju poboljšani toaleti. Stoga se termin „poboljšana sanitacija“ koristi, kako u kontekstu ovog Izvještaja, tako i u kontekstu pokazatelja Milenijumskih razvojnih ciljeva za poboljšane toalete koji se ne dijele. Podaci o poboljšanoj sanitaciji su predstavljeni u tabelama WS.6 i WS.8. Podaci o korištenju poboljšanih toaleta prikazani su u tabeli WS.5. Poboljšane sanitarne načine uklanjanja fekalija u domaćinstvima koristi 84 procenta romske populacije, pri čemu 99 procenata u BD, 84 procenta u FBiH i 79 procenata u RS. Od poboljšanih toaleta najviše se koristi toalet s vodokotlićem, čija voda se najčešće odvodi kanalizacijskim cijevima (61 procenat) ili u septičku jamu (15 procenata). Postoji povezanost između korištenja poboljšanih toaleta i nivoa obra­ zovanja nositelja domaćinstva, kao i imovinskog stanja domaćinstva, pri čemu poboljšane toalete više koriste oni sa srednjim i visokim obrazovanjem i najboljim imovinskim stanjem. 50 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 51 Nepoboljšane sanitarne načine uklanjanja fekalija koristi 14 procenata romske populacije, pri čemu 20 procenata u RS, 14 procenata u FBiH i jedan procenat u BD. Od nepoboljšanih toaleta, najviše se koristi poljski WC (čučavac) s jamom koja nije pokrivena (osam procenata) i sapiranje/zalijevanje vodom negdje drugo (pet procenata). Postoji povezanost između korištenja nepoboljšanih toaleta i nivoa obrazovanja nositelja domaćinstva, kao i imovinskog stanja domaćinstva, pri čemu, dakle, nepoboljšane toalete više koriste oni bez formalnog obrazovanja i najlošijeg imovinskog stanja, dok 11 procenata romske populacije u najsiromašnijem kvintilu imovinskog stanja vrši nuždu na otvorenom (nema toalet). Tabela W S.5: Vrste toaleta Procentualna raspodjela članova dom aćinstava prem a vrsti toaleta koji se koristi u dom aćinstvu, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012.   Vrsta toaleta koji se koristi u dom aćinstvu N em a toaleta (žbunje, polje) U kupno Broj članova dom aćin- stava Poboljšani toaleti N epoboljšani toaleti Vodokotlić/zalijevanje vodom u: Ventilirani, poboljšani poljski W C (čučavac) Poljski W C (čučavac) s jam om koja je pokrivena Sapiranje/ zalijevanje vodom negdje drugo Poljski W C (čučavac) s jam om koja nije pokrivena/ otvorena jam a Kanta D rugo Bez odgovora kanaliza- cijske cijevi septičku jam u jam u poljskog w c-a odlazi na nepoznato m jesto/ nisam siguran/a/ ne znam gdje A dm inistrativne jedinice FBiH 66,2 9,3 0,9 0,5 0,6 6,2 4,2 8,6 0,2 0,3 0,2 2,8 100,0 4.543 RS 31,3 39,1 0,7 0,1 0,0 8,2 9,5 9,6 0,0 0,0 0,4 1,2 100,0 1.027 BD 75,6 14,8 1,9 0,0 0,0 6,7 1,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 282 N ivo obrazovanja nositelja dom aćinstva Bez form alnog obrazovanja 51,5 11,9 2,0 0,5 0,3 7,3 6,8 13,1 0,0 0,4 0,4 5,9 100,0 1.478 O snovno 61,9 15,8 0,4 0,3 0,6 7,0 4,3 7,6 0,2 0,3 0,3 1,4 100,0 3.560 Srednje+ 71,4 15,9 0,6 0,5 0,0 3,4 4,8 3,4 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 814 Kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 21,8 6,9 2,2 0,1 0,6 18,0 10,2 27,6 0,6 0,8 0,4 10,8 100,0 1.171 D rugi kvintil 53,7 14,9 1,2 0,7 0,4 9,9 7,3 10,4 0,0 0,5 0,2 0,8 100,0 1.168 Srednji kvintil 69,7 17,5 0,2 1,2 0,3 3,3 4,1 3,1 0,0 0,0 0,4 0,1 100,0 1.173 Četvrti kvintil 76,1 17,8 0,1 0,0 0,9 1,7 2,7 0,6 0,0 0,0 0,2 0,0 100,0 1.173 N ajbogatiji 81,5 16,9 0,7 0,0 0,0 0,0 0,6 0,2 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 1.167 Indeks im ovinskog stanja Najsirom ašnijih 60 procenata 48,4 13,1 1,2 0,7 0,5 10,4 7,2 13,7 0,2 0,4 0,4 3,9 100,0 3.512 Najbogatijih 40 procenata 78,8 17,4 0,4 0,0 0,4 0,8 1,7 0,4 0,0 0,0 0,1 0,0 100,0 2.340 M aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 55,3 15,9 0,5 0,4 0,4 7,7 5,6 10,2 0,1 0,2 0,3 3,4 100,0 3.373 D rugi 68,0 13,3 0,9 0,4 0,5 5,1 4,2 5,9 0,2 0,3 0,2 0,9 100,0 2.469 U kupno 60,6 14,8 0,9 0,4 0,5 6,6 5,0 8,4 0,1 0,3 0,3 2,3 100,0 5.852 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Milenijumski razvojni ciljevi i Zajednički program za praćenje vodosnabdijevanja i sanitacija SZO/UNICEF­a klasificiraju domaćinstva u ona koja koriste nepoboljšane toalete u slučajevima kada koriste poboljšane toalete, ali dijele ih s jednim ili više domaćinstava ili ako koriste javne toalete. Kao što se vidi u tabeli WS.6, iako 84 procenata članova domaćinstava koristi poboljšane toalete, deset procenata ove populacije dijeli toalet s drugim domaćinstvima ili koristi toalet za javnu upotrebu. Postoji povezanost između dijeljenja poboljšanih toaleta i nivoa obrazovanja nositelja domaćinstva, kao i imovinskog stanja domaćinstva (više dijele oni bez formalnog obrazovanja i najlošijeg imovinskog stanja). Dijeljenje toaleta i neposjedovanje toaleta je najprisutnije kod populacije najlošijeg imovinskog stanja. Ta be la W S. 6: K or iš te nj e i d ije lje nj e to al et a Pr oc en tu al na ra sp od je la č la no va d om ać in st av a pr em a ko riš te nj u pr iv at ni h i j av ni h to al et a i d ije lje nj u to al et a, p re m a ko ris ni ci m a po bo ljš an ih i ne po bo ljš an ih to al et a, is tr až iv an je o ro m sk oj p op ul ac iji u B iH , 2 01 1. –2 01 2.   Ko ri sn ic i p ob ol jš an ih to al et a Ko ri sn ic i n ep ob ol jš an ih to al et a N em a to al et a (ž bu nj e, po lje ) U ku pn o Br oj č la no va do m ać in st av a N e di je le to al et (k or iš te nj e po bo ljš an e sa ni ta ci je )1 Ja vn i to al et Za je dn ič ki k or is te s : Be z od go vo ra / ne z na N e di je le to al et To al et za ja vn u up ot re bu D ije le s : pe t do m ać in st av a ili m an je vš e od p et do m ać in st av a pe t do m ać in st av a ili m an je vi še od p et do m ać in - st av a A dm in is tr at iv ne je di ni ce FB iH 71 ,3 0, 5 10 ,3 0, 7 0, 8 11 ,8 0, 1 1, 6 0, 1 2, 8 10 0, 0 4. 54 3 RS 73 ,8 0, 0 4, 5 0, 0 1, 0 16 ,3 0, 1 3, 1 0, 0 1, 2 10 0, 0 1. 02 7 BD 98 ,9 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 1, 1 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 28 2 N iv o ob ra zo va nj a no si te lja d om ać in st va Be z fo rm al no g ob ra zo va nj a 61 ,1 0, 4 10 ,8 0, 4 0, 7 17 ,1 0, 3 3, 1 0, 1 5, 9 10 0, 0 1. 47 8 O sn ov no 76 ,2 0, 4 7, 8 0, 7 0, 9 11 ,1 0, 0 1, 3 0, 1 1, 4 10 0, 0 3. 56 0 Sr ed nj e+ 81 ,2 0, 6 9, 6 0, 0 0, 5 7, 1 0, 0 1, 1 0, 0 0, 0 10 0, 0 81 4 Kv in ti li in de ks a im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni ji 34 ,7 0, 0 13 ,5 0, 5 0, 9 32 ,6 0, 4 6, 2 0, 4 10 ,8 10 0, 0 1. 17 1 D ru gi k vi nt il 65 ,5 1, 4 11 ,4 1, 1 1, 3 15 ,9 0, 0 2, 6 0, 0 0, 8 10 0, 0 1. 16 8 Sr ed nj i k vi nt il 80 ,9 0, 2 9, 2 0, 5 1, 5 7, 6 0, 0 0, 0 0, 0 0, 1 10 0, 0 1. 17 3 Če tv rt i k vi nt il 89 ,8 0, 5 5, 5 0, 7 0, 0 3, 5 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 1. 17 3 N aj bo ga tij i 94 ,6 0, 0 4, 3 0, 0 0, 3 0, 8 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 1. 16 7 In de ks im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni jih 60 p ro ce na ta 60 ,4 0, 5 11 ,4 0, 7 1, 2 18 ,7 0, 1 2, 9 0, 1 3, 9 10 0, 0 3. 51 2 N aj bo ga tij ih 40 p ro ce na ta 92 ,2 0, 3 4, 9 0, 3 0, 2 2, 1 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 2. 34 0 M at er nj i j ez ik n os it el ja d om ać in st va * Ro m sk i 70 ,9 0, 0 8, 1 0, 7 0, 5 14 ,6 0, 1 1, 6 0, 2 3, 4 10 0, 0 3. 37 3 D ru gi 76 ,1 0, 9 9, 8 0, 4 1, 2 8, 7 0, 0 2, 0 0, 0 0, 9 10 0, 0 2. 46 9 U ku pn o 73 ,1 0, 4 8, 8 0, 6 0, 8 12 ,1 0, 1 1, 8 0, 1 2, 3 10 0, 0 5. 85 2 * Po da ci k oj i n ed os ta ju z a ka te go rij u „M at er nj i j ez ik n os ite lja d om ać in st va “ n is u pr ik az an i u ta be li. 52 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 53 Analiza rezultata ovog istraživanja na osnovu trostepenih „ljestvi“ za vodu za piće pokazuje da među članovima romskih domaćinstava koji koriste poboljšanu vodu za piće,31 82 procenta istih ima priključak na vodovod u stambenom objektu ili na imanju, dok 15 procenata ima drugi izvor poboljšane vode. Nepoboljšanu vodu za piće koristi tri procenta članova domaćinstava. Analiza rezultata istraživanja na osnovu četvorostepenih „ljestvi“ za sanitarije pokazuje da: poboljšanu sanitaciju koristi 73 procenta članova romskih domaćinstava. Preostalih 27 procenata članova domaćinstava koristi nepoboljšanu sanitaciju, a to podrazumijeva: dijeljenje poboljšanih toaleta (11 procenata), korištenje nepoboljšanih sanitarija (14 procenata) te one članove domaćinstava koji vrše nuždu na otvorenom (nemaju toalet) – (dva procenta). Poboljšane izvore vode za piće i poboljšanu sanitaciju koristi 72 procenta članova romskih domaćinstava, što je zastupljenije u BD (99 procenata), u odnosu na RS (73 procenta) i FBiH (70 procenata). Postoji povezanost između korištenja poboljšanih izvora vode za piće i toaleta i nivoa obrazovanja nositelja domaćinstva, kao i njihovog imov­ inskog stanja. Tako, poboljšane izvore vode za piće i poboljšane toalete najmanje koriste članovi domaćinstava čiji nositelj je bez formalnog obrazovanja (59 procenata) i najlošijeg kvintila imovinskog stanja (32 procenta), a najviše članovi domaćinstava čiji nositelj ima srednje ili visoko obrazovanje (81 procenat) te ona iz najbogatijeg kvintila imovinskog stanja (95 procenata). Tabela WS.8: Voda za piće i sanitarne “ljestve” Procenat članova domaćinstava prema vodi za piće i sanitarnim “ljestvama”, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.       Procenat članova domaćinstava koji koriste: Broj članova domaćin- stava poboljšanu vodu za piće1 nepobolj- šana voda za piće ukupno pobolj- šana sanitacija2 nepoboljšanu sanitaciju ukupno poboljšani izvori vode za piće i poboljšana sanitacija vodovod u stambenom objektu ili na imanju drugo zajedničko korištenje poboljšanih toaleta nepobolj- šani toaleti nemaju toalet Administrativne jedinice FBiH 81,4 15,4 3,2 100,0 71,3 12,3 13,6 2,8 100,0 70,1 4.543 RS 83,3 16,2 0,6 100,0 73,8 5,5 19,5 1,2 100,0 73,3 1.027 BD 94,8 5,2 0,0 100,0 98,9 0,0 1,1 0,0 100,0 98,9 282 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 72,8 23,0 4,1 100,0 61,1 12,4 20,6 5,9 100,0 59,1 1.478 Osnovno 84,7 12,9 2,4 100,0 76,2 9,8 12,6 1,4 100,0 75,4 3.560 Srednje+ 89,6 9,9 0,5 100,0 81,2 10,6 8,2 0,0 100,0 81,2 814 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 48,0 44,7 7,3 100,0 34,7 14,9 39,7 10,8 100,0 31,6 1.171 Drugi kvintil 79,7 17,5 2,8 100,0 65,5 15,2 18,5 0,8 100,0 64,4 1.168 Srednji kvintil 90,4 7,4 2,2 100,0 80,9 11,3 7,6 0,1 100,0 80,7 1.173 Četvrti kvintil 95,4 3,9 0,7 100,0 89,8 6,8 3,5 0,0 100,0 89,1 1.173 Najbogatiji 98,3 1,7 0,0 100,0 94,6 4,6 0,8 0,0 100,0 94,6 1.167 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 72,7 23,2 4,1 100,0 60,4 13,8 21,9 3,9 100,0 58,9 3.512 Najbogatijih 40 procenata 96,8 2,8 0,3 100,0 92,2 5,7 2,1 0,0 100,0 91,8 2.340 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 80,5 16,6 3,0 100,0 70,9 9,3 16,4 3,4 100,0 69,6 3.373 Drugi 85,2 12,7 2,1 100,0 76,1 12,2 10,8 0,9 100,0 75,3 2.469 Ukupno 82,4 15,1 2,6 100,0 73,1 10,5 14,0 2,3 100,0 72,1 5.852 1 MICS pokazatelj 4.1; MDG pokazatelj 7.8 2 MICS pokazatelj 4.3; MDG pokazatelj 7.9 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 31 Članovi domaćinstava koji koriste flaširanu vodu kao glavni izvor vode za piće svrstani su u korisnike poboljšanih ili korisnike nepoboljšanih izvora vode za piće prema izvorima vode koja se koristi u druge svrhe, kao što su kuhanje i pranje ruku. Sigurno uklanjanje dječijih fekalija podrazumijeva uklanjanje stolice korištenjem toaleta od strane samog djeteta ili ispiranje stolice u kućni ili vanjski toalet. Uklanjanje fekalija djece mlađe od tri godine prikazano je u tabeli WS.7. Rezultati ovog istraživanja su pokazali da procenat djece mlađe od tri godine čije se fekalije uklanjaju na siguran način iznosi 12. Među domaćinstvima koja imaju poboljšane toalete, posljednja stolica je uklonjena na siguran način za svega 14 procenata djece mlađe od tri godine. Tabela WS.7: Uklanjanje dječijih fekalija Procentualna raspodjela djece mlađe od tri godine prema mjestu uklanjanja fekalija i procenat djece ovog uzrasta čije su fekalije, posljednji put kada je dijete imalo stolicu, uklonjene na siguran način, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Mjesto na kojem se uklanjaju dječije fekalije Procenat djece čija je posljednja stolica uklonjena na siguran način1 Broj djece do tri godine Dijete je koristilo toalet/ čučavac Bačena/ isprana u toalet ili čučavac Bačena/ isprana u odvod ili jarak Bačena u smeće (čvrsti otpad) Ostavljena na otvorenom Drugo Bez odgovora/ ne zna Ukupno Vrsta toaleta u stambenom objektu Poboljšani 3,2 10,6 0,3 84,6 0,2 0,0 1,1 100,0 13,7 365 Nepoboljšani 1,3 4,7 3,1 86,6 0,0 3,0 1,4 100,0 5,9 69 Nema toaleta (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 (*) 8 Administrativne jedinice FBiH 3,6 10,2 1,6 82,5 0,0 0,6 1,5 100,0 13,8 340 RS 0,0 9,8 0,0 89,0 1,2 0,0 0,0 100,0 9,8 73 BD (0,0) (0,0) (0,0) (100,0) (0,0) (0,0) (0,0) 100,0 (0,0) 29 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 1,3 9,2 0,8 87,3 0,0 0,0 1,4 100,0 10,5 145 Osnovno 3,8 8,9 1,7 84,1 0,0 0,8 0,8 100,0 12,7 254 Srednje+ (2,0) (13,7) (0,0) (80,2) (2,0) (0,0) (2,1) 100,0 (15,8) 43 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 2,3 10,1 3,5 82,4 0,0 1,7 0,0 100,0 12,4 126 Drugi kvintil 2,5 10,1 0,0 85,8 0,8 0,0 0,9 100,0 12,6 113 Srednji kvintil 0,0 9,8 1,4 87,4 0,0 0,0 1,3 100,0 9,8 67 Četvrti kvintil 7,9 9,6 0,0 81,3 0,0 0,0 1,2 100,0 17,5 73 Najbogatiji 1,4 6,6 0,0 88,6 0,0 0,0 3,5 100,0 7,9 64 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 1,9 10,0 1,8 84,8 0,3 0,7 0,6 100,0 11,9 306 Najbogatijih 40 procenata 4,8 8,2 0,0 84,7 0,0 0,0 2,3 100,0 13,0 137 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 1,5 5,0 1,2 90,4 0,0 0,8 1,1 100,0 6,5 267 Drugi 4,7 16,3 1,2 76,2 0,5 0,0 1,2 100,0 21,0 176 Ukupno 2,8 9,4 1,2 84,7 0,2 0,5 1,1 100,0 12,3 442 1 MICS pokazatelj 4.4 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Zajednički program za praćenje vodosnabdijevanja i sanitacija SZO/UNICEF­a razvio je novi način prikazivanja podataka o pristupu,30 putem disagregiranja i detaljnijeg definiranja podataka o vodi za piće i sanitaciji i prikazivanjem podataka u obliku „ljestvi“. Ove „ljestve“ omogućavaju disagregiranu analizu trendova na osnovu trostepenih „ljestvi“ za vodu za piće i četvorostepenih „ljestvi“ za sanitarije. U odnosu na sanitarije, ovim se definira procenat stanovništva bez toaleta; procenat koji zavisi od tehnologija koje Zajednički program za praćenje definira kao „nepoboljšane“; procenat koji dijeli toalete koji su, izuzev toga, adekvatni te procenat koji koristi „poboljšane“ toalete. Tabela WS.8 prikazuje procentualni udio stanovništva u odnosu na „ljestve“ za pitku vodu i sanitarne „ljestve“. Tabela, također, prikazuje procenat članova domaćinstava koji koriste poboljšane izvore vode za piće i sanitarne mjere uklanjanja fekalija. 30 WHO/UNICEF JMP (2008.), MDG Assessment Report: Progress on Drinking Water and Sanitation: Special Focus on Sanitation – http://www.wssinfo. org/fileadmin/user_upload/resources/1251794333-JMP_08_en.pdf 54 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 55 Pranje ruku Pranje ruku vodom i sapunom je najpoželjnija zdravstvena intervencija za smanjenje pojave dijareje i upale pluća kod djece mlađe od pet godina. Najučinkovitije je kada se obavlja pomoću vode i sapuna nakon korištenja toaleta ili pranja djeteta, prije jela ili rukovanja hranom te prije hranjenja djeteta. Praćenje pravilnog pranja ruku u tim kritičnim fazama je problematično. U ovom istraživanju, pravilan pristup pranju ruku procijenjen je opserviranjem da li domaćinstvo ima specifično mjesto na kojem se najčešće peru ruke te opservira­ njem prisutnosti vode i sapuna (ili drugih supstanci koje se koriste za pranje) na mjestu određenom za pranje ruku. Tabela WS.9 prikazuje da je mjesto za pranje ruku opservirano u 94 procenta romskih domaćinstava. Kod preostalih šest procenata domaćinstava mjesto za pranje ruku se nije nalazilo u stanu/kući/na imanju (četiri procenta), ili se radilo o drugim razlozima (dva procenta). Opservacija mjesta za pranje ruku je pokazala da su u velikoj većini na ovim mjestima dostupni i voda i sapun (92 procenta). U preostalim slučajevima, radilo se o tome da je voda nedostupna, a sapun dostupan (četiri procenta), u drugim slučajevima voda je bila dostupna, a sapun nije (tri procenta) te je u malom procentu bilo pokazanih mjesta za pranje ruku na kojima ni voda ni sapun nisu bili dostupni (jedan procenat). Iako 92 procenta domaćinstava ima dostupnu vodu i sapun, postoji pozitivna korelacija između njihove dostupnosti na opserviranom mjestu za pranje ruku i imovinskog stanja domaćinstva. Tako je najmanje vjerovatno da će najsiromašnija domaćinstva imati vodu ili sapun (ili oboje), u odnosu na najbogatija domaćinstva. Za razliku od vode, sapun je dostupan u 12 procenata domaćinstava najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja, dok među domaćinstvima najbogatijeg kvintila imovinskog stanja nije bilo takvih slučajeva. Devet procenata domaćinstava iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja su imala vodu, ali nisu imala sapun, dok je takav slučaj zabilježen kod manje od jednog procenta domaćinstava najbogatijeg kvintila imovinskog stanja. Ta be la W S. 9: V od a i s ap un n a m je st u na m ije nj en om p ra nj u ru ku Pr oc en at d om ać in st av a u ko jim a je o ps er vi ra no m je st o na m ije nj en o pr an ju ru ku i pr oc en tu al na ra sp od je la d om ać in st av a pr em a do st up no st i v od e i s ap un a na m je st u na m ije nj en om p ra nj u ru ku , is tr až iv an je o ro m sk oj p op ul ac iji u B iH , 2 01 1. –2 01 2.     Pr oc en at do m ać in st av a u ko jim a je o ps er vi ra no m je st o za p ra nj e ru ku Pr oc en at d om ać in st av a u ko jim a ni je o ps er vi ra no m je st o na m ije nj en o pr an ju ru ku U ku pn o Br oj do m ać in st av a Pr oc en tu al na ra sp od je la d om ać in st av a u ko jim a je o ps er vi ra no m je st o na m ije nj en o pr an ju ru ku , i : U ku pn o Br oj do m ać in st av a u ko jim a je op se rv ira no m je st o na m ije nj en o pr an ju ru ku N ije u st an u/ ku ći / na im an ju D ru gi ra zl oz i Be z od go vo ra vo da i sa pu n su do st up ni 1 vo da je do st up na , sa pu n ni je do st up an vo da n ije do st up na , sa pu n je do st up an vo da i s ap un ni su do st up ni A dm in is tr at iv ne je di ni ce FB iH 93 ,8 4, 4 1, 7 0, 1 10 0, 0 1. 20 0 91 ,1 3, 0 5, 0 1, 0 10 0, 0 1. 12 5 RS 95 ,9 3, 3 0, 9 0, 0 10 0, 0 27 1 93 ,0 4, 1 1, 8 1, 0 10 0, 0 26 0 BD 10 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 73 94 ,3 0, 0 1, 4 4, 3 10 0, 0 73 N iv o ob ra zo va nj a no si te lja d om ać in st va Be z fo rm al no g ob ra zo va nj a 91 ,3 6, 0 2, 4 0, 3 10 0, 0 40 9 87 ,3 4, 2 6, 3 2, 2 10 0, 0 37 3 O sn ov no 94 ,8 4, 0 1, 3 0, 0 10 0, 0 91 7 92 ,2 3, 0 4, 0 0, 8 10 0, 0 87 0 Sr ed nj e+ 98 ,7 0, 5 0, 8 0, 0 10 0, 0 21 8 96 ,6 0, 8 1, 7 0, 9 10 0, 0 21 5 Kv in ti li in de ks a im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni ji 77 ,9 16 ,0 6, 0 0, 0 10 0, 0 29 3 74 ,1 9, 4 12 ,1 4, 3 10 0, 0 22 8 D ru gi k vi nt il 95 ,7 2, 8 1, 4 0, 0 10 0, 0 31 1 86 ,8 5, 6 6, 5 1, 1 10 0, 0 29 8 Sr ed nj i k vi nt il 97 ,8 1, 6 0, 3 0, 3 10 0, 0 32 0 94 ,1 1, 1 3, 7 1, 1 10 0, 0 31 3 Če tv rt i k vi nt il 99 ,6 0, 4 0, 0 0, 0 10 0, 0 31 0 98 ,7 0, 3 1, 0 0, 0 10 0, 0 30 9 N aj bo ga tij i 10 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 31 0 99 ,6 0, 4 0, 0 0, 0 10 0, 0 31 0 In de ks im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni jih 6 0 pr oc en at a 90 ,8 6, 6 2, 5 0, 1 10 0, 0 92 4 86 ,1 5, 0 7, 0 2, 0 10 0, 0 83 9 N aj bo ga tij ih 4 0 pr oc en at a 99 ,8 0, 2 0, 0 0, 0 10 0, 0 62 0 99 ,1 0, 4 0, 5 0, 0 10 0, 0 61 9 M at er nj i j ez ik n os it el ja d om ać in st va * Ro m sk i 94 ,8 3, 5 1, 5 0, 1 10 0, 0 89 1 90 ,2 4, 1 4, 2 1, 5 10 0, 0 84 5 D ru gi 94 ,0 4, 7 1, 3 0, 0 10 0, 0 65 2 93 ,6 1, 5 4, 3 0, 6 10 0, 0 61 3 U ku pn o 94 ,4 4, 0 1, 5 0, 1 10 0, 0 1. 54 4 91 ,6 3, 0 4, 2 1, 1 10 0, 0 1. 45 8 1 M IC S po ka za te lj 4. 5 * Po da ci k oj i n ed os ta ju z a ka te go rij u „M at er nj i j ez ik n os ite lja d om ać in st va “ n is u pr ik az an i u ta be li. Tabela WS.10 prikazuje da je, u slučajevima kada je mjesto za pranje ruku opservirano, sapun uočen na tom mjestu u 91 procentu romskih domaćinstava, uz dodatna dva procenta domaćinstava koja su sapun naknadno pokazala. Procenat domaćinstava sa sapunom na bilo kojem mjestu u stambenom objektu iznosi 97 procenata. Postoji povezanost između prethodnog prisustva sapuna na mjestu pranja ruku i na bilo kojem mjestu u domaćinstvu, i nivoa obrazovanja nositelja domaćinstva, kao i njihovog imovinskog stanja. Tako, u najvećem procentu sapuna uopšte nema (na bilo kojem mjestu) u domaćinstvima čiji je nositelj bez formalnog obrazovanja (sedam procenata) te kod onih najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja (14 procenata). 56 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 57 VIII Reproduktivno zdravlje fertilitet U MICS4 istraživanju su stopa rađanja kod žena u dobi od 15 do 19 godina i ukupna stopu fertiliteta izračunate pomoću podataka o datumu posljednjeg porođaja svake žene, a temelje se na jednogodišnjem periodu (od jednog mjeseca do 12 mjeseci) koji je prethodio istraživanju. Stope su, u veoma maloj mjeri, podcijenjene, zbog nedostatka informacija o višestrukim rođenjima (blizanci, trojke i slično) i o ženama koje su, možda, imale više porođaja tokom jednogodišnjeg perioda koji je prethodio istraživanju. Ukupna stopa fertiliteta (eng. Total Fertility Rate) izračunava se zbrajanjem dobno­specifičnih stopa fertiliteta za svaku petogodišnju dobnu grupu žena, u dobi od 15 do 49 godina. Ukupna stopa fertiliteta označava prosječan broj djece koje će žena roditi do kraja reproduktivnog perioda života prema aktuelnim dobno­specifičnim stopama fertiliteta. Rezultati istraživanja ukazuju na to da stopa rađanja kod adolescentica (žene u dobi od 15 do 19 godina) iznosi 145 promila za jednogodišnji period prije istraživanja,32 dok ukupna stopa fertiliteta iznosi 3,2 porođaja na jednu ženu (podatak za ukupnu stopu fertiliteta je baziran na 125–249 neponderisanih slučajeva te ga je potrebno tumačiti s oprezom). Seksualna aktivnost i trudnoće u ranoj mladosti nose značajne rizike za mlade ljude. Tabela RH.1 prikazuje neke pokazatelje ranog rađanja za žene u dobi od 15 do 19 godina i od 20 do 24 godine. Rezultati ovog istraživanja su pokazali da je preko četvrtine žena u dobi od 15 do 19 godina imalo živorođenu djecu (27 procenata), dok je četiri procenta bilo trudno s prvim djetetom za vrijeme istraživanja. Živorođenu djecu prije svoje petnaeste godine imalo je tri procenta žena ove dobi. Blizu trećina žena u dobi od 20 do 24 godine (31 procenat) je imala živorođenu djecu prije svoje osamnaeste godine. Postoji negativna korelacija između procenta žena u dobi od 15 do 19 godina koje su imale živorođenu djecu i nivoa njihovog obrazovanja, kao i njihovog imovinskog stanja. Živorođenu djecu imalo je najviše žena bez formalnog obrazovanja (48 procenata) i onih iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja (39 procenata). Slična povezanost je prisutna kod žena u dobi od 15 do 19 godina koje su imale živorođenu djecu prije svoje petnaeste godine, što je, također, najprisutnije kod žena bez formalnog obrazovanja (osam procenata). 32 MICS pokazatelj 5.1; MDG pokazatelj 5.4; dobno-specifična stopa rađanja na hiljadu žena u dobi od 15 do 19 godina. Tabela W S.10: D ostupnost sapuna Procentualna raspodjela dom aćinstava prem a dostupnosti sapuna u stam benom objektu, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012.      M jesto za pranje ruku viđeno M jesto za pranje ruku nije viđeno U kupno Procenat dom aćinstava sa sapunom na bilo kojem m jestu u stam benom objektu 1 Broj dom aćinstava Sapun uočen Sapun nije uočen na m jestu za pranje ruku Sapun pokazan N em a sapuna u dom aćinstvu N ije u m ogućnosti/ ne želi pokazati sapun Sapun pokazan N em a sapuna u dom aćinstvu N ije u m ogućnosti/ ne želi pokazati sapun A dm inistrativne jedinice FBiH 90,1 2,0 1,5 0,2 4,0 2,2 0,1 100,0 96,1 1.200 RS 91,0 3,3 1,0 0,7 3,3 0,6 0,3 100,0 97,5 271 BD 95,7 4,3 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 100,0 73 N ivo obrazovanja nositelja dom aćinstva Bez form alnog obrazovanja 85,4 3,0 2,4 0,5 4,1 4,3 0,3 100,0 92,6 409 O snovno 91,2 2,4 1,0 0,2 4,1 1,1 0,0 100,0 97,6 917 Srednje+ 97,1 1,2 0,4 0,0 0,9 0,0 0,4 100,0 99,3 218 Kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 67,2 6,1 4,2 0,4 12,3 9,1 0,7 100,0 85,6 293 D rugi kvintil 89,3 4,6 1,6 0,3 4,3 0,0 0,0 100,0 98,2 311 Srednji kvintil 95,6 0,9 0,9 0,3 1,9 0,3 0,0 100,0 98,4 320 Četvrti kvintil 99,3 0,0 0,0 0,3 0,4 0,0 0,0 100,0 99,7 310 N ajbogatiji 99,6 0,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 100,0 310 Indeks im ovinskog stanja N ajsirom ašnijih 60 procenata 84,5 3,8 2,2 0,3 6,0 3,0 0,2 100,0 94,3 924 N ajbogatijih 40 procenata 99,5 0,2 0,0 0,1 0,2 0,0 0,0 100,0 99,9 620 M aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 89,4 3,1 1,9 0,4 2,7 2,4 0,1 100,0 95,2 891 D rugi 92,1 1,4 0,5 0,0 4,9 1,0 0,1 100,0 98,4 652 U kupno 90,5 2,4 1,3 0,2 3,7 1,8 0,1 100,0 96,5 1.544 1 M ICS pokazatelj 4.6 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 58 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 59 Tabela RH.2 prikazuje trendove ranog rađanja za žene u dobi od 15 do 49 godina. Četiri procenta žena imalo je živorođenu djecu prije 15. godine života, dok je 29 procenata imalo živorođenu djecu prije 18. godine. Ne postoje velike razlike u trendovima ranog rađanja između petogodišnjih dobnih grupa žena koje su imale živorođenu djecu prije 15. godine života, kao ni među petogodišnjih dobnih grupa žena koje su imale živorođenu djecu prije 18. godine. Među ženama u dobi od 15 do 19 godina tri procenta je onih koje su imale živorođenu djecu prije 15. godine. Ovaj procenat se povećava na šest za žene u dobi od 30 do 34 godine, potom opada blago na četiri procenta za žene u dobi od 35 do 39 godina. Dvadeset i sedam procenata žena u dobi od 25 do 29 i od 30 do 34 godine imalo je živorođenu djecu prije 18. godine života. Ovaj procenat se povećava na 32 za žene u dobi od 35 do 39 godina te opada za sedam procentnih poena kod žena u dobi od 40 do 44 godine. Tabela RH.2: Trendovi u ranom rađanju Procenat žena koje su imale živorođenu djecu do njihove 15. godine i do njihove 18. godine, prema dobnoj grupi, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat žena koje su imale živorođenu djecu prije 15. godine Broj žena u dobi od 15 do 49 godina Procenat žena koje su imale živorođenu djecu prije 18. godine Broj žena u dobi od 20 do 49 godina Dob (u godinama) 15-19 2,8 253 N/A N/A 20-24 4,2 258 31,0 258 25-29 3,0 207 26,6 207 30-34 6,0 183 26,9 183 35-39 3,8 184 31,8 184 40-44 4,7 147 24,5 147 45-49 1,3 148 29,1 148 Ukupno 3,7 1.380 28,6 1.127 N/A: nije primjenjivo Poznavanje metoda kontracepcije Poznavanje dostupnih metoda kontracepcije važan je korak u primjeni odgovarajuće kontracepcije, što omogućava i adekvatno planiranje porodice. U MICS istraživanju o romskoj populaciji u BiH 2011.–2012. uvrštena je grupa pitanja za žene koja se odnosi na pozna­ vanje metoda kontracepcije. Svim ženama u dobi od 15 do 49 godina postavljeno je pitanje da li su čule za sljedeće metode kontracepcije: ženska i muška sterilizacija, spirala, injekcije, implantati, pilule, muški kondom, ženski kondom, dijafragma, pjena/gel, metoda laktacione amenoreje (LAM), periodična apstinencija/praćenje plodnih i neplodnih dana, prekinuti odnos i hitna kontra cepcija/kontracepcija nakon spolnog odnosa. Podaci o LAM­u nisu prikazani u tabelama RH.3, RH.4 i RH.5, zbog toga što u FBiH i RS nema LAM programa. Od ovih metoda, periodična apstinencija/praćenje plodnih i neplodnih dana i prekinuti odnos smatraju se tradicionalnim metodama, dok se ostale metode smatraju modernim metodama kontracepcije. Ispitanice su, također, pitane da li su, osim gorenavedenih, čule i za neke druge načine ili metode izbjegavanje trudnoće. Kao što se vidi u tabeli RH.3, 95 procenata svih žena u dobi od 15 do 49 godina poznaju barem jednu metodu kontra­ cepcije. Moderne metode su poznatije od tradicionalnih metoda, tako je 95 procenata svih žena čulo za barem jednu modernu metodu kontracepcije, dok je 68 procenata žena čulo za barem jednu tradicionalnu metodu. Najpoznatija moderna metoda kontracepcije je muški kondom (88 procenata), zatim spirala (82 procenta) i pilula (76 procenata). Od tradicionalnih metoda, najpoznatija metoda je prekinuti odnos (64 procenta), ali i periodična apstinen­ cija/praćenje plodnih i neplodnih dana (43 procenta). Tabela RH .1: Rano rađanje (žene u dobi od 15 do 19 godina koje su rodile) Procenat žena u dobi od 15 do 19 godina koje su im ale živorođenu djecu, koje su noseće s prvim djetetom , koje su im ale živorođenu djecu ili su noseće, onih koje su im ale živorođenu djecu prije svoje 15. godine i procenat žena u dobi od 20 do 24 godine koje su im ale živorođenu djecu prije svoje 18. godine, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012.    Procenat žena u dobi od 15 do 19 godina: Broj žena u dobi od 15 do 19 godina Procenat žena u dobi od 20 do 24 godine koje su im ale živorođenu djecu prije svoje 18. godine 1 Broj žena u dobi od 20 do 24 godine koje su im ale živorođenu djecu koje su noseće s prvim djetetom koje su im ale živorođenu djecu ili su noseće koje su im ale živorođenu djecu prije svoje 15. godine A dm inistrativne jedinice FBiH 27,3 4,5 31,8 2,1 198 30,3 211 RS 19,9 4,0 23,9 4,0 45 (22,2) 32 BD (*) (*) (*) (*) 10 (*) 15 N ivo obrazovanja Bez form alnog obrazovanja 48,1 0,0 48,1 8,4 45 44,1 82 O snovno 28,0 4,7 32,7 2,1 155 30,6 128 Srednje+ 5,6 6,5 12,2 0,0 53 (9,7) 48 Kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 38,8 0,0 38,8 2,2 51 40,9 65 D rugi kvintil (24,6) (9,7) (34,4) (7,2) 39 38,5 59 Srednji kvintil 30,0 5,8 35,9 1,8 51 (25,4) 46 Četvrti kvintil 24,3 3,8 28,2 0,0 53 (24,5) 29 N ajbogatiji 17,7 3,3 21,0 3,6 59 20,3 59 Indeks im ovinskog stanja N ajsirom ašnijih 60 procenata 31,7 4,8 36,5 3,4 141 35,9 170 N ajbogatijih 40 procenata 20,9 3,5 24,4 1,9 112 21,7 88 M aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 28,0 3,5 31,5 4,3 146 35,5 150 D rugi 25,6 5,2 30,9 0,7 105 25,1 107 U kupno 26,9 4,2 31,1 2,8 253 31,0 258 1 M ICS pokazatelj 5.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na m anje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 60 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 61 Rezultati istraživanja ukazuju da je znanje seksualno aktivnih žena u dobi od 15 do 49 godina koje nisu u braku ili zajednici malo bolje, nego žena koje su nekada bile u braku ili zajednici, posebno kada su u pitanju moderne metode kontracepcije. Veći procenat žena koje nisu u braku znaju za ženski kondom (s razlikom od 14 procentnih poena u korist seksualno aktivnih žena koje nisu u braku/zajednici). Kada su u pitanju implantati i sterilizacija žena, razlika u korist žena koje nisu u braku/zajednici iznosi 13 procentnih poena (za obje metode). Što se tiče injekcije i pjene/gela, ta razlika iznosi 12 procentnih poena (također za obje metode). Bolje znanje o hitnoj kontracepciji pokazalo je za 11 procentnih poena više žena koje nisu u braku/zajednici, u odnosu na one koje jesu u braku/zajednici ili su to nekada bile. Žene u prosjeku znaju 5,5 različitih metoda kontracepcije, pri čemu više metoda znaju žene koje nisu u braku (6,7), u odnosu na žene koje su braku (5,6). Tabela RH.3: Znanje o specifičnim metodama kontracepcije Procenat svih žena u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku ili zajednici i procenat seksualno aktivnih žena u dobi od 15 do 49 godina koje nisu u braku ili zajednici, a koje su čule za bilo koju metodu kontracepcije, prema specifičnim metodama, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Sve žene Trenutno u braku ili zajednici Seksualno aktivne žene u dobi od 15 do 49 godina koje nisu u braku ili zajednici1 Bilo koja metoda 95,0 96,8 96,9   Bilo koja moderna metoda 94,5 96,2 96,9 Sterilizacija žene 37,0 36,9 49,5 Sterilizacija muškarca 23,4 22,7 27,0 Pilula 76,1 78,2 85,6 Spirala 81,5 84,3 85,3 Injekcije 38,4 38,4 50,3 Implantati 16,8 16,1 29,0 Muški kondom 87,6 88,9 96,9 Ženski kondom 38,2 37,4 51,5 Dijafragma 15,3 14,5 17,1 Pjena/gel 21,8 21,3 32,9 Hitna kontracepcija 17,5 16,4 27,8   Bilo koja tradicionalna metoda 67,8 73,3 75,4 Periodična apstinencija/praćenje plodnih i neplodnih dana 42,8 44,3 51,8 Prekinuti odnos 64,3 69,9 74,1 Drugo 3,5 3,8 4,3   Prosječan broj metoda koje žene znaju 5,5 5,6 6,7 Broj žena 1.380 981 67 1 Imale su posljednji spolni odnos u periodu od 30 dana prije istraživanja Tabela RH.4 predstavlja znanje žena o kontracepciji prema osnovnim karakteristikama. Preko 90 procenata žena ima znanje o kontraceptivnim metodama, što uključuje znanje o modernim i tradicionalnim metodama. U odnosnu na dob žena, najslabije znanje o bilo kojoj modernoj metodi kontracepcije imaju žene najmlađe životne dobi – od 15 do 19 godina (92 procenta), dok žene u dobi od 35 do 39 godina imaju najbolje znanje (99 procenata). Bolje znanje o modernim metodama kontracepcije imaju žene sa srednjim i visokim obrazovnim nivoom (99 procenata), u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (92 procenta). Tabela RH.4: Znanje o kontraceptivnim metodama Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku ili zajednici, a koje su čule za najmanje jednu metodu kontracepcije, i žena koje su čule za najmanje jednu modernu metodu, prema osnovnim karakteristikama, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Bilo koja metoda Bilo koja moderna metoda1 Broj žena koje su trenutno u braku ili zajednici Administrativne jedinice FBiH 96,5 95,9 766 RS 97,8 96,8 159 BD 98,2 98,2 56 Dob (u godinama) 15-19 93,7 91,7 97 20-24 94,7 94,7 171 25-29 98,6 98,6 156 30-34 96,5 96,5 157 35-39 100,0 98,7 166 40-44 95,8 95,0 115 45-49 96,8 96,0 120 Nivo obrazovanja žene Bez formalnog obrazovanja 92,8 92,2 297 Osnovno 98,4 97,7 571 Srednje+ 99,2 99,2 113 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 92,5 92,5 173 Drugi kvintil 96,5 95,1 188 Srednji kvintil 96,6 96,1 196 Četvrti kvintil 98,9 98,2 195 Najbogatiji 98,7 98,2 230 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 95,3 94,6 557 Najbogatijih 40 procenata 98,8 98,2 424 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 95,7 95,0 559 Drugi 98,2 97,7 422 Ukupno 96,8 96,2 981 1 Sterilizacija žene, sterilizacija muškarca, pilula, spirala, injekcije, implantati, muški kondom, ženski kondom, hitna kontracepcija i druge moderne metode. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Korištenje kontracepcije Adekvatno planiranje porodice je važno za zdravlje žena i djece, prvenstveno, zbog: 1. sprečavanja prerane ili prekasne trudnoće, 2. produžavanja perioda između porođaja, 3. ograničavanja broja djece. Od ključne važnosti za ovo je pristup svih parova informacijama i uslugama, kako bi se spriječile prerane trudnoće, mali vremenski razmak između trudnoća, prekasne trudnoće ili prekomjeran broj trudnoća. Tabela RH.5 prikazuje da bilo koju metodu kontracepcije trenutno koristi 25 procenata žena koje su udate ili žive u zajednici. Najčešća metoda kontracepcije je prekinuti snošaj, koji se koristi u 16 procenata slučajeva. Druga najčešća metoda kontracepcije je muški kondom (četiri procenta). Od ostalih metoda kontracepcije, mali procenat žena koristi pilulu (dva procenta), spiralu (jedan procenat) i žensku sterilizaciju (jedan procenat). Petina žena u dobi od 15 do 19 godina koristi neku metodu kontracepcije (21 procenat), a ovaj procenat neznatno raste do dobi od 25 do 29 godina (29 procenata), a zatim ponovo opada s godinama te kod žena životne dobi od 45 do 49 godina iznosi 12 procenata. Prevalenca korištenja kontracepcije u direktnoj je vezi s nivoom obrazovanja žena. Što je viši nivo obrazovanja žena, veća je prevalenca korištenja modernih metoda kontracepcije, u odnosu na tradicionalne. Moderne metode koristi samo pet procenata žena bez formalnog obrazovanja i 18 procenata žena sa srednjim i višim obrazovanjem. Nijednu metodu kontracepcije ne koristi 75 procenata žena, što je prisutnije u FBiH (81 procenat), u odnosu na RS (57 procenata) i BD (48 procenata). 62 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 63 Tabela RH.5: Korištenje kontracepcije Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku ili žive u zajednici, a koje koriste (ili čiji partner koristi) neku metodu kontracepcije, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Ne koriste nijednu metodu Procenat žena (koje su trenutno u braku ili u zajednici) koje koriste: Broj žena koje su trenutno u braku ili u zajednici sterilizacija žene sterilizacija muškarca spirala injekcije implantati pilula muški kondom ženski kondom dijafragma/ pjena/gel periodična apstinencija prekinuti odnos drugo bila koja moderna metoda bilo koja tradicionalna metoda bilo koja metoda1 Administrativni region FBiH 80,8 0,8 0,0 1,0 0,0 0,0 2,1 4,9 0,0 0,0 0,1 10,1 0,1 8,8 10,4 19,2 766 RS 57,4 1,0 0,0 1,1 0,0 0,0 3,0 1,2 0,0 0,0 0,6 35,1 0,5 6,4 36,2 42,6 159 BD 48,2 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1,8 1,8 0,0 0,0 0,0 48,2 0,0 3,6 48,2 51,8 56 Dob (u godinama) 15-19 79,2 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1,7 5,1 0,0 0,0 0,0 14,0 0,0 6,8 14,0 20,8 97 20-24 71,0 0,0 0,0 1,4 0,0 0,0 3,1 5,9 0,0 0,0 0,7 17,9 0,0 10,4 18,5 29,0 171 25-29 70,9 0,0 0,0 1,2 0,0 0,0 2,2 6,7 0,0 0,0 0,0 18,5 0,5 10,1 19,0 29,1 156 30-34 71,4 0,6 0,0 1,2 0,0 0,0 2,8 2,6 0,0 0,0 0,0 20,9 0,6 7,2 21,4 28,6 157 35-39 73,8 2,7 0,0 1,1 0,0 0,0 1,6 4,9 0,0 0,0 0,6 15,4 0,0 10,2 15,9 26,2 166 40-44 78,0 0,0 0,0 1,5 0,0 0,0 3,8 2,1 0,0 0,0 0,0 14,5 0,0 7,5 14,5 22,0 115 45-49 87,7 2,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 10,2 0,0 2,0 10,2 12,3 120 Broj žive djece 0 94,3 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,7 1,3 0,0 0,0 1,1 2,6 0,0 1,9 3,8 5,7 99 1 74,4 0,0 0,0 0,5 0,0 0,0 3,1 3,4 0,0 0,0 0,0 18,6 0,0 7,0 18,6 25,6 169 2 74,9 0,3 0,0 1,8 0,0 0,0 0,5 7,4 0,0 0,0 0,0 15,2 0,0 9,9 15,2 25,1 240 3 66,3 2,1 0,0 0,5 0,0 0,0 3,6 3,3 0,0 0,0 0,0 23,7 0,5 9,5 24,2 33,7 191 4+ 75,2 1,2 0,0 1,3 0,0 0,0 2,8 3,2 0,0 0,0 0,3 15,7 0,3 8,4 16,4 24,8 282 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 74,4 0,0 0,0 0,3 0,0 0,0 0,7 3,9 0,0 0,0 0,0 20,7 0,0 4,9 20,7 25,6 297 Osnovno 76,6 1,2 0,0 1,1 0,0 0,0 2,7 2,8 0,0 0,0 0,0 15,3 0,3 7,8 15,6 23,4 571 Srednje+ 70,1 0,8 0,0 2,1 0,0 0,0 4,1 11,3 0,0 0,0 1,9 9,8 0,0 18,2 11,7 29,9 113 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 72,7 0,4 0,0 1,4 0,0 0,0 1,8 2,3 0,0 0,0 0,0 20,9 0,5 5,9 21,4 27,3 173 Drugi kvintil 70,6 1,8 0,0 1,0 0,0 0,0 1,4 5,4 0,0 0,0 0,5 19,4 0,0 9,6 19,9 29,4 188 Srednji kvintil 77,5 0,0 0,0 1,0 0,0 0,0 2,5 5,3 0,0 0,0 0,6 13,1 0,0 8,8 13,7 22,5 196 Četvrti kvintil 78,6 1,5 0,0 0,8 0,0 0,0 3,9 2,5 0,0 0,0 0,0 12,2 0,4 8,8 12,6 21,4 195 Najbogatiji 75,9 0,4 0,0 0,8 0,0 0,0 1,6 4,6 0,0 0,0 0,0 16,6 0,0 7,5 16,6 24,1 230 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 73,7 0,7 0,0 1,1 0,0 0,0 1,9 4,4 0,0 0,0 0,4 17,6 0,2 8,1 18,2 26,3 557 Najbogatijih 40 procenata 77,2 0,9 0,0 0,8 0,0 0,0 2,7 3,7 0,0 0,0 0,0 14,6 0,2 8,1 14,8 22,8 424 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 72,0 0,3 0,0 0,3 0,0 0,0 1,2 3,2 0,0 0,0 0,2 22,6 0,1 5,1 22,9 28,0 559 Drugi 79,4 1,5 0,0 1,8 0,0 0,0 3,6 5,3 0,0 0,0 0,2 8,0 0,2 12,2 8,5 20,6 422 Ukupno 75,2 0,8 0,0 1,0 0,0 0,0 2,2 4,1 0,0 0,0 0,2 16,3 0,2 8,1 16,7 24,8 981 1 MICS pokazatelj 5.3; MDG pokazatelj 5.3. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Nezadovoljene potrebe Nezadovoljena potreba za kontracepcijom se odnosi na žene u reproduktivnoj dobi koje ne koriste nijednu metodu kontra cepcije, ali koje žele odgoditi sljedeće rađanje (vremenski razmak između trudnoća) ili koje žele potpuno prekinuti rađati. Nezadovoljena potreba za kontracepcijom se u MICS­u identificira pomoću niza pitanja u vezi s potrebom za korištenjem kontracepcijskih sredstava, trenutnim korištenjem kontracepcije, mogućnosti rađanja i planiranju porodice. Tabela RH.6 prikazuje zadovoljenu i nezadovoljenu potrebu za kontracepcijom i procenat zadovoljenih zahtjeva za kontracepcijom. Nezadovoljena potreba za pravljenjem vremenskog razmaka između trudnoća se definira kao procenat žena koje ne koriste nijednu metodu kontracepcije, a…: z nisu trudne, niti su u periodu postporođajne amenoreje,33 plodne34 su i izjavile su da s rođenjem sljedećeg djeteta žele čekati dvije ili više godina ili, z nisu trudne, niti su u periodu postporođajne amenoreje, plodne su i nisu sigurne da li žele još jedno dijete ili, z trudne su, ali su izjavile da se trudnoća dogodila u pogrešno vrijeme; radije bi je odgodile, da su mogle ili, z u periodu su postporođajne amenoreje i izjavile su da se trudnoća dogodila u pogrešno vrijeme; radije bi je odgodile, da su mogle. 33 Žena je u periodu postporođajne amenoreje ako je rodila dijete tokom prethodne dvije godine i nije trenutno trudna, a menstrualni ciklus joj nije ponovo počeo nakon rođenja posljednjeg djeteta. 34 Smatra se da je žena neplodna ako nije trudna i nije u periodu postporođajne amenoreje, a: (1a) menstrualni ciklus joj je izostao najmanje šest mjeseci, ili (1b) nikada nije imala menstrualni ciklus, ili (1c) posljednji menstrualni ciklus je imala prije posljednjeg rođenja, ili (1d) je u menopauzi/imala histerektomiju ili, (2) Kao odgovor na pitanja o tome zašto smatra da nije fizički sposobna da zatrudni u vrijeme provođenja istraživanja, izjavljuje da je imala hister- ektomiju, ili da nije nikada imala menstrualni ciklus ili je u menopauzi, ili bezuspješno pokušava zatrudniti dvije ili više godina ili, (3) Na pitanje o želji za rađanjem djece u budućnosti, izjavljuje da ne može zatrudniti ili, (4) Nije rađala u periodu od pet godina prije provođenja istraživanja, trenutno ne koristi kontracepciju, trenutno je udata i bila je udata u kontinu- itetu u periodu od pet godina prije istraživanja. 64 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 65 Nezadovoljena potreba za ograničenjem porođaja se definira kao procenat žena koje ne koriste nijednu metodu kontra­ cepcije, a…: z nisu trudne, niti su u periodu postporođajne amenoreje, plodne su i izjavile su da ne žele više djece ili, z jesu trudne i izjavile su da ne žele više djece ili, z u periodu su postporođajne amenoreje i izjavile su da nisu željele trudnoću. Ukupna nezadovoljena potreba za kontracepcijom predstavlja zbir nezadovoljene potrebe za pravljenjem vremenskog razmaka između trudnoća (vremenskim raspoređivanjem porođaja) i nezadovoljenu potrebu za ograničenjem broja porođaja. Tabela RH.6 prikazuje da je ukupna nezadovoljena potreba za kontracepcijom prisutna kod 28 procenata žena u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku ili žive u zajednici. Nezadovoljena potreba za kontracepcijom prisutna je kod skoro trećine žena u FBiH (32 procenta), a kod manje žena u RS (17 procenata) i BD (devet procenata). Nezadovoljene potrebe rastu od dobne grupe od 15 do 19 godina (29 procenata) do dobi od 25 do 29 godina (38 procenata), nakon čega opadaju te su najniže kod žena dobi od 40 do 44 godina (18 procenata). U odnosu na nivo obrazovanja, prisutne su kod skoro trećine žena s osnovnom školom (31 procenat) te kod oko četvrtine žena sa srednjom i visokom školom (27 procenata), kao i kod onih bez škole (24 procenta). Zadovoljena potreba za kontracepcijom je procijenjena korištenjem informacija o kontracepciji i nezadovoljenim potrebama, a na osnovu podataka iz MICS­a. Procenat zadovoljene potrebe se definira kao odnos broja žena koje su trenutno udate ili u zajednici, koje trenutno koriste kontracepciju, u odnosu na ukupnu potražnju za kontracepcijom. Zadovoljena potreba za ograničenjem porođaja uključuje žene koje koriste (ili čiji partner koristi) neku metodu kontra­ cepcije i koje ne žele više djece, koriste mušku ili žensku sterilizaciju ili izjavljuju da su neplodne. Zadovoljena potreba za vremenskim raspoređivanjem porođaja uključuje žene koje koriste (ili čiji partner koristi) neku metodu kontracepcije i koje žele još djece ili su, kada je o tome riječ, neodlučne. Zbir zadovoljene potrebe za ograničenjem porođaja i za vremenskim raspoređivanjem porođaja čini pokazatelj ukupne zadovoljene potrebe za kontracepcijom. Zadovoljena potreba za kontracepcijom prisutna je kod 26 procenata žena u dobi od 15 do 49 godina, pri čemu više u BD (52 procenta) i RS (43 procenta), u odnosu na FBiH (21 procenat). Procenat zadovoljenih potreba u dobi od 15 godina do 34 godine kreće se od 21 do 31 procenta te, nadalje, s dobi opada pa za žene dobi od 45 do 49 godina iznosi 13 procenata. Ukupna potražnja za kontracepcijom uključuje žene koje trenutno imaju nezadovoljenu potrebu (za vremenskim raspoređivanjem ili ograničenjem porođaja) i žene koje trenutno koriste kontracepciju. Ukupan procenat zadovoljene potražnje za kontracepcijom iznosi 48 procenata. Tabela RH.6: Nezadovoljena potreba za kontracepcijom Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku ili u zajednici sa zadovoljenom i nezadovoljenom potrebom za planiranjem porodice i procenat zadovoljene potražnje za kontracepcijom, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Zadovoljena potreba za kontracepcijom Nezadovoljena potreba za kontracepcijom Broj žena koje su trenutno u braku ili u zajednici Procenat zadovoljene potražnje za kontracepcijom Broj žena koje su trenutno u braku ili u zajednici koje imaju potrebu za kontracepcijom Za vremenskim raspoređivanjem porođaja Za ograničenjem porođaja Ukupno Za vremenskim raspoređivanjem porođaja Za ograničenjem porođaja Ukupno 1 Administrativne jedinice FBiH 6,3 14,3 20,5 10,3 21,8 32,2 766 38,9 404 RS 13,4 29,2 42,6 5,9 11,2 17,2 159 71,3 95 BD 12,5 39,3 51,8 1,8 7,1 8,9 56 (85,3) 34 Dob (u godinama) 15-19 15,9 5,0 20,8 21,5 7,1 28,6 97 (42,1) 48 20-24 12,8 17,7 30,5 14,5 14,1 28,6 171 51,6 101 25-29 9,3 20,4 29,7 17,3 20,9 38,2 156 43,8 106 30-34 8,4 22,3 30,6 5,4 31,9 37,3 157 45,1 107 35-39 3,4 24,0 27,4 3,0 21,0 24,0 166 53,3 85 40-44 5,2 17,6 22,8 1,4 16,5 17,9 115 (56,0) 47 45-49 0,0 13,1 13,1 1,7 18,1 19,7 120 (39,8) 39 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 8,7 17,8 26,5 6,2 17,4 23,6 297 52,9 149 Osnovno 6,7 17,9 24,6 10,5 20,8 31,3 571 44,1 319 Srednje+ 10,9 19,8 30,7 10,1 1 6,5 26,6 113 53,6 65 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 8,8 19,8 28,6 8,8 26,2 35,0 173 45,0 110 Drugi kvintil 6,7 23,2 29,9 12,2 23,1 35,3 188 45,9 123 Srednji kvintil 9,4 14,7 24,1 7,1 14,5 21,6 196 52,7 90 Četvrti kvintil 7,4 14,5 21,8 9,8 22,5 32,3 195 40,4 105 Najbogatiji 6,8 18,6 25,4 8,2 12,2 20,4 230 55,5 105 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 8,3 19,2 27,5 9,3 21,0 30,4 557 47,5 322 Najbogatijih 40 procenata 7,1 16,7 23,8 8,9 16,9 25,8 424 47,9 211 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 8,8 20,3 29,1 7,2 16,0 23,2 559 55,7 292 Drugi 6,5 15,2 21,7 11,8 23,4 35,2 422 38,1 240 Ukupno 7,8 18,1 25,9 9,1 19,3 28,4 981 47,7 533 1 MICS pokazatelj 5.4; MDG pokazatelj 5.6 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Prenatalna zaštita Period trudnoće pruža značajne mogućnosti da se ženama pruže brojne intervencije koje mogu biti od vitalnog značaja za njihovo zdravlje i dobrobit, kao i za zdravlje i dobrobit njihovih beba. Bolje razumijevanje rasta i razvoja fetusa, kao i načina na koji se njegov razvoj odražava na majčino zdravlje, rezultiralo je povećanom pažnjom na mogućnosti koje prenatalna zaštita pruža. Na primjer, ako se prenatalni period koristi da bi se žene i porodice informirale o simptomima, rizicima i znacima opasnosti u vezi s porođajem, on može osigurati da se trudnice, u praksi, porađaju uz pomoć obučenih 66 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 67 UNICEF i SZO preporučuju minimalno četiri posjete tokom trudnoće u okviru prenatalne zaštite. Tabela RH.8 prikazuje broj prenatalnih posjeta tokom posljednje trudnoće, u periodu od dvije godine prije istraživanja, prema osnovnim karakteristikama, bez obzira na pružatelja prenatalne zaštite (uključujući kvalificirane i nekvalificirane pružatelje). Blizu dvije trećine majki (62 procenta) imalo je četiri ili više posjeta koje su se ticale prenatalne zaštite, dok je manji procenat majki imao jednu (pet), dvije (sedam) ili tri posjete (pet). Tabela RH.8: Broj posjeta za prenatalnu zaštitu Procentualna raspodjela žena koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja, prema broju posjeta za prenatalnu zaštitu bilo kojem pružatelju zaštite, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procentualna raspodjela žena koje: Ukupno Broj žena koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja nisu imale posjete za prenatalnu zaštitu su imale jednu posjetu su imale dvije posjete su imale tri posjete su imale četiri ili više posjeta1 Administrativne jedinice FBiH 20,6 5,4 8,5 6,0 59,5 100 207 RS 22,9 3,8 3,5 1,6 68,2 100 41 BD (*) (*) (*) (*) (*) 100 15 Dob majke pri porođaju (u godinama) manje od 20 20,2 1,0 9,7 8,1 60,9 100 69 20-34 21,4 6,5 5,9 3,5 62,7 100 174 35-49 (*) (*) (*) (*) (*) 100 19 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 27,1 5,7 9,7 10,0 47,5 100 89 Osnovno 19,8 5,2 6,2 2,7 66,0 100 148 Srednje+ (6,2) (0,0) (4,2) (0,0) (89,6) 100 26 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 22,1 7,1 6,0 8,7 56,2 100 74 Drugi kvintil 26,3 6,5 13,3 2,6 51,3 100 69 Srednji kvintil (26,5) (0,0) (4,6) (5,1) (63,8) 100 38 Četvrti kvintil (11,5) (4,5) (6,1) (1,5) (76,4) 100 43 Najbogatiji (14,2) (2,9) (2,6) (5,7) (74,6) 100 39 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 24,6 5,4 8,5 5,6 55,9 100 181 Najbogatijih 40 procenata 12,8 3,8 4,4 3,5 75,5 100 82 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 25,8 3,4 7,4 5,0 58,4 100 159 Drugi 13,5 7,1 6,9 4,9 67,6 100 104 Ukupno 20,9 4,9 7,2 5,0 62,0 100 263 1 MICS pokazatelj 5.5b; MDG pokazatelj 5.5 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Tabela RH.9 prikazuje vrste usluga koje su pružane trudnicama u okviru prenatalne zaštite. Sedamdeset i četiri procenta žena koje su rodile živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja, izjavilo je da im je, kao dio prenatalne zaštite, izmjeren krvni pritisak, uzorak mokraće je analiziran kod 72 procenta žena, a uzorak krvi u 71 procenat slučajeva. Manje od tri četvrtine ovih žena je izjavilo da su im, kao dio prenatalne zaštite, urađene sve tri preporučene pretrage (70 procenata). zdravstvenih radnika. Prenatalni period je, također, prilika za pružanje informacija o vremenskom raspoređivanju porođaja, što se smatra važnim faktorom za povećanje procenta preživljavanja novorođenčadi. Kontrola anemije tokom trudnoće i liječenje spolno prenosivih infekcija mogu značajno poboljšati ishode trudnoće i poboljšati zdravlje majke. Neželjeni ishodi, kao što je mala porođajna težina, mogu se umanjiti kombinacijom intervencija za poboljšanje stanja uhranjenosti žena i prevenciju infekcija (na primjer, spolno prenosive infekcije) tokom trudnoće. Potencijal prenatalnog perioda, kao ulazne tačke za prevenciju HIV­a i zaštitu od HIV­a, naročito za prevenciju prenosa HIV­a s majke na dijete, u posljednje vrijeme je doveo do obnavljanja interesa za pristup prenatalnim uslugama i njihovom korištenju. SZO preporučuje najmanje četiri prenatalna pregleda, koja su bazirana na efektivnosti različitih modela prenatalne zaštite. Uputstva SZO­a su specifična kada je riječ o sadržaju pregleda trudnica, a koji uključuju: z mjerenje krvnog pritiska, z testiranje urina na prisustvo bakterija i proteina, z testiranje krvi u cilju otkrivanja sifilisa i teške anemije, z mjerenje težine/visine (nije obavezno). Tabela RH.7 prikazuje podatke prema tipu osoblja koje je pružilo prenatalnu zaštitu ženama u dobi od 15 do 49 godina, koje su rodile u periodu od dvije godine prije istraživanja.35 Ako je ispitanica navela više od jednog pružatelja prenatalne zaštite, uključen je samo najkvalificiraniji. Rezultati pokazuju da čak petina žena (21 procenat) ne dobija prenatalnu zaštitu. Prenatalnu zaštitu su većinom pružali zdravstveni radnici, u većoj mjeri doktori medicine (76 procenata), nego medicinske sestre/babice (tri procenta). Tabela RH.7: Pružatelj prenatalne zaštite Procentualna raspodjela žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile u periodu od dvije godine prije istraživanja, prema vrsti pružatelja prenatalne zaštite tokom posljednje trudnoće, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Osoba koja je pružala prenatalnu zaštitu Bez prenatalne zaštite Ukupno Bilo koje stručno lice1 Broj žena koje su rodile u periodu od dvije godine prije istraživanja Doktor medicine Medicinska sestra/ babica Administrativne jedinice FBiH 76,9 2,4 20,6 100,0 79,4 207 RS 75,5 1,6 22,9 100,0 77,1 41 BD (*) (*) (*) 100,0 (*) 15 Dob majke pri porođaju (u godinama) manje od 20 75,9 3,9 20,2 100,0 79,8 69 20-34 75,1 3,4 21,4 100,0 78,6 174 35-49 (*) (*) (*) 100,0 (*) 19 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 69,9 3,0 27,1 100,0 72,9 89 Osnovno 77,5 2,7 19,8 100,0 80,2 148 Srednje+ (85,9) (7,8) (6,2) 100,0 (93,8) 26 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 77,9 0,0 22,1 100,0 77,9 74 Drugi kvintil 73,7 0,0 26,3 100,0 73,7 69 Srednji kvintil (70,9) (2,6) (26,5) 100,0 (73,5) 38 Četvrti kvintil (79,1) (9,4) (11,5) 100,0 (88,5) 43 Najbogatiji (76,3) (9,5) (14,2) 100,0 (85,8) 39 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 74,8 0,5 24,6 100,0 75,4 181 Najbogatijih 40 procenata 77,8 9,5 12,8 100,0 87,2 82 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 70,1 4,0 25,8 100,0 74,2 159 Drugi 84,3 2,3 13,5 100,0 86,5 104 Ukupno 75,7 3,3 20,9 100,0 79,1 263 1 MICS pokazatelj 5.5a; MDG pokazatelj 5.5 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. 35 Podaci se odnose samo na živorođenu djecu rođenu u periodu od dvije godine prije istraživanja. 68 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 69 Tabela RH.9: Sadržaj prenatalne zaštite Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina kojima je izmjeren krvni pritisak, uzet uzorak mokraće i uzet uzorak krvi kao dio prenatalne zaštite, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat trudnica kojima je: Broj žena koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja izmjeren krvni pritisak uzet uzorak mokraće uzet uzorak krvi izmjeren krvni pritisak, uzet uzorak mokraće i krvi1 Administrativne jedinice FBiH 73,6 71,7 70,1 69,3 207 RS 75,1 73,1 71,1 71,1 41 BD (*) (*) (*) (*) 15 Dob majke pri porođaju (u godinama) manje od 20 75,5 75,5 78,0 75,5 69 20-34 74,1 71,4 68,6 68,6 174 35-49 (*) (*) (*) (*) 19 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 67,3 62,9 62,6 60,7 89 Osnovno 75,5 74,9 72,3 72,3 148 Srednje+ (90,6) (90,6) (90,6) (90,6) 26 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 71,7 69,0 64,9 64,9 74 Drugi kvintil 70,7 68,0 65,6 65,6 69 Srednji kvintil (73,5) (71,4) (71,4) (71,4) 38 Četvrti kvintil (81,9) (81,9) (83,2) (79,3) 43 Najbogatiji (77,0) (77,0) (77,0) (77,0) 39 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 71,7 69,1 66,5 66,5 181 Najbogatijih 40 procenata 79,6 79,6 80,3 78,2 82 Maternji jezik nositelja domaćinstv Romski 69,8 67,4 67,2 66,1 159 Drugi 80,9 79,9 76,3 76,3 104 Ukupno 74,2 72,4 70,8 70,2 263 1 MICS pokazatelj 5.6 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Pomoć pri porođaju Tri četvrtine smrtnih slučajeva majki u svijetu dešava se tokom porođaja i u periodu odmah nakon porođaja. Ključna i najvažnija intervencija za sigurno materinstvo je obezbjeđivanje prisustva stručnog zdravstvenog radnika sa znanjem akušerstva pri svakom porođaju te da je, također, na raspolaganju prevoz do odgovarajuće akušerske ustanove u hitnim slučajevima. Cilj „Svijeta po mjeri djeteta“ je da ženama, prilikom porođaja, bude osigurana pomoć stručnog lica. Pokazatelji su: procentualni udio porođaja obavljenih uz pomoć stručnog lica36 i procentualni udio porođaja obavljenih u zdravstvenim ustanovama. Pokazatelj o broju porođaja obavljenih uz pomoć stručnog lica se, također, koristi za praćenje napretka u ostvarivanju Milenijumskog razvojnog cilja koji se odnosi na smanjenje smrtnosti porodilja za tri četvrtine u periodu između 1990. i 2015. godine. MICS istraživanje obuhvatilo je niz pitanja za procjenu procentualnog udjela porođaja obavljenih uz pomoć stručnog lica. Tabela RH.10 prikazuje da je oko 99 procenata porođaja, koji su se odvijali u periodu od dvije godine prije MICS istraživanja, obavljeno uz pomoć stručnog osoblja. Ljekari su prisustvovali porođaju u 79 procenata slučajeva, a medicinske sestre/babice u 20 procenata slučajeva, dok je u svega jedan procenat slučajeva tokom porođaja asistiralo drugo/pomoćno osoblje. Jedna od osam žena se porodila carskim rezom (15 procenata u FBiH i 8 procenata u RS). 36 Stručna pomoć podrazumijeva ljekara, medicinsku sestru ili babicu. Tabela RH.10: Pomoć tokom porođaja Procentualna raspodjela žena u dobi od 15 do 49 godina koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja u odnosu na osobu koja je asistirala tokom porođaja i procenat porođaja carskim rezom, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Osoba koja je asistirala tokom porođaja Ukupno Tokom porođaja asistiralo bilo koje stručno lice1 Procenat porođaja carskim rezom2 Broj žena koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja Doktor medicine Sestra/ babica Drugo/ bez odgovora Administrativne jedinice FBiH 82,0 17,0 1,0 100,0 99,0 14,7 207 RS 66,5 30,1 3,4 100,0 96,6 7,8 41 BD (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) 15 Dob majke pri porođaju (u godinama) manje od 20 77,7 22,3 0,0 100,0 100,0 13,5 69 20-34 80,6 17,9 1,5 100,0 98,5 11,8 174 35-49 (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) 19 Mjesto porođaja Javna zdravstvena ustanova 79,9 19,8 0,3 100,0 99,7 13,3 260 Bez odgovora/ne zna (*) (*) (*) 100,0 (*) (*) 3 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 75,6 22,3 2,1 100,0 97,9 13,4 89 Osnovno 79,7 19,3 1,0 100,0 99,0 13,9 148 Srednje+ (87,6) (12,4) (0,0) 100,0 (100,0) (8,0) 26 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 82,5 15,6 1,8 100,0 98,2 9,1 74 Drugi kvintil 78,2 21,8 0,0 100,0 100,0 13,7 69 Srednji kvintil (70,4) (27,5) (2,1) 100,0 (97,9) (15,2) 38 Četvrti kvintil (70,5) (26,7) (2,9) 100,0 (97,1) (14,0) 43 Najbogatiji (92,1) (7,9) (0,0) 100,0 (100,0) (17,2) 39 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 78,3 20,5 1,2 100,0 98,8 12,1 181 Najbogatijih 40 procenata 80,7 17,8 1,5 100,0 98,5 15,5 82 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 73,2 24,6 2,1 100,0 97,9 13,2 159 Drugi 88,0 12,0 0,0 100,0 100,0 13,0 104 Ukupno 79,1 19,6 1,3 100,0 98,7 13,2 263 1 MICS pokazatelj 5.7; MDG pokazatelj 5.2 2 MICS pokazatelj 5.9 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Mjesto porođaja Povećanje udjela porođaja obavljenih u zdravstvenim ustanovama važan je faktor u smanjenju zdravstvenih rizika za majku i za bebu. Pravilna zdravstvena njega i higijenski uslovi tokom porođaja mogu smanjiti rizik od komplikacija i infekcija koje mogu izazvati morbiditet i smrtnost majki ili beba. Tabela RH.11 predstavlja procentualnu raspodjelu žena u dobi od 15 do 49 koje su imale živorođeno dijete u dvije godine koje su prethodile istraživanju, prema mjestu porođaja, te procenat porođaja obavljenih u zdravstvenim institucijama, prema osnovnim karakteristikama. Rezultati ovog istraživanja su pokazali da se 99 procenata porođaja među pripadnicama romske populacije u BiH odvija u zdravstvenim institucijama javnog sektora. 70 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 71 Tabela RH.11: Mjesto porođaja Procentualna raspodjela žena u dobi od 15 do 49 godina koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja, prema mjestu porođaja, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Mjesto porođaja Ukupno Porođaji u zdravstvenoj ustanovi1 Broj žena koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja Javna zdravstvena ustanova Bez odgovora/ ne zna Administrativne jedinice FBiH 99,4 0,6 100,0 99,4 207 RS 96,6 3,4 100,0 96,6 41 BD (*) (*) 100,0 (*) 15 Dob majke pri porođaju (u godinama) manje od 20 100,0 0,0 100,0 100,0 69 20-34 98,5 1,5 100,0 98,5 174 35-49 (*) (*) 100,0 (*) 19 Broj posjeta za prenatalnu zaštitu Niti jedna 95,3 4,7 100,0 95,3 55 1-3 posjete (100,0) (0,0) 100,0 (100,0) 45 4+ posjeta 100,0 0,0 100,0 100,0 163 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 97,9 2,1 100,0 97,9 89 Osnovno 99,5 0,5 100,0 99,5 148 Srednje+ (100,0) (0,0) 100,0 (100,0) 26 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 98,2 1,8 100,0 98,2 74 Drugi kvintil 100,0 0,0 100,0 100,0 69 Srednji kvintil (100,0) (0,0) 100,0 (100,0) 38 Četvrti kvintil (97,1) (2,9) 100,0 (97,1) 43 Najbogatiji (100,0) (0,0) 100,0 (100,0) 39 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 99,2 0,8 100,0 99,2 181 Najbogatijih 40 procenata 98,5 1,5 100,0 98,5 82 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 98,4 1,6 100,0 98,4 159 Drugi 100,0 0,0 100,0 100,0 104 Ukupno 99,0 1,0 100,0 99,0 263 1 MICS pokazatelj 5.8 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. IX Razvoj djeteta Obrazovanje i učenje u ranom djetinjstvu Spremnost djece za osnovnu školu može biti poboljšana kroz učestvovanje u programima obrazovanja u ranom djetinjstvu ili kroz predškolsko obrazovanje. Programi obrazovanja u ranom djetinjstvu uključuju programe za djecu koji sadrže organizirane komponente učenja, za razliku od čuvanja djece i dnevnog boravka koji obično ne obuhvataju organizirano obrazovanje i učenje. Tabela CD.1 prikazuje da organizirane programe obrazovanja u ranom djetinjstvu pohađa svega dva procenta romske djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci, među kojima približno isti procenat dječaka i djevojčica. Tabela CD.1: Obrazovanje u ranom djetinjstvu Procenat djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci koja pohađaju neki organizirani program za obrazovanje u ranom djetinjstvu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci koja trenutno pohađaju program za obrazovanje u ranom djetinjstvu1 Broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci Spol Muški 1,4 163 Ženski 1,6 142 Administrativne jedinice FBiH 1,6 229 RS 1,9 49 BD (0,0) 27 Uzrast djeteta (u mjesecima) 36-47 0,7 170 48-59 2,5 136 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 0,0 102 Osnovno 0,8 173 Srednje+ (10,3) 31 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 0,0 91 Drugi kvintil 3,3 68 Srednji kvintil 4,2 55 Četvrti kvintil 0,0 54 Najbogatiji (0,0) 38 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 2,1 214 Najbogatijih 40 procenata 0,0 92 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 0,0 187 Drugi 3,9 118 Ukupno 1,5 306 1 MICS pokazatelj 6.7 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Odavno je poznato da se u prve tri do četiri godine života odvija ubrzan razvoj mozga, tako da i učenje u tom periodu, uz odgovarajuću brigu odraslih, predstavlja odlučujući faktor za razvoj djeteta. U tom smislu, angažiranost odraslih u aktivnostima s djecom, prisutnost dječijih knjiga u kući i drugih preduslova neophodnih za pravilan rast i razvoj, važni su pokazatelji kvalitetne brige o djetetu u kući. Djeca trebaju biti fizički zdrava, mentalno aktivna, emotivno sigurna i spremna za učenje te trebaju imati razvijene društvene sposobnosti. Tokom istraživanja prikupljene su informacije o nizu aktivnosti koje podržavaju rano učenje. To uključuje i angažiranost odraslih u sljedećim aktivnostima s djecom: čitanje knjiga ili razgledavanje slikovnica, pričanje priča, pjevanje, izvođenje djece van kuće ili dvorišta, igranje i provođenje vremena s djecom u brojanju i crtanju pojmova. 72 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 73 Tabela CD.2 prikazuje da je kod dvije trećine djece mlađe od pet godina (66 procenata) odrasla osoba bila uključena u četiri ili više aktivnosti koje promoviraju učenje i spremnost za školu u periodu od tri dana prije istraživanja. Odrasli su, u prosjeku, imali četiri aktivnosti s djecom, što podrazumijeva aktivnosti bilo kojeg odraslog člana domaćinstva s djetetom. Procenat djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, a čiji su odrasli članovi domaćinstva bili uključeni u četiri ili više aktivnosti, manji je u odnosu na djecu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik, a čiji su odrasli članovi domaćinstva bili uključeni u četiri ili više aktivnosti (54 procenta u odnosu na 87 procenata). Tabela, također, prikazuje značajno učešće očeva u ovim aktivnostima. Tako je njihovo učešće u jednoj ili više aktivnosti zabilježeno u 60 procenata slučajeva. Kada je u pitanju angažiranost odraslih članova domaćinstva u aktivnostima s djecom, ne postoje velike razlike u odnosu na spol djeteta. Međutim, važno je spomenuti da je angažiranost očeva veća u aktivnostima s dječacima (66 procenata), nego s djevojčicama (53 procenta). Procenat djece koja ne žive u domaćinstvu sa svojim biološkim ocem iznosio je 15 procenata. Tabela CD.2: Podrška porodice učenju Procenat djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci u čijim aktivnostima, koje podstiču učenje i spremnost za školu (tokom posljednja tri dana), je odrasli član domaćinstva bio angažiran, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci Prosječan broj aktivnosti Procenat djece koja ne žive sa svojim biološkim ocem Broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci Čiji su odrasli članovi domaćinstva bili angažirani u četiri ili više aktivnosti1 Čiji je otac angažiran u jednu ili više aktivnosti2 Bilo koji odrasli član domaćinstva angažiran u aktivnosti s djetetom Otac angažiran u aktivnosti s djetetom Spol Muški 67,0 66,1 4,1 1,4 12,0 163 Ženski 65,2 52,5 4,2 1,2 17,4 142 Administrativne jedinice FBiH 76,8 55,2 4,6 1,3 16,0 229 RS 42,3 69,6 3,1 1,5 9,3 49 BD (19,2) (80,8) (2,7) (1,5) (11,5) 27 Uzrast djeteta (u mjesecima) 36-47 66,4 56,4 4,1 1,2 17,2 170 48-59 65,8 64,0 4,2 1,4 11,2 136 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 50,5 60,0 3,5 1,2 11,3 102 Osnovno 74,2 58,7 4,5 1,4 14,5 173 Srednje+ (72,6) (65,0) (4,6) (1,4) (25,2) 31 Nivo obrazovanja oca Bez formalnog obrazovanja 47,7 60,1 3,5 1,2 N/A 61 Osnovno 66,4 69,3 4,1 1,6 N/A 164 Srednje+ (77,5) (73,0) (4,7) (1,8) N/A 36 Otac ne živi u istom domaćinstvu (81,2) (13,4) (4,6) N/A N/A 44 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 62,2 57,7 3,8 1,4 14,4 91 Drugi kvintil 57,1 49,5 3,8 1,0 19,3 68 Srednji kvintil 81,3 62,6 4,8 1,3 14,9 55 Četvrti kvintil 75,3 60,0 4,5 1,5 11,4 54 Najbogatiji (57,1) (78,8) (4,0) (1,6) (10,4) 38 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 65,5 56,3 4,1 1,2 16,1 214 Najbogatijih 40 procenata 67,7 67,8 4,3 1,5 10,9 92 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 53,5 64,1 3,6 1,3 12,7 187 Drugi 86,6 53,4 5,0 1,3 17,6 118 Ukupno 66,1 59,8 4,1 1,3 14,5 306 1 MICS pokazatelj 6.1 2 MICS pokazatelj 6.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. N/A: nije primjenjivo Kontakt s knjigama u najranijim godinama ne samo da obezbjeđuje djetetu veće razumijevanje pročitanog, već djetetu može pružiti mogućnosti da vidi druge kako čitaju, kao, na primjer, stariju braću ili sestre koji rade zadaću. Korištenje knjiga koje postoje u domaćinstvu tokom ranog djetinjstva utiče pozitivno na uspjeh u školi. Majkama/starateljima djeteta mlađeg od pet godina je postavljeno pitanje o broju dječijih knjiga ili slikovnica koje imaju za dijete te da li se dijete kod kuće igra predmetima iz domaćinstva ili predmetima nađenim napolju, kao i igračkama izrađenim kod kuće ili igračkama kupljenim u radnji. Tabela CD.3 prikazuje da 11 procenata romske djece mlađe od pet godina živi u domaćinstvima u kojima postoje najmanje tri knjige za djecu. Manji procenat djece živi u domaćinstvima s deset ili više knjiga (tri procenta). Postoji pozitivna korelacija između postojanja dječijih knjiga i uzrasta djeteta; 15 procenata domaćinstava s djecom, uzrasta od 24 do 59 mjeseci, imaju tri ili više knjiga za djecu, dok taj procenat kod djece mlađe od dvije godine iznosi pet. Također, prisutna je pozitivna korelacija između prisustva knjiga u domaćinstvu i obrazovanja majke, kao i imovinskog stanja domaćinstva. Tako je rjeđi slučaj postojanja tri ili više knjige u domaćinstvima s djecom čije su majke bez formalnog obrazovanja (četiri procenta), u odnosu na domaćinstva s djecom čije majke imaju srednje ili visoko obrazovanje (28 procenata). Isti slučaj je i s onim iz najsiromašnijih 60 procenata populacije (osam procenata), u odnosu na one iz najbogatijih 40 procenata populacije (17 procenata). Postojanje tri ili više knjiga u domaćinstvu rjeđe je kod djece koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, u odnosu na onu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (pet procenata u odnosu na 19 procenata). U domaćinstvima u kojima majke nisu obrazovane skoro da nema deset ili više dječijih knjiga ili slikovnica te ih u potpunosti nema u domaćinstvima iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja. S druge strane, najviše djece koja žive u domaćinstvima s deset ili više dječijih knjiga ili slikovnica su iz porodica u kojima majke imaju srednje ili visoko obrazovanje (sedam procenata). Vrste igračaka u MICS­u obuhvataju igračke kućne izrade, kupovne igračke, predmete iz kuće (kao što su zdjele ili šerpe) te predmete i materijale pronađene van kuće (kao što su štapovi, kamenje ili šišarike). Podaci pokazuju da je gotovo polovina djece mlađe od pet godina (48 procenata) imalo dvije ili više vrsta igračaka kod kuće. Interesantno je napomenuti da se najveći procenat djece igra igračkama kupljenim u prodavnici (85 procenata), oko polovina djece se igra predmetima iz domaćinstva i predmetima koje nađu napolju (48 procenata), dok se najmanje djece igra igračkama napravljenim kod kuće (17 procenata). Igračkama kupljenim u radnji se igra najveći procenat djece čije majke imaju srednje ili više obrazovanje i djece koja pripadaju najbogatijim domaćinstvima (oko 90 procenata u oba slučaja). Nisu uočene veće razlike u posjedovanju dva ili više predmeta za igru djece u odnosu na nivo obrazovanja majke i imovinski status domaćinstva. 74 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 75 Tabela CD.3: Materijali za učenje Procenat djece mlađe od pet godina prema broju dječijih knjiga koje postoje u domaćinstvu i prema predmetima za igru kojima se dijete igra, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Domaćinstvo ima za dijete: Dijete se igra: Dvije ili više vrsta predmeta za igru2 Broj djece mlađe od pet godina tri ili više dječijih knjiga1 deset ili više dječijih knjiga igračkama napravljenim kod kuće igračkama iz radnje/fabrički izrađenim igračkama predmetima iz domaćinstva/ predmetima koje nađe napolju Spol Muški 10,8 1,7 18,1 83,6 45,7 45,8 392 Ženski 10,9 3,4 15,8 86,5 50,0 49,7 356 Administrativne jedinice FBiH 11,7 2,5 13,1 85,8 47,4 46,7 570 RS 8,3 3,9 26,9 81,2 53,7 56,1 123 BD 7,4 0,0 35,2 85,2 38,9 38,9 56 Uzrast djeteta (u mjesecima) 0-23 5,0 1,1 8,6 75,3 31,7 31,0 292 24-59 14,5 3,4 22,4 91,2 58,0 58,4 456 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 4,4 0,4 19,5 78,9 49,8 49,5 247 Osnovno 11,7 2,9 16,4 87,6 47,0 46,6 427 Srednje+ 27,5 7,2 11,9 90,1 45,6 48,1 74 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 1,9 0,0 19,7 78,8 46,3 45,4 216 Drugi kvintil 7,0 2,3 16,0 82,4 48,7 48,2 181 Srednji kvintil 20,3 5,0 15,6 87,8 49,8 51,0 122 Četvrti kvintil 18,3 2,9 12,7 91,3 46,7 47,4 127 Najbogatiji 16,0 4,9 19,9 91,4 48,0 48,0 102 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 8,0 2,0 17,5 82,2 48,0 47,7 519 Najbogatijih 40 procenata 17,3 3,8 15,9 91,4 47,3 47,6 229 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 5,4 1,1 19,8 81,1 44,6 44,0 454 Drugi 19,3 4,7 12,6 91,3 52,5 53,5 293 Ukupno 10,8 2,5 17,0 85,0 47,8 47,7 748 1 MICS pokazatelj 6.3 2 MICS pokazatelj 6.4 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Poznato je da ostavljanje djece same ili samo u prisustvu druge mlađe djece povećava rizik od nesreća. U okviru MICS­a postavljena su dva pitanja, kako bi se saznalo da li su djeca mlađa od pet godina bila ostavljana sama i da li su ostavljana pod nadzorom druge djece koja su mlađa od deset godina, u sedmici koja je prethodila istraživanju. Podaci u tabeli CD.4 pokazuju da je tokom sedmice koja je prethodila anketi ispod pet procenata djece mlađe od pet godina ostavljeno na čuvanje drugoj djeci mlađoj od deset godina (četiri procenta) ili su djeca ostavljena sama kod kuće (pet procenata). Kombiniranjem dva pokazatelja o nadzoru djece, utvrđeno je da je sedam procenata djece u istom periodu ostavljano pod neadekvatnim nadzorom. Neadekvatan nadzor je bio češći kod djece čije majke nemaju nikakvo obrazovanje (sedam procenata), dok djeca majki sa srednjim ili visokim obrazovanjem nisu nikako ostavljana uz neadekvatnu brigu. Uz ovo, djeca u najsiromašnijim domaćinstvima (deset procenata) su češće ostavljana uz neadekvatnu brigu, nego djece iz najbogatijih domaćinstava (tri procenta). Tabela CD.4: Neadekvatan nadzor djece Procenat djece mlađe od pet godina koja su ostavljena kod kuće sama ili s drugim djetetom mlađim od deset godina na duže od jednog sata, bar jednom u prethodnih sedam dana, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat djece mlađe od pet godina Broj djece mlađe od pet godina Ostavljeno samo u prethodnih sedam dana Ostavljeno da se o njemu stara drugo dijete mlađe od deset godina u prethodnih sedam dana Ostavljeno uz neadekvatnu brigu u prethodnih sedam dana1 Spol Muški 3,1 3,5 5,3 392 Ženski 6,8 3,9 8,1 356 Administrativne jedinice FBiH 5,1 3,3 7,1 570 RS 5,2 6,5 6,5 123 BD 1,9 1,9 1,9 56 Uzrast djeteta (u mjesecima) 0-23 4,5 2,3 6,0 292 24-59 5,1 4,6 7,1 456 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 5,1 5,6 7,4 247 Osnovno 5,5 3,2 7,3 427 Srednje+ 0,0 0,0 0,0 74 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 7,3 5,8 9,5 216 Drugi kvintil 7,4 3,8 8,1 181 Srednji kvintil 4,1 3,4 7,5 122 Četvrti kvintil 0,7 1,7 1,7 127 Najbogatiji 1,1 2,1 3,2 102 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 6,6 4,5 8,5 519 Najbogatijih 40 procenata 0,9 1,8 2,4 229 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 4,6 4,4 6,8 454 Drugi 5,2 2,7 6,4 293 Ukupno 4,9 3,7 6,6 748 1 MICS pokazatelj 6.5 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Rani rast i razvoj U periodu ranog rasta i razvoja, djeca se uče nositi s kompleksnijim nivoima kretanja, razmišljanja, govora, osjećaja i razvoja odnosa s drugima. Fizički rast, pismenost i poznavanje brojeva, socijalni i emocionalni razvoj te spremnost za učenje su ključne domene ukupnog razvoja djeteta, što je osnova za cjelokupni razvoj osobe. Modul sačinjen od deset stavki, koji je razvijen za MICS program, korišten je za izračunavanje Indeksa ranog rasta i razvoja djeteta (eng. Early Child Development Index, ECDI). Pokazatelj se temelji na nekim dostignućima koja se očekuju od djeteta, ako se razvija kao većina djece u toj dobnoj grupi. Svaka od deset stavki se koristi u jednoj od četiri oblasti, kako bi se odredilo da li se djeca u toj oblasti razvijaju prema očekivanju. Oblasti su: z pismenost/poznavanje brojeva: smatra se da su djeca dostigla adekvatan nivo razvoja ako mogu identificirati/ imenovati najmanje deset slova abecede, pročitati najmanje četiri jednostavne, popularne riječi i mogu imenovati i prepoznati oznake svih brojeva od jedan do deset. Ako su ispunjene dvije do tri pomenute stavke, smatra se da je dijete dostiglo očekivani nivo razvoja iz oblasti pismenosti/poznavanja brojeva; z fizički razvoj: ako dijete sa zemlje može podići mali predmet, kao što je štap ili kamen s dva prsta, i/ili ako majka/ staratelj ne izjavi da je dijete ponekad toliko bolesno da se ne može igrati, smatra se da je dijete dostiglo očekivani nivo fizičkog razvoja; 76 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 77 z socijalna i emocionalna domena: za djecu se smatra da su dostigla očekivani nivo razvoja ako su dva od sljedeća četiri preduslova ispunjena: ako se dijete dobro slaže s drugom djecom, ako dijete ne udara ili ujeda drugu djecu ili ako dijete lako ne gubi pažnju; z učenje: ako dijete može pratiti jednostavna uputstva o tome kako nešto pravilno uraditi i/ili kada se djetetu dâ da nešto uradi, da ono to može uraditi samostalno, onda se smatra da je dijete dostiglo očekivani nivo razvoja u ovoj domeni. Indeks ranog rasta i razvoja djeteta predstavlja procenat djece s očekivanim nivoom razvoja u najmanje tri od navedenih četiri oblasti. Indeks ranog rasta i razvoja djece je predstavljen u tabeli CD.5. Prema podacima istraživanja, očekivani nivo razvoja dostigao je 85 procenata romske djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci. Iako je uobičajeno da djeca razvijaju više vještina kako postaju starija, podaci pokazuju da je indeks ranog rasta i razvoja kod romske djece uzrasta od 48 do 59 mjeseci (85 procenata) isti kao kod djece uzrasta od 36 do 47 mjeseci (85 procenata). Analiza četiri domene razvoja djeteta pokazuje da je 99 procenata djece dostiglo očekivani nivo razvoja u domeni učenja a 98 procenata očekivani nivo fizičkog razvoja. Adekvatan socio­emocionalni razvoj dostiglo je 86 procenata djece, dok je najmanji procenat djece dostigao očekivani razvoj u domeni pismenosti/poznavanja brojeva (osam procenata). Kao što je očekivano, viši nivo razvoja u domeni pismenosti/poznavanja brojeva su dostigla djeca uzrasta od 48 do 59 mjeseci (13 procenata), u odnosu na djecu uzrasta od 36 do 47 mjeseci (4 procenta). Djeca koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, u odnosu na onu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik, imala su niži nivo razvoja u domeni pismenosti/poznavanja brojeva (pet procenata u odnosu na 13 procenata). Tabela CD.5: Indeks ranog rasta i razvoja djece Procenat djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci koja su dostigla očekivani nivo razvoja u domeni pismenosti/poznavanja brojeva, fizičkoj domeni, socijalnoj i emocionalnoj te domeni učenja, i indeks ranog rasta i razvoja djece, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci koja su dostigla očekivani nivo razvoja u navedenim domenama Indeks ranog rasta i razvoja djece1 Broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci Pismenost/ poznavanje brojeva Fizički razvoj Socijalno- emocionalni razvoj Učenje Spol Muški 8,1 98,9 87,0 97,8 86,1 163 Ženski 8,0 97,7 85,6 99,4 83,5 142 Administrativne jedinice FBiH 9,1 98,3 86,2 99,3 85,2 229 RS 3,3 97,5 81,4 96,2 79,5 49 BD (7,7) (100,0) (96,2) (96,2) (92,3) 27 Uzrast djeteta (u mjesecima) 36-47 4,2 97,7 87,4 98,4 84,9 170 48-59 13,0 99,1 85,0 98,7 85,0 136 Pohađanje predškolskog obrazovanja Pohađa predškolsko obrazovanje (*) (*) (*) (*) (*) 5 Ne pohađa predškolsko obrazovanje 8,2 98,3 86,1 98,8 85,0 301 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 4,9 97,9 85,1 99,0 83,8 102 Osnovno 9,3 98,9 88,5 99,1 87,3 173 Srednje+ (11,5) (96,1) (78,8) (94,0) (75,8) 31 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 4,2 98,7 86,7 100,0 85,4 91 Drugi kvintil 15,5 94,1 78,4 97,6 76,6 68 Srednji kvintil 8,2 100,0 94,1 96,7 92,5 55 Četvrti kvintil 7,6 100,0 88,7 100,0 88,7 54 Najbogatiji (4,2) (100,0) (85,2) (97,3) (82,5) 38 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 8,9 97,6 85,9 98,4 84,4 214 Najbogatijih 40 procenata 6,2 100,0 87,3 98,9 86,1 92 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 4,7 97,9 86,6 99,1 85,2 187 Drugi 13,4 99,0 85,9 97,7 84,3 118 Ukupno 8,1 98,3 86,3 98,5 84,9 306 1 MICS pokazatelj 6.6 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. X Pismenost i obrazovanje Pismenost među osobama dobi od 15 do 24 godine Jedan od ciljeva „Svijeta po mjeri djeteta“ je opismenjavanje odraslih. Pismenost odraslih je, također, pokazatelj Milenijum skih razvojnih ciljeva koji se odnosi na muškarce i žene. MICS istraživanje omogućava da se izračunaju stope pismenosti žena i muškaraca u dobi od 15 do 24 godine. Pismenost se procjenjuje na osnovu podataka o pohađanju škole ili na osnovu mogućnosti ispitanika da pročitaju jednostavnu rečenicu. Procenat pismenosti žena i muškaraca je predstavljen u tabelama ED.1 i ED.1M Podaci pokazuju da je preko 90 procenata muškaraca i iznad dvije trećine žena (69 procenata) pismeno. Samo 16 procenata žena koje su izjavile da nemaju for­ malno obrazovanje moglo je uspješno pročitati zadatu rečenicu, dok je ovaj procenat kod muškaraca bio veći i iznosio 64 procenta. Procenat pismenosti je bio veći kod žena u dobi od 15 do 19 godina (76 procenata) nego kod onih u dobi od 20 do 24 godine (62 procenta). Kada je riječ o procentu pismenosti (za oba spola), najniži je među pripadnicama/pripadnicima najsiromašnijeg dijela populacije, a najviši među onima najbogatijeg dijela populacijie. Pismeno je 60 procenata žena i 87 procenata muškaraca iz najsiromašnijih 60 procenata populacije, dok je to slučaj s 83 procenta žena i 94 procenta muškaraca iz najbogatijih 40 procenata populacije. Tabela ED.1: Pismenost među ženama u dobi od 15 do 24 godine Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su pismene, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat pismenosti1 Procenat žena za koje podatak nije poznat Broj žena u dobi od 15 do 24 godine Administrativne jedinice FBiH 69,9 0,0 408 RS 65,0 0,0 77 BD (64,0) (0,0) 25 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 16,2 0,0 127 Osnovno 81,4 0,0 283 Srednje+ 100,0 0,0 101 Dob (u godinama) 15-19 75,8 0,0 253 20-24 62,0 0,0 258 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 49,9 0,0 116 Drugi kvintil 61,5 0,0 98 Srednji kvintil 69,5 0,0 97 Četvrti kvintil 79,2 0,0 83 Najbogatiji 85,9 0,0 117 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 59,7 0,0 310 Najbogatijih 40 procenata 83,1 0,0 200 Maternji jezik nostelja domaćinstva* Romski 59,2 0,0 296 Drugi 82,5 0,0 212 Ukupno 68,9 0,0 510 1 MICS pokazatelj 7.1; MDG pokazatelj 2.3 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 78 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 79 Tabela ED.1M: Pismenost među muškarcima u dobi od 15 do 24 godine Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koje su pismene, istraživanje o romskoj populaciju u BiH, 2011.–2012.   Procenat pismenosti1 Procenat muškaraca za koje podatak nije poznat Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine Administrativne jedinice FBiH 90,7 0,3 473 RS 87,9 1,9 91 BD (*) (*) 21 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 64,2 0,0 80 Osnovno 91,9 0,9 340 Srednje+ 100,0 0,0 165 Dob (u godinama) 15-19 91,9 0,3 299 20-24 88,8 0,7 286 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 84,9 0,0 96 Drugi kvintil 84,4 1,8 95 Srednji kvintil 91,6 0,0 129 Četvrti kvintil 93,2 0,0 140 Najbogatiji 94,9 1,0 125 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 87,4 0,5 320 Najbogatijih 40 procenata 94,0 0,5 266 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 89,8 0,0 347 Drugi 91,3 1,2 238 Ukupno 90,4 0,5 585 1 MICS pokazatelj 7.1; MDG pokazatelj 2.3 (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Spremnost za školu Za adekvatnu pripremu djece za školu veoma je značajno pohađanje organiziranog predškolskog obrazovanja, prema važećem obrazovnom programu. Tabela ED.2 prikazuje procenat djece u prvom razredu osnovne škole koja su tokom prethodne godine pohađala predškolsku ustanovu. Podaci pokazuju da je svega četiri procenta romske djece koja trenutno pohađaju prvi razred osnovne škole tokom prethodne godine pohađalo neki vid predškolskog obrazovanja, podjednako dječaci i djevojčice. Tabela ED.2: Spremnost za školu Procenat djece koja pohađaju prvi razred osnovne škole, a koja su pohađala predškolsko obrazovanje u prethodnoj godini, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat djece koja pohađaju prvi razred osnovne škole, a koja su prethodne godine pohađala predškolsko obrazovanje1 Broj djece koja pohađaju prvi razred osnovne škole Spol Muški 4,4 67 Ženski 3,7 60 Administrativne jedinice FBiH 3,3 95 RS (7,5) 28 BD (*) 4 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja (5,3) 43 Osnovno 4,1 72 Srednje+ (*) 11 Majka ne živi u domaćinstvu (*) 1 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji (4,1) 33 Drugi kvintil (11,4) 26 Srednji kvintil (2,6) 34 Četvrti kvintil (*) 16 Najbogatiji (*) 18 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 5,6 93 Najbogatijih 40 procenata (0,0) 34 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 4,3 70 Drugi 3,9 58 Ukupno 4,1 127 1 MICS pokazatelj 7.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Pohađanje osnovne i srednje škole Univerzalan pristup osnovnom obrazovanju i postizanje osnovnog obrazovanja djece u cijelom svijetu jedan je od najvažnijih ciljeva Programa „Svijet po mjeri djeteta“ i Milenijumskih razvojnih ciljeva. Obrazovanje je suštinski preduslov za borbu protiv siromaštva, jačanje položaja žena, zaštitu djece od opasnog i eksploatatorskog rada i seksual nog iskorištavanja, promoviranje ljudskih prava i demokratije, zaštitu životne sredine i uticanje na rast stanovništva. Pokazatelji za pohađanje osnovne i srednje škole su sljedeći: z neto stopa djece odgovarajućeg uzrasta koja pohađaju prvi razred osnovne škole, z neto stopa djece koja pohađaju osnovnu školu (prilagođena), z neto stopa djece koja pohađaju srednju školu (prilagođena), z odnos obrazovanja ženske i muške djece (Indeks rodnog pariteta – eng. Gender Parity Index (GPI)) u osnovnoj i srednjoj školi. Pokazatelji napredovanja u školi su sljedeći: z procenat djece koja dospiju do završnog razreda osnovne škole, z stopa završetka osnovne škole, z stopa prelaska u srednju školu. 80 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 81 U BiH se djeca upisuju u osnovnu školu sa šest godina, a u srednju školu polaze s 15 godina. Osnovna škola ima osam ili devet razreda u FBiH i devet razreda u RS i BD, a srednje škole imaju četiri razreda ili tri razreda (za strukovno obrazo vanje). Školska godina traje od septembra do juna naredne godine. Devetogodišnja osnovna škola je uvedena u RS i BD u školskoj 2003./2004. godini, a u nekim kantonima u FBiH u školskoj 2004./2005. godini. Tabela ED.3 prikazuje da od ukupnog procenta romske djece, koja su dovoljno stara da se upišu u osnovnu školu, u BiH prvi razred pohađa manje od polovine (47 procenata), pri čemu više djevojčica (55 procenata), nego dječaka (40 procenata). Djeca odgovarajućeg uzrasta za školu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, u manjem procentu polaze u osnovnu školu u odnosu na djecu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (39 procenata u odnosu na 59 procenata). Tabela ED.3: Djeca koja pohađaju prvi razred osnovne škole Procenat djece odgovarajućeg uzrasta koja pohađaju prvi razred osnovne škole, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat djece odgovarajućeg uzrasta koja pohađaju prvi razred1 Broj djece koja su prispjela za osnovnu školu Spol Muški 39,5 81 Ženski 54,7 77 Administrativne jedinice FBiH 47,5 123 RS (57,2) 25 BD (*) 9 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 42,4 55 Osnovno 45,4 90 Srednje+ (*) 13 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji (37,1) 48 Drugi kvintil (52,5) 36 Srednji kvintil (58,2) 29 Četvrti kvintil (*) 25 Najbogatiji (*) 21 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 47,5 112 Najbogatijih 40 procenata (45,5) 46 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 39,1 95 Drugi 58,5 63 Ukupno 46,9 158 1 MICS pokazatelj 7.3 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Tabela ED.4 prikazuje procenat djece uzrasta od šest do 14 godina, koja pohađaju osnovnu ili srednju školu.37 Preko dvije trećine romske djece odgovarajućeg uzrasta pohađa osnovnu školu (69 procenata). Međutim, 31 procenat djece od kojih se očekuje da istu pohađaju školu, oni je ne pohađaju. Najveći procenat djece uzrasta za osnovnu školu, koja pohađaju ovu školu, uzrasta je deset godina (80 procenata), dok je najmanje djece uzrasta šest godina (47 procenata). Ovo se može dovesti u vezu sa činjenicom da određeni procenat roditelja u BiH još uvijek ne upisuje djecu u prvi razred osnovne škole sa šest godina pa je već kod djece uzrasta sedam godina ovaj procenat veći (66 procenata). Najviše romske djece odgovarajućeg uzrasta osnovnu školu pohađa u RS (74 procenta), nešto manje u FBiH (69 procenata), a najmanje u BD (57 procenata). Procenat djece odgovarajućeg uzrasta koja pohađaju osnovnu školu raste s nivoom obrazovanja majke te je veći kod porodica boljeg imovinskog stanja. 37 Proporcije prikazane u tabeli su „prilagođene“, s obzirom na to da u brojniku nije samo obuhvaćeno pohađanje osnovne škole, već i pohađanje srednje škole. Tabela ED.4: Pohađanje osnovne škole Procenat djece osnovnoškolskog uzrasta koja pohađaju osnovnu ili srednju školu (prilagođena neto stopa pohađanja), istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Muški Ženski Ukupno Neto stopa pohađanja (prilagođena) Broj djece Neto stopa pohađanja (prilagođena) Broj djece Neto stopa pohađanja (prilagođena)1 Broj djece Administrativne jedinice FBiH 70,8 484 66,9 459 68,9 943 RS 74,9 116 73,1 115 74,0 231 BD (*) 24 (60,7) 29 56,9 53 Dob na početku školske godine (u godinama) 6 39,5 81 54,7 77 46,9 158 7 62,1 70 70,3 59 65,9 129 8 77,4 55 66,5 62 71,7 117 9 80,6 71 74,8 61 77,9 132 10 85,6 75 73,9 68 80,0 143 11 77,5 70 78,5 74 78,0 143 12 (75,2) 51 75,3 69 75,3 120 13 70,0 80 57,8 68 64,4 147 14 76,4 72 59,2 65 68,2 138 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 59,5 243 55,8 209 57,8 452 Osnovno 77,6 337 70,8 337 74,2 674 Srednje+ (83,7) 41 96,7 54 91,1 95 Majka ne živi u domaćinstvu (*) 3 (*) 3 (*) 5 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 57,8 146 48,3 142 53,1 287 Drugi kvintil 63,9 130 57,9 120 61,0 250 Srednji kvintil 71,9 122 75,9 127 74,0 249 Četvrti kvintil 81,2 124 82,8 111 82,0 234 Najbogatiji 84,7 103 79,6 105 82,2 207 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 64,1 398 60,3 388 62,2 786 Najbogatijih 40 procenata 82,8 226 81,3 215 82,1 442 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 66,3 361 59,6 353 63,0 713 Drugi 77,7 262 80,1 248 78,9 510 Ukupno 70,9 624 67,8 603 69,3 1.227 1 MICS pokazatelj 7.4; MDG pokazatelj 2.1 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Neto stopa pohađanja srednje škole prikazana je u tabeli ED.5.38 Podaci pokazuju da je neto stopa pohađanja srednje škole manja nego neto stopa pohađanja osnovne škole. Tako, 23 procenta djece srednjoškolskog uzrasta pohađa srednju, a devet procenata djece ovog uzrasta pohađa osnovnu školu. Najveći procenat djece, koja pohađaju srednju školu, uzrasta je 16 godina (26 procenata), a najmanje djece uzrasta je 18 godina (18 procenata). Srednju školu pohađa više dječaka (27 procenata), nego djevojčica (18 procenata) te najviše djece iz najbogatijeg kvintila imovinskog stanja (33 procenta). Neto stopa pohađanja srednje škole raste s imovinskim stanjem domaćinstva: dok samo četiri procenta djece iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja pohađa srednju školu, 33 procenta djece iz najbogatijeg kvintila pohađa srednju školu. 38 Proporcije prikazane u tabeli su „prilagođene“, s obzirom na to da u brojniku nije samo obuhvaćeno pohađanje srednje škole, već i pohađanje viših nivoa obrazovanja. 82 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 83 Tabela ED.5: Pohađanje srednje škole Procenat djece srednjoškolskog uzrasta koja pohađaju srednju školu ili viši nivo obrazovanja (prilagođena neto stopa pohađanja) i procenat djece koja pohađaju osnovnu školu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Muški Ženski Ukupno Neto stopa pohađanja (prilagođena)1 Procenat djece koja pohađaju osnovnu školu Broj djece Neto stopa pohađanja (prilagođena)1 Procenat djece koja pohađaju osnovnu školu Broj djece Neto stopa pohađanja (prilagođena)1 Procenat djece koja pohađaju osnovnu školu Broj djece Administrativne jedinice FBiH 27,1 13,3 218 17,2 5,4 179 22,6 9,7 397 RS (29,5) (7,1) 36 24,9 3,4 45 27,0 5,1 81 BD (*) (*) 7 (*) (*) 9 (*) (*) 17 Dob na početku školske godine (u godinama) 15 23,4 31,1 63 19,0 10,5 51 21,4 21,9 114 16 36,2 11,5 60 17,4 7,2 67 26,2 9,2 127 17 23,4 5,2 80 23,7 1,4 65 23,5 3,5 145 18 24,9 1,9 59 10,5 0,0 50 18,3 1,0 109 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja (18,8) (12,7) 36 (16,0) (13,7) 27 17,7 13,2 63 Osnovno 31,6 19,7 76 26,8 8,8 62 29,5 14,8 138 Srednje+ (*) (*) 15 (*) (*) 7 (*) (*) 22 Ne živi u domaćinstvu 24,1 14,3 55 12,8 2,7 76 17,5 7,6 131 Nije moguće odrediti 19,5 2,6 80 8,5 0,0 62 14,7 1,5 141 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji (6,6) (13,0) 38 (2,1) (10,2) 39 4,3 11,6 77 Drugi kvintil (12,7) (11,1) 38 (13,8) (5,0) 42 13,3 7,9 80 Srednji kvintil 17,2 15,0 56 24,8 2,4 57 21,0 8,6 113 Četvrti kvintil 38,8 12,2 74 (22,8) (4,1) 45 32,7 9,1 120 Najbogatiji 43,5 9,1 55 21,7 3,8 50 33,1 6,6 105 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 12,8 13,3 133 15,1 5,3 138 14,0 9,2 270 Najbogatijih 40 procenata 40,8 10,9 129 22,2 4,0 95 32,9 7,9 225 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 14,2 12,2 151 8,6 4,2 133 11,6 8,4 283 Drugi 43,8 12,0 110 30,8 5,6 100 37,6 9,0 210 Ukupno 26,6 12,1 262 18,0 4,8 233 22,6 8,6 495 1 MICS pokazatelj 7.5 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Procenat djece koja krenu u prvi razred i koja dostignu završni razred osnovne škole, prikazan je u tabeli ED.6. Od ukupnog procenta djece koja krenu u prvi razred osnovne škole, tri četvrtine (75 procenata) dospije do završnog razreda.39 Važno je napomenuti da ovaj procenat uključuje djecu koja ponavljaju razred i koja, naposljetku, dostignu završni razred osnovne škole. U odnosu na obrazovni status majki, do završnog razreda osnovne škole dospije manji procenat djece čije majke nemaju formalno obrazovanje (56 procenata), u odnosu na djecu čije majke imaju osnovno obrazovanje (89 procenata) te srednje i visoko obrazovanje (88 procenata). Posmatrano prema imovinskom stanju domaćinstva, do završnog razreda osnovne škole dospije veći procenat djece iz najbogatijih 40 procenata populacije (82 procenta) i manji procenat djece iz najsiromašnijih 60 procenata populacije (70 procenata). Procenat djece koja dospiju do osmog razreda, od onih koja su krenula u prvi razred, manji je kod djece koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, u odnosu na djecu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (68 u odnosu na 81 procenat). 39 Budući da je u RS i BD prva generacija učenika završila deveti razred u školskoj godini koja je prethodila istraživanju, što rezultura malim brojem učenika koji pohađaju deveti razred u trenutku istraživanja, za sve tri administrativne jedinice je korišten osmi razred osnovne škole kao završni u Tabeli ED.6. Tabela ED.6: Djeca koja su dospjela do završnog razreda osnovne škole Procenat djece koja su upisana u prvi razred osnovne škole, a koja dospiju do završnog razreda osnovne škole (stopa dospijeća do završnog razreda osnovne škole), istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat djece koja su pohađala 1. razred prošle godine, a koja pohađaju 2. razred ove godine Procenat djece koja su pohađala 2. razred prošle godine, a koja pohađaju 3. razred ove godine Procenat djece koja su pohađala 3. razred prošle godine, a koja pohađaju 4. razred ove godine Procenat djece koja su pohađala 4. razred prošle godine, a koja pohađaju 5. razred ove godine Procenat djece koja su pohađala 5. razred prošle godine, a koja pohađaju 6. razred ove godine Procenat djece koja su pohađala 6. razred prošle godine, a koja pohađaju 7. razred ove godine Procenat djece koja su pohađala 7. razred prošle godine, a koja pohađaju 8. razred ove godine Procenat djece koja dospiju do 8. razreda od onih koja su krenula u 1. razred1 Spol Muški 93,4 100,0 97,2 98,5 93,7 87,7 98,4 72,4 Ženski 93,4 (97,8) 100,0 97,7 (100,0) 92,6 (92,9) 76,8 Administrativne jedinice FBiH 92,1 98,7 98,9 97,7 95,6 92,3 97,6 75,7 RS (*) (*) (96,7) (*) (*) (82,1) (*) 70,9 BD – (*) (*) (*) – (*) (*) – Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja (79,1) (97,5) (95,6) (94,0) (*) (87,9) (*) 55,6 Osnovno 100,0 (100,0) 100,0 100,0 97,8 95,4 95,4 89,0 Srednje+ (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 87,5 Majka ne živi u domaćinstvu – (*) – – (*) (*) (*) – Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji (86,8) (95,9) (100,0) (*) (*) (*) (*) 55,5 Drugi kvintil (100,0) (*) (92,8) (*) (*) (*) (*) 65,7 Srednji kvintil (94,7) (*) (*) (100,0) (*) (*) (*) 90,1 Četvrti kvintil (91,3) (*) (*) (100,0) (*) (*) (90,6) 78,7 Najbogatiji (*) (*) (*) (100,0) (*) (94,4) (*) 85,9 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 93,8 98,6 97,6 95,6 (98,0) 82,5 (100,0) 70,4 Najbogatijih 40 procenata (95,7) (100,0) (100,0) 100,0 (94,8) 97,2 (93,5) 82,3 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 95,6 98,4 98,8 96,4 (93,0) 82,7 (98,1) 67,6 Drugi 91,4 (100,0) (97,8) 100,0 (100,0) 95,8 (94,8) 81,2 Ukupno 93,4 99,0 98,4 98,1 96,4 90,2 96,4 74,8 1 MICS pokazatelj 7.6; MDG pokazatelj 2.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Bruto stopa završavanja osnovne škole i stopa prelaska u srednju školu prikazane su u tabeli ED.7. Bruto stopa završavanja osnovne škole je omjer ukupnog broja učenika, bez obzira na dob, koji po prvi put kreću u završni razred osnovne škole, u odnosu na broj djece uzrasta za završavanje osnovne škole na početku tekuće (ili posljednje) školske godine. U vrijeme provođenja istraživanja, bruto stopa završavanja osnovne škole je iznosila 73 procenata i bila je veća kod dječaka (91 procenat), nego kod djevojčica (54 procenta). Sedamdeset i jedan procenat djece koja su uspješno savladala završni razred osnovne škole je u vrijeme provođenja istraživanja pohađalo prvi razred srednje škole. Neto stopa završavanja osnovne škole je relevantniji pokazatelj za BiH. Neto stopa je omjer ukupnog broja učenika uzrasta za završavanje osnovne škole koji po prvi put kreću u završni razred osnovne škole, u odnosu na broj istog uzrasta na početku tekuće (ili posljednje) školske godine. Tabela ED.7 prikazuje da je neto stopa završavanja osnovne škole iznosila 40 procenata i bila je veća kod dječaka (46 procenata), nego kod djevojčica (34 procenta). 84 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 85 Tabela ED.7: Završavanje osnovne škole i prelazak u srednju školu Stopa završavanja osnovne škole i stopa prelaska u srednju školu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Stopa završavanja osnovne škole1 Neto stopa završavanja osnovne škole Broj djece u uzrastu za završavanje osnovne škole Stopa prelaska u srednu školu2 Broj djece koja su prošle godine pohađala završni razred osnovne škole Spol Muški 90,8 45,5 72 (78,3) 34 Ženski 53,9 34,1 65 (61,5) 25 Administrativne jedinice FBiH 76,4 35,5 102 (64,9) 47 RS (63,9) (54,3) 29 (*) 12 BD (*) (*) 6 – 0 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja (53,8) (30,1) 41 (*) 10 Osnovno 71,7 42,9 82 (61,6) 28 Srednje+ (*) (*) 10 (*) 8 Majka ne živi u domaćinstvu (*) (*) 5 (*) 8 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 27,7 15,6 27 (*) 2 Drugi kvintil (*) (*) 22 (*) 5 Srednji kvintil (85,9) (50,8) 29 (*) 14 Četvrti kvintil (102,0) (62,4) 31 (*) 25 Najbogatiji (90,5) (50,1) 29 (*) 12 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 54,4 26,0 78 (*) 22 Najbogatijih 40 procenata 96,3 56,2 60 (71,6) 37 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 58,7 28,2 77 (*) 24 Drugi 91,8 55,2 61 (78,5) 35 Ukupno 73,3 40,1 138 71,1 59 1 MICS pokazatelj 7.7 2 MICS pokazatelj 7.8 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Omjer broja djevojčica i dječaka koji pohađaju osnovnu i srednju školu (Indeks rodnog pariteta (GPI)) prikazan je u tabeli ED.8. Važno je napomenuti da su odnosi koji su ovdje uključeni dobijeni iz neto stope pohađanja škole, a ne iz bruto stope. Omjeri dobijeni na osnovu bruto stope bi dali pogrešnu sliku Indeksa rodnog pariteta zbog toga što su djeca koja su starija u odnosu na osnovnoškolski uzrast, a koja i dalje pohađaju osnovnu školu (u većini slučajeva muška djeca), kao što se vidi iz tabele ED.5. Podaci u i ED.8 pokazuju da rodni paritet za osnovnu školu iznosi 0,96, što ukazuje na to da nešto manji procenat djevojčica pohađa osnovnu školu nego dječaka. Prilagođena neto stopa pohađanja osnovne škole je najniža kod djece oba spola iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja Kada se radi o srednjoj školi, Indeks rodnog pariteta pada na 0,67. Lošiji položaj djevojčica, kada je riječ o pohađanja srednje škole, naročito je izražen među onim čija majka ne živi u domaćinstvu (GPI: 0,53), među najbogatijih 40 procenata populacije (GPI: 0,53) u odnosu na najsiromašnijih 60 procenata (GPI: 0,95) te među djecom koja žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik (GPI: 0,56) u odnosu na onu koja žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (GPI: 0,70). Tabela ED.8: Rodni paritet u obrazovanju Omjer prilagođene stope pohađanja za djevojčice i dječake koji pohađaju osnovnu školu i koji pohađaju srednju školu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Prilagođena neto stopa pohađanja osnovne škole, djevojčice Prilagođena neto stopa pohađanja osnovne škole, dječaci Indeks rodnog pariteta (GPI) za prilagođenu neto stopu pohađanja osnovne škole1 Prilagođena neto stopa pohađanja srednje škole, djevojčice Prilagođena neto stopa pohađanja srednje škole, dječaci Indeks rodnog pariteta (GPI) za prilagođenu neto stopu pohađanja srednje škole1 Administrativne jedinice FBiH 66,5 70,6 0,94 17,2 27,1 0,64 RS 73,1 74,9 0,98 23,4 (29,5) (0,79) BD (60,7) (*) (*) (*) (*) (*) Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 55,2 59,4 0,93 (16,0) (18,8) (0,85) Osnovno 70,8 77,3 0,92 26,8 31,6 0,85 Srednje+ 96,7 (83,7) (1,15) (*) (*) (*) Majka ne živi u domaćinstvu (*) (*) (*) 12,8 24,1 0,53 Nije moguće odrediti N/A N/A N/A 7,4 19,5 0,38 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 47,6 58,2 0,82 (2,1) (6,6) (0,32) Drugi kvintil 58,6 63,1 0,93 (13,8) (12,7) (1,08) Srednji kvintil 75,1 72,7 1,03 24,8 17,2 1,45 Četvrti kvintil 83,7 79,7 1,05 (22,8) 38,8 (0,59) Najbogatiji 78,4 84,7 0,92 20,3 43,5 0,47 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 60,4 64,7 0,93 13,6 12,2 0,95 Najbogatijih 40 procenata 81,1 82,2 0,99 21,5 41,2 0,53 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 59,8 65,9 0,91 8,0 14,2 0,56 Drugi 79,3 77,7 1,02 30,8 43,8 0,70 Ukupno 67,5 70,7 0,96 17,7 26,6 0,67 1 MICS pokazatelj 7.9; MDG pokazatelj 3.1 2 MICS pokazatelj 7.10; MDG pokazatelj 3.1 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. N/A: nije primjenjivo 86 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 87 XI Zaštita djeteta Upis u matičnu knjigu rođenih U Konvenciji o pravima djeteta navodi se da svako dijete ima pravo na ime i nacionalnost, kao i pravo na zaštitu od lišavanja identiteta. Upis u matičnu knjigu rođenih je osnovno sredstvo da se djeci obezbijede ova prava. U dokumentu „Svijet po mjeri djeteta“ navodi se da je jedan od ciljeva kreiranje sistema kojima će se obezbijediti upis svakog djeteta odmah po rođenju ili ubrzo nakon toga u matičnu knjigu rođenih, a preko kojih će se ispuniti njegovo ili njeno pravo da dobije ime i nacionalnost, u skladu sa domaćim zakonima i relevantnim međunarodnim dokumentima. Stoga je u MICS istraživanje kao značajan pokazatelj uključen procenat djece mlađe od pet godina života čije je rođenje upisano u matičnu knjigu. Tabela CP.1 pokazuje da je prema izjavama majki/staratelja 96 procenata romske djece mlađe od pet godina u BiH upisano u matičnu knjigu rođenih. Međutim, ovaj podatak treba uzeti s rezervom, s obzirom na to da u 20 procenata slučajeva anketarima nije pokazan rodni list. U odnosu na uzrast djeteta, najmanji procenat djece upisane u matičnu knjigu rođenih je u najmlađem uzrastu, u dobi do godinu dana života (91 procenat), što ukazuje na činjenicu da određeni procenat roditelja još uvijek ne prijavljuje rođenje djeteta za upis u matičnu knjigu odmah po rođenju. Rezultati istraživanja ukazuju na to da 89 procenata majki/staratelja djece mlađe od pet godina čije rođenje nije upisano u matične knjige, znaju kako da prijave rođenje djeteta (podatak nije prikazan u tabeli CP.1). Tabela CP.1: Prijava rođenja radi upisa u matičnu knjigu rođenih Procenat djece mlađe od pet godina upisane u matičnu knjigu rođenih i procenat djece koja nisu upisana u knjige rođenih, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Djeca mlađa od pet godina čije je rođenje upisano u matičnu knjigu rođenih Broj djece Ima izvod iz matične knjige rođenih Nema izvod iz matične knjige rođenih Ukupan procenat upisanih1 Pokazan Nije pokazan Spol Muški 73,5 20,8 1,1 95,4 392 Ženski 75,9 18,0 2,4 96,2 356 Administrativne jedinice FBiH 74,2 19,5 1,9 95,6 570 RS 66,9 28,2 1,3 96,4 123 BD 96,3 0,0 0,0 96,3 56 Dob (u mjesecima) 0-11 70,9 15,9 4,2 91,0 144 12-23 74,2 22,8 0,0 97,0 147 24-35 78,1 17,9 1,2 97,2 151 36-47 77,4 17,6 1,8 96,8 170 48-59 71,8 23,6 1,3 96,8 136 Nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 80,4 12,1 1,7 94,2 247 Osnovno 72,5 22,0 2,0 96,4 427 Srednje+ 67,8 29,8 0,0 97,6 74 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 65,8 25,7 2,0 93,5 216 Drugi kvintil 67,6 26,1 2,8 96,5 181 Srednji kvintil 87,5 7,9 0,9 96,4 122 Četvrti kvintil 79,3 17,9 0,7 97,9 127 Najbogatiji 84,9 10,0 1,3 96,2 102 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 71,5 21,7 2,0 95,2 519 Najbogatijih 40 procenata 81,8 14,4 0,9 97,1 229 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 81,7 11,1 2,0 94,9 454 Drugi 63,6 32,4 1,3 97,3 293 Ukupno 74,7 19,5 1,7 95,8 748 1 MICS pokazatelj 8.1 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Discipliniranje djece Djeca moraju biti zaštićena od svakog čina nasilja, kao što je navedeno u programu „Svijet po mjeri djeteta“. Također, Milenijumska deklaracija poziva na zaštitu djece od zloupotrebe, izrabljivanja i nasilja. U MICS istraživanju o romskoj populaciji u BiH je postavljen niz pitanja o metodama koje su odrasli članovi domaćinstva primijenili da bi disciplinirali djecu u periodu od mjesec dana prije istraživanja.40 Za modul discipliniranja djece korištena su dva pokazatelja: 1) broj djece uzrasta od dvije do 14 godina koja su izložena psihičkom nasilju kao kazni ili fizičkim kaznama, 2) broj ispitanika koji vjeruju da je, za pravilan odgoj, potrebno fizički kažnjavati djecu. Preko polovine romske djece (58 procenata) uzrasta od dvije do 14 godina bilo je izloženo bar jednom obliku psihičkog ili fizičkog kažnjavanja od strane njihovih roditelja ili drugih odraslih članova domaćinstva u periodu od mjesec dana prije istraživanja. Tabela CP.2 prikazuje da je psihičkom nasilju bilo izloženo 49 procenata djece, a fizičkom 45 procenata (sedam procenata kažnjeno je teškom fizičkom kaznom). U odnosu na procenat djece koja su doživjela fizičko kažnjavanje, manji procenat ispitanika (osam procenata) vjeruje da je potrebno fizički kažnjavati djecu. Nije bilo razlika u fizičkom discipliniranju između procenta muške i ženske djece, bilo da se radilo o teškoj ili o bilo kojoj fizičkoj kazni. Kada je riječ o starosnoj dobi, djeca uzrasta od pet do devet godina su u većem procentu fizički (51 procenat) i psihički kažnjavana (54 procenta), nego djeca iz drugih dobnih grupa. 40 Pitanja u modulu o discipliniranju djece odnose se na jedno dijete uzrasta od dvije do 14 godina koje je, tokom terenskog rada, birano nasumice u domaćinstvu. 88 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 89 Tabela CP.2: Discipliniranje djece Procenat djece uzrasta od dvije do 14 godina prema metodi discipliniranje djeteta, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.       Procenat djece uzrasta od dvije do 14 godina koja dožive: Broj djece uzrasta od dvije do 14 godina Ispitanik/ ca vjeruje da dijete treba fizički kažnjavati Ispitanici u modulu o discipli- niranju djece samo nenasilne metode discipliniranja psihičko nasilje fizičku kaznu bilo koju nasilnu metodu discipli- niranja1 bilo koju tešku fizičku kaznu Spol Muški 25,2 51,1 45,6 6,9 58,0 957 10,2 444 Ženski 30,1 47,2 44,3 6,6 57,2 889 5,7 423 Administrativne jedinice FBiH 28,0 53,2 49,0 7,7 61,8 1.406 8,9 668 RS 27,3 35,3 34,8 3,1 43,5 334 6,0 151 BD 22,5 39,2 22,5 4,9 47,1 107 (2,2) 48 Dob (u godinama) 2-4 29,2 38,3 39,7 4,4 49,2 455 6,4 238 5-9 25,7 54,2 51,1 9,9 62,6 671 11,1 284 10-14 28,3 51,4 42,5 5,2 58,4 720 6,7 345 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 21,4 51,7 48,8 7,0 58,9 501 N/A N/A Osnovno 30,7 47,8 43,9 6,5 56,9 1.119 N/A N/A Srednje+ 25,7 50,8 41,5 7,4 58,3 227 N/A N/A Nivo obrazovanja ispitanika Bez formalnog obrazovanja N/A N/A N/A N/A N/A N/A 7,2 210 Osnovno N/A N/A N/A N/A N/A N/A 8,4 548 Srednje+ N/A N/A N/A N/A N/A N/A 8,0 110 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 20,2 48,2 49,8 9,8 58,6 469 9,4 182 Drugi kvintil 29,8 46,1 44,9 7,0 56,3 392 8,1 176 Srednji kvintil 31,1 50,3 38,6 8,0 56,2 361 5,6 172 Četvrti kvintil 32,8 53,5 45,1 2,0 60,7 331 6,8 163 Najbogatiji 26,2 48,7 44,8 5,2 56,1 294 10,1 174 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 26,5 48,1 44,9 8,4 57,2 1.222 7,7 531 Najbogatijih 40 procenata 29,7 51,3 44,9 3,5 58,5 625 8,5 336 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 26,5 50,0 39,7 6,8 55,5 1.091 8,3 493 Drugi 29,3 48,4 52,2 6,7 60,4 750 7,6 373 Ukupno 27,6 49,2 44,9 6,7 57,6 1.846 8,0 867 1 MICS pokazatelj 8.5 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. N/A: nije primjenjivo Rano stupanje u brak i brak između muškarca i više žena (poliginija) Brak prije 18. godine je realnost za mnoge mlade djevojke. Prema UNICEF­ovim globalnim procjenama, preko 60 miliona žena u dobi od 20 do 24 godine su se udale/počele živjeti u zajednici prije svoje 18. godine života. Faktori koji utiču na stopu stupanja u brak s djecom (to jest, smanjuju ili povećavaju istu) su: 1) obavezni upis djece u matičnu knjigu rođenih, čime se dokazuje dob djeteta, 2) postojanje adekvatnog zakonskog okvira s pratećim mehanizmom za provođenje zakona koji se bavi slučajevima brakova sklopljenih s djecom, 3) postojanje običajnih ili vjerskih zakona i praksi koje dozvoljavaju brak s djecom. U mnogim dijelovima svijeta roditelji podržavaju udaju svojih kćerki dok su još uvijek djeca, nadajući se da će im taj brak donijeti finansijsku i društvenu korist te da će umanjiti finansijski teret porodici. Međutim, sklapanje braka s maloljetnicima predstavlja kršenje ljudskih prava, ugrožava razvoj djevojčica i često rezultira ranom trudnoćom i društvenom izolacijom te uz slabo obrazovanje i oskudno profesionalno osposobljavanje dodatno pospješuje rodno utemeljenu prirodu siromaštva. Pravo na „slobodan i potpuni“ pristanak na brak je priznato Univerzalnom deklaracijom o ljudskim pravima, u kojoj se navodi da pristanak ne može biti „slobodan i potpun“ kada jedna od strana nije dovoljno zrela da može donijeti promišljenu odluku o životnom partneru. Ovo naglašavaju i brojni drugi međunarodni dokumenti i sporazumi, kao što su: Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena, Konvencija o pristanku na brak i drugo. Istraživanja sugeriraju da mnogi faktori utiču na rizik da maloljetne osobe završe u braku. Siromaštvo, zaštita djevojčica, čast porodice i obezbjeđivanje stabilnosti tokom perioda socijalnih previranja, smatraju se značajnim društvenim faktorima rizika koji dovode do udaje djevojčica. Žene koje su se udale u mlađoj dobi češće vjeruju da je ponekad pri­ hvatljivo da muž tuče ženu te je veća vjerovatnoća da će doživjeti nasilje u porodici. Smatra se da razlika u godinama između partnera povećava rizik od prijevremenog gubitka partnera, ali i doprinosi zlostavljanju i dinamici moći. Usko povezano s problematikom sklapanja braka s maloljetnicama je i uzrast u kojem djevojčice postaju seksualno aktivne. Žene koje su se udale prije 18. godine života imaju više djece, nego one koje su se udale kasnije u životu. Poznato je da su smrtni slučajevi uzrokovani komplikacijama u trudnoći  vodeći uzrok smrtnosti među djevojčicama dobi od 15 do 19 godina koje su u braku i onima koje to nisu, naročito među najmlađima u ovoj dobnoj grupi. Stoga, značajne pokazatelje predstavljaju procenti žena udatih prije 15. godine života i procenti žena udatih prije 18. godine života. Tabele CP.3 i CP.3M prikazuju procenat udatih žena i oženjenih muškaraca, prema dobi stupanja u brak, i procenat žena i muškaraca u braku u kojem muškarac ima više žena (poliginijske zajednice). Rezultati pokazuju da je preko trećine romskih žena u dobi od 15 do 19 godina trenutno u braku (38 procenata), dok je taj procenat među muškarcima iste dobi manji (13 procenata). Procenat žena i muškaraca ove dobi koji su u braku je veći među onima koji nemaju for­ malno obrazovanje (53 procenta žena i 20 procenata muškaraca), u odnosu na žene i muškarce sa srednjim i visokim obrazovanjem (20 procenata žena i deset procenata muškaraca). Procenat žena u dobi od 15 do 19 godina koje su trenutno u braku je veći među ženama najlošijeg kvintila imovinskog statusa (48 procenata), u odnosu na žene najbogatijeg kvintila imovinskog stanja (28 procenata). Petnaest procenata žena u dobi od 20 do 49 godina se udalo prije svog 15. rođendana, a 48 procenata žena iste dobi se udalo prije 18. rođendana. Najveći procenat žena koje su se maloljetne udale je bez formalnog obrazovanja i pripadaju najsiromašnijem kvintilu imovinskog stanja. Približno četvrtina žena bez formalnog obrazovanja u dobi od 15 do 49 i od 20 do 49 godina udalo se prije navršene 15. godine života, a preko polovine žena bez formalnog obrazovanja u dobi od 20 do 49 godina udalo se prije svoje 18. godine. U obje dobne grupe, procenat žena udatih prije 15. rođendana je najveći u BD, potom u FBiH, a najmanji je u RS. Veoma mali procenat žena i muškaraca u dobi od 15 do 49 godina živi u braku u kojem muškarac ima više žena/partnerica. 90 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 91 Tabela CP.3: Rano stupanje u brak i brakovi između muškarca i više žena (poliginija): žene Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje su prvi put stupile u brak/zajednicu prije 15. rođendana, procenat žena u dobi od 20 do 49 godina koje su prvi put stupile u brak/zajednicu prije njihovog 15. i 18. rođendana, procenat žena u dobi od 15 do 19 godina koje su trenutno u braku/zajednici i procenat žena trenutno u poliginijskom braku/zajednici, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat udatih prije 15. godine1 Broj žena u dobi od 15 do 49 godina Procenat udatih prije 15. godine Procenat udatih prije 18. godine2 Broj žena u dobi od 20 do 49 godina Procenat žena u dobi od 15 do 19 godina koje su trenutno u braku/ zajednici3 Broj žena u dobi od 15 do 19 godina Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina u poliginijskom braku/zajednici4 Broj žena u dobi od 15 do 49 godina trenutno u braku/zajednici Administrativne jedinice FBiH 15,0 1085 16,0 48,2 887 39,4 198 0,9 766 RS 11,2 224 10,6 43,3 179 28,5 45 0,8 159 BD 19,7 71 21,3 63,9 61 (*) 10 3,6 56 Dob (u godinama) 15-19 11,2 253 N/A N/A N/A 38,3 253 0,9 97 20-24 16,3 258 16,3 49,2 258 N/A N/A 0,0 171 25-29 16,0 207 16,0 49,4 207 N/A N/A 1,8 156 30-34 14,7 183 14,7 46,4 183 N/A N/A 2,3 157 35-39 15,0 184 15,0 50,7 184 N/A N/A 0,6 166 40-44 13,2 147 13,2 43,8 147 N/A N/A 1,3 115 45-49 16,7 148 16,7 48,8 148 N/A N/A 0,0 120 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 24,1 383 23,0 58,9 338 52,5 45 0,8 297 Osnovno 13,5 796 14,5 49,3 641 40,5 155 1,1 571 Srednje+ 1,2 201 1,7 19,4 148 19,8 53 1,0 113 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 19,7 240 20,4 61,4 190 47,9 51 1,5 173 Drugi kvintil 16,4 254 16,4 48,0 216 (44,0) 39 0,9 188 Srednji kvintil 14,8 283 14,9 49,2 231 45,1 51 0,5 196 Četvrti kvintil 14,5 273 16,7 46,7 220 29,5 53 1,1 195 Najbogatiji 9,5 329 10,5 39,7 271 28,3 59 1,1 230 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 16,8 777 17,0 52,4 637 45,8 141 0,9 557 Najbogatijih 40 procenata 11,8 603 13,3 42,8 491 28,9 112 1,1 424 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 17,9 777 18,8 51,8 630 38,2 146 1,1 559 Drugi 10,5 601 11,2 44,0 495 38,8 105 0,9 422 Ukupno 14,6 1.380 15,4 48,3 1.127 38,3 253 1,0 981 1 MICS pokazatelj 8.6 2 MICS pokazatelj 8.7 3 MICS pokazatelj 8.8 4 MICS pokazatelj 8.9 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. N/A: nije primjenjivo Tabela CP.3M: Rano stupanje u brak i brakovi između muškarca i više žena (poliginija): muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su prvi put stupili u brak/zajednicu prije 15. rođendana, procenat muškaraca u dobi od 20 do 49 godina koji su prvi put stupili u brak/zajednicu prije njihovog 15. i 18. rođendana, procenat muškaraca u dobi od 15 do 19 godina koji su trenutno u braku/zajednici i procenat muškaraca trenutno u poliginijskom braku/zajednici, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat oženjenih prije 15. godine1 Broj muškaraca u dobi od 15 do 49 godina Procenat oženjenih prije 15. godine Procenat oženjenih prije 18. godine2 Broj muškaraca u dobi od 20 do 49 godina Procenat muškaraca u dobi od 15 do 19 godina koji su trenutno u braku/zajednici3 Broj muškaraca u dobi od 15 do 19 godina Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su u poliginijskom braku/zajednici4 Broj muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su trenutno u braku/ zajednici Administrativne jedinice FBiH 4,0 1151 4,6 20,2 908 13,5 243 0,5 707 RS 3,7 241 3,4 16,3 195 11,8 46 0,5 141 BD 4,7 64 5,6 40,7 54 (20,0) 10 0,0 53 Dob (u godinama) 15-19 2,1 299 N/A N/A N/A 13,4 299 0,0 40 20-24 5,8 286 5,8 19,8 286 N/A N/A 0,0 142 25-29 5,1 220 5,1 19,7 220 N/A N/A 1,3 158 30-34 2,9 170 2,9 21,4 170 N/A N/A 0,0 129 35-39 2,0 164 2,0 21,1 164 N/A N/A 0,0 149 40-44 4,5 172 4,5 21,5 172 N/A N/A 0,0 153 45-49 5,2 145 5,2 20,4 145 N/A N/A 1,5 130 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 5,2 225 6,1 27,5 192 19,8 33 0,0 148 Osnovno 4,9 911 5,3 22,8 744 14,5 167 0,7 604 Srednje+ 0,3 320 0,0 7,0 221 9,5 99 0,0 149 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 5,6 248 6,0 24,9 205 (21,0) 43 0,0 166 Drugi kvintil 4,8 264 5,5 20,5 216 (21,5) 47 0,7 174 Srednji kvintil 3,1 319 3,1 19,7 253 13,9 66 0,8 193 Četvrti kvintil 3,2 314 3,8 16,2 230 8,7 84 0,8 166 Najbogatiji 3,5 312 4,0 21,7 253 7,7 59 0,0 202 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 4,4 830 4,8 21,6 674 18,2 156 0,5 533 Najbogatijih 40 procenata 3,4 626 3,9 19,1 483 8,3 143 0,3 368 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 5,3 836 5,9 26,4 664 14,9 172 0,3 523 Drugi 2,1 618 2,4 12,7 492 11,5 126 0,7 377 Ukupno 3,9 1.456 4,4 20,5 1.157 13,4 299 0,4 901 1 MICS pokazatelj 8.6 2 MICS pokazatelj 8.7 3 MICS pokazatelj 8.8 4 MICS pokazatelj 8.9 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. N/A: nije primjenjivo Podaci o stupanju u brak prije 15. i 18. godine života omogućavaju prikaz trendova ranog stupanja u brak. Tabela CP.4 prikazuje procentualni udio žena koje su prvi put stupile u brak ili zajednicu prije 15. i 18. godine života, prema dobnim grupama. Podaci, također, pokazuju da je 15 procenata žena, u dobi od 15 do 49 godina, stupilo u brak prije napunjenih 15 godina života. Praksa stupanja u brak se značajno ne razlikuje unutar ostalih dobnih grupa, što ukazuje na to da se nije mijenjala tokom godina. Manje od polovine žena u dobi od 20 do 49 godina se udalo prije navršenih 18 godina (48 procenata), bez velikih razlika među dobnim grupama. 92 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 93 Tabela CP.4: Trendovi ranog stupanja u brak: žene Procenat žena koje su prvi put sklopile brak ili stupile u zajednicu prije njihove 15. i 18. godine, prema dobnoj grupi, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat žena udatih prije 15. godine Broj žena u dobi od 15 do 49 godina Procenat žena udatih prije 18. godine Broj žena u dobi od 20 do 49 godina Dob (u godinama) 15-19 11,2 253 N/A N/A 20-24 16,3 258 49,2 258 25-29 16,0 207 49,4 207 30-34 14,7 183 46,4 183 35-39 15,0 184 50,7 184 40-44 13,2 147 43,8 147 45-49 16,7 148 48,8 148 Ukupno 14,6 1.380 48,3 1.127 N/A: nije primjenjivo Tabela CP.4M prikazuje procentualni udio muškaraca koji su prvi put stupili u brak ili zajednicu prije 15. i 18. godine života, prema dobnim grupama. Podaci pokazuju da je, u odnosu na žene, manji procenat muškaraca (četiri procenta) u dobi od 15 do 49 godina stupilo u brak prije napunjenih 15 godina života. Kao i kod žena, praksa ranog stupanja u brak ne pokazuje trend opadanja prema mlađim dobnim grupama. Više od petine muškaraca u dobi od 20 do 49 godina se oženilo prije navršenih 18 godina (21 procenat), što je manje od polovine udjela žena koje su se udale prije svoje 18. godine. Tabela CP.4M: Trendovi ranog stupanja u brak: muškarci Procenat muškaraca koji su prvi put sklopili brak ili stupili u zajednicu prije njihove 15. i 18. godine, prema dobnoj grupi, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat muškaraca oženjenih prije 15. godine Broj muškaraca u dobi od 15 do 49 godina Procenat muškaraca oženjenih prije 18. godine Broj muškaraca u dobi od 20 do 49 godina Dob (u godinama) 15-19 2,1 299 N/A N/A 20-24 5,8 286 19,8 286 25-29 5,1 220 19,7 220 30-34 2,9 170 21,4 170 35-39 2,0 164 21,1 164 40-44 4,5 172 21,5 172 45-49 5,2 145 20,4 145 Ukupno 3,9 1.456 20,5 1.157 N/A: nije primjenjivo Još jedna značajna komponenta ranog stupanja u brak je razlika u godinama među supružnicima, gdje je pokazatelj procenat udatih žena u zajednici koje su deset ili više godina mlađe nego njihov trenutni partner. Tabela CP.5 prikazuje razliku u godinama između muževa i žena Za deset ili više godina starijeg muža udato je tri procenta žena u dobi od 15 do 19 godina i pet procenata žena u dobi od 20 do 24 godine. Međutim, veći procenat žena ovih dobnih grupa je udat/živi s mlađim mužem/partnerom, među kojima devet procenata žena u dobi od 15 do 19 godina i 19 procenata žena u dobi od 20 do 24 godine. Tabela CP.5: Razlika u godinama između supružnika/partnera Procentualna raspodjela žena trenutno u braku/zajednici, dobi od 15 do 19 godina i od 20 do 24 godine, prema razlici u godinama u odnosu na muža ili stalnog partnera, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat žena u dobi od 15 do 19 godina trenutno u braku/u zajednici čiji muž ili partner je: Broj žena u dobi od 15 do 19 godina trenutno u braku/ zajednici Procenat žena u dobi od 20 do 24 godine trenutno u braku/u zajednici čiji muž ili partner je: Broj žena u dobi od 20 do 24 godine trenutno u braku/ zajednici mlađi do četiri godine stariji od pet do devet godina stariji deset i više godina stariji1 ukupno mlađi do četiri godine stariji od pet do devet godina stariji deset i više godina stariji2 dob muža/ partnera nepoznata ukupno Administrativne jedinice FBiH 7,5 62,5 28,5 1,5 100,0 78 20,2 47,8 28,1 3,9 0,0 100,0 140 RS (*) (*) (*) (*) 100,0 13 (13,4) (67,7) (0,0) (13,8) (5,0) 100,0 19 BD (*) (*) (*) (*) 100,0 6 (*) (*) (*) (*) (*) 100,0 11 Dob (u godinama) 15-19 8,6 61,6 27,3 2,5 100,0 97 N/A N/A N/A N/A N/A N/A N/A 20-24 N/A N/A N/A N/A N/A N/A 18,7 50,5 25,4 4,8 0,6 100,0 171 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja (4,2) (55,6) (32,6) (7,6) 100,0 24 19,0 51,8 24,1 3,6 1,5 100,0 67 Osnovno 7,9 64,1 27,0 1,0 100,0 63 15,6 51,6 26,9 6,0 0,0 100,0 81 Srednje+ (*) (*) (*) (*) 100,0 10 28,9 43,0 24,2 3,9 0,0 100,0 23 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 8,4 53,1 35,7 2,8 100,0 64 17,7 49,7 26,5 5,2 0,8 100,0 119 Najbogatijih 40 procenata (8,9) (78,5) (10,6) (2,0) 100,0 32 21,1 52,4 22,9 3,6 0,0 100,0 51 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 7,9 61,9 25,8 4,4 100,0 56 22,2 55,0 20,2 1,8 0,9 100,0 105 Drugi (9,5) (61,1) (29,4) (0,0) 100,0 41 13,2 43,3 33,9 9,6 0,0 100,0 65 Ukupno 8,6 61,6 27,3 2,5 100,0 97 18,7 50,5 25,4 4,8 0,6 100,0 171 1 MICS pokazatelj 8.10a 2 MICS pokazatelj 8.10b ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. N/A: nije primjenjivo Stavovi prema nasilju u porodici U BiH su istraživanjem MICS4 ispitivani stavovi žena i muškaraca u dobi od 15 do 49 godina o nasilju muža/partnera nad ženom/partnericom u slučajevima kada žena ne ispunjava očekivane rodne uloge i kada ima niži društveni status. Odgovori na ova pitanja prikazani su u tabeli CP.6, za žene, i tabeli CP.6M, za muškarce. Rezultati pokazuju da žene u većem procentu nego muškarci, opravdavaju kada muž/partner udari ili tuče svoju ženu/partnericu. Žene najviše opravdavaju nasilno ponašanje muževa u slučaju kada žena zanemaruje djecu (32 procenta) ili ako ispoljava svoju autonomiju (na primjer, ako izađe vani bez njegovog znanja – 27 procenata). Oko jedne petine žena vjeruje da muž ima pravo udariti ili tući svoju ženu/partnericu ako se prepire s njim (22 procenta) ili ako odbija seks s njim (20 procenata). Da muž ima pravo udariti ili tući svoju ženu/partnericu ako joj zagori jelo, smatra devet procenata žena. Opravdavanje nasilja muža nad ženom prisutnije je među manje obrazovanim ženama i onima koje žive u siromašnijim domaćinstvima. Najviše pripadnika romske populacije smatra da muškarac ima pravo tući svoju ženu/partnericu ako zanemaruje djecu (14 procenata) te ako izađe vani bez njegovog znanja ili ako odbije spolni odnos s njim (po deset procenata). Muškarci i žene imaju različite stavove po pitanju „prava“ muža/partnera da udari ili tuče svoju ženu/partnericu u odnosu na bračno stanje. Tako, žene koje nikada nisu bile u braku/zajednici u manjem procentu smatraju da muž/partner ima pravo udariti ili tući svoju ženu/partnericu u svim navedenim slučajevima, u odnosu na one koje su trenutno u braku/zajednici ili su nekada bile. 94 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 95 Da muž/partner ima pravo udariti ili tući svoju ženu/partnericu zbog najmanje jednog od prethodno navedenih razloga, smatra 44 procenta žena i 21 procenat muškaraca. Muškarci i žene koji žive u porodicama iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja češće podržavaju najmanje jedan razlog kojim se opravdava nasilje nad ženama (25 procenata muškaraca i 48 procenata žena), nego muškarci i žene koji žive u najbogatijem kvintilu imovinskog statusa (15 procenata muškaraca i 38 procenata žena). Tabela CP.6: Stavovi prema nasilju u porodici: žene Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje vjeruju da muž ima pravo tući svoju ženu/partnericu u određenim okolnostima, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje vjeruju da muž ima pravo tući svoju ženu/partnericu: Broj žena u dobi od 15 do 49 godina ako ona izađe vani, a da ga nije pitala ako zanemaruje djecu ako se prepire s njim ako odbije spolni odnos s njim ako joj zagori jelo zbog bilo kojeg od ovih razloga1 Administrativne jedinice FBiH 27,4 29,6 21,0 20,1 8,7 42,5 1.085 RS 24,6 40,3 17,9 18,0 9,8 46,8 224 BD 29,6 35,2 40,8 31,0 8,5 47,9 71 Dob (u godinama) 15-19 23,6 27,9 22,1 16,5 7,9 41,2 253 20-24 24,9 28,8 21,3 21,3 6,2 40,5 258 25-29 23,5 30,7 19,5 20,2 5,2 42,8 207 30-34 30,2 29,8 20,9 21,4 9,1 44,8 183 35-39 24,4 33,6 21,3 19,7 10,8 43,2 184 40-44 34,4 40,5 23,5 24,5 14,4 51,4 147 45-49 34,2 35,1 22,7 20,5 12,3 44,6 148 Bračno stanje Trenutno u braku/u zajednici 28,5 32,9 22,9 21,2 9,2 44,2 981 Bila u braku/zajednici 27,7 33,5 23,1 22,0 12,5 45,8 139 Nikada nije bila u braku/ zajednici 21,3 25,9 15,3 16,0 5,9 39,6 259 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 38,0 37,4 30,8 29,6 11,6 50,8 383 Osnovno 26,4 32,3 20,2 19,7 9,2 44,6 796 Srednje+ 9,1 18,0 8,9 5,0 2,5 25,1 201 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 33,0 34,2 27,7 25,9 10,7 48,2 240 Drugi kvintil 29,7 38,4 20,9 21,7 11,2 46,9 254 Srednji kvintil 26,9 27,2 17,2 20,1 8,4 41,6 283 Četvrti kvintil 25,2 32,4 22,7 19,2 10,0 44,7 273 Najbogatiji 22,5 27,6 20,1 16,3 5,3 38,0 329 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 29,7 33,1 21,7 22,4 10,1 45,4 777 Najbogatijih 40 procenata 23,7 29,8 21,3 17,6 7,4 41,1 603 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 32,3 33,4 26,8 26,0 9,4 46,5 777 Drugi 20,0 29,0 14,7 13,0 8,3 39,4 601 Ukupno 27,1 31,6 21,5 20,3 8,9 43,5 1.380 1 MICS pokazatelj 8.14 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela CP.6M: Stavovi prema nasilju u porodici: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji vjeruju da muž ima pravo tući svoju ženu/partnericu u određenim okolnostima, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji vjeruju da muž ima pravo tući svoju ženu/partnericu: Broj muškaraca u dobi od 15 do 49 godina ako ona izađe vani, a da ga nije pitala ako zanemaruje djecu ako se prepire s njim ako odbije spolni odnos s njim ako joj zagori jelo zbog bilo kojeg od ovih razloga1 Administrativne jedinice FBiH 10,5 12,2 7,9 8,7 4,3 19,4 1.151 RS 9,2 19,0 12,1 13,2 7,8 27,0 241 BD 10,9 18,8 12,5 28,1 7,8 28,1 64 Dob (u godinama) 15-19 11,7 15,8 11,5 14,8 6,6 25,0 299 20-24 11,1 14,4 7,5 13,4 6,2 23,3 286 25-29 9,8 12,4 9,2 7,0 4,4 19,4 220 30-34 9,9 12,0 6,4 5,1 3,1 19,7 170 35-39 11,1 19,4 12,5 13,4 5,1 24,8 164 40-44 10,5 10,9 7,1 7,7 4,0 17,5 172 45-49 5,6 7,9 5,4 5,6 4,1 12,7 145 Bračno stanje Trenutno u braku/u zajednici 9,4 12,6 7,7 8,1 3,9 19,0 901 Bio u braku/zajednici 15,1 22,9 15,6 21,8 11,5 35,0 84 Nikada nije bio u braku/zajednici 11,1 13,8 9,6 12,4 6,0 22,6 471 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 10,1 14,0 13,0 10,7 6,0 22,3 225 Osnovno 11,5 14,4 8,8 11,6 5,4 22,3 911 Srednje+ 7,0 11,2 5,7 6,3 3,3 16,7 320 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 13,5 14,6 8,5 12,0 5,5 24,6 248 Drugi kvintil 11,0 15,8 10,9 9,7 4,2 23,9 264 Srednji kvintil 11,3 12,5 8,3 9,9 4,9 21,6 319 Četvrti kvintil 10,6 15,5 11,2 11,5 6,9 21,8 314 Najbogatiji 5,8 10,2 5,2 8,6 3,8 14,6 312 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 11,9 14,2 9,2 10,5 4,9 23,2 830 Najbogatijih 40 procenata 8,2 12,9 8,2 10,1 5,3 18,2 626 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 11,0 14,1 10,1 12,6 5,7 22,4 836 Drugi 9,2 12,9 6,8 7,2 4,0 19,1 618 Ukupno 10,3 13,6 8,8 10,3 5,1 21,1 1.456 1 MICS pokazatelj 8.14 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 96 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 97 XII HIV/AIDS i seksualno ponašanje koje povećava rizik od prenosa HIV-a Poznavanje načina prenosa HIV-a i zablude o HIV/AIDS-u Tačna informacija o načinima prenosa HIV-a je prvi korak ka podizanju svijesti stanovništva i omogućavanju, posebno mladim ljudima, da se za zaštite od infekcije. Zablude o HIV-u su česte i mogu otežati rad na prevenciji. Iako često variraju, ovisno o geografskim područjima, neke zablude su univerzalne, kao, na primjer, ona da se HIV može prenijeti ujedom komarca ili zajedničkim konzumiranjem hrane s osobom koja ima AIDS. Specijalna sjednica Generalne skupštine Ujedinjenih nacija o HIV/AIDS-u (eng. UN General Assembly Special Session on HIV/AIDS – UNGASS) pozvala je države da unaprijede znanje i sposobnost mladih ljudi kako bi se zaštitili od HIV-a. Ostvarenje Milenijumskog razvojnog cilja, da se infekcija HIV-om smanji za polovinu, uključuje unapređenje znanja o HIV-u i njegovoj prevenciji te promjenu ponašanja, posebno mladih. Jedan pokazatelj, koji je, ujedno, i Milenijumski razvojni cilj i UNGASS-ov pokazatelj, jeste procenat mladih žena koje posjeduju sveobuhvatno znanje o prevenciji i prenosu HIV-a. Svim ženama i muškarcima, u dobi od 15 do 49 godina, koji su čuli za HIV/AIDS, postavljeno je pitanje – da li znaju dva glavna načina sprečavanja prenosa HIV-a: imati samo jednog vjernog i neinficiranog partnera i koristiti kondom prilikom svakog spolnog odnosa. Rezultati su prikazani u tabelama HA.1 i HA.1M. Tabele HA.1, HA.2, HA.1M i HA.2M, također, prikazuju procenat žena i muškaraca sa sveobuhvatnim znanjem i procenat onih koji mogu tačno identificirati zablude u vezi s HIV-om. Pokazatelj se temelji na dvije najčešće zablude, a to su: da se HIV može prenijeti ujedom komarca te zajedničkim konzumiranjem hrane s osobom koja ima AIDS. Tabela, također, pruža informacije o tome da li žene i muškarci znaju da se HIV ne može prenijeti natprirodnim silama. Žene i muškarci koji posjeduju sveobuhvatno znanje o prevenciji HIV-a su osobe koje znaju dva glavna načina prevencije HIV-a (imati samo jednog vjernog i neinficiranog partnera i koristiti kondom prilikom svakog spolnog odnosa), osobe koje znaju da naizgled zdrava osoba može biti zaražena HIV-om i osobe koje odbijaju dvije najčešće zablude o osobama s HIV/AIDS-om. Podaci predstavljeni u tabelama HA.1 i HA.1M prikazuju da više od dvije trećine žena u dobi od 15 do 49 godina u BiH (67 procenata) i manje od tri četvrtine muškaraca iste dobi (73 procenta) čulo za HIV/AIDS. U FBiH i BD nešto veći procenat muškaraca, u odnosu na žene, čulo je za HIV/AIDS, dok je ovaj procenat u RS isti za muškarce i žene. Međutim, manji procenat žena (42 procenta) i muškaraca (58 procenata) zna oba, glavna načina sprečavanja prenosa HIV-a. Nadalje, polovina žena i dvije trećine muškaraca u dobi od 15 do 49 godina zna da je potrebno imati samo jednog vjernog i neinficiranog partnera. Da je korištenje kondoma prilikom svakog spolnog odnosa jedan od glavnih načina da se spriječi prenos HIV-a zna 49 procenata žena i 62 procenta muškaraca. Više od trećine žena (39 procenata) i polovine muškaraca (53 procenta) zna da osoba koja izgleda zdravo može biti zaražena HIV-om. Oko trećine žena (30 procenata) i muškaraca (35 procenata) zna da se HIV ne može prenijeti ujedom komarca, dok više od četvrtine žena (27 procenata) i trećine muškaraca (37 procenata) zna da se ne može prenijeti ako se hrana dijeli s osobom koja ima AIDS. Dvije petine žena (40 procenata) i nešto više od polovine muškaraca (51 procenat) zna da se HIV ne može prenijeti natprirodnim silama. Sveukupno znanje o sprečavanju HIV-a ima 18 procenata muškaraca i samo devet procenata žena u dobi od 15 do 49 godina. Izuzetak od navedenog su muškarci dobi od 15 do 24 godine, koji su u najvećem procentu znali da se HIV ne može prenijeti ujedom komarca (39 procenata). O svim navedenim pitanjima bolje znanje su pokazale one žene i muškarci koji nikada nisu bili u braku/zajednici, nego oni koji su (bili) u braku/zajednici. Također, bolje znanje su pokazali žene i muškarci sa srednjim i visokim obrazovanjem, kao i oni iz najbogatijih 40 procenata populacije (Grafikoni HA.1 i HA.1M). Grafikon HA.1: Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina sa sveobuhvatnim znanjem o načinima prenosa HIV-a, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Grafikon HA.1M: Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina sa sveobuhvatnim znanjem o načinima prenosa HIV-a, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. 21 46 67 42 1 11 30 11 9 23 9 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 21 Osnovno Srednje+ BiH Procenat Znaju dva ili vi e na ina za prevenciju HIV-a Odbacuju dvije naj e e zablude i znaju da osoba koja izgleda zdravo mo e imati HIV Sveobuhvatno znanje 47 58 67 58 11 18 29 20 11 17 25 18 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 Osnovno Srednje+ BiH Procenat Znaju dva ili vi e na ina za prevenciju HIV-a Odbacuju dvije naj e e zablude i znaju da osoba koja izgleda zdravo mo e imati HIV Sveobuhvatno znanje Bez formalnog obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 98 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 99 Tabela H A .1: Poznavanje načina sprečavanja prenosa H IV-a, zabluda o H IV-u/A ID S-u i sveobuhvatno znanje o prenosu H IV-a: žene u dobi od 15 do 49 godina Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje poznaju glavne načine za sprečavanje prenosa H IV-a, procenat žena koje znaju da osoba koja izgleda zdravo m ože im ati virus koji uzrokuje A ID S, procenat žena koje odbacuju najčešće zablude i procenat žena koje im aju sveobuhvatno znanje o prenosu H IV-a, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012.   Procenat žena koje su čule za H IV ili A ID S Procenat žena koje znaju da se prenos m ože spriječiti: Procenat žena koje znaju za oba načina Procenat žena koje znaju da osoba koja izgleda zdravo m ože im ati H IV Procenat žena koje znaju da se H IV ne m ože prenijeti: Procenat žena koje odbacuju dvije najčešće zablude i znaju da osoba koja izgleda zdravo m ože biti zaražena virusom koji uzrokuje A ID S Procenat žena koje im aju sveobuhvatno znanje 1 Broj žena spolnim odnosim a sa sam o jednim vjernim i nezaraženim partnerom korištenjem kondom a svaki put ujedom kom arca natprirodnim silam a ako se dijeli hrana s osobom koja im a A ID S A dm inistrativne jedinice FBiH 63,8 48,4 47,2 40,4 37,5 27,9 37,1 26,6 11,2 8,4 1.085 RS 80,2 59,9 57,6 51,1 47,3 36,8 51,2 30,0 12,5 10,4 224 BD 73,2 35,2 52,1 35,2 31,0 47,9 49,3 26,8 8,5 5,6 71 D ob (u godinam a) 15-24 65,2 48,5 49,7 42,0 37,9 31,1 40,8 26,8 11,0 8,9 510 25-29 68,9 49,2 52,1 41,1 40,7 30,9 40,2 24,6 11,5 8,2 207 30-39 72,2 53,5 51,0 45,4 43,5 33,6 43,4 30,2 13,7 9,9 367 40-49 62,1 46,8 44,1 37,7 32,8 24,6 34,5 25,8 8,7 6,8 295 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 65,2 48,8 47,5 41,0 37,7 28,9 38,2 26,0 10,2 7,7 1.121 N ikada nije bila u braku/zajednici 74,5 53,2 56,4 45,7 43,2 36,5 47,9 32,3 15,9 12,3 259 N ivo obrazovanja žene Bez form alnog obrazovanja 44,9 28,3 26,0 20,6 22,2 13,4 19,5 9,5 1,4 0,0 383 O snovno 71,2 53,3 53,1 45,7 40,2 31,3 42,8 28,6 11,2 9,0 796 Srednje+ 92,3 75,3 77,8 67,2 64,7 58,7 68,1 54,9 30,4 23,4 201 Kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 50,0 32,2 27,9 23,5 22,6 15,1 23,6 14,0 2,9 1,0 240 D rugi kvintil 61,0 46,3 45,9 39,4 34,8 28,4 35,6 19,1 6,8 5,0 254 Srednji kvintil 68,0 52,7 53,3 45,5 39,0 30,0 39,1 26,8 11,7 9,8 283 Četvrti kvintil 69,6 56,1 52,9 46,3 42,3 34,4 41,2 31,0 14,3 10,2 273 N ajbogatiji 80,9 56,8 60,6 50,3 50,5 39,9 55,2 40,0 18,1 14,6 329 Indeks im ovinskog stanja N ajsirom ašnijih 60 procenata 60,1 44,3 43,0 36,7 32,6 24,9 33,2 20,4 7,4 5,5 777 N ajbogatijih 40 procenata 75,8 56,5 57,1 48,5 46,7 37,4 48,9 35,9 16,3 12,6 603 M aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 59,2 40,0 39,9 33,1 30,7 23,7 33,6 19,1 5,6 3,3 777 D rugi 76,9 61,8 60,9 52,9 49,3 39,1 48,5 37,4 18,7 15,5 601 U kupno 67,0 49,6 49,2 41,9 38,8 30,4 40,0 27,2 11,3 8,6 1.380 1 M ICS pokazatelj 9.1 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Ta be la H A .1 M : P oz na va nj e na či na s pr eč av an ja p re no sa H IV -a , z ab lu da o H IV -u /A ID S- u i s ve ob uh va tn o zn an je o p re no su H IV -a : m uš ka rc i u do bi o d 15 d o 49 g od in a Pr oc en at m uš ka ra ca u d ob i o d 15 d o 49 g od in a ko ji po zn aj u gl av ne n ač in e sp re ča va nj a pr en os a H IV -a , p ro ce na t m uš ka ra ca k oj i z na ju d a os ob a ko ja iz gl ed a zd ra vo m ož e im at i v iru s ko ji uz ro ku je A ID S, pr oc en at m uš ka ra ca k oj i o db ac uj u na jč eš će z ab lu de i pr oc en at m uš ka ra ca k oj i i m aj u sv eo bu hv at no z na nj e o pr en oš en ju H IV -a , i st ra ži va nj e o ro m sk oj p op ul ac iji u B iH , 2 01 1. –2 01 2.   Pr oc en at m uš ka ra ca ko ji su č ul i za H IV ili A ID S Pr oc en at m uš ka ra ca k oj i z na ju da s e pr en os m ož e sp ri je či ti : Pr oc en at m uš ka ra ca ko ji zn aj u za o ba na či na Pr oc en at m uš ka ra ca ko ji zn aj u da o so ba ko ja iz gl ed a zd ra vo m ož e im at i H IV Pr oc en at m uš ka ra ca k oj i z na ju da s e H IV n e m ož e pr en ije ti : Pr oc en at m uš ka ra ca ko ji od ba cu ju d vi je na jče šć e za bl ud e i z na ju d a o so ba ko ja iz gl ed a zd ra vo m ož e bi ti za ra že na vi ru so m ko ji u zr ok uj e AI DS Pr oc en at m uš ka ra ca ko ji im aj u sv eo bu - hv at no zn an je 1 Br oj m uš ka ra ca sp ol ni m o dn os im a sa s am o je dn om vj er no m i n ez ar až en om pa rt ne ric om ko riš te nj em ko nd om a sv ak i p ut uj ed om ko m ar ca na tp rir od ni m si la m a ak o se di je li hr an a s os ob om ko ja im a A ID S A dm in is tr at iv ne je di ni ce FB iH 71 ,2 66 ,7 61 ,6 59 ,4 51 ,8 33 ,5 53 ,0 36 ,1 19 ,6 18 ,6 1. 15 1 RS 79 ,7 65 ,1 58 ,3 50 ,6 52 ,4 39 ,9 45 ,8 41 ,4 18 ,7 15 ,0 24 1 BD 79 ,7 68 ,8 75 ,0 65 ,6 75 ,0 40 ,6 40 ,6 31 ,3 21 ,9 14 ,1 64 D ob (u g od in am a) 15 -2 4 72 ,2 66 ,5 61 ,4 58 ,4 52 ,9 39 ,1 53 ,8 39 ,4 22 ,9 20 ,9 58 5 25 -2 9 72 ,2 67 ,4 61 ,7 58 ,7 53 ,3 34 ,1 50 ,2 35 ,0 17 ,9 17 ,0 22 0 30 -3 9 77 ,3 70 ,4 67 ,6 64 ,1 57 ,9 32 ,9 54 ,0 41 ,3 18 ,8 17 ,1 33 4 40 -4 9 70 ,3 61 ,9 55 ,9 51 ,3 47 ,4 29 ,5 44 ,7 28 ,4 15 ,4 13 ,2 31 7 Br ač no s ta nj e U br ak u/ za je dn ic i i li je b io u b ra ku /z aj ed ni ci 70 ,8 63 ,9 59 ,6 55 ,8 51 ,4 31 ,8 47 ,3 32 ,4 16 ,7 15 ,1 98 5 N ik ad a ni je b io u b ra ku /z aj ed ni ci 77 ,5 72 ,1 66 ,0 63 ,1 56 ,0 41 ,3 59 ,7 45 ,8 25 ,5 23 ,4 47 1 N iv o ob ra zo va nj a Be z fo rm al no g ob ra zo va nj a 57 ,7 52 ,3 50 ,1 47 ,2 45 ,5 18 ,8 32 ,8 21 ,0 10 ,8 10 ,6 22 5 O sn ov no 71 ,3 65 ,7 60 ,8 57 ,9 49 ,8 34 ,6 48 ,8 33 ,2 18 ,4 17 ,0 91 1 Sr ed nj e+ 88 ,3 78 ,9 72 ,4 66 ,9 67 ,0 46 ,9 71 ,3 57 ,8 29 ,0 25 ,0 32 0 Kv in ti li in de ks a im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni ji 62 ,4 55 ,0 52 ,7 48 ,2 47 ,2 31 ,8 38 ,7 25 ,5 14 ,7 13 ,6 24 8 D ru gi k vi nt il 69 ,9 64 ,8 59 ,5 57 ,1 46 ,1 30 ,5 47 ,1 28 ,8 14 ,4 13 ,2 26 4 Sr ed nj i k vi nt il 70 ,8 65 ,2 58 ,7 56 ,2 51 ,1 27 ,8 48 ,8 34 ,3 15 ,6 13 ,9 31 9 Če tv rt i k vi nt il 79 ,7 72 ,2 66 ,8 62 ,6 56 ,9 41 ,6 60 ,7 47 ,6 27 ,1 25 ,0 31 4 N aj bo ga tij i 79 ,3 72 ,8 68 ,5 64 ,7 61 ,0 41 ,3 58 ,0 44 ,0 24 ,3 21 ,6 31 2 In de ks im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni jih 6 0 pr oc en at a 68 ,0 62 ,0 57 ,2 54 ,1 48 ,4 29 ,9 45 ,2 29 ,9 15 ,0 13 ,6 83 0 N aj bo ga tij ih 4 0 pr oc en at a 79 ,5 72 ,5 67 ,7 63 ,6 58 ,9 41 ,5 59 ,4 45 ,8 25 ,7 23 ,3 62 6 M at er nj i j ez ik n os it el ja d om ać in st va * Ro m sk i 68 ,3 62 ,2 58 ,7 55 ,2 50 ,7 32 ,2 44 ,7 31 ,8 17 ,8 15 ,7 83 6 D ru gi 79 ,2 72 ,2 65 ,6 62 ,0 55 ,8 38 ,5 60 ,4 43 ,6 22 ,0 20 ,7 61 8 U ku pn o 72 ,9 66 ,5 61 ,7 58 ,2 52 ,9 34 ,9 51 ,3 36 ,8 19 ,6 17 ,8 1. 45 6 1 M IC S po ka za te lj 9. 1 * Po da ci k oj i n ed os ta ju z a ka te go rij u „M at er nj i j ez ik n os ite lja d om ać in st va “ n is u pr ik az an i u ta be li. 100 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 101 Rezultati za žene i muškarce u dobi od 15 do 24 godine predstavljeni su odvojeno u tabelama HA.2 i HA.2M. Rezultati istraživanja pokazali su da je oko dvije trećine žena u dobi od 15 do 24 godine (65 procenata) i blizu tri četvrtine muškaraca iste dobi (72 procenta) čulo za HIV/AIDS, pri čemu manji procenat i žena (42 procenta) i muškaraca (58 procenata) zna oba, glavna načina sprečavanja prenosa HIV­a. Rezultati pokazuju da su muškarci informiraniji o dva glavna načina sprečavanja HIV­a, nego žene. Da jedan od glavnih načina sprečavanja prenosa HIV­a predstavlja imati samo jednog vjernog i neinficiranog partnera/icu, zna oko dvije trećine muškaraca (67 procenata) i oko polovina žena (49 procenata). Veći procenat muškaraca (61 procenat), nego žena (50 procenata), zna da je korištenje kondoma prilikom svakog spolnog odnosa jedan od glavnih načina sprečavanja prenosa HIV­a. Muškarci u dobi od 15 do 24 godine pokazuju znatno veći nivo znanja, u odnosu na žene iste dobi. Tako, veći procenat muškaraca zna da se HIV ne može prenijeti ujedom komarca (39 procenata muškaraca i 31 procenat žena) i zajedničkim konzumiranjem hrane (39 procenata muškaraca i 27 procenata žena) s osobom koja ima AIDS. Također, muškarci u većem procentu, nego žene, znaju da se HIV ne može prenijeti natprirodnim silama (54 procenta muškaraca i 41 procenat žena) te da osoba koja izgleda zdravo može biti zaražena HIV­om (53 procenta muškaraca i 38 procenata žena). Sveukupno znanje o sprečavanju prenosa HIV­a ima više od petine muškaraca u dobi od 15 do 24 godine (21 procenat) i manji procenat žena (devet procenata). Žene i muškarci koji nikada nisu bili u braku/zajednici pokazali su bolje znanje o svim pitanjima, u odnosu na one koji su (bili) u braku/zajednici. Također, najbolje znanje su pokazali oni s najvišim nivoom obrazovanja, kao i oni koji pripadaju u onih najbogatijih 40 procenata populacije. Ta be la H A .2 : P oz na va nj e na či na sp re ča va nj a pr en os a H IV -a , z ab lu da o H IV -u /A ID S- u i s ve ob uh va tn o zn an je o p re no su H IV -a : ž en e u do bi o d 15 d o 24 g od in e Pr oc en at ž en a u do bi o d 15 d o 24 g od in e ko je p oz na ju g la vn e na či ne s pr eč av an ja p re no sa H IV -a , p ro ce na t ž en a ov e do bi k oj e zn aj u da o so ba k oj a iz gl ed a zd ra vo m ož e im at i v iru s ko ji uz ro ku je A ID S, pr oc en at ž en a ov e do bi k oj e od ba cu ju n aj če šć e za bl ud e i p ro ce na t ž en a ov e do bi k oj e im aj u sv eo bu hv at no z na nj e o pr en os u H IV -a , i st ra ži va nj e o ro m sk oj p op ul ac iji u B iH , 2 01 1. –2 01 2.   Pr oc en at že na k oj e su č ul e za H IV ili A ID S Pr oc en at ž en a ko je z na ju da s e pr en os m ož e sp ri je či ti : Pr oc en at že na ko je zn aj u za o ba na či na Pr oc en at že na k oj e zn aj u da os ob a ko ja iz gl ed a zd ra vo m ož e im at i H IV Pr oc en at ž en a ko je z na ju da s e H IV n e m ož e pr en ije ti : Pr oc en at ž en a ko je od ba cu ju d vi je na jč eš će z ab lu de i z na ju d a os ob a ko ja iz gl ed a zd ra vo m ož e bi ti za ra že na vi ru so m k oj i uz ro ku je A ID S Pr oc en at ž en a ko je im aj u sv eo bu hv at no zn an je 1 Br oj že na u do bi od 1 5 do 2 4 sp ol ni m od no si m a sa sa m o je dn im vj er ni m i ne za ra že ni m pa rt ne ro m ko riš te nj em ko nd om a sv ak i p ut uj ed om ko m ar ca na tp rir od ni m si la m a ak o se d ije li hr an a s os ob om ko ja im a A ID S A dm in is tr at iv ne je di ni ce FB iH 62 ,0 47 ,5 47 ,8 40 ,3 37 ,5 27 ,0 37 ,3 26 ,4 10 ,6 8, 4 40 8 RS 78 ,9 58 ,3 58 ,5 52 ,8 42 ,4 44 ,7 56 ,7 28 ,7 14 ,3 13 ,1 77 BD (7 6, 0) (3 6, 0) (5 2, 0) (3 6, 0) (3 2, 0) (5 6, 0) (4 8, 0) (2 8, 0) (8 ,0 ) (4 ,0 ) 25 D ob (u g od in am a) 15 -1 9 67 ,2 49 ,5 50 ,6 42 ,6 37 ,8 33 ,9 40 ,8 30 ,6 12 ,1 10 ,0 25 3 20 -2 4 63 ,4 47 ,6 48 ,7 41 ,4 38 ,1 28 ,3 40 ,7 23 ,1 10 ,0 7, 7 25 8 Br ač no s ta nj e U b ra ku /z aj ed ni ci il i j e bi la u b ra ku /z aj ed ni ci 59 ,3 44 ,0 45 ,0 38 ,3 32 ,8 25 ,9 35 ,0 21 ,5 6, 9 6, 1 30 5 N ik ad a ni je b ila u b ra ku /z aj ed ni ci 74 ,2 55 ,2 56 ,6 47 ,6 45 ,6 38 ,8 49 ,4 34 ,7 17 ,1 12 ,9 20 5 N iv o ob ra zo va nj a že ne Be z fo rm al no g ob ra zo va nj a 40 ,4 25 ,8 26 ,0 21 ,2 17 ,2 12 ,5 17 ,5 7, 2 0, 0 0, 0 12 7 O sn ov no 66 ,2 47 ,0 48 ,2 40 ,1 36 ,5 28 ,8 40 ,9 25 ,1 8, 4 6, 8 28 3 Sr ed nj e+ 93 ,9 81 ,5 83 ,6 73 ,6 68 ,2 61 ,0 69 ,7 56 ,3 32 ,1 25 ,7 10 1 Kv in ti li in de ks a im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni ji 46 ,0 26 ,8 27 ,3 19 ,8 18 ,9 15 ,1 23 ,1 14 ,3 2, 2 2, 2 11 6 D ru gi k vi nt il 63 ,8 52 ,1 49 ,6 45 ,3 39 ,3 30 ,0 39 ,3 21 ,8 8, 3 6, 8 98 Sr ed nj i k vi nt il 69 ,5 51 ,5 55 ,9 45 ,9 39 ,3 35 ,8 41 ,3 25 ,1 10 ,4 8, 1 97 Če tv rt i k vi nt il 73 ,0 57 ,9 60 ,0 51 ,1 43 ,6 37 ,3 46 ,6 36 ,2 18 ,3 14 ,9 83 N aj bo ga tij i 76 ,5 58 ,0 59 ,3 51 ,6 50 ,4 39 ,5 54 ,9 37 ,9 17 ,3 13 ,6 11 7 In de ks im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni jih 6 0 pr oc en at a 58 ,9 42 ,5 43 ,2 36 ,0 31 ,7 26 ,2 33 ,9 20 ,0 6, 7 5, 5 31 0 N aj bo ga tij ih 4 0 pr oc en at a 75 ,1 57 ,9 59 ,6 51 ,4 47 ,6 38 ,6 51 ,5 37 ,2 17 ,7 14 ,1 20 0 M at er nj i j ez ik n os it el ja d om ać in st va * Ro m sk i 56 ,6 39 ,3 40 ,0 33 ,7 29 ,3 26 ,0 35 ,6 19 ,5 5, 1 3, 5 29 6 D ru gi 77 ,0 61 ,0 62 ,6 53 ,1 50 ,3 38 ,4 48 ,4 36 ,8 19 ,3 16 ,4 21 2 U ku pn o 65 ,2 48 ,5 49 ,7 42 ,0 37 ,9 31 ,1 40 ,8 26 ,8 11 ,0 8, 9 51 0 1 M IC S po ka za te lj 9. 2; M D G p ok az at el j 6 .3 ( ) P od ac i s u ba zi ra ni n a 25 –4 9 ne po nd er is an ih s lu ča je va . * Po da ci k oj i n ed os ta ju z a ka te go rij u „M at er nj i j ez ik n os ite lja d om ać in st va “ n is u pr ik az an i u ta be li. 102 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 103 Tabela H A .2M : Poznavanje načina sprečavanja prenosa H IV-a, zabluda o H IV-u/A ID S-u i sveobuhvatno znanje o prenosu H IV-a: m uškarcim a u dobi od 15 do 24 godine Procenat m uškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji poznaju glavne načine sprečavanja prenosa H IV-a, procenat m uškaraca ove dobi koji znaju da osoba koja izgleda zdravo m ože im ati virus koji uzrokuje A ID S, procenat m uškaraca ove dobi koji odbacuju najčešće zablude i procenat m uškaraca ove dobi koji im aju sveobuhvatno znanje o prenosu H IV-a, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012.   Procenat m uškaraca koji su čuli za H IV ili A ID S Procenat m uškaraca koji znaju da se prenos m ože spriječiti: Procenat m uškaraca koji znaju za oba načina Procenat m uškaraca koji znaju da osoba koja izgleda zdravo m ože im ati H IV Procenat m uškaraca koji znaju da se H IV ne m ože prenijeti: Procenat m uškaraca koji odbacuju dvije najčešće zablude i znaju da osoba koja izgleda zdravo m ože biti zaražena virusom koji uzrokuje A ID S Procenat m uškaraca koji im aju sveobuhvatno znanje 1 Broj m uškaraca u dobi od 15 do 24 spolnim odnosim a sa sam o jednom vjernom i nezaraženom partnericom korištenjem kondom a svaki put ujedom kom arca natprirodnim silam a ako se dijeli hrana s osobom koja im a A ID S A dm inistrativne jedinice FBiH 70,8 66,4 62,5 60,0 53,8 38,8 56,2 40,3 24,1 22,8 473 RS 79,3 67,8 53,6 49,0 46,0 40,8 47,0 37,9 18,7 12,3 91 BD (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 21 D ob (u godinam a) 15-19 71,7 65,8 61,6 58,7 54,4 40,6 54,8 40,2 26,1 24,2 299 20-24 72,6 67,1 61,2 58,0 51,3 37,6 52,6 38,5 19,6 17,4 286 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bio u braku/zajednici 63,0 58,1 56,5 53,7 47,3 31,3 43,4 27,7 15,5 14,7 200 N ikada nije bio u braku/zajednici 76,9 70,8 63,9 60,8 55,8 43,2 59,1 45,4 26,7 24,1 385 N ivo obrazovanja Bez form alnog obrazovanja 51,4 47,2 44,4 42,3 41,2 27,0 33,6 22,1 13,3 13,3 80 O snovno 69,3 64,6 60,5 57,9 49,1 36,2 49,6 33,2 19,3 18,1 340 Srednje+ 88,1 79,5 71,6 67,2 66,4 50,9 72,1 60,4 34,9 30,2 165 Kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 52,7 49,7 45,7 43,5 34,7 31,4 33,6 23,6 14,6 12,4 96 D rugi kvintil 73,0 67,5 60,7 58,8 42,9 37,0 50,2 32,3 15,2 15,2 95 Srednji kvintil 70,0 63,5 59,3 55,5 54,5 31,9 51,9 35,8 20,0 16,8 129 Četvrti kvintil 82,9 75,1 69,5 65,8 63,8 48,6 65,0 53,1 33,7 31,2 140 N ajbogatiji 76,7 72,0 67,2 64,3 60,5 43,4 61,2 45,1 26,2 24,3 125 Indeks im ovinskog stanja N ajsirom ašnijih 60 procenata 65,7 60,5 55,6 52,8 45,1 33,3 45,9 31,1 16,9 15,0 320 N ajbogatijih 40 procenata 80,0 73,6 68,4 65,1 62,2 46,2 63,2 49,4 30,1 28,0 266 M aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 64,7 60,2 58,4 55,6 48,0 36,3 45,8 32,1 21,5 20,0 347 D rugi 82,9 75,4 65,6 62,4 59,8 43,3 65,5 50,1 25,1 22,3 238 U kupno 72,2 66,5 61,4 58,4 52,9 39,1 53,8 39,4 22,9 20,9 585 1 M ICS pokazatelj 9.2; M D G pokazatelj 6.3 (*) Podaci su bazirani na m anje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Žene i muškarci trebaju znati da se HIV može prenijeti na dijete tokom trudnoće, porođaja i preko majčinog mlijeka. Poznavanje načina prenosa HIV­a s majke na dijete omogućava ženama da zahtijevaju testiranje na HIV tokom trudnoće, kako bi se izbjeglo inficiranje bebe. Nivo znanja među ženama i muškarcima u dobi od 15 do 49 godina u vezi s prenosom HIV­a s majke na dijete prikazan je u tabelama HA.3 i HA.3M. Rezultati istraživanja su pokazali da više od pola žena (55 procenata) i muškaraca (53 procenta) u dobi od 15 do 49 godina zna da se HIV može prenijeti s majke na dijete. Nešto manji procenat žena i muškaraca (oko 40 procenata) zna sva tri načina prenosa HIV­a s majke na dijete, dok petina muškaraca (20 procenata) i manji procenat žena (12 procenata) ne zna nijedan od mogućih načina prenosa. Najveći procenat žena koje znaju o mogućim načinima prenosa HIV­a s majke na dijete je u RS, a najveći procenat muškaraca je u FBiH. Najbolje znanje o načinima prenosa HIV­a pokazale su osobe u dobi od 30 do 39 godina, dok je znanje osoba u dobi od 40 do 49 godina nešto lošije. Procenat žena i muškaraca koji znaju o mogućim načinima prenosa HIV­a s majke na dijete je najviši kod onih sa srednjim i visokim obrazovanjem te kod onih u najbogatijih 40 procenata populacije. Tabela HA.3: Znanje o prenosu HIV-a s majke na dijete: žene Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje ispravno prepoznaju načine prenosa HIV-a s majke na dijete, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat žena koje znaju da se HIV može prenijeti s majke na dijete Procenat žena koje znaju da se HIV može prenijeti: Ne zna nijedan od načina Broj ženatokom trudnoće tokom porođaja dojenjem na sva tri načina1 Administrativne jedinice FBiH 52,8 49,1 45,9 43,5 38,3 11,0 1.085 RS 64,2 61,4 59,3 60,0 55,3 16,0 224 BD 62,0 50,7 53,5 57,7 47,9 11,3 71 Dob (u godinama) 15-24 51,2 45,6 41,4 43,4 35,2 14,0 510 15-19 50,1 43,2 38,6 43,0 33,4 17,0 253 20-24 52,3 48,0 44,1 43,7 37,0 11,1 258 25-29 58,0 52,8 54,0 52,3 46,3 10,9 207 30-39 61,0 59,0 55,0 52,9 49,0 11,2 367 40-49 52,5 50,1 48,6 41,9 39,9 9,6 295 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 55,0 51,6 48,9 46,7 41,9 10,2 1.121 Nikada nije bila u braku/zajednici 55,7 49,7 46,4 48,1 39,9 18,8 259 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 36,9 34,1 31,7 31,9 27,5 8,0 383 Osnovno 58,5 54,2 51,6 49,4 43,9 12,7 796 Srednje+ 76,6 72,0 67,9 66,0 58,9 15,6 201 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 38,3 37,3 33,7 33,3 29,6 11,7 240 Drugi kvintil 52,4 45,6 44,8 45,5 38,6 8,7 254 Srednji kvintil 56,6 51,3 49,7 48,7 41,7 11,4 283 Četvrti kvintil 57,6 53,8 49,9 47,9 43,1 12,0 273 Najbogatiji 66,2 63,5 59,7 55,7 51,2 14,7 329 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 49,5 45,1 43,1 42,9 36,9 10,6 777 Najbogatijih 40 procenata 62,3 59,1 55,3 52,1 47,5 13,5 603 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 48,9 44,6 42,7 42,4 36,7 10,3 777 Drugi 63,1 59,7 56,1 52,8 48,0 13,7 601 Ukupno 55,1 51,2 48,4 46,9 41,5 11,8 1.380 1 MICS pokazatelj 9.3 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 104 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 105 Tabela HA.3M: Znanje o prenosu HIV-a s majke na dijete: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji ispravno prepoznaju načine prenosa HIV-a s majke na dijete, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat muškaraca koji znaju da se HIV može prenijeti s majke na dijete Procenat muškaraca koji znaju da se HIV može prenijeti: Ne zna nijedan od načina Broj muškaracatokom trudnoće tokom porođaja dojenjem na sva tri načina1 Administrativne jedinice FBiH 54,1 49,3 47,4 47,1 42,2 17,1 1.151 RS 50,5 45,4 43,8 42,2 35,7 29,2 241 BD 37,5 34,4 37,5 35,9 34,4 42,2 64 Dob (u godinama) 15-24 52,4 46,0 45,8 44,8 38,9 19,7 585 15-19 52,0 45,5 46,1 45,3 39,5 19,7 299 20-24 52,8 46,4 45,4 44,3 38,3 19,8 286 25-29 50,9 48,0 43,4 44,8 40,5 21,3 220 30-39 58,7 55,0 52,4 52,5 47,8 18,6 334 40-49 48,5 44,1 43,2 41,4 36,9 21,8 317 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bio u braku/zajednici 51,1 47,3 45,3 44,4 40,5 19,7 985 Nikada nije bio u braku/zajednici 56,3 49,3 48,7 48,8 41,2 21,1 471 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 35,4 32,4 31,6 31,1 28,3 22,3 225 Osnovno 50,9 46,1 44,6 45,1 39,9 20,4 911 Srednje+ 70,3 64,0 61,8 58,4 52,0 18,0 320 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 45,4 42,9 40,6 38,1 34,8 17,0 248 Drugi kvintil 49,4 44,2 40,1 42,2 35,4 20,4 264 Srednji kvintil 49,9 44,0 44,1 44,6 39,1 20,9 319 Četvrti kvintil 59,8 54,7 54,8 55,1 49,0 19,9 314 Najbogatiji 57,3 52,4 50,2 47,0 43,4 22,0 312 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 48,4 43,7 41,7 41,9 36,6 19,6 830 Najbogatijih 40 procenata 58,5 53,6 52,5 51,1 46,2 20,9 626 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 45,1 41,1 40,2 39,8 35,8 23,2 836 Drugi 63,0 57,1 54,6 53,9 47,4 16,2 618 Ukupno 52,8 48,0 46,4 45,8 40,8 20,2 1.456 1 MICS pokazatelj 9.3 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV/AIDS-om Pokazatelji o stavovima prema osobama koji žive s HIV/AIDS­om ukazuju na pojavu stigme i diskriminacije u zajednici. Stigma i diskriminacija su niske ako ispitanici izraze pozitivan stav prilikom odgovaranja na sljedeća četiri pitanja: 1) brinuli bi o članu porodice oboljelom od AIDS­a, 2) kupili bi svježe povrće od osobe koja je HIV pozitivna, 3) smatraju da HIV pozitivnoj nastavnici treba dozvoliti da predaje u školi, 4) ne bi tajili HIV status člana porodice. Tabele HA.4 i HA.4M prikazuju stavove žena i muškaraca prema osobama koje žive s HIV/AIDS­om. Preko četiri petine žena i muškaraca koji su čuli za HIV/AIDS se slaže s najmanje jednim pozitivnim stavom prema ljudima koji žive s HIV­om (88 procenata). Najzastupljeniji pozitivni stavovi su: spremnosti da se o članu porodice koji živi s HIV­om brine u vlastitom domaćinstvu i stav o neskrivanju činjenice da je član porodice zaražen HIV­om. Tako su i žene i muškarci, u podjednako visokom procentu, iskazali spremnost za brigu o članu porodice koji živi s HIV­om u vlastitom domaćinstvu (70 procenata žena i 69 procenata muškaraca). Preko polovine muškaraca (60 procenata) i žena (54 procenta) ne bi krilo činjenicu da je član njihove porodice zaražen HIV­om. S druge strane, samo 18 procenata žena i 29 procenata muškaraca smatra da nastavnici/učiteljici koja je HIV pozitivna, ali nije bolesna, treba dozvoliti da nastavi predavati. Također, 21 procenat žena i 32 procenta muškaraca bi kupilo svježe povrće od osobe koja je HIV pozitivna. Pozitivan stav za sva četiri navedena pokazatelja ima ukupno sedam procenata žena (devet procenata žena sa srednjim i visokim obrazovanjem te tri procenta žena bez formalnog obrazovanja). Četrnaest procenata muškaraca ima pozitivan stav za sva četiri navedena pokazatelja (19 procenata muškaraca sa srednjim i visokim obrazovanjem te svega tri procenta muškaraca bez formalnog obrazovanja). Pozitivan stav za sva četiri navedena pokazatelja ima deset procenata žena i 18 procenata muškaraca koji pripadaju najbo­ gatijem kvintilu imovinskog stanja te samo tri procenta muškaraca i manje od jednog procenta žena iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja. Žene i muškarci bez formalnog obrazovanja u većem procentu smatraju da nastavnici/učiteljici koja je HIV pozitivna, ali nije bolesna, treba dozvoliti da nastavi predavati (8 procenata žena i 21 procenat muškaraca), u odnosu na one sa srednjim i visokim obrazovanjem (30 procenata žena i 39 procenat muškaraca). Ovaj stav je izraženiji kod žena i muškaraca iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja (11 procenata žena i 20 procenata muškaraca), u odnosu na one koji pripadaju najbogatijem kvintilu imovinskog stanja (25 procenata žena i 37 procenta muškaraca). Tabela HA.4: Stavovi prema ljudima koji žive s HIV-om: žene Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje su čule za HIV ili AIDS i koje ispoljavaju pozitivan stav prema ljudima koji žive s HIV/ AIDS-om, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat žena koje: Broj žena koje su čule z a HIV ili AIDS su spremne brinuti se o članu porodice s HIV-om u vlastitom domaćinstvu bi kupile svježe povrće od prodavača koji ima HIV vjeruju da nastavnici/ učiteljici koja je zaražena HIV-om, ali nije bolesna, treba dozvoliti da nastavi predavati ne bi krile činjenicu da je član porodice zaražen HIV-om se slažu s barem jednim pozitivnim stavom ispoljavaju pozitivan stav za sva četiri pokazatelja1 Administrativne jedinice FBiH 71,2 21,9 18,7 53,7 89,2 7,5 692 RS 73,3 16,1 17,3 58,1 87,2 3,1 180 BD 44,2 17,3 17,3 50,0 69,2 3,8 52 Dob (u godinama) 15-24 70,1 19,0 20,9 48,1 86,4 6,1 333 15-19 70,1 16,9 17,4 41,2 85,9 4,6 170 20-24 70,1 21,2 24,5 55,3 86,9 7,7 163 25-29 73,6 27,6 18,3 50,9 89,9 6,2 143 30-39 66,5 19,2 16,9 60,3 86,5 7,4 265 40-49 72,4 19,6 15,9 59,9 90,2 6,1 184 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 69,4 19,6 16,4 58,3 88,9 6,2 731 Nikada nije bila u braku/zajednici 72,5 24,0 25,7 39,3 83,1 7,3 193 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 62,8 12,1 8,2 56,5 85,0 2,7 172 Osnovno 68,9 19,6 17,5 55,1 87,8 6,7 566 Srednje+ 80,3 31,1 30,4 50,1 89,9 9,4 186 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 62,3 15,3 10,5 57,6 87,6 0,8 120 Drugi kvintil 63,5 15,5 13,3 61,4 86,6 3,2 155 Srednji kvintil 76,4 19,2 15,5 57,2 90,7 7,8 192 Četvrti kvintil 74,1 19,3 20,8 54,9 92,2 7,0 190 Najbogatiji 69,9 27,5 25,2 46,4 83,0 9,6 266 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 68,5 17,0 13,5 58,7 88,5 4,5 468 Najbogatijih 40 procenata 71,7 24,1 23,3 49,9 86,9 8,5 457 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 63,8 16,7 15,9 50,9 81,8 5,3 460 Drugi 76,4 24,4 20,9 58,0 93,7 7,7 462 Ukupno 70,1 20,5 18,4 54,4 87,7 6,5 924 1 MICS pokazatelj 9.4 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 106 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 107 Tabela HA.4M: Stavovi prema ljudima koji žive s HIV-om: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su čuli za HIV ili AIDS i koji ispoljavaju pozitivan stav prema ljudima koji žive s HIV/AIDS-om, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat muškaraca koji: Broj muškaraca koji su čuli za HIV ili AIDS su spremni brinuti se o članu porodice s HIV-om u vlastitom domaćinstvu bi kupili svježe povrće od prodavača koji ima HIV vjeruju da nastavnici/učiteljici koja je zaražena HIV-om, ali nije bolesna, treba dozvoliti da nastavi predavati ne bi krili činjenicu da je član porodice zaražen HIV-om se slažu s barem jednim pozitivnim stavom ispoljavaju pozitivan stav za sva četiri pokazatelja1 Administrativne jedinice FBiH 69,6 32,2 29,5 61,9 85,0 17,2 819 RS 71,8 28,0 26,2 52,8 97,4 3,2 192 BD 41,2 35,3 33,3 60,8 96,1 0,0 51 Dob (u godinama) 15-24 77,3 40,8 35,6 62,6 93,2 19,7 422 15-19 81,7 44,4 41,7 62,9 94,6 23,9 214 20-24 72,8 37,1 29,3 62,3 91,7 15,2 208 25-29 67,5 27,1 28,7 63,0 89,2 10,2 159 30-39 63,9 27,0 24,4 58,5 83,9 10,5 258 40-49 58,6 22,6 22,4 55,6 81,0 9,0 223 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bio u braku/zajednici 62,5 26,6 23,9 59,7 85,7 9,4 697 Nikada nije bio u braku/ zajednici 80,4 41,2 38,9 61,2 91,8 22,2 365 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 42,1 20,6 21,3 47,7 76,2 3,2 130 Osnovno 66,3 28,3 26,3 62,0 86,8 13,5 649 Srednje+ 86,1 44,3 39,1 61,7 95,4 19,4 283 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 52,6 22,4 19,7 51,9 79,2 3,3 155 Drugi kvintil 67,7 24,3 22,0 62,8 88,6 10,4 184 Srednji kvintil 69,4 27,7 29,3 56,5 87,5 14,2 226 Četvrti kvintil 73,4 36,0 31,9 62,2 88,5 18,1 250 Najbogatiji 73,8 41,9 37,0 64,7 92,1 18,2 247 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 64,3 25,1 24,3 57,3 85,6 10,0 565 Najbogatijih 40 procenata 73,6 38,9 34,5 63,5 90,3 18,2 497 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 59,9 29,2 29,1 60,1 86,8 10,5 571 Drugi 78,8 34,5 29,1 60,5 88,9 17,7 489 Ukupno 68,6 31,6 29,1 60,2 87,8 13,8 1.062 1 MICS pokazatelj 9.4 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Poznavanje mjesta za testiranje na HIV, savjetovanje o HIV-u i testiranje tokom prenatalne zaštite Još jedan važan pokazatelj je informiranost o tome na kojim mjestima se može izvršiti testiranje na HIV i korištenje usluga testiranja na HIV. Da bi zaštitili sebe i spriječili inficiranje drugih, važno je da pojedinci znaju svoj HIV status, što je, također, presudan faktor kod donošenja odluke o traženju zdravstvene zaštite. U tabelama HA.5 i HA.5M prikazani su podaci koji se odnose na posjedovanje informacija o ustanovi u kojoj se može obaviti testiranje na HIV, kao i o tome da li su žene i muškarci u dobi od 15 do 49 godina ikada bili testirani na HIV. Više muškaraca (49 procenata), nego žena zna mjesto na kojem se mogu testirati na HIV (23 procenta), ali, jednako kao i žene, jako malo ih se ikada testiralo na HIV (četiri procenta žena i pet procenata muškaraca). Tokom 12 mjeseci koji su prethodili istraživanju, na HIV se testirao isti procenat muškaraca i žena (dva procenta) te je skoro svim testiranim saopšten rezultat testa. Veći procenat žena u RS (30 procenata) i BD (28 procenata) zna na kojem mjestu se može testirati na HIV, za razliku od žena u FBiH (21 procenat). Kada je riječ o muškarcima, veći procenat njih u BD (66 procenata) zna mjesto na kojem se mogu testirati na HIV, nego u RS (53 procenta) i FBiH (47 procenata). Na kojem mjestu se mogu testirati na HIV više znaju žene (30 procenata) i muškarci (54 procenta) koji nikada nisu bili u braku/zajednici, u odnosu na one koje/koji su trenutno u braku/zajednici ili su nekada bili (21 procenat žena i 46 procenata muškaraca), zatim žene (55 procenata) i muškarci (69 procenata) sa srednjim i visokim obrazovanjem, u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (deset procenata žena i 34 procenta muškaraca) te žene (33 procenta) i muškarci (61 procenat) koji pripadaju najbogatijem kvintilu imovinskog stanja, u odnosu na one iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja (osam procenata žena i 36 procenata muškaraca). Na HIV se testiralo više žena (12 procenata) i muškaraca (osam procenata) sa srednjim i visokim obrazovanjem, u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (dva procenta žena i četiri procenta muškaraca) te više žena (šest procenata) i muškaraca (sedam procenata) koji pripadaju najbogatijem kvintilu imovinskog stanja, u odnosu na one iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja (jedan procenat žena i dva procenta muškaraca). Tabela HA.5: Znanje o ustanovi u kojoj se može vršiti testiranje na HIV: žene Procenat žena u dobi od 15 do 49 koje znaju na kojem mjestu se mogu testirati na HIV, procenat žena koje su se testirale bilo kada, procenat žena koje su se testirale u posljednjih 12 mjeseci i procenat žena koje su se testirale u posljednjih 12 mjeseci i kojima je saopšten rezultat, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat žena koje: Broj žena znaju mjesto na kojem se mogu testirati1 su se testirale bilo kada su se testirale u posljednjih 12 mjeseci su se testirale u posljednjih 12 mjeseci i saopšten im je rezultat2 Administrativne jedinice FBiH 20,6 4,4 2,0 2,0 1.085 RS 30,2 2,6 1,4 0,9 224 BD 28,2 0,0 0,0 0,0 71 Dob (u godinama) 15-24 23,3 3,2 1,9 1,7 510 15-19 23,2 2,2 0,8 0,8 253 20-24 23,5 4,2 2,9 2,5 258 25-29 21,5 4,3 1,6 1,6 207 30-39 22,1 5,2 2,1 2,1 367 40-49 22,6 3,0 1,5 1,5 295 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 20,9 3,9 1,7 1,6 1.121 Nikada nije bila u braku/zajednici 30,0 3,8 2,2 2,2 259 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 9,9 1,8 0,7 0,7 383 Osnovno 20,5 2,7 1,2 1,2 796 Srednje+ 55,0 12,2 6,2 5,6 201 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 7,5 0,7 0,3 0,3 240 Drugi kvintil 21,2 4,8 3,5 3,0 254 Srednji kvintil 22,3 3,3 1,5 1,5 283 Četvrti kvintil 25,1 3,7 1,4 1,4 273 Najbogatiji 32,8 6,1 2,3 2,3 329 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 17,3 3,0 1,8 1,6 777 Najbogatijih 40 procenata 29,3 5,0 1,9 1,9 603 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 15,6 1,4 0,6 0,6 777 Drugi 31,7 7,1 3,4 3,3 601 Ukupno 22,6 3,9 1,8 1,7 1.380 1 MICS pokazatelj 9.5 2 MICS pokazatelj 9.6 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 108 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 109 Tabela HA.5M: Znanje o ustanovi u kojoj se može vršiti testiranje na HIV: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji znaju na kojem mjestu se mogu testirati na HIV, procenat muškaraca koji su se testirali bilo kada, procenat muškaraca koji su se testirali u posljednjih 12 mjeseci i procenat muškaraca koji su se testirali u posljednjih 12 mjeseci i kojima je saopšten rezultat, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat muškaraca koji: Broj muškaraca znaju mjesto na kojem se mogu testirati1 su se testirali bilo kada su se testirali u posljednjih 12 mjeseci su se testirali u posljednjih 12 mjeseci i saopšten im je rezultat2 Administrativne jedinice FBiH 46,8 4,6 1,7 1,6 1.151 RS 52,9 8,0 1,5 1,1 241 BD 65,6 0,0 0,0 0,0 64 Dob (u godinama) 15-24 50,6 4,4 1,6 1,6 585 15-19 51,1 3,5 1,9 1,9 299 20-24 50,2 5,3 1,2 1,2 286 25-29 48,5 5,8 1,8 1,4 220 30-39 49,2 5,9 1,9 1,9 334 40-49 44,3 4,3 1,0 0,7 317 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bio u braku/zajednici 45,9 4,6 1,5 1,3 985 Nikada nije bio u braku/zajednici 54,4 5,7 1,8 1,8 471 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 34,2 3,7 2,5 2,0 225 Osnovno 44,9 4,2 0,9 0,8 911 Srednje+ 69,4 7,9 2,8 2,8 320 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 35,8 2,1 0,4 0,0 248 Drugi kvintil 42,8 6,4 1,2 0,8 264 Srednji kvintil 46,8 4,3 1,9 1,9 319 Četvrti kvintil 52,9 5,1 2,1 2,1 314 Najbogatiji 61,3 6,5 1,9 1,9 312 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 42,2 4,3 1,2 1,0 830 Najbogatijih 40 procenata 57,1 5,8 2,0 2,0 626 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 46,8 3,8 1,6 1,5 836 Drugi 51,2 6,6 1,5 1,4 618 Ukupno 48,6 5,0 1,6 1,4 1.456 1 MICS pokazatelj 9.5 2 MICS pokazatelj 9.6 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Udio mladih žena i muškaraca koji su testirani i koji su dobili rezultate tokom posljednjih 12 mjeseci pruža mjeru efektivnosti intervencija koje promoviraju savjetovanje i testiranje na HIV među mladim ljudima. Ove informacije su važne zato što mladi ljudi mogu osjećati da postoje barijere u pristupanju uslugama koje se odnose na osjetljiva pitanja, kao što je seksualno zdravlje. Tabele HA.6 i HA.6M predstavljaju iste rezultate za žene i muškarce u dobi od 15 do 24 koji su seksualno aktivni. Rezultati istraživanja su pokazali da više od polovine muškaraca u dobi od 15 do 24 godine (52 procenta) i manji procenat žena (19 procenata) zna za mjesto na kojem se mogu testirati na HIV. Nadalje, podaci pokazuju da se na HIV testiralo samo tri procenta žena i pet procenata muškaraca u dobi od 15 do 24 godine. Tokom 12 mjeseci koji su pret­ ho dili istraživanju, na HIV se testiralo dva procenta žena i muškaraca ove dobi te je skoro svima saopšten rezultat testa. Na kojim mjestima se može testirati na HIV znaju bolje žene s osnovnim obrazovanjem (20 procenata), u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (pet procenata) te žene iz najbogatijeg kvintila imovinskog stanja (25 procenata), u odnosu na one iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja (šest procenata). Tabela HA.6: Znanje o ustanovi u kojoj se može vršiti testiranje na HIV među spolno aktivnim ženama u dobi od 15 do 24 godine Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci, a koje znaju na kojim mjestima se mogu testirati na HIV, procenat žena koje su se testirale, procenat žena koje su se testirale u posljednjih 12 mjeseci i procenat žena koje su se testirale u posljednjih 12 mjeseci i kojima je saopšten rezultat, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat žena koje su imale spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci Broj žena u dobi od 15 do 24 godine Procenat žena koje: Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci znaju mjesto na kojem se mogu testirati testirale su se bilo kada testirale su se u posljednjih 12 mjeseci testirale su se u posljednjih 12 mjeseci i saopšten im je rezultat1 Administrativne jedinice FBiH 62,1 408 17,3 3,1 2,0 2,0 254 RS 50,3 77 26,2 2,8 2,8 0,0 39 BD (84,0) 25 (*) (*) (*) (*) 21 Dob (u godinama) 15-19 42,6 253 15,9 1,9 1,2 1,2 108 20-24 79,8 258 20,9 3,3 2,4 1,8 206 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 95,2 305 16,9 2,2 1,2 0,9 291 Nikada nije bila u braku/zajednici 11,0 205 (*) (*) (*) (*) 23 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 80,1 127 4,9 0,0 0,0 0,0 102 Osnovno 59,9 283 20,0 1,9 0,7 0,7 169 Srednje+ 42,1 101 (50,3) (13,3) (11,4) (8,9) 42 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 75,4 116 5,9 0,0 0,0 0,0 87 Drugi kvintil 71,9 98 26,1 4,5 3,3 1,8 70 Srednji kvintil 59,2 97 21,4 5,6 2,2 2,2 57 Četvrti kvintil 50,3 83 (24,0) (0,0) (0,0) (0,0) 42 Najbogatiji 48,6 117 25,3 4,4 4,4 4,4 57 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 69,2 310 16,7 2,9 1,7 1,2 215 Najbogatijih 40 procenata 49,3 200 24,7 2,5 2,5 2,5 99 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 61,6 296 13,1 0,4 0,0 0,0 182 Drugi 61,3 212 27,8 6,2 4,7 3,9 130 Ukupno 61,4 510 19,2 2,8 1,9 1,6 313 1 MICS pokazatelj 9.7 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Pedeset i osam procenata muškaraca u RS i 51 procenat muškaraca u FBiH zna mjesto na kojem se mogu testirati na HIV. Na kojem mjestu se može testirati na HIV bolje znaju muškarci koji nikada nisu bili u braku/zajednici (63 procenta), u odnosu na one koji su trenutno u braku/zajednici ili su nekada bili (42 procenta). Također, mjesto na kojem je moguće testirati se na HIV bolje znaju muškarci sa srednjim i visokim obrazovanjem (69 procenata), u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (41 procenat), kao i muškarci koji pripadaju najbogatijem kvintilu imovinskog stanja (66 procenata), u odnosu na one iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja (26 procenata). Ukupno se, bilo kada, na HIV testiralo pet procenata muškaraca u dobi od 15 do 24 godine i tri procenta žena ove dobi. Veći procenat muškaraca se testirao na HIV u RS (11 procenata), nego u FBiH (četiri procenta). Na HIV se testiralo više muškaraca koji nikada nisu bili u braku/zajednici (osam procenata), u odnosu na one koji su ikada bili u braku/zajednici (tri procenta). 110 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 111 Tabela HA.6M: Znanje o ustanovi u kojoj se može vršiti testiranje na HIV među spolno aktivnim muškarcima u dobi od 15 do 24 godine Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci, a koji znaju na kojem mjestu se mogu testirati na HIV, procenat muškaraca koji su se testirali, procenat muškaraca koji su se testirali u posljednjih 12 mjeseci i procenat muškaraca koji su se testirali u posljednjih 12 mjeseci i kojima je saopšten rezultat, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat muškaraca koji su imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine Procenat muškaraca koji: Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci znaju mjesto na kojem se mogu testirati testirali su se bilo kada testirali su se u posljednjih 12 mjeseci testirali su se u posljednjih 12 mjeseci i saopšten im je rezultat1 Administrativne jedinice FBiH 65,7 473 51,2 4,3 2,0 2,0 311 RS 60,4 91 57,6 11,4 4,6 4,6 55 BD (*) 21 (*) (*) (*) (*) 18 Dob (u godinama) 15-19 41,9 299 52,0 6,0 4,1 4,1 125 20-24 90,4 286 52,1 4,7 1,4 1,4 259 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bio u braku/zajednici 98,5 200 41,9 2,5 1,7 1,7 197 Nikada nije bio u braku/zajednici 48,6 385 62,8 7,8 2,9 2,9 187 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 72,6 80 40,8 5,7 4,1 4,1 58 Osnovno 66,5 340 47,4 2,8 0,5 0,5 226 Srednje+ 60,5 165 69,1 9,8 5,1 5,1 100 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 74,1 96 25,7 1,1 0,0 0,0 71 Drugi kvintil 65,2 95 51,6 4,8 1,4 1,4 62 Srednji kvintil 67,1 129 49,7 2,8 2,8 2,8 86 Četvrti kvintil 55,3 140 64,1 8,7 2,6 2,6 77 Najbogatiji 69,5 125 65,5 7,6 3,9 3,9 87 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 68,6 320 42,5 2,8 1,5 1,5 220 Najbogatijih 40 procenata 62,0 266 64,8 8,1 3,3 3,3 165 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 69,8 347 46,0 3,6 2,5 2,5 242 Drugi 59,8 238 62,4 7,6 1,8 1,8 142 Ukupno 65,6 585 52,0 5,1 2,3 2,3 384 1 MICS pokazatelj 9.7 (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Procenat žena koje su išle na savjetovanje i koje su testirane na HIV tokom prenatalne zaštite, prikazan je u tabeli HA.7. Oko četiri petine žena u dobi od 15 do 49 godina, koje su rodile u periodu od posljednje dvije godine, imalo je prenatalnu zaštitu od strane zdravstvenog radnika (79 procenata), pri čemu manji procenat žena koje žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik (74 procenta), u odnosu na one koje žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik (87 procenata). Savjetovanje o HIV­u tokom prenatalne zaštite imalo je svega tri procenta ovih žena. Tokom prenatalnog perioda malom procentu žena je ponuđen test na HIV, testirane su i saopšteni su im rezultati testa (manje od jednog procenta). Tabela HA.7: Pokrivenost savjetovanjem i testiranje na HIV tokom prenatalne zaštite Među ženama u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile u periodu od posljednje dvije godine, procenat žena koje su primile prenatalnu zaštitu od zdravstvenog stručnjaka tokom posljednje trudnoće, procenat žena koje su imale savjetovanje o HIV-u, procenat žena kojima je ponuđen i urađen test na HIV i dobile su rezultate, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat žena: Broj žena koje su rodile u periodu od dvije godine prije istraživanja koje su primile prenatalnu zaštitu od zdravstvenog stručnjaka tokom posljednje trudnoće koje su imale savjetovanje o HIV-u tokom prenatalne zaštite1 kojima je ponuđen test na HIV i testirane su na HIV tokom prenatalne zaštite kojima je ponuđen test na HIV i testirane su na HIV tokom prenatalne zaštite te su dobile rezultate2 koje su imale savjetovanje o HIV-u, ponuđen im je i urađen test na HIV i dobile su rezultate Administrativne jedinice FBiH 79,4 2,2 0,0 0,0 0,0 207 RS 77,1 6,2 2,6 2,6 2,6 41 BD (*) (*) (*) (*) (*) 15 Dob (u godinama) 15-24 80,2 1,7 0,0 0,0 0,0 135 15-19 80,1 0,0 0,0 0,0 0,0 51 20-24 80,3 2,8 0,0 0,0 0,0 84 25-29 74,8 5,6 1,8 1,8 1,8 58 30-39 78,8 2,3 0,0 0,0 0,0 65 40-49 (*) (*) (*) (*) (*) 5 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 79,1 2,7 0,4 0,4 0,4 263 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 72,9 0,9 0,0 0,0 0,0 89 Osnovno 80,2 2,0 0,0 0,0 0,0 148 Srednje+ (93,8) (12,6) (4,2) (4,2) (4,2) 26 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 77,9 0,9 0,0 0,0 0,0 74 Drugi kvintil 73,7 2,4 0,0 0,0 0,0 69 Srednji kvintil (73,5) (6,1) (0,0) (0,0) (0,0) 38 Četvrti kvintil (88,5) (5,6) (2,5) (2,5) (2,5) 43 Najbogatiji (85,8) (0,0) (0,0) (0,0) (0,0) 39 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 75,4 2,5 0,0 0,0 0,0 181 Najbogatijih 40 procenata 87,2 3,0 1,3 1,3 1,3 82 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 74,2 1,9 0,0 0,0 0,0 159 Drugi 86,5 3,9 1,0 1,0 1,0 104 Ukupno 79,1 2,7 0,4 0,4 0,4 263 1 MICS pokazatelj 9.8 2 MICS pokazatelj 9.9 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. Seksualno ponašanje i rizik od prenosa HIV-a Za smanjenje prevalence HIV­a od presudne važnosti je promoviranje sigurnih seksualnih odnosa, pri čemu je naročito značajna obavezna upotreba kondoma prilikom svakog spolnog odnosa. U većini zemalja, više od polovine novih HIV infekcija se javlja među osobama u dobi od 15 do 24 godine te je, shodno tome, promjena u ponašanju ove dobne grupe od naročitog značaja za smanjenje novih infekcija. Rizični faktori za HIV uključuju spolne odnose u ranoj dobi, spolne odnose sa starijim muškarcima, spolne odnose s osobama koje nisu bračni partneri ili partneri s kojima žena živi u zajednici i, posebno, nekorištenje kondoma. U MICS istraživanju o romskoj populaciji u BiH su svim ženama i muškarcima u dobi od 15 do 24 godine postavljana pitanja u vezi s njihovim spolnim životom, kako bi se procijenio rizik od infekcije HIV­om, što je prikazano u tabelama HA.8 i HA.8M. 112 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 113 Rezultati istraživanja su pokazali da 87 procenata žena u dobi od 15 do 24 godine koje se nikada nisu udavale i 46 procenata muškaraca ove dobi koji se nikada nisu ženili – nisu imali spolne odnose, dok je spolne odnose prije 15. godine imalo 12 procenata žena i 14 procenata muškaraca ove dobi. Spolne odnose s muškarcem koji je od njih stariji deset i više godina tokom posljednjih 12 mjeseci imalo je četiri procenta žena u dobi od 15 do 24 godine, a u istom periodu je jedan procenat muškaraca ove dobi imalo spolne odnose sa ženom koja je od njih starija deset i više godina. Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolne odnose prije 15. godine veći je kod onih žena koje su trenutno u braku/zajednici ili su nekada bile (19 procenata), u odnosu na žene koje nikada nisu bile u braku/zajednici (jedan procenat). Također, procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolne odnose prije 15. godine veći je kod žena koje nemaju formalno obrazovanje (27 procenata), za razliku od žena sa srednjim i visokim obrazovanjem (među kojima nisu prijavljeni takvi slučajevi), baš kao i kod žena koje pripadaju najsiromašnijem kvintilu imovinskog stanja (18 procenata), u odnosu na one iz najbogatijeg kvintila imovinskog stanja (šest procenata). Tabela HA.8: Seksualno ponašanje koje povećava rizik od infekcije HIV-om: žene Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje se nikada nisu udavale i koje nikada nisu imale spolne odnose, procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolne odnose prije svoje 15. godine života i procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolne odnose s muškarcem koji je od njih stariji deset i više godina tokom posljednjih 12 mjeseci, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje se nikada nisu udavale i koje nikada nisu imale spolne odnose1 Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje se nikada nisu udavale Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolne odnose prije 15. godine2 Broj žena u dobi od 15 do 24 godine Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su tokom posljednjih 12 mjeseci imale spolne odnose s muškarcem koji je od njih stariji deset i više godina3 Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolne odnose u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja Administrativne jedinice FBiH 88,3 159 11,9 408 3,3 254 RS (89,4) 39 11,3 77 10,3 39 BD (*) 7 (16,0) 25 (*) 21 Dob (u godinama) 15-19 94,8 147 9,2 253 3,4 108 20-24 68,8 58 14,8 258 4,8 206 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici N/A N/A 19,3 305 4,6 291 Nikada nije bila u braku/zajednici 87,4 205 1,2 205 (*) 23 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja (85,5) 25 27,3 127 4,1 102 Osnovno 87,7 118 9,4 283 5,0 169 Srednje+ 87,5 62 0,0 101 (2,1) 42 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji (85,3) 28 18,4 116 8,4 87 Drugi kvintil (81,7) 30 16,9 98 2,7 70 Srednji kvintil (91,8) 40 13,3 97 3,1 57 Četvrti kvintil (97,5) 40 4,6 83 (3,4) 42 Najbogatiji 82,1 67 5,9 117 1,9 57 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 86,8 98 16,3 310 5,1 215 Najbogatijih 40 procenata 87,9 107 5,3 200 2,5 99 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 91,0 114 16,3 296 3,3 182 Drugi 82,7 89 6,1 212 5,8 130 Ukupno 87,4 205 12,0 510 4,3 313 1 MICS pokazatelj 9.10 2 MICS pokazatelj 9.11 3 MICS pokazatelj 9.12 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. N/A: nije primjenjivo Tabela HA.8M: Seksualno ponašanje koje povećava rizik od infekcije HIV-om: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji se nikada nisu ženili i koji nikada nisu imali spolne odnose, procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imale spolne odnose prije svoje 15. godine i procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolne odnose sa ženom koja je od njih starija deset i više godina tokom posljednjih 12 mjeseci, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji se nikada nisu ženili i koji nikada nisu imali spolne odnose1 Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji se nikada nisu ženili Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolne odnose prije 15. godine2 Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su tokom posljednjih 12 mjeseci imali spolne odnose sa ženom koja je od njih starija deset i više godina3 Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolne odnose u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja Administrativne jedinice FBiH 46,6 307 12,5 473 1,0 311 RS 43,9 70 23,9 91 0,0 55 BD (*) 9 (*) 21 (*) 18 Dob (u godinama) 15-19 64,1 251 13,1 299 0,0 125 20-24 11,7 134 15,3 286 1,2 259 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bio u braku/zajednici N/A N/A 17,2 200 1,6 197 Nikada nije bio u braku/zajednici 45,8 385 12,6 385 0,0 187 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja (*) 41 11,6 80 0,0 58 Osnovno 49,5 206 13,2 340 1,4 226 Srednje+ 39,2 138 17,5 165 0,0 100 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji (51,2) 45 13,7 96 0,0 71 Drugi kvintil 54,1 54 11,6 95 1,5 62 Srednji kvintil 44,3 86 11,4 129 1,1 86 Četvrti kvintil 49,0 111 18,5 140 1,6 77 Najbogatiji 35,7 89 14,5 125 0,0 87 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 48,8 185 12,2 320 0,8 220 Najbogatijih 40 procenata 43,1 200 16,6 266 0,8 165 Maternji jezik nositeljca domaćinstva Romski 45,9 213 13,5 347 0,0 242 Drugi 45,4 172 15,3 238 2,2 142 Ukupno 45,8 385 14,2 585 0,8 384 1 MICS pokazatelj 9.10 2 MICS pokazatelj 9.11 3 MICS pokazatelj 9.12 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. N/A: nije primjenjivo Učestalost seksualnog ponašanja koje povećava rizik od HIV infekcije među ženama i muškarcima prikazana je u tabelama HA.9 i HA.9M. Ovo se posebno odnosi na seksualno ponašanje i upotrebu kondoma tokom spolnog odnosa među ženama i muškarcima u dobi od 15 do 49 godina i među ženama i muškarcima u dobi od 15 do 24 godine, posebno među onima koji su imali spolne odnose s više partnera/ica u prethodnoj godini. Rezultati istraživanja pokazali su da je spolne odnose nekada imalo 85 procenata žena i 87 procenata muškaraca u dobi od 15 do 49 godina, od kojih je spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci imalo 78 procenata žena i 84 procenta muškaraca. Spolne odnose s više partnera tokom posljednjih 12 mjeseci imalo je jedan procenat žena i pet procenata muškaraca u BiH, pri čemu su muškarci naveli da je tokom posljednjeg spolnog odnosa u 28 procenata slučajeva korišten kondom (MICS pokazatelj 9.14: procenti za osnovne karakteristike bazirani su na manje od 25 neponderisanih slučajeva, stoga podaci za ovaj pokazatelj nisu prikazani u tabeli HA.9M). 114 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 115 Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su imali spolne odnose s više partnerica je bio veći kod onih u dobnoj grupi od 15 do 24 godine (osam procenata), u odnosu na one u dobnoj grupi od 40 do 49 godina (dva procenta), zatim kod muškaraca koji nikada nisu bili u braku/zajednici (devet procenata), u odnosu na one koji su u braku/zajednici ili su bili u braku/zajednici (četiri procenta), kod muškaraca sa srednjim i visokim obrazovanjem (11 procenata), u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (četiri procenta) te kod muškaraca iz najbogatijeg kvintila imovinskog stanja (osam procenata), u odnosu na one iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja (tri procenta). Tabela HA.9: Spolni odnos s više partnerica: žene Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su imali spolni odnos, procenat muškaraca koji su imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci i procenat muškaraca koji su imali spolni odnos s više od jedne partnerice u posljednjih 12 mjeseci, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Procenat žena koje su: imale spolni odnos imale spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci imali spolni odnos s više od jedne partnerice u posljednjih 12 mjeseci1 Broj žena u dobi od 15 do 49 godina Administrativne jedinice FBiH 84,3 77,5 1,2 1.085 RS 84,1 75,5 0,8 224 BD 91,5 88,7 2,8 71 Dob (u godinama) 15-24 64,9 61,4 2,1 510 15-19 44,9 42,6 0,9 253 20-24 84,5 79,8 3,2 258 25-29 94,5 89,8 0,5 207 30-39 96,7 92,3 0,9 367 40-49 96,8 79,5 0,8 295 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 100,0 92,3 1,3 1.121 Nikada nije bila u braku/zajednici 18,2 15,0 1,0 259 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 90,9 81,4 1,4 383 Osnovno 85,2 78,8 1,2 796 Srednje+ 70,5 66,6 1,2 201 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 88,2 81,8 2,4 240 Drugi kvintil 89,0 83,0 1,7 254 Srednji kvintil 82,6 74,5 0,0 283 Četvrti kvintil 83,0 74,7 0,6 273 Najbogatiji 81,7 76,1 1,7 329 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 86,4 79,5 1,3 777 Najbogatijih 40 procenata 82,3 75,5 1,2 603 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 83,5 77,0 1,0 777 Drugi 86,2 78,8 1,4 601 Ukupno 84,6 77,8 1,2 1.380 1 MICS pokazatelj 9.13 MICS pokazatelj 9.14: procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su imali više od jednog spolnog partnera u posljednjih 12 mjeseci i koji su naveli da je korišten kondom tokom njihovog posljednjeg spolnog odnosa nije prikazan u tabeli. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela HA.9M: Spolni odnos s više partner: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su imali spolni odnos, procenat muškaraca koji su imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci, procenat muškaraca koji su imali spolni odnos s više od jednim partnerom u posljednjih 12 mjeseci i procenat muškaraca koji su imali spolni odnos s više partnera, a koji su koristili kondom tokom posljednjeg spolnog odnosa, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat muškaraca koji su: Broj muškaraca u dobi od 15 do 49 godina imali spolni odnos imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci imali spolni odnos s više od jednim partnerom u posljednjih 12 mjeseci1 Administrativne jedinice FBiH 87,2 84,0 4,9 1.151 RS 86,5 79,9 8,6 241 BD 95,3 95,3 1,6 64 Dob (u godinama) 15-24 69,8 65,6 8,2 585 15-19 46,2 41,9 5,2 299 20-24 94,5 90,4 11,3 286 25-29 97,8 95,0 4,3 220 30-39 99,4 97,6 4,0 334 40-49 100,0 95,1 2,3 317 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bio u braku/zajednici 99,9 97,4 3,7 985 Nikada nije bio u braku/zajednici 61,2 55,3 8,8 471 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 90,0 88,5 4,2 225 Osnovno 88,5 85,1 3,7 911 Srednje+ 82,4 76,8 10,9 320 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 90,7 86,1 2,7 248 Drugi kvintil 87,1 84,5 4,0 264 Srednji kvintil 87,5 83,8 3,8 319 Četvrti kvintil 82,7 78,4 7,7 314 Najbogatiji 89,8 86,8 7,9 312 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 88,3 84,7 3,5 830 Najbogatijih 40 procenata 86,2 82,6 7,8 626 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 88,1 85,3 3,7 836 Drugi 86,6 81,9 7,7 618 Ukupno 87,4 83,8 5,4 1.456 1 MICS pokazatelj 9.13 MICS pokazatelj 9.14: procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koji su imali više od jedne spolne partnerice u posljednjih 12 mjeseci i koje su navele da je korišten kondom tokom njihovog posljednjeg spolnog odnosa nije prikazan u tabeli. ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Podaci prikazani u tabelama HA.10 i HA.10M pokazuju da je spolne odnose ikada imalo oko dvije trećine žena (65 procenata) i muškaraca (70 procenata) u dobi od 15 do 24 godine. Spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci imalo je 61 procenat žena i 66 procenata muškaraca, dok je spolne odnose s više partnera/ica tokom posljednjih 12 mjeseci imalo dva procenta žena i osam procenata muškaraca ove dobi. Procenat muškaraca u dobnoj grupi od 20 do 24 godine koji su imali spolne odnose s više partnerica (11 procenata) je bio veći u odnosu na žene koje su imale spolne odnose s više partnera (tri procenta). Najveći procenat muškaraca koji su imali spolne odnose s više partnerica u posljednjih 12 mjeseci je među onim sa srednjim ili visokim obrazovanjem (17 procenata). Trideset i pet procenata muškaraca koji su imali više partnerica u posljednjih 12 mjeseci izjavilo je da je kondom korišten prilikom posljednjeg spolnog odnosa (podaci nisu prikazani u tabeli HA.10M; navedeni procenat je baziran na 25–49 neponderisanih slučajeva te ga je potrebno tumačiti s oprezom). 116 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 117 Tabela HA.10: Spolni odnos u dobi od 15 do 24 godine s više partnera: žene Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos, procenat žena koje su imale spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci i procenat žena koje su imale spolni odnos s više od jednog partnera u posljednjih 12 mjeseci, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su: Broj žena u dobi od 15 do 24 godine imale spolni odnos imale spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci imale spolni odnos s više od jednog partnera u posljednjih 12 mjeseci Administrativne jedinice FBiH 65,6 62,1 2,0 408 RS 55,2 50,3 0,8 77 BD 84,0 84,0 8,0 25 Dob (u godinama) 15-19 44,9 42,6 0,9 253 20-24 84,5 79,8 3,2 258 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 100,0 95,2 3,0 305 Nikada nije bila u braku/zajednici 12,6 11,0 0,8 205 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 83,5 80,1 3,1 127 Osnovno 63,4 59,9 1,9 283 Srednje+ 45,7 42,1 1,2 101 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 79,0 75,4 3,4 116 Drugi kvintil 75,2 71,9 3,1 98 Srednji kvintil 62,3 59,2 0,0 97 Četvrti kvintil 52,3 50,3 1,8 83 Najbogatiji 53,5 48,6 1,9 117 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 72,6 69,2 2,2 310 Najbogatijih 40 procenata 53,0 49,3 1,9 200 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 64,8 61,6 1,6 296 Drugi 65,2 61,3 2,4 212 Ukupno 64,9 61,4 2,1 510 Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale više od jednog spolnog partnera u posljednjih 12 mjeseci i koje su navele da je korišten kondom tokom njihovog posljednjeg spolnog odnosa je baziran na manje od 25 neponderisanih slučajeva te nije prikazan u tabeli. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela HA.10M: Spolni odnos u dobi od 15 do 24 godine s više partnerica: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos, procenat muškaraca koji su imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci i procenat muškaraca koji su imali spolni odnos s više od jedne partnerice u posljednjih 12 mjeseci, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su: Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine imali spolni odnos imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci imali spolni odnos s više od jedne partnerice u posljednjih 12 mjeseci Administrativne jedinice   FBiH 69,8 65,7 7,4 473 RS 66,3 60,4 14,1 91 BD (*) (*) (*) 21 Dob (u godinama) 15-19 46,2 41,9 5,2 299 20-24 94,5 90,4 11,3 286 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bio u braku/zajednici 100,0 98,5 4,9 200 Nikada nije bio u braku/zajednici 54,2 48,6 9,9 385 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 74,6 72,6 6,9 80 Osnovno 70,0 66,5 4,2 340 Srednje+ 67,2 60,5 17,0 165 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 76,0 74,1 5,0 96 Drugi kvintil 69,4 65,2 3,8 95 Srednji kvintil 70,5 67,1 4,7 129 Četvrti kvintil 61,1 55,3 11,9 140 Najbogatiji 74,5 69,5 13,4 125 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 71,8 68,6 4,6 320 Najbogatijih 40 procenata 67,5 62,0 12,6 266 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 71,8 69,8 5,0 347 Drugi 67,2 59,8 12,9 238 Ukupno 69,8 65,6 8,2 585 Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali više od jedne spolne partnerice u posljednjih 12 mjeseci i koji su naveli da je korišten kondom tokom njihovog posljednjeg spolnog odnosa je baziran na manje od 25 neponderisanih slučajeva te nije prikazan u tabeli. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela HA.11 prikazuje procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos, procenat onih koje su im­ ale spolne odnose tokom posljednjih 12 mjeseci, zatim procenat žena koje su imale spolni odnos s osobom koja im nije bračni/stalni partner tokom posljednjih 12 mjeseci. Spolni odnos s osobom koja im nije bračni/stalni partner tokom posljednjih 12 mjeseci imalo je 13 procenata žena u dobi od 15 do 24 godine. S druge strane, preko polovine muškaraca u dobi od 15 do 24 godine tokom posljednjih 12 mjeseci imalo je spolni odnos s osobom koja im nije bračna/stalna partnerica (56 procenata), pri čemu je tokom posljednjeg spolnog odnosa s takvom osobom u 49 procenata slučajeva korišten kondom. Tabela HA.11M prikazuje da je procenat muškaraca koji su imali spolni odnos s osobom koja im nije bračna/stalna partnerica bio veći kod onih u dobnoj grupi od 15 do 19 godina (69 procenata), u odnosu na one u dobnoj grupi od 20 do 24 godine (49 procenata). Procenat muškaraca koji su imali spolni odnos s osobom koja im nije bračna/stalna partnerica je veći kod muškaraca sa srednjim i visokim obrazovanjem (79 procenata), u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (43 procenta). Također, taj procenat je veći i kod muškaraca iz najbogatijeg kvintila imovinskog stanja (63 procenata), u odnosu na one iz najsiromašnijeg kvintila (41 procenat). 118 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 119 Tabela HA.11M: Spolni odnos s osobama koje nisu stalni partnerice: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos, procenat muškaraca koji su imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci, procenat muškaraca koji su imali spolni odnos s osobom koja im nije bračna, stalna partnerica u posljednjih 12 mjeseci i procenat muškaraca koji su imali spolni odnos s osobom koja im nije bračna, stalna partnerica, a koji su koristili kondom tokom posljednjeg spolnog odnosa s takvom partnericom, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su: Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine Procenat muškaraca koji su imali spolni odnos s osobom koja im nije bračna, stalna partnerica u posljednjih 12 mjeseci1 Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos s osobom koja im nije bračna, stalna partnerica u posljednjih 12 mjeseci, i koji su naveli da je korišten kondom tokom njihovog posljednjeg spolnog odnosa s takvom partnericom2 Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci s osobom koja im nije bračni, bračna, stalna partnerica imali spolni odnos imali spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci Administrativne jedinice FBiH 69,8 65,7 473 53,9 311 47,6 168 RS 66,3 60,4 91 72,4 55 (54,6) 40 BD (*) (*) 21 (*) 18 (*) 6 Dob (u godinama) 15-19 46,2 41,9 299 69,2 125 56,3 87 20-24 94,5 90,4 286 49,0 259 44,0 127 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bio u braku/zajednici 100,0 98,5 200 13,4 197 (37,7) 26 Nikada nije bio u braku/ zajednici 54,2 48,6 385 100,0 187 50,6 187 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 74,6 72,6 80 42,9 58 (31,4) 25 Osnovno 70,0 66,5 340 48,5 226 36,9 109 Srednje+ 67,2 60,5 165 79,1 100 71,2 79 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 76,0 74,1 96 41,3 71 (27,8) 29 Drugi kvintil 69,4 65,2 95 40,4 62 (44,6) 25 Srednji kvintil 70,5 67,1 129 59,7 86 47,1 52 Četvrti kvintil 61,1 55,3 140 68,1 77 53,7 53 Najbogatiji 74,5 69,5 125 62,8 87 59,5 55 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 71,8 68,6 320 48,3 220 41,2 106 Najbogatijih 40 procenata 67,5 62,0 266 65,3 165 56,7 108 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 71,8 69,8 347 53,1 242 41,7 129 Drugi 67,2 59,8 238 59,9 142 60,0 85 Ukupno 69,8 65,6 585 55,6 384 49,0 214 1 MICS pokazatelj 9.15 2 MICS pokazatelj 9.16; MDG pokazatelj 6.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Trideset i dva procenta41 žena u dobi od 15 do 24 godine koje su, u posljednjih 12 mjeseci, imale spolni odnos s osobom koja im nije bračni/stalni partner izjavilo da je prilikom posljednjeg spolnog odnosa s takvim partnerom kondom korišten (podaci nisu prikazani u tabeli HA.11; navedeni procenat je baziran na 25–49 neponderisanih slučajeva te ga je potrebno tumačiti s oprezom). Tabela HA.11: Spolni odnos s osobama koje nisu stalni partneri: žene Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos, procenat žena koje su imale spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci i procenat žena koje su imale spolni odnos s osobom koja im nije bračni, stalni partner u posljednjih 12 mjeseci, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su: Broj žena u dobi od 15 do 24 godine Procenat žena koje su imale spolni odnos s osobom koja im nije bračni, stalni partner u posljednjih 12 mjeseci1 Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci imale spolni odnos imale spolni odnos u posljednjih 12 mjeseci Administrativne jedinice FBiH 65,6 62,1 408 12,4 254 RS 55,2 50,3 77 13,4 39 BD (84,0) (84,0) 25 (*) 21 Dob (u godinama) 15-19 44,9 42,6 253 9,7 108 20-24 84,5 79,8 258 14,6 206 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 100,0 95,2 305 6,2 291 Nikada nije bila u braku/zajednici 12,6 11,0 205 (*) 23 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 83,5 80,1 127 7,5 102 Osnovno 63,4 59,9 283 13,4 169 Srednje+ 45,7 42,1 101 (24,0) 42 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 79,0 75,4 116 12,8 87 Drugi kvintil 75,2 71,9 98 13,8 70 Srednji kvintil 62,3 59,2 97 9,1 57 Četvrti kvintil 52,3 50,3 83 (9,0) 42 Najbogatiji 53,5 48,6 117 18,8 57 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 72,6 69,2 310 12,2 215 Najbogatijih 40 procenata 53,0 49,3 200 14,7 99 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 64,8 61,6 296 9,0 182 Drugi 65,2 61,3 212 17,9 130 Ukupno 64,9 61,4 510 12,9 313 1 MICS pokazatelj 9.15 MICS pokazatelj 9.16; MDG pokazatelj 6.2: Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos s osobom koja im nije bračni, stalni partner u posljednjih 12 mjeseci, i koje su navele da je korišten kondom tokom njihovog posljednjeg spolnog odnosa s takvim partnerom je baziran na 25–49 neponderisanih slučajeva te nije prikazan u tabeli. ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 41 MICS pokazatelj 9.16; MDG pokazatelj 6.2 120 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 121 XIII Pristup masovnim medijima i korištenje informacijsko- komunikacijskih tehnologija U okviru MICS istraživanja za romsku populaciju u BiH za 2011.–2012. godinu, prikupljene su i informacije o pristupu masovnim medijima, korištenju računara i interneta. Podaci koji se prikupljaju odnose se na: z pristup novinama/časopisima, radiju i televiziji za žene i muškarce u dobi od 15 do 49 godina, z korištenje računara među osobama u dobi od 15 do 24 godine, z korištenje interneta među osobama u dobi od 15 do 24 godine. Pristup masovnim medijima U tabelama MT.1 i MT.1M prikazan je udio žena i muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji najmanje jednom sedmično čitaju novine, slušaju radio i gledaju televiziju. Podaci MICS istraživanja za romsku populaciju pokazali su da muškarci više čitaju novine i slušaju radio, nego žene. Tako, najmanje jednom sedmično novine čita 44 procenta muškaraca i blizu dva puta manje žena (20 procenata), dok radio sluša četiri petine muškaraca (80 procenata) i preko polovine žena (57 procenata). Skoro svi muškarci (97 procenata) i žene (96 procenata) najmanje jednom sedmično gledaju televiziju. Bilo kojem od tri medija (novine, radio ili televizija) nijednom sedmično nije izložen zanemarljivo mali, isti procenat žena i muškaraca (jedan procenat), dok je svim navedenim vrstama medija na sedmičnoj osnovi izloženo čak 39 procenata muškaraca i 16 procenata žena. Tabela MT.1: Izloženost masovnim medijima: žene Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje su izložene specifičnim oblicima masovnih medija na sedmičnoj osnovi, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje: Sva tri medija najmanje jednom sedmično1 Ne prate nijedan medij niti jednom sedmično Broj žena u dobi od 15 do 49 godina čitaju novine najmanje jednom sedmično slušaju radio najmanje jednom sedmično gledaju TV najmanje jednom sedmično Dob (u godinama) 15-19 25,3 70,3 97,5 21,9 0,9 253 20-24 19,1 60,1 93,5 16,7 1,2 258 25-29 16,9 58,5 98,0 12,4 1,4 207 30-34 19,4 54,2 96,2 15,0 1,6 183 35-39 19,5 51,7 95,7 15,3 1,0 184 40-44 18,2 56,8 94,9 12,1 0,8 147 45-49 16,1 37,7 92,6 10,9 2,9 148 Administrativne jedinice FBiH 21,2 61,6 95,3 17,0 1,6 1.085 RS 16,6 42,1 97,0 12,1 0,0 224 BD 4,2 35,2 95,8 2,8 1,4 71 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 1,6 39,2 92,1 1,1 0,3 383 Osnovno 20,3 62,1 96,8 16,4 2,2 796 Srednje+ 51,0 71,2 97,9 39,2 0,0 201 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 5,7 38,6 86,6 4,1 5,1 240 Drugi kvintil 12,7 57,5 95,8 9,2 1,1 254 Srednji kvintil 18,8 63,1 98,1 15,1 0,0 283 Četvrti kvintil 26,2 60,0 97,5 20,2 1,4 273 Najbogatiji 30,3 62,6 98,3 25,0 0,0 329 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 12,8 53,7 93,8 9,8 1,9 777 Najbogatijih 40 procenata 28,4 61,4 97,9 22,8 0,6 603 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 10,3 49,6 94,1 8,4 1,6 777 Drugi 31,7 66,8 97,6 24,7 1,0 601 Ukupno 19,6 57,1 95,6 15,5 1,4 1.380 1 MICS pokazatelj MT.1 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Nadalje, rezultati pokazuju da je izloženost muškaraca i žena trima vrstama medija najmanje jednom sedmično veća u FBiH (42 procenta muškaraca i 17 procenata žena) i RS (27 procenata muškaraca i 12 procenata žena), nego u BD (22 procenta muškaraca i tri procenta žena). Izloženost trima vrstama medija, najmanje jednom sedmično, kod žena je najveća u dobnoj grupi od 15 do 19 godina (22 procenta), a najmanja kod žena dobi od 45 do 49 godina (11 procenata). Dok je izloženost žena svim navedenim vrstama medija u negativnoj korelaciji s dobi, kod muškaraca to nije slučaj. Tako je najveći procenat izloženosti svim navedenim vrstama medija, najmanje jednom sedmično, bio među muškarcima u dobi od 40 do 44 godine (44 procenta), a najmanji među onim u dobi od 25 do 29 godina (32 procenta), dok je kod muškaraca u dobi od 15 do 19 godina procenat izloženosti sličan kao i kod onih u starijim dobnim grupama (41 procenat). Kod žena i kod muškaraca izloženost trima vrstama medija najmanje jednom sedmično je u pozitivnoj korelaciji s nivoom obrazovanja i imovinskim stanjem domaćinstva. Tako je 60 procenata muškaraca i 39 procenata žena sa srednjim i visokim obrazovanjem izloženo svim navedenim vrstama medija najmanje jednom sedmično, u odnosu na 18 procenata muškaraca i jednog procenta žena bez formalnog obrazovanja. Također, 51 procenat muškaraca i 25 procenata žena koji pripadaju najbogatijem kvintilu imovinskog stanja izloženo je svim navedenim vrstama medija, u odnosu na 26 procenata muškaraca i četiri procenta žena koji pripadaju najsiromašnijem kvintilu. 122 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 123 Muškarci (34 procenta) i žene (osam procenata) koji žive u domaćinstvima čiji nositelj govori romski kao maternji jezik, manje su izloženi svim navedenim vrstama medija, u odnosu na muškarce (45 procenata) i žene (25 procenata) koji žive u domaćinstvima čiji nositelj ne govori romski kao maternji jezik. Tabela MT.1M: Izloženost masovnim medijima: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su izloženi specifičnim oblicima masovnih medija na sedmičnoj osnovi, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji: Sva tri medija najmanje jednom sedmično1 Ne prate nijedan medij niti jednom sedmično Broj muškaraca u dobi od 15 do 49 godina čitaju novine najmanje jednom sedmično slušaju radio najmanje jednom sedmično gledaju TV najmanje jednom sedmično Dob (u godinama) 15-19 45,0 83,4 98,2 41,0 0,6 299 20-24 39,8 81,1 95,6 35,0 2,3 286 25-29 39,5 76,7 98,6 32,4 0,0 220 30-34 45,5 76,2 98,7 36,8 0,7 170 35-39 47,0 78,9 97,1 41,7 0,0 164 40-44 49,5 79,1 95,5 44,0 1,8 172 45-49 49,4 79,3 97,8 42,2 0,0 145 Administrativne jedinice FBiH 47,9 78,9 97,1 41,9 1,1 1.151 RS 33,7 81,7 97,8 27,0 0,0 241 BD 21,9 85,9 100,0 21,9 0,0 64 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 19,6 71,9 94,1 17,6 2,5 225 Osnovno 41,3 81,7 97,6 36,4 0,5 911 Srednje+ 70,5 79,3 98,8 59,5 0,6 320 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 30,5 68,7 89,8 25,7 3,8 248 Drugi kvintil 36,7 78,6 97,9 32,6 0,7 264 Srednji kvintil 43,6 81,0 98,4 38,3 0,4 319 Četvrti kvintil 47,7 81,5 100,0 41,8 0,0 314 Najbogatiji 59,5 86,2 99,0 51,0 0,0 312 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 37,5 76,5 95,7 32,7 1,5 830 Najbogatijih 40 procenata 53,6 83,8 99,5 46,4 0,0 626 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 39,3 81,5 96,5 34,3 1,4 836 Drugi 51,4 77,2 98,4 44,5 0,2 618 Ukupno 44,4 79,7 97,3 38,6 0,9 1.456 1 MICS pokazatelj MT.1 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Korištenje informacijsko-komunikacijskih tehnologija Pitanja o korištenju računara i interneta postavljena su samo ženama i muškarcima u dobi od 15 do 24 godine, što je prikazano u tabelama MT.2 i MT.2M. Rezultati su pokazali da je veći procenat muškaraca koristio računar i Internet, nego žena. Bilo kada tokom života računar je koristilo 69 procenata muškaraca i 43 procenta žena. U godini dana koja je prethodila istraživanju računar je koristilo 60 procenata muškaraca i 36 procenata žena, dok je 57 procenata muškaraca i 29 procenata žena koristilo računar najmanje jednom sedmično tokom prethodnih mjesec dana. Internet je tokom života, bilo kada, koristilo 64 procenta muškaraca i 37 procenata žena u dobi od 15 do 24 godine, dok je približan udio muškaraca (61 procenat) i žena (33 procenta) koristio internet u periodu od godine dana koja je prethodila istraživanju. Rezultati također pokazuju da je 59 procenata muškaraca i 26 procenata žena u dobi od 15 do 24 godine koristilo internet najmanje jednom sedmično tokom proteklih mjesec dana. Kao što je i očekivano, korištenje računara i interneta tokom posljednjih 12 mjeseci raširenije je među muškarcima i ženama u dobi od 15 do 19 godina, u odnosu na one u dobi od 20 do 24 godine. Korištenje računara i interneta tokom posljednjih 12 mjeseci je u pozitivnoj korelaciji s nivoom obrazovanja žena i muškaraca te imovinskim stanjem domaćinstva. Tokom protekle godine računar je koristilo 80 procenata muškaraca i 81 procenat žena sa srednjim i visokim obrazovanjem, u odnosu na 29 procenata muškaraca i osam procenata žena bez formalnog obrazovanja. Internet je tokom proteklih 12 mjeseci koristilo 88 procenata muškaraca i 75 procenata žene sa srednjim i visokim obrazovanjem te 26 procenata muškaraca i osam procenata žena bez formalnog obrazovanja. Slično ovome, korištenje interneta tokom posljednjih 12 mjeseci zabilježeno je među 86 procenata muškaraca i 61 procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koji žive u najbogatijem kvintilu imovinskog stanja, kao i među 30 procenata muškaraca i devet procenata žena u najsiromašnijem kvintilu. Ove razlike postaju još izraženije, za žene i muškarce, kada se uzme u obzir korištenje računara i interneta tokom proteklog mjeseca. Tabela MT.2: Korištenje računara i interneta: žene u dobi od 15 do 24 godine Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su koristile računar, procenat onih koje su koristile računar tokom posljednjih 12 mjeseci i učestalost korištenja tokom posljednjih mjeseca dana, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su: Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su: Broj žena u dobi od 15 do 24 godine nekada koristile računar koristile računar u posljednjih 12 mjeseci1 koristile računar najmanje jednom sedmično u posljednjih mjesec dana nekada koristile internet koristile internet u posljednjih 12 mjeseci2 koristile internet najmanje jednom sedmično u posljednjih mjesec dana Dob (u godinama) 15-19 49,8 43,8 34,4 42,7 39,3 30,7 253 20-24 36,1 28,6 23,9 30,5 27,0 21,0 258 Administrativne jedinice FBiH 42,6 36,1 28,0 35,9 33,1 24,5 408 RS 46,3 38,9 36,4 41,2 34,8 33,5 77 BD (36,0) (28,0) (24,0) (32,0) (28,0) (24,0) 25 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 11,4 8,3 5,6 8,3 7,5 4,7 127 Osnovno 42,1 32,9 25,1 34,2 29,6 21,0 283 Srednje+ 84,8 80,1 69,9 78,7 75,2 65,9 101 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 19,4 11,5 7,1 12,3 9,1 6,2 116 Drugi kvintil 31,0 20,4 13,8 25,8 20,6 13,4 98 Srednji kvintil 42,7 33,8 26,5 34,9 29,3 22,0 97 Četvrti kvintil 53,2 51,5 40,2 48,2 46,4 32,1 83 Najbogatiji 68,7 64,4 57,7 62,5 61,0 54,1 117 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 30,3 21,2 15,3 23,6 19,0 13,4 310 Najbogatijih 40 procenata 62,3 59,1 50,5 56,6 55,0 45,0 200 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 37,0 29,5 22,9 29,5 26,1 19,3 296 Drugi 51,4 45,6 37,9 46,6 43,2 35,1 212 Ukupno 42,9 36,1 29,1 36,5 33,1 25,8 510 1 MICS pokazatelj MT.2 2 MICS pokazatelj MT.3 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 124 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 125 Tabela MT.2M: Korištenje računara i interneta: muškarci u dobi od 15 do 24 godine Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su koristili računar, procenat onih koji su koristili računar tokom posljednjih 12 mjeseci i učestalost korištenja tokom posljednjih mjeseca dana, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su: Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su: Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine nekada koristili računar koristili računar u posljednjih 12 mjeseci1 koristili računar najmanje jednom sedmično u posljednjih mjesec dana nekada koristili internet koristili internet u posljednjih 12 mjeseci2 koristili internet najmanje jednom sedmično u posljednjih mjesec dana Dob (u godinama) 15-19 78,5 66,2 63,2 72,1 68,1 65,9 299 20-24 59,4 53,0 50,8 55,0 52,8 51,5 286 Administrativne jedinice FBiH 69,7 61,9 59,7 65,2 62,7 60,7 473 RS 64,7 44,4 40,6 52,9 46,4 45,4 91 BD (*) (*) (*) (*) (*) (*) 21 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 31,9 28,9 27,6 27,7 26,1 26,1 80 Osnovno 65,3 56,9 53,7 58,6 55,3 52,3 340 Srednje+ 95,2 80,5 78,5 91,6 88,3 88,3 165 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 38,1 33,4 31,4 32,5 29,8 26,8 96 Drugi kvintil 56,5 46,1 40,8 48,0 44,2 42,1 95 Srednji kvintil 69,2 55,7 53,4 61,8 57,1 55,6 129 Četvrti kvintil 81,3 73,4 71,0 76,1 74,1 73,4 140 Najbogatiji 89,0 79,1 77,5 87,6 85,5 83,2 125 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 56,1 46,2 43,1 48,9 45,0 42,9 320 Najbogatijih 40 procenata 84,9 76,1 74,1 81,5 79,5 78,0 266 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 64,7 57,1 52,9 59,1 56,2 53,7 347 Drugi 76,0 63,8 63,5 70,8 67,3 66,6 238 Ukupno 69,2 59,7 57,1 63,7 60,6 58,9 585 1 MICS pokazatelj MT.2 2 MICS pokazatelj MT.3 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. XIV Konzumiranje duhana i alkohola Brojna istraživanja su dokazala da pušenje cigareta, lula ili cigara značajno povećava rizik obolijevanja i smrti od kardiovaskularnih i respiratornih bolesti, karcinoma pluća i drugih malignih oboljenja. Također, dokazan je štetan uticaj izloženosti duhanskom dimu, što može dovesti do nastanka ozbiljnih oboljenja kod nepušača, posebno djece. Prekomjerno konzumiranje alkohola, također, povećava rizik nastanka oboljenja te može dovesti do kardiovaskularnih problema, neuroloških poteškoća, bolesti jetre, ali i društvenih problema. Zloupotreba alkohola, također, ima veze s povredama i nasiljem, uključujući i nasilje u porodici.42 Prikupljene su informacije o konzumiranju duhana i alkohola među ženama i muškarcima u dobi od 15 do 49 godina koje se odnose na: z konzumiranje cigareta (trenutno, ikada) i rani početak pušenja (prije 15. godine), z konzumiranje duhanskih proizvoda (trenutno, ikada) i proizvoda koji nisu za pušenje, z intenzitet konzumiranja cigareta i drugih duhanskih proizvoda za pušenje i proizvoda, kao i proizvoda koji nisu za pušenje, z konzumiranje alkohola (trenutno, ikada). Tabela TA.1 prikazuje trenutno stanje kada je riječ o konzumiranju duhanskih proizvoda i konzumiranje istih bilo kada tokom života od strane žena u dobi od 15 do 49 godina, dok tabela TA.1M prikazuje iste podatke za muškarce. Konzumiranje duhanskih proizvoda MICS istraživanje o romskoj populaciji u BiH za 2011.–2012. godinu je pokazalo da je prevalenca konzumiranja duhanskih proizvoda među muškarcima i ženama veoma slična. Tako je 65 procenata muškaraca i 66 procenata žena izjavilo da su nekada tokom života koristili neki duhanski proizvod (tabele TA.1 i TA.1M). Među muškarcima i ženama, koji trenutno koriste duhanske proizvode, nema velikih razlika u korištenju duhanskih proizvoda u odnosu na vrstu ili kombinaciju korištenih proizvoda. Preko polovine muškaraca (56 procenata) i žena (55 procenata) je tokom jednog ili više dana u proteklom mjesecu konzumiralo bilo koje duhanske proizvode. Konzumiranje bilo kojeg duhanskog proizvoda u navedenom periodu kod žena bilo je najizraženije u FBiH (56 procenata), potom u RS (49 procenata), a najmanje u BD (45 procenata). 42 Centri za kontrolu i prevenciju bolesti u SAD (US Centers for Disease Control and Prevention (CDC)), http://www.cdc.gov/ 126 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 127 Tabela TA .1: Sadašnje i dosadašnje konzum iranje duhana: žene Procentualna raspodjela žena u dobi od 15 do 49 godina prem a konzum iranju duhana, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012.    N ikada nisu konzum irale cigarete ili druge duhanske proizvode Žene koje su nekada konzum irale Konzum irale duhanske proizvode tokom jednog ili više dana u posljednjih m jesec dana Broj žena u dobi od 15 do 49 godina Sam o cigarete Cigarete i druge duhanske proizvode Bilo koje druge duhanske proizvode Bilo koje duhanske proizvode Sam o cigarete Cigarete i druge duhanske proizvode Bilo koje druge duhanske proizvode Bilo koje duhanske proizvode 1 D ob (u godinam a) 15-19 62,3 33,6 3,6 0,5 37,7 25,4 0,6 0,0 26,0 253 20-24 36,4 58,9 4,2 0,5 63,6 48,1 0,0 0,0 48,1 258 25-29 27,0 66,8 4,9 0,7 72,4 62,2 0,4 0,0 62,7 207 30-34 26,8 68,4 4,2 0,5 73,2 61,3 0,0 0,0 61,3 183 35-39 30,4 67,8 1,3 0,0 69,1 57,3 0,0 0,0 57,3 184 40-44 22,5 76,4 1,0 0,0 77,5 72,0 0,0 0,0 72,0 147 45-49 19,5 78,2 2,3 0,0 80,5 74,6 0,4 0,0 75,0 148 A dm inistrativne jedinice FBiH 31,8 64,2 3,6 0,4 68,2 56,2 0,2 0,0 56,4 1.085 RS 40,7 55,4 2,6 0,4 58,4 48,8 0,6 0,0 49,4 224 BD 53,5 46,5 0,0 0,0 46,5 45,1 0,0 0,0 45,1 71 N ivo obrazovanja Bez form alnog obrazovanja 36,9 61,9 1,0 0,0 62,9 56,0 0,2 0,0 56,1 383 O snovno 32,4 63,6 3,6 0,4 67,6 56,1 0,3 0,0 56,4 796 Srednje+ 37,3 54,9 6,5 0,8 62,2 44,9 0,0 0,0 44,9 201 Status m ajčinstva N oseća 34,1 60,2 4,3 1,4 65,9 49,0 0,0 0,0 49,0 84 D ojilja (nije noseća) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 4 N i jedno ni drugo 34,4 62,0 3,2 0,3 65,5 54,8 0,2 0,0 55,0 1.292 Kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 34,9 63,0 1,6 0,5 65,1 57,9 0,0 0,0 57,9 240 D rugi kvintil 34,7 61,6 2,8 0,5 64,9 50,9 0,6 0,0 51,5 254 Srednji kvintil 30,4 66,6 2,9 0,0 69,6 62,1 0,3 0,0 62,4 283 Četvrti kvintil 32,5 62,2 4,6 0,4 67,1 51,4 0,0 0,0 51,4 273 N ajbogatiji 38,7 56,8 4,1 0,5 61,3 50,6 0,2 0,0 50,8 329 Indeks im ovinskog stanja N ajsirom ašnijih 60 procenata 33,2 63,9 2,5 0,3 66,7 57,1 0,3 0,0 57,5 777 N ajbogatijih 40 procenata 35,8 59,3 4,3 0,4 64,0 51,0 0,1 0,0 51,1 603 M aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 39,7 57,9 1,7 0,4 60,1 51,5 0,3 0,0 51,8 777 D rugi 27,3 67,0 5,3 0,3 72,6 58,4 0,2 0,0 58,6 601 U kupno 34,4 61,9 3,3 0,4 65,5 54,4 0,2 0,0 54,7 1.380 1 M ICS pokazatelj TA .1 (*) Podaci su bazirani na m anje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Ta be la T A .1 M : S ad aš nj e i d os ad aš nj e ko nz um ir an je d uh an a: m uš ka rc i Pr oc en tu al na ra sp od je la m uš ka ra ca u d ob i o d 15 d o 49 g od in a pr em a ko nz um ira nj u du ha na , i st ra ži va nj e o ro m sk oj p op ul ac iji u B iH , 2 01 1. –2 01 2.     N ik ad a ni su ko nz um ira li ci ga re te ili d ru ge du ha ns ke pr oi zv od e M uš ka rc i k oj i s u ne ka da k on zu m ir al i Ko nz um ir al i d uh an sk e pr oi zv od e to ko m je dn og ili v iš e da na u p os lje dn jih m je se c da na Br oj m uš ka ra ca u do bi o d 15 d o 49 go di na Sa m o ci ga re te Ci ga re te i d ru ge du ha ns ke pr oi zv od e Bi lo k oj e dr ug e du ha ns ke pr oi zv od e Bi lo k oj e du ha ns ke pr oi zv od e Sa m o ci ga re te Ci ga re te i d ru ge du ha ns ke pr oi zv od e Bi lo k oj e dr ug e du ha ns ke pr oi zv od e Bi lo k oj e du ha ns ke pr oi zv od e1 D ob (u g od in am a) 15 -1 9 68 ,3 27 ,2 3, 3 0, 0 30 ,5 24 ,9 1, 0 0, 4 26 ,3 29 9 20 -2 4 33 ,5 62 ,3 4, 2 0, 0 66 ,5 53 ,4 1, 4 0, 0 54 ,8 28 6 25 -2 9 34 ,9 59 ,6 5, 6 0, 0 65 ,1 52 ,3 2, 9 0, 0 55 ,2 22 0 30 -3 4 17 ,2 79 ,5 2, 5 0, 0 82 ,0 70 ,8 0, 5 0, 0 71 ,3 17 0 35 -3 9 20 ,0 74 ,8 5, 2 0, 0 80 ,0 70 ,6 2, 3 0, 0 73 ,0 16 4 40 -4 4 23 ,0 76 ,3 0, 7 0, 0 77 ,0 69 ,4 0, 0 0, 0 69 ,4 17 2 45 -4 9 19 ,6 75 ,8 4, 6 0, 0 80 ,4 68 ,2 1, 6 0, 0 69 ,8 14 5 A dm in is tr at iv ne je di ni ce FB iH 34 ,8 61 ,7 3, 1 0, 0 64 ,8 54 ,7 1, 4 0, 1 56 ,2 1. 15 1 RS 35 ,5 57 ,4 7, 1 0, 0 64 ,5 52 ,3 1, 8 0, 0 54 ,1 24 1 BD 32 ,8 64 ,1 3, 1 0, 0 67 ,2 64 ,1 0, 0 0, 0 64 ,1 64 N iv o ob ra zo va nj a Be z fo rm al no g ob ra zo va nj a 31 ,5 67 ,9 0, 7 0, 0 68 ,5 60 ,5 0, 4 0, 0 60 ,9 22 5 O sn ov no 32 ,3 63 ,6 3, 7 0, 0 67 ,2 57 ,1 1, 2 0, 0 58 ,2 91 1 Sr ed nj e+ 44 ,2 49 ,2 6, 3 0, 0 55 ,5 44 ,0 2, 8 0, 4 47 ,1 32 0 Kv in ti li in de ks a im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni ji 24 ,0 71 ,7 4, 0 0, 0 75 ,7 65 ,1 2, 1 0, 0 67 ,2 24 8 D ru gi k vi nt il 35 ,3 60 ,6 4, 1 0, 0 64 ,7 53 ,4 1, 8 0, 0 55 ,2 26 4 Sr ed nj i k vi nt il 35 ,9 60 ,3 3, 3 0, 0 63 ,6 54 ,2 0, 5 0, 0 54 ,7 31 9 Če tv rt i k vi nt il 38 ,3 56 ,1 4, 8 0, 0 60 ,9 52 ,6 1, 8 0, 0 54 ,5 31 4 N aj bo ga tij i 38 ,4 58 ,8 2, 8 0, 0 61 ,6 50 ,2 0, 9 0, 4 51 ,5 31 2 In de ks im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni jih 6 0 pr oc en at a 32 ,1 63 ,8 3, 8 0, 0 67 ,5 57 ,2 1, 4 0, 0 58 ,6 83 0 N aj bo ga tij ih 4 0 pr oc en at a 38 ,4 57 ,5 3, 8 0, 0 61 ,3 51 ,4 1, 4 0, 2 53 ,0 62 6 M at er nj i j ez ik n os it el ja d om ać in st va * Ro m sk i 34 ,6 62 ,2 3, 2 0, 0 65 ,3 56 ,2 1, 2 0, 0 57 ,5 83 6 D ru gi 35 ,2 59 ,5 4, 6 0, 0 64 ,1 52 ,7 1, 6 0, 2 54 ,5 61 8 U ku pn o 34 ,8 61 ,1 3, 8 0, 0 64 ,9 54 ,7 1, 4 0, 1 56 ,2 1. 45 6 1 M IC S po ka za te lj TA .1 * Po da ci k oj i n ed os ta ju z a ka te go rij u „M at er nj i j ez ik n os ite lja d om ać in st va “ n is u pr ik az an i u ta be li. 128 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 129 Iz tabela TA.2 i TA.2M se vidi da je čitavu cigaretu prije svoje 15. godine po prvi put ispušilo oko petine žena (22 procenta) i muškaraca (19 procenata) u dobi od 15 do 49 godina. Ovaj procenat je sličan kod žena i muškaraca u FBiH (23 procenta žena i 20 procenata muškaraca), kao i u RS (21 procenat za obje grupe), a niži je kod oba spola u BD (11 procenata žena i šest procenata muškaraca). Također, postoje određene razlike između dobnih grupa. Više osoba oba spola bez formalnog obrazovanja (po 25 procenata) je prvi put ispušilo čitavu cigaretu prije svoje 15. godine, u odnosu na one sa srednjim i visokim obrazovanjem (11 procenata žena i 14 procenata muškaraca). Također, u većem procentu su čitavu cigaretu prije svoje 15. godine ispušile žene i muškarci iz najsiromašnijih 60 procenata populacije (25 procenata žena i 23 procenta muškaraca), u odnosu na one iz najbogatijih 40 procenata populacije (18 procenata žena i 15 procenata muškaraca). Kao što je prikazano u tabelama TA.2 i TA.2M, najveći udio muškaraca i žena koji trenutno puše cigarete u posljednja 24 sata ispušio je više od 20 cigareta, pri čemu više muškarci (87 procenata) nego žene (63 procenta). Tabela TA.2: Dob prilikom prvog konzumiranja cigareta i učestalost konzumiranja cigareta: žene Procenat žena u dobi od 15 do 49 godina koje su ispušile čitavu cigaretu prije svoje 15. godine i procentualna raspodjela sadašnjih pušača prema broju cigareta konzumiranih u posljednja 24 sata, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat žena koje su ispušile čitavu cigaretu prije 15. godine1 Broj žena u dobi od 15 do 49 godina Broj cigareta u posljednja 24 sata Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje trenutno konzumiraju cigarete Manje od pet 5-9 10-19 20+ Ukupno Dob (u godinama) 15-19 16,9 253 13,1 14,9 24,1 48,0 100,0 67 20-24 22,3 258 6,5 4,4 37,3 51,8 100,0 124 25-29 20,6 207 4,6 7,1 31,7 56,5 100,0 130 30-34 22,9 183 6,8 3,9 21,8 67,5 100,0 113 35-39 22,4 184 7,2 2,4 26,4 64,0 100,0 105 40-44 26,8 147 0,9 6,8 14,7 77,6 100,0 106 45-49 23,9 148 4,3 6,6 16,9 72,2 100,0 111 Administrativne jedinice FBiH 22,6 1.085 5,8 6,8 25,2 62,2 100,0 613 RS 21,3 224 7,3 4,2 23,9 64,6 100,0 111 BD 11,3 71 0,0 0,0 28,1 71,9 100,0 32 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 25,3 383 4,8 4,7 25,8 64,6 100,0 216 Osnovno 22,8 796 5,4 6,6 24,7 63,3 100,0 450 Srednje+ 11,2 201 10,1 7,0 26,0 56,9 100,0 90 Status majčinstva Noseća 28,2 84 (6,7) (12,6) (27,5) (53,2) 100,0 41 Dojilja (nije noseća) (*) 4 (*) (*) (*) (*) 100,0 2 Ni jedno ni drugo 21,4 1.292 5,6 5,7 25,0 63,7 100,0 713 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 28,8 240 5,5 3,8 23,8 66,9 100,0 139 Drugi kvintil 22,9 254 8,8 9,0 26,6 55,7 100,0 132 Srednji kvintil 23,5 283 6,3 5,0 29,1 59,5 100,0 176 Četvrti kvintil 20,6 273 5,0 7,7 28,0 59,3 100,0 141 Najbogatiji 15,4 329 3,8 5,5 18,6 72,0 100,0 167 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 24,9 777 6,8 5,8 26,7 60,7 100,0 448 Najbogatijih 40 procenata 17,8 603 4,3 6,5 22,9 66,2 100,0 309 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 22,2 777 4,8 6,2 23,4 65,5 100,0 404 Drugi 21,4 601 6,9 6,0 27,2 60,0 100,0 353 Ukupno 21,8 1.380 5,8 6,1 25,2 62,9 100,0 756 1 MICS pokazatelj TA.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela TA.2M: Dob prilikom prvog konzumiranja cigareta i učestalost konzumiranja cigareta: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji su ispušili čitavu cigaretu prije svoje 15. godine i procentualna raspodjela sadašnjih pušača prema broju cigareta konzumiranih u posljednja 24 sata, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat muškaraca koji su ispušili čitavu cigaretu prije 15. godine1 Broj muškaraca u dobi od 15 do 49 godina Broj cigareta u posljednja 24 sata Broj muškaraca u dobi od 15 do 49 godina koji trenutno konzumiraju cigarete Manje od pet 5-9 10-19 20+ Bez odgovora/ ne zna Ukupno Dob (u godinama) 15-19 12,4 299 3,5 2,2 18,2 76,1 0,0 100,0 77 20-24 19,4 286 0,0 3,4 11,2 85,4 0,0 100,0 159 25-29 19,8 220 0,0 2,4 7,2 90,4 0,0 100,0 122 30-34 24,8 170 0,9 0,0 12,7 86,4 0,0 100,0 121 35-39 18,7 164 0,0 0,8 8,7 90,6 0,0 100,0 120 40-44 25,5 172 0,7 1,0 8,2 88,3 1,9 100,0 121 45-49 19,3 145 0,0 2,0 11,5 86,5 0,0 100,0 102 Administrativne jedinice FBiH 19,7 1.151 0,6 1,5 10,2 87,4 0,3 100,0 651 RS 20,7 241 0,6 3,5 15,9 79,9 0,0 100,0 130 BD 6,3 64 (0,0) (0,0) (2,4) (97,6) (0,0) 100,0 41 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 25,3 225 0,5 0,7 6,0 92,1 0,7 100,0 137 Osnovno 19,5 911 0,5 1,9 9,6 87,7 0,2 100,0 536 Srednje+ 14,3 320 0,8 2,0 18,8 78,3 0,0 100,0 150 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 28,6 248 0,5 0,0 8,5 91,0 0,0 100,0 169 Drugi kvintil 20,0 264 0,0 2,8 10,9 85,6 0,7 100,0 146 Srednji kvintil 19,7 319 0,0 1,7 10,6 87,7 0,0 100,0 175 Četvrti kvintil 13,8 314 1,1 1,7 16,4 80,1 0,7 100,0 173 Najbogatiji 16,3 312 1,2 2,7 6,8 89,4 0,0 100,0 159 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 22,5 830 0,2 1,4 10,0 88,2 0,2 100,0 490 Najbogatijih 40 procenata 15,1 626 1,2 2,2 11,8 84,5 0,4 100,0 333 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 19,4 836 0,4 1,7 6,4 91,5 0,0 100,0 484 Drugi 18,9 618 0,8 1,8 17,0 79,8 0,7 100,0 338 Ukupno 19,3 1.456 0,6 1,7 10,7 86,7 0,3 100,0 823 1 MICS pokazatelj TA.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Konzumiranje alkohola Tabele TA.3 i TA.3M prikazuju konzumaciju alkohola među ženama i muškarcima u dobi od 15 do 49 godina. Najmanje jedno alkoholno piće tokom jednog ili više dana u prethodnom mjesecu konzumiralo je više muškaraca (48 procenata), nego žena (14 procenata). Posmatrano prema dobi, alkohol su tokom prethodnog mjeseca najviše konzumirali muškarci najstarije dobi, od 45 do 49 (59 procenata), dok su tokom prethodnog mjeseca alkohol najviše konzumirale žene u dobi od 15 do 19 godina (20 procenata). Među muškarcima koji su tokom prethodnog mjeseca konzumirali najmanje jedno alkoholno piće najviše je onih iz RS (92 procenta), dok je najviše žena iz FBiH (16 procenata). Tokom prethodnog mjeseca alkohol je konzumiralo dva puta više žena sa srednjim i visokim obrazovanjem (22 procenta) u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (deset procenata). Što se tiče muškaraca, kod njih je prisutan suprotni obrazac: veći procenat muškaraca bez formalnog obrazovanja (56 procenata), u odnosu na one sa srednjim i visokim obrazovanjem (37 procenata), konzumirao je alkohol. Najmanje jedno alkoholno piće prije svoje 15. godine konzumirao je veći procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 godina (19 procenata), u odnosu na žene (pet procenata). 130 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 131 Posmatrano prema životnoj dobi, alkohol su prije svoje 15. godine najviše konzumirali muškarci u dobi od 20 do 29 godina (21 procenat), dok je najveći procenat žena koje su konzumirale alkohol prije svoje 15. godine bio iz dobne grupe od 15 do 19 godina (11 procenata). Nije bilo velikih razlika u odnosu na obrazovni status žena koje su konzumirale alkohol prije svoje 15. godine. Za razliku od ovoga, alkohol je prije svoje 15. godine konzumirao veći procenat muškaraca bez formalnog obrazovanja (25 procenata), u odnosu na muškarce s osnovnim (18 procenata) te srednjim i visokim obrazovanjem (17 procenata). Alkohol je prije svoje 15. godine pilo najviše muškaraca iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja, pri čemu muškarci (29 procenata) više nego žene (sedam procenata). Preko polovine žena (55 procenata) i oko trećine muškaraca (31 procenat) nikada nisu konzumirali nijedno alkoholno piće. Najveći udio žena koje nikada nisu konzumirale alkohol je među ženama dobi od 45 do 49 godina (64 procenta), dok je kod muškaraca ovaj procenat najveći kod najmlađe dobne grupe, od 15 do 19 godina (57 procenata). Tabela TA.3: Konzumiranje alkohola: žene Procenat žena u dobi od 15 do 49 koje nisu nikada konzumirale nijedno alkoholno piće, procenat onih koje su prvo alkoholno piće konzumirale prije 15. godine i procenat žena koje su konzumirale najmanje jedno alkoholno piće tokom jednog ili više dana u posljednjih mjesec dana, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat žena koje: Broj žena u dobi od 15 do 49 godina nisu nikada konzumirale nijedno alkoholno piće su konzumirale najmanje jedno alkoholno piće prije 15. godine2 su konzumirale najmanje jedno alkoholno piće tokom jednog ili više dana u posljednjih mjesec dana1 Dob (u godinama) 15-19 55,6 10,7 19,8 253 20-24 52,4 7,6 15,1 258 25-29 52,2 2,3 11,9 207 30-34 52,8 5,7 16,4 183 35-39 56,8 3,5 11,8 184 40-44 56,6 1,6 12,7 147 45-49 63,6 2,3 8,9 148 Administrativne jedinice FBiH 52,2 5,6 15,8 1.085 RS 58,4 5,7 10,8 224 BD 91,5 0,0 1,4 71 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 69,3 6,6 10,1 383 Osnovno 53,4 4,9 14,4 796 Srednje+ 35,9 4,8 21,7 201 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 67,0 7,1 9,7 240 Drugi kvintil 57,8 6,4 13,6 254 Srednji kvintil 53,4 3,0 17,3 283 Četvrti kvintil 45,9 5,7 16,9 273 Najbogatiji 54,0 5,0 13,4 329 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 59,1 5,4 13,7 777 Najbogatijih 40 procenata 50,3 5,3 15,0 603 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 64,9 5,4 13,6 777 Drugi 42,8 5,2 15,2 601 Ukupno 55,2 5,3 14,3 1.380 1 MICS pokazatelj TA.3 2 MICS pokazatelj TA.4 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela TA.3M: Konzumiranje alkohola: muškarci Procenat muškaraca u dobi od 15 do 49 koji nisu nikada konzumirali nijedno alkoholno piće, procenat muškaraca koji su prvo alkoholno piće konzumirali prije 15. godine i procenat muškaraca koji su konzumirali najmanje jedno alkoholno piće tokom jednog ili više dana u posljednjih mjesec dana, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat muškaraca koji: Broj muškaraca u dobi od 15 do 49 godina nisu nikada konzumirali nijedno alkoholno piće su konzumirali najmanje jedno alkoholno piće prije 15. godine2 su konzumirali najmanje jedno alkoholno piće tokom jednog ili više dana u posljednjih mjesec dana1 Dob (u godinama) 15-19 57,0 17,9 24,9 299 20-24 32,0 21,2 50,7 286 25-29 28,7 20,7 50,9 220 30-34 20,5 18,3 55,5 170 35-39 20,7 15,9 55,3 164 40-44 18,0 17,5 57,0 172 45-49 16,1 19,2 59,2 145 Administrativne jedinice FBiH 33,5 17,9 43,4 1.151 RS 23,8 24,0 58,8 241 BD 7,8 17,2 92,2 64 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 28,3 25,1 56,2 225 Osnovno 28,6 18,1 50,2 911 Srednje+ 38,8 16,9 36,5 320 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 28,7 29,3 53,9 248 Drugi kvintil 30,4 14,5 45,9 264 Srednji kvintil 33,7 17,8 45,8 319 Četvrti kvintil 31,6 15,4 45,2 314 Najbogatiji 28,9 18,9 50,6 312 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 31,1 20,2 48,2 830 Najbogatijih 40 procenata 30,3 17,2 47,9 626 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 28,6 19,7 54,3 836 Drugi 33,7 17,6 39,6 618 Ukupno 30,8 18,9 48,1 1.456 1 MICS pokazatelj TA.3 2 MICS pokazatelj TA.4 * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 132 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 133 XV Subjektivno blagostanje Dobro je poznato da subjektivna percepcija pojedinaca o vlastitim prihodima, zdravlju, životnom okruženju, sreći i slično, igra veliku ulogu u njihovim životima te utiče na njihovu percepciju o blagostanju, bez obzira na objektivne uslove, kao što su stvarni prihod i fizičko zdravlje. Zadovoljstvo životom mjeri se na osnovu subjektivne percepcije nivoa blagostanja pojedinca. Razumijevanje zadovoljstva mladih različitim oblastima ili aspektima njihovog života može pomoći u dobijanju sveobuhvatne slike njihovih životnih uslova. Moguće je napraviti razliku između zadovoljstva životom i sreće. Sreća je kratkotrajna emocija na koju utiču razni faktori, uključujući i svakodnevne faktore, kao što su vremenski uslovi ili, na primjer, nedavna smrt u porodici. Osoba može biti zadovoljna svojim poslom, prihodom, porodičnim životom, prijateljima i drugim aspektima života, a da je i dalje nesretna. Pokazatelji u vezi sa subjektivnim blagostanjem su sljedeći: z zadovoljstvo životom: udio žena i muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su veoma zadovoljni ili zadovoljni svojim porodičnim životom, prijateljima, školom, trenutnim poslom, zdravljem, okruženjem u kojem žive, načinom na koji se drugi ophode prema njima i svojim izgledom, z sreća: udio žena i muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su veoma sretni ili sretni, z percepcija o boljem životu: udio žena i muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji smatraju da im se život poboljšao u posljednjih godinu dana i koji očekuju da će im se život poboljšati za godinu dana. U MICS istraživanju o romskoj populaciji u BiH za 2011.–2012. godinu ženama i muškarcima u dobi od 15 do 24 godine postavljen je niz pitanja, kako bi se prikupile informacije o zadovoljstvu ove grupe mladih u vezi s različitim aspektima njihovog života. Uz pitanja o zadovoljstvu životom, postavljena su i pitanja o sreći i percepciji ispitanika o boljem životu.43 Tabele SW.1 i SW.1M prikazuju udio žena i muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su veoma zadovoljni ili zadovoljni svakom od sljedećih stavki: porodičnim životom, prijateljstvima, školom/fakultetom, trenutnim poslom, zdravljem, mjestom u kojem žive, načinom na koji se drugi ophode prema njima, izgledom i trenutnim prihodima. Rezultati ovog istraživanja su pokazali da su žene i muškarci u dobi od 15 do 24 godine u najvećem procentu veoma zadovoljni i zadovoljni svojim izgledom (89 procenata žena i 88 procenata muškaraca), školom/fakultetom (88 procenata žena i 83 procenta muškaraca)44 i porodičnim životom (84 procenta žena i 80 procenata muškaraca). 43 Kako bi se pomoglo ispitanicima da odgovore na niz pitanja o sreći i zadovoljstvu životom: pokazana im je skica nasmiješenih lica koja odgovaraju kategorijama odgovora (vidjeti upitnike u Dodatku F). 44 Podatak se odnosi na žene koje trenutno pohađaju školu ili fakultet (13 procenata) i muškarce koji trenutno pohađaju školu ili fakultet (20 pro- cenata). Ta be la S W .1 : D om en e za do vo ljs tv a ži vo to m : ž en e u do bi o d 15 d o 24 g od in e Pr oc en at ž en a u do bi o d 15 d o 24 g od in e ko je s u ve om a za do vo ljn e ili z ad ov ol jn e od re đe ni m d om en am a ži vo ta , i st ra ži va nj e o ro m sk oj p op ul ac iji u B iH , 2 01 1. –2 01 2.       Pr oc en at ž en a u do bi o d 15 d o 24 g od in e ko je s u ve om a za do vo ljn e ili z ad ov ol jn e od re đe ni m d om en am a ži vo ta : Pr oc en at ž en a u do bi od 1 5 do 2 4 ko je : Br oj že na u do bi od 1 5 do 2 4 go di ne po ro di čn i ži vo t pr ija te ljs tv a šk ol a/ fa ku lte t tr en ut ni po sa o zd ra vl je m je st o u ko je m ži ve na či n na k oj i se lj ud i op ho de pr em a nj im a iz gl ed tr en ut ni pr ih od tr en ut no n e po ha đa ju šk ol u/ fa ku lte t ni su za po sl en e ne m aj u pr ih od a D ob (u g od in am a) 15 -1 9 87 ,8 76 ,1 85 ,6 (7 5, 5) 86 ,9 69 ,9 73 ,3 91 ,8 53 ,9 78 ,6 89 ,4 69 ,9 25 3 20 -2 4 79 ,4 65 ,6 (* ) (5 7, 2) 79 ,5 60 ,7 69 ,7 85 ,6 40 ,6 94 ,6 85 ,1 62 ,6 25 8 A dm in is tr at iv ne je di ni ce FB iH 85 ,5 71 ,5 88 ,0 66 ,5 83 ,3 65 ,2 72 ,5 88 ,4 43 ,9 86 ,1 87 ,1 64 ,8 40 8 RS 78 ,4 71 ,9 (* ) (* ) 82 ,1 66 ,2 68 ,6 90 ,1 (6 0, 1) 85 ,1 83 ,9 65 ,5 77 BD (6 8, 0) (5 6, 0) – – (8 4, 0) (6 4, 0) (6 4, 0) (8 8, 0) (* ) (1 00 ,0 ) (1 00 ,0 ) (9 2, 0) 25 Br ač no s ta nj e U b ra ku /z aj ed ni ci il i j e bi la u b ra ku /z aj ed ni ci 81 ,5 67 ,1 (* ) (5 8, 0) 79 ,1 61 ,8 69 ,2 84 ,9 42 ,9 95 ,7 86 ,3 62 ,6 30 5 N ik ad a ni je b ila u b ra ku /z aj ed ni ci 86 ,6 76 ,3 93 ,7 (* ) 89 ,2 70 ,5 74 ,8 94 ,2 53 ,5 73 ,1 88 ,7 71 ,6 20 5 N iv o ob ra zo va nj a Be z fo rm al no g ob ra zo va nj a 75 ,8 60 ,4 – (* ) 74 ,4 60 ,7 66 ,2 82 ,9 (4 3, 3) 10 0, 0 86 ,6 69 ,7 12 7 O sn ov no 85 ,6 71 ,8 (* ) (6 4, 7) 83 ,8 65 ,5 70 ,9 90 ,0 42 ,6 92 ,9 87 ,7 63 ,4 28 3 Sr ed nj e+ 87 ,8 81 ,0 (9 3, 7) (* ) 92 ,5 70 ,4 79 ,9 92 ,4 (6 3, 8) 52 ,2 86 ,7 69 ,9 10 1 Kv in ti li in de ks a im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni ji 73 ,9 57 ,4 (* ) (* ) 74 ,7 51 ,0 50 ,9 82 ,4 (2 5, 1) 93 ,8 83 ,1 60 ,8 11 6 D ru gi k vi nt il 86 ,2 75 ,4 (* ) (* ) 81 ,1 59 ,7 73 ,4 87 ,1 (4 2, 2) 93 ,1 90 ,2 67 ,1 98 Sr ed nj i k vi nt il 85 ,5 74 ,9 (* ) (* ) 85 ,7 68 ,6 75 ,1 92 ,8 (* ) 83 ,3 90 ,2 73 ,1 97 Če tv rt i k vi nt il 90 ,6 71 ,4 (* ) (* ) 85 ,1 65 ,1 74 ,7 87 ,3 (* ) 78 ,7 89 ,8 70 ,2 83 N aj bo ga tij i 84 ,4 76 ,3 (* ) (* ) 89 ,8 81 ,3 84 ,9 93 ,7 (7 0, 8) 82 ,6 84 ,6 62 ,4 11 7 In de ks im ov in sk og s ta nj a N aj si ro m aš ni jih 6 0 pr oc en at a 81 ,4 68 ,5 (7 7, 5) (5 1, 4) 80 ,1 59 ,2 65 ,5 87 ,1 37 ,1 90 ,3 87 ,6 66 ,6 31 0 N aj bo ga tij ih 4 0 pr oc en at a 87 ,0 74 ,3 (9 5, 9) (8 3, 9) 87 ,9 74 ,6 80 ,7 91 ,0 60 ,6 81 ,0 86 ,7 65 ,6 20 0 M at er nj i j ez ik n os it el ja d om ać in st va * Ro m sk i 81 ,3 70 ,0 (8 1, 4) (7 1, 1) 81 ,5 64 ,1 71 ,3 86 ,5 45 ,7 91 ,0 90 ,2 71 ,8 29 6 D ru gi 87 ,1 71 ,6 (9 2, 3) (6 1, 1) 85 ,3 67 ,4 71 ,4 91 ,6 47 ,7 80 ,4 83 ,5 58 ,6 21 2 U ku pn o 83 ,6 70 ,8 88 ,2 64 ,7 83 ,2 65 ,3 71 ,5 88 ,7 46 ,5 86 ,7 87 ,3 66 ,2 51 0 ( ) P od ac i s u ba zi ra ni n a 25 –4 9 ne po nd er is an ih s lu ča je va . (* ) P od ac i s u ba zi ra ni n a m an je o d 25 n ep on de ris an ih s lu ča je va . * Po da ci k oj i n ed os ta ju z a ka te go rij u „M at er nj i j ez ik n os ite lja d om ać in st va “ n is u pr ik az an i u ta be li. 134 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 135 Tabela SW .1M : D om ene zadovoljstva životom : m uškarci u dobi od 15 do 24 godine Procenat m uškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su veom a zadovoljni ili zadovoljni određenim dom enam a života, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012.     Procenat m uškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su veom a zadovoljni ili zadovoljni određenim dom enam a života: Procenat m uškaraca u dobi od 15 do 24 koji: Broj m uškaraca u dobi od 15 do 24 godine porodični život prijateljstva škola/ fakultet trenutni posao zdravlje m jesto u kojem žive način na koji se ljudi ophode prem a njim a izgled trenutni prihod trenutno ne pohađaju školu/fakultet nisu zaposleni nem aju prihoda D ob (u godinam a) 15-19 82,6 83,4 83,3 83,7 89,1 70,1 77,7 87,6 79,0 64,7 74,1 68,3 299 20-24 76,8 74,7 (*) 74,8 87,0 61,1 71,1 88,4 70,7 95,7 70,1 61,9 286 A dm inistrativne jedinice FBiH 81,9 80,1 84,4 78,7 88,8 67,2 74,9 88,6 75,3 78,2 74,8 67,1 473 RS 73,8 76,9 (*) (74,0) 85,7 52,3 69,5 85,5 (67,3) 86,0 62,7 58,2 91 BD (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 21 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 77,9 74,9 (*) 76,1 87,7 62,7 74,7 88,4 71,3 95,8 68,8 65,4 200 N ikada nije bila u braku/zajednici 80,7 81,3 83,1 80,9 88,2 67,3 74,3 87,8 76,2 71,6 73,9 65,1 385 N ivo obrazovanja Bez form alnog obrazovanja 64,7 66,9 – (*) 81,6 54,6 63,7 79,8 (74,4) 100,0 73,2 66,0 80 O snovno 79,1 78,2 (71,3) 78,7 87,8 63,3 73,2 87,9 75,3 88,1 71,8 65,2 340 Srednje+ 88,5 87,0 88,8 (77,9) 91,7 76,1 82,1 92,3 73,1 53,1 72,3 64,7 165 Kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 66,6 70,6 (*) (77,3) 84,6 45,0 66,3 87,4 (76,9) 90,7 71,7 67,5 96 D rugi kvintil 65,9 70,8 (*) (83,5) 82,8 51,9 62,2 84,0 (71,0) 89,5 74,3 65,1 95 Srednji kvintil 86,5 82,2 (73,6) (73,8) 89,2 66,7 76,2 85,3 71,2 79,5 71,0 60,4 129 Četvrti kvintil 84,7 83,7 (78,0) (75,3) 89,7 74,7 84,9 93,5 72,6 70,3 71,5 63,9 140 N ajbogatiji 87,8 83,6 (94,3) (87,5) 91,6 80,9 76,4 88,1 (82,9) 75,2 72,7 69,8 125 Indeks im ovinskog stanja N ajsirom ašnijih 60 procenata 74,4 75,4 (79,7) 77,5 85,9 55,8 69,1 85,5 72,7 85,9 72,2 63,9 320 N ajbogatijih 40 procenata 86,2 83,7 85,0 80,9 90,6 77,6 80,9 91,0 77,0 72,6 72,0 66,7 266 M aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 77,1 78,3 80,1 81,3 86,6 66,6 73,7 86,6 80,2 85,7 70,2 63,3 347 D rugi 83,6 80,2 85,2 75,2 90,1 64,6 75,8 90,4 65,1 71,3 74,9 67,8 238 U kupno 79,8 79,1 83,0 79,0 88,0 65,7 74,4 88,0 74,6 79,9 72,1 65,2 585 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na m anje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela SW.2 prikazuje udio žena u dobi od 15 do 24 godine prema njihovom zadovoljstvu životom i osjećaju sreće, dok su u tabeli SW.2M prikazani isti pokazatelji za muškarce. U ovom istraživanju „zadovoljstvo životom“ je, kao zbirni pokazatelj, definirano kao oni koji su veoma zadovoljni ili zadovoljni svim sljedećim aspektima života: porodičnim životom, prijateljstvima, školom/fakultetom, trenutnim poslom, zdravljem, mjestom u kojem žive, načinom na koji se drugi ophode prema njima i izgledom. Prema rezultatima istraživanja, svojim životom je zadovoljan veći procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine (48 procenata), nego žena (39 procenata). Kod oba spola su životom zadovoljniji mladi u dobnoj grupi od 15 do 19 godina (45 procenata žena i 54 procenta muškaraca), nego oni u dobnoj grupi od 20 do 24 godine (32 procenta žena i 41 procenat muškaraca). Također, životom su zadovoljniji muškarci sa srednjim ili visokim obrazovanjem (56 procenata), u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (37 procenata), kao i pripadnici oba spola životne dobi od 15 do 24 godine iz najbogatijih 40 procenata populacije (48 procenata žena i 58 procenata muškaraca), u odnosu na one iz najsiromašnijih 60 procenata populacije (33 procenta žena i 39 procenata muškaraca). Ovim istraživanjem dobijena je skoro ista prosječna vrijednost ocjene zadovoljstva životom kod žena (2,1) i muškaraca (2,0).45 Istraživanjem su, također, dobijeni podaci o procentu žena i muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji osjećaju da su veoma sretni ili sretni, prema kojima se tako osjeća nešto veći procenat muškaraca (77 procenata), nego žena (71 procenat). Kod oba spola su sretnije osobe u dobnoj grupi od 15 do 19 godina (76 procenata žene i 80 procenata muškarci), nego oni u dobnoj grupi od 20 do 24 godine (66 procenata žena i 75 procenata muškaraca), zatim osobe u dobi od 15 do 24 godine koji imaju srednje i visoko obrazovanje (81 procenat žena i 85 procenata muškaraca), u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (60 procenata žena i 66 procenata muškaraca), kao i osobe u dobi od 15 do 24 godine koji pripadaju najbogatijem kvintilu imovinskog stanja (76 procenata žena i 87 procenata muškaraca), u odnosu na one iz najsiromašnijeg kvintila imovinskog stanja (57 procenata žena i 67 procenata muškaraca). 45 Prosječna ocjena zadovoljstva životom je prosječna vrijednost odgovora na pitanja o zadovoljstvu životom (na skali od 1 do 5). Niže vrijednosti ukazuju na veći nivo zadovoljstva životom. 136 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 137 Tabela SW.2: Zadovoljstvo životom i sreća: žene u dobi od 15 do 24 godine Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su veoma zadovoljne ili zadovoljne porodičnim životom, prijateljstvima, školom/ fakultetom, trenutnim poslom, zdravljem, mjestom u kojem žive, načinom na koji se drugi ophode prema njima i svojim izgledom, prosječna ocjena zadovoljstva životom, procenat žena koje su zadovoljne životom, a koje su veoma zadovoljne ili zadovoljne svojim prihodom i procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje su veoma sretne ili sretne, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat žena koje su zadovoljne životom1 Prosječna ocjena zadovoljstva života Nedostaje/ ne može se izračunati Žene koje su zadovoljne životom i koje su veoma zadovoljne ili zadovoljne prihodima Nema prihoda/ ne može se izračunati Procenat onih koje su veoma sretne ili sretne2 Broj žena u dobi od 15 do 24 godine Dob (u godinama) 15-19 44,9 2,0 0,4 32,4 70,3 76,1 253 20-24 32,4 2,2 0,4 15,3 63,0 65,6 258 Administrativne jedinice FBiH 37,7 2,1 0,5 19,3 65,3 71,5 408 RS 43,9 2,2 0,0 (39,6) 65,5 71,9 77 BD (36,0) (2,2) (0,0) (*) (92,0) (56,0) 25 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 35,4 2,2 0,6 20,3 63,2 67,1 305 Nikada nije bila u braku/zajednici 43,4 2,0 0,0 27,7 71,6 76,3 205 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 35,5 2,3 0,0 (32,6) 69,7 60,4 127 Osnovno 39,1 2,1 0,7 16,8 64,1 71,8 283 Srednje+ 41,0 1,9 0,0 (30,6) 69,9 81,0 101 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 23,3 2,4 1,7 (8,6) 62,5 57,4 116 Drugi kvintil 38,3 2,1 0,0 (22,1) 67,1 75,4 98 Srednji kvintil 37,3 2,0 0,0 (*) 73,1 74,9 97 Četvrti kvintil 46,2 2,0 0,0 (*) 70,2 71,4 83 Najbogatiji 49,4 2,0 0,0 (40,0) 62,4 76,3 117 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 32,5 2,2 0,6 16,2 67,3 68,5 310 Najbogatijih 40 procenata 48,1 2,0 0,0 32,5 65,6 74,3 200 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 40,4 2,2 0,3 26,0 72,1 70,0 296 Drugi 36,4 2,0 0,5 20,1 59,1 71,6 212 Ukupno 38,6 2,1 0,4 22,8 66,6 70,8 510 1 MICS pokazatelj SW.1 2 MICS pokazatelj SW.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela SW.2M: Zadovoljstvo životom i sreća: muškarci u dobi od 15 do 24 godine Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su veoma zadovoljni ili zadovoljni porodičnim životom, prijateljstvima, školom/ fakultetom, trenutnim poslom, zdravljem, mjestom u kojem žive, načinom na koji se drugi ophode prema njima i svojim izgledom, prosječna ocjena zadovoljstva životom, procenat muškaraca koji su zadovoljni životom, a koji su veoma zadovoljni ili zadovoljni svojim prihodom i procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji su veoma sretni ili sretni, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat muškaraca koji su zadovoljni životom1 Prosječna ocjena zadovoljstva životom Nedostaje/ ne može se izračunati Muškarci koji su zadovoljni životom i koji su veoma zadovoljni ili zadovoljni prihodima Nema prihoda/ ne može se izračunati Procenat onih koji su veoma sretni ili sretni2 Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine Dob (u godinama) 15-19 53,7 1,9 0,0 60,6 68,3 80,1 299 20-24 41,1 2,1 0,4 50,7 62,2 74,5 286 Administrativne jedinice FBiH 51,4 2,0 0,2 56,0 67,3 79,3 473 RS 26,7 2,1 0,0 (46,0) 58,2 68,4 91 BD (*) (*) (*) (*) (*) (*) 21 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 43,9 2,1 0,5 56,3 65,9 79,4 200 Nikada nije bila u braku/zajednici 49,4 1,9 0,0 54,8 65,1 76,2 385 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 37,5 2,2 0,0 (53,3) 66,0 65,6 80 Osnovno 46,0 2,0 0,3 56,4 65,5 76,3 340 Srednje+ 55,7 1,9 0,0 54,0 64,7 85,1 165 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 31,3 2,2 1,1 (46,9) 68,6 66,8 96 Drugi kvintil 35,3 2,2 0,0 (47,9) 65,1 68,7 95 Srednji kvintil 47,3 2,0 0,0 53,6 60,4 80,2 129 Četvrti kvintil 58,8 1,9 0,0 57,2 63,9 78,7 140 Najbogatiji 56,9 1,8 0,0 (68,2) 69,8 87,4 125 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 38,9 2,1 0,3 50,2 64,2 72,8 320 Najbogatijih 40 procenata 57,9 1,9 0,0 61,9 66,7 82,8 266 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 48,2 2,0 0,0 61,7 63,3 75,1 347 Drugi 46,8 2,0 0,4 44,5 68,2 80,8 238 Ukupno 47,6 2,0 0,2 55,3 65,4 77,3 585 1 MICS pokazatelj SW.1 2 MICS pokazatelj SW.2 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela SW.3 prikazuje percepciju žena o boljem životu, a tabela SW.3M percepciju muškaraca o istom pokazatelju. Rezultati istraživanja pokazuju da žene u dobi od 15 do 24 godine u većem procentu smatraju da im se život poboljšao u posljednjih godinu dana (29 procenata), u odnosu na muškarce (21 procenat), te, također, više misle da će im život biti bolji za godinu dana (77 procenata), nego muškarci (61 procenat). Veći procenat žena (25 procenata), nego muškaraca (19 procenata), ima pozitivan stav u obje prethodno navedene tvrdnje, odnosno smatraju da im je život bolji u poređenju sa situacijom prije godinu dana i očekuju da će im se život poboljšati za godinu dana. Ovako smatra veći procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji imaju srednje ili visoko obrazovanje (23 procenta), u odnosu na one bez formalnog obrazovanja (12 procenata). 138 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 139 Tabela SW.3: Percepcija boljeg života: žene u dobi od 15 do 24 godine Procenat žena u dobi od 15 do 24 godine koje smatraju da im se život poboljšao u posljednjih godina dana i procenat žena koje očekuju da će im se život poboljšati za godinu dana, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat žena koje smatraju: Broj žena u dobi od 15 do 24 godine da im se život poboljšao u posljednjih godinu dana da će im život biti bolji za godinu dana oboje 1 Dob (u godinama) 15-19 33,6 80,0 29,5 253 20-24 25,1 73,2 21,1 258 Administrativne jedinice FBiH 28,0 76,5 24,7 408 RS 37,9 73,1 30,2 77 BD (24,0) (88,0) (20,0) 25 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 30,6 72,7 26,2 305 Nikada nije bila u braku/zajednici 27,4 82,2 23,8 205 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 27,0 70,0 24,1 127 Osnovno 29,4 78,5 25,2 283 Srednje+ 32,1 79,3 26,8 101 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 23,8 63,9 18,8 116 Drugi kvintil 17,9 79,8 16,7 98 Srednji kvintil 36,1 78,5 31,4 97 Četvrti kvintil 31,4 77,7 23,9 83 Najbogatiji 37,1 83,8 34,7 117 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 25,8 73,5 22,1 310 Najbogatijih 40 procenata 34,8 81,3 30,2 200 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 28,5 76,2 25,2 296 Drugi 30,7 77,3 25,6 212 Ukupno 29,3 76,5 25,3 510 1 MICS pokazatelj SW.3 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. Tabela SW.3M: Percepcija boljeg života: muškarci u dobi od 15 do 24 godine Procenat muškaraca u dobi od 15 do 24 godine koji smatraju da im se život poboljšao u posljednjih godina dana i procenat muškaraca koji očekuju da će im se život poboljšati za godinu dana, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Procenat muškaraca koji smatraju: Broj muškaraca u dobi od 15 do 24 godine da im se život poboljšao u posljednjih godinu dana da će im život biti bolji za godinu dana oboje 1 Dob (u godinama) 15-19 22,2 65,2 21,2 299 20-24 18,8 55,7 17,4 286 Administrativne jedinice FBiH 20,8 62,4 20,0 473 RS 17,0 58,4 13,9 91 BD (*) (*) (*) 21 Bračno stanje U braku/zajednici ili je bila u braku/zajednici 17,4 53,6 17,4 200 Nikada nije bila u braku/zajednici 22,1 64,2 20,4 385 Nivo obrazovanja Bez formalnog obrazovanja 14,0 35,7 11,6 80 Osnovno 20,4 58,9 19,5 340 Srednje+ 24,0 76,0 22,8 165 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 22,4 50,9 21,4 96 Drugi kvintil 16,4 60,7 14,6 95 Srednji kvintil 20,8 56,7 19,9 129 Četvrti kvintil 22,1 63,8 20,0 140 Najbogatiji 20,1 68,2 20,1 125 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 20,0 56,1 18,8 320 Najbogatijih 40 procenata 21,2 65,9 20,1 266 Maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 22,2 55,8 21,9 347 Drugi 18,1 67,3 15,7 238 Ukupno 20,5 60,5 19,4 585 1 MICS pokazatelj SW.3 (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci koji nedostaju za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ nisu prikazani u tabeli. 140 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 141 Dodatak A. Dizajn uzorka U ovom dodatku opisane su osnovne karakteristike dizajna uzorka. Parametri dizajna uzorka uključuju ciljnu veličinu uzorka, raspodjelu uzorka, pripremu okvira uzorka i popisivanje, izbor domena, etape uzorkovanja, stratifikaciju i izračunavanje pondera. Osnovni cilj dizajna uzorka za MICS4 o romskoj populaciji u BiH je postići reprezentativnost i efikasnost uzorka koja omogućava pripremu statistički pouzdanih procjena za većinu pokazatelja na nivou BiH, FBiH i RS. Za izbor uzorka ovog istraživanja, korišten je stratificirani jednoetapni dizajn uzorka. Veličina i raspodjela uzorka Ciljna veličina uzorka za MICS4 o romskoj populaciji u BiH definirana je kao 1.800 domaćinstava u 62 opštine. Za procjenu veličine uzorka za pojedine pokazatelje, korišteni su podaci iz MICS3 istraživanja o romskoj populaciji u Srbiji (2005. godina). MICS3 za Srbiju je u trenutku pripreme uzorka bio jedini jedinstven izvor podataka o romskom stanovništvu u zemljama u regionu (BiH, Crna Gora, Hrvatska, Makedonija i Srbija). Za procjenu potrebne veličine uzorka, kao ključni pokazatelj korišten je pokazatelj pokrivenosti vakcinom protiv tuberkuloze za djecu uzrasta od 18 do 29 mjeseca. Od 30 pokazatelja, 17 zahtijeva manji, a 13 pokazatelja zahtijeva veći uzorak od 1.800 domaćinstava. Za 13 pokazatelja koji zahtijevaju uzorak veći od 1.800 domaćinstava, prosječna veličina intervala povjerenja za uzorak od 1.800 domaćinstava izračunat je kao 7,4 procenta. Za procjenu tražene veličine uzorka za ove pokazatelje, korištena je sljedeća formula: u kojoj: z n predstavlja potrebnu veličinu uzorka, izraženu brojem domaćinstava, za KLJUČNI pokazatelj, z 4 predstavlja faktor potreban da se postigne nivo pouzdanosti od 95 procenata, z r predstavlja predviđeni nivo prevalence (pokrivenosti) za ključni pokazatelj, z 1,1 predstavlja faktor koji povećava veličinu uzorka za deset procenata, zbog potencijalnog neodziva, z f predstavlja skraćenicu za efekat dizajna (deff), z 0,12r predstavlja dozvoljenu veličinu greške definiranu kao 12 procenata od r (12 procenata predstavlja relevantnu uzoračku grešku od r), z p predstavlja proporciju najmanje pokrivene grupe u ukupnoj populaciji, z ñ predstavlja prosječnu veličinu domaćinstva. Za procjenu, pretpostavlja se da r (pokrivenost vakcinom protiv tuberkuloze) iznosi 75,8 procenata. Vrijednost deff (faktor efekta dizajna uzorka) je uzet kao 1,3, na osnovu procjene iz MICS3 istraživanja za Srbiju, p (procenat djece mlađe od pet godina u ukupnoj populaciji domaćinstava s djecom mlađom od pet godina) je uzet kao 2,6 procenata, a za ñ (prosječnu veličinu domaćinstva s djecom ovog uzrasta) je korištena procjena od 3,9 članova, dok je stopa odgovora procijenjena na 90 procenata. Domaćinstva su izabrana s jednakom vjerovatnoćom u svakom straumu (opštini) u prvoj etapi uzorkovanja, a na osno­ vu popisa Roma provedenog 2009. godine od strane MLJPI BiH. Raspodjela je izvršena primjenom uzoračke proporcije od 1.800/4.307. Od ukupno 67 opština u okviru uzorka, izabrane su 62. Tabela SD.1 prikazuje raspodjelu domaćinstava u opštinama u uzorku i raspodjelu domaćinstava po opštinama (stratumima) i raspodjelu populacije domaćinstava po stratumima u odnosu na domaćinstva popisana tokom terenskog rada MICS istraživanja. Tabela SD.1: Raspodjela domaćinstava (primarnih jedinica uzorka) po opštinama (stratumima) Šifra opštine (stratuma) Opština (stratum) Populacija domaćinstava (procjena iz 2009. godine) Broj domaćinstava izabranih u uzorku Populacija domaćinstava (2012. godina MICS terenski rad) Ukupno Ukupno Ukupno 501 Bihać 72 30 50 502 Bosanska Krupa 46 19 42 503 Cazin 4 2 3 504 Ključ 39 16 31 505 Sanski Most 11 5 5 506 Odžak 11 5 2 507 Banovići 87 36 77 508 Čelić 19 8 20 509 Gračanica 57 24 57 510 Gradačac 35 15 31 511 Kalesija 55 23 55 512 Kladanj 12 5 14 513 Lukavac 136 57 137 514 Srebrenik 25 10 25 515 Tuzla 316 132 232 516 Teočak 6 3 7 517 Živinice 200 84 203 518 Sapna 13 5 14 519 Breza 25 10 25 520 Kakanj 299 125 223 521 Maglaj 12 5 14 522 Visoko 244 102 245 523 Zavidovići 105 44 83 524 Zenica 239 100 208 525 Donji Vakuf 58 24 58 526 Fojnica 11 5 12 527 Jajce 56 23 49 528 Kiseljak 100 42 100 529 Novi Travnik 9 4 9 530 Travnik 114 48 114 531 Vitez 138 58 88 532 Čapljina 13 5 13 533 Jablanica 22 9 22 534 Konjic 28 12 28 535 Stolac 6 3 6 536 Sarajevo-Centar 104 43 104 537 Sarajevo-Hadžići 27 11 21 538 Sarajevo-Ilidža 85 36 85 539 Sarajevo-Ilijaš 37 15 37 540 Sarajevo-Novi Grad 143 60 143 541 Sarajevo-Novo Sarajevo 141 59 141 542 Sarajevo-Stari Grad 9 4 9 543 Sarajevo-Vogošća 34 14 34 544 Grad Banja Luka 40 17 28 545 Kozarska Dubica 18 8 18 546 Gradiška 130 54 113 547 Laktaši 14 6 0 548 Prijedor 70 29 61 549 Prnjavor 27 11 28 550 Bijeljina 269 112 184 551 Derventa 35 15 30 552 Doboj 65 27 55 553 Modriča 79 33 59 142 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 143 Šifra opštine (stratuma) Opština (stratum) Populacija domaćinstava (procjena iz 2009. godine) Broj domaćinstava izabranih u uzorku Populacija domaćinstava (2012. godina MICS terenski rad) Ukupno Ukupno Ukupno 554 Vukosavlje 59 25 37 555 Teslić 28 12 20 556 Ugljevik 6 3 6 557 Bratunac 8 3 9 558 Srebrenica 3 1 7 559 Gacko 2 1 0 560 Trebinje 7 3 7 561 Brčko distrikt BiH 172 72 179 562 Grad Mostar 67 28 67 Ukupno 4.302 1.800 3.784 Okvir uzorka Relevantni okvir uzorka za romsko stanovništvo nije postojao do 2009. godine,46 kada je MLJPI BiH provelo popis rom­ skog stanovništva u BiH kao dio aktivnosti u okviru Dekade za inkluziju Roma 2005.­2015. Glavni okvir uzorka je pripremljen na osnovu podataka iz 2009. godine. Tokom popisivanja, prikupljeni su podaci za 4.307 romskih domaćinstava u 67 opština. Ukupan broj opština u BiH je 142. Podaci iz preostalih 75 opština nisu pri­ kupljeni zbog nedostatka informacija o prisutnosti Roma u tim opštinama. Pet opština u kojima živi po jedno romsko domaćinstvo je isključeno iz glavnog okvira uzorka. Opštine u FBiH, RS i BD su identificirane kao stratumi uzorka te je uzorak odabran na osnovu jednoetapnog strati­ ficiranog dizajna uzorka, u kojem je primarna jedinica uzorka bila – domaćinstvo. Domaćinstva su odabrana sistematski u svakom stratumu s vjerovatnoćom proporcionalnom veličini, na osnovu procjene veličine stratuma iz popisa romskog stanovništva u BiH iz 2009. godine. Popisivanje domaćinstava Budući da okvir uzorka (popisivanje romskog stanovništva u BiH iz 2009. godine) nije bio ažuran, tokom terenskog rada MICS­a u svakoj uzorkovanoj opštini proveden je popis romskih domaćinstava.47 Za ovu svrhu terenski timovi, koji su posjetili svaku opštinu, popisali su prisutna domaćinstva. Mjerač u timu bio je zadužen za održavanje liste domaćinstava. Romska domaćinstva su popisana na osnovu potvrde pripadnosti romskom narodu od strane nositelja domaćinstva. Za vrijeme popisivanja provedenog u MICS istraživanju, ukupno je popisano manje domaćinstava u odnosu na popis Roma iz 2009. godine. Terenski timovi su, za vrijeme popisivanja, informirani da su mnoga domaćinstva napustila BiH od 2009. godine do perioda kada je proveden terenski rad MICS istraživanja. Tako je tokom registracije Roma u 2009. godini popisano 4.302 domaćinstva, a u MICS istraživanju 3.784 domaćinstava. Odabir domaćinstava Sva domaćinstva u kojima je nositelj/ica izjavio/la da je romske nacionalnosti, smatrana su romskim domaćinstvima. U svakom stratumu domaćinstva za anketiranje odabrana su na osnovu datuma rođenja nositelja domaćinstva. Uko­ liko je datum rođenja bio nepoznat, korišten je datum rođenja najstarijeg člana domaćinstva za kojeg je poznat datum rođenja. Ukoliko datum rođenja nijednog člana nije poznat, kao referentni datum korišten je datum rođenja anketara. U svakom stratumu u uzorku nasumice je odabrana „polazna tačka“ (dan i mjesec) i završna tačka (dan i mjesec), koja je izračunata na osnovu uzorka koristeći dostupne informacije iz okvira uzroka. Sva domaćinstva u kojima datum rođenja nositelja pada između početne i završne tačke, izabrana su za anketiranje. Ova metoda je osigurala primjenu randomiziranog vremenskog segmenta. 46 Zadnji popis stanovništva u BiH proveden je 1991. godine. 47 Ova lista korištena je za ispravku pondera romskih domaćinstava u stratumima. Zbog potencijalnih demografskih promjena u romskim naseljima, moglo je doći do povećanja ili smanjenja broja romskih domaćinstava unutar randomiziranog vremenskog segmenta, u odnosu na prvobitno planirani broj. Kako bi se dostigao ukupan broj domaćinstava s kojima je potrebno uspostaviti kontakt za anketiranje u svakom stratumu, timovi su primijenili sljedeće strategije: 1. Ako je broj romskih domaćinstava veći u randomiziranom vremenskom segmentu od očekivanog broja domaćinstava koje je potrebno anketirati u stratumu, anketari bi zaustavljali anketiranje čim bi postigli očekivani broj intervjua. Nakon toga, tim je nastavljao popisivati domaćinstva dok sva romska domaćinstva u stratumu nisu popisana. 2. Ako je broj romskih domaćinstava manji u randomiziranom vremenskom segmentu od očekivanog broja domaćinstava koje je potrebno anketirati u stratumu, anketari bi prolongirali datum završetka randomiziranog vremenskog segmenta za jedan mjesec i provodili dodatno anketiranje, počevši od početka liste romskih domaćinstava, anketirajući ona koja zadovoljavaju nove kriterije. Nakon što bi anketari kontaktirali očekivani broj domaćinstava koje je potrebno anketirati, prestali bi s intervjuima. Ako je broj anketiranih romskih domaćinstava još uvijek bio niži nego što se očekivalo, anketari su dodali dodatni mjesec na kraju randomiziranog vremenskog segmenta i ponovili postupak. Dodavanje mjeseci je završeno nakon što je kontaktiran očekivani broj domaćinstava koji se treba anketirati u stratumu, ili kada su sva domaćinstva u stratumu anketirana, a broj je bio manji od očekivanog broja kojeg je bilo potrebno odabrati u stratumu. Za odabir slučajnog uzorka, za svaki stratum (opštinu) pripremljena je lista naselja u kojima se nalaze romska domaćinstva. Također, naselja na ovoj listi poredana su prema slučajnom redoslijedu (pomoću generatora slučajnih brojeva). Anketari su dobili instrukciju da posjete naseljima vrše prema unaprijed definiranom (slučajnom) redoslijedu. Na ovaj način je svako domaćinstvo, unutar stratuma, imalo istu vjerovatnoću odabira. Izračunavanje pondera uzorka Uzorak za MICS4 o romskoj populaciji u BiH nije samoponderisan. Da bi se dobili reprezentativni podaci za romsku populaciju, izračunati su ponderi, koji su korišteni u daljnjim analizama podataka dobijenih istraživanjem. Za računanja pondera, prvobitni broj domaćinstava u opštinama (iz popisa 2009. godine) je zamijenjen ažuriranim podacima priku­ pljenim za vrijeme popisivanja provedenog tokom terenskog rada. Stoga je za svaki stratum pripremljen različiti ponder primjenom sljedeće formule: u kojoj: z Whi predstavlja ponder z N’h je ukupan broj romskih domaćinstava u opštini (stratumu) h iz ažuriranog popisa za MICS 2011.–2012. z n’h je broj domaćinstava pronađenih u stratumu (broj romskih domaćinstava koja su u opsegu, a koja su izabra­ na u stratumu h) z n”h je ukupan broj završenih intervjua romskih domaćinstava u opštini h Budući da je izvorna raspodjela uzorka bazirana na okvir uzorka iz 2009. godine, bilo je slučajeva kada je broj domaćinstava izabranih u opštini veći od N’h. U tom slučaju, umjesto formule korištena je vrijednost 1 za vjerovatnoću izbora prve etape. Druga komponenta koja treba da se uzme u obzir za izračunavanje pondera je stopa neodgovora za domaćinstva, kao i pojedinačne intervjue. Korekcija za neodgovor domaćinstva je jednaka inverznoj vrijednosti: RRh = Broj anketiranih domaćinstava u stratumu h Ukupan broj pronađenih domaćinstava u stratumu h Nakon završetka terenskog rada, određene su stope odgovora za svaki stratum uzorka. Ove stope su korištene da bi se prilagodili ponderi za svaki klaster. Stope odgovora za MICS4 o romskoj populaciji u BiH prikazane su u tabeli HH.1 ovog Izvještaja. 144 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 145 Slično tome, prilagođavanje za neodgovor na pojedinačnom nivou (žene, muškarci i djeca mlađa od pet godina) odgovara inverznoj vrijednosti: RRh = Broj popunjenih upitnika za žene (ili djecu mlađu od pet godina ili muškaraca) u stratumu h Ukupan broj podobnih žena u uzorku (ili djece mlađe od pet godina ili muškaraca) u stratumu h Faktori prilagođavanja za neodgovor za Upitnike za žene, muškarce i djecu mlađu od pet godina su aplicirani na prilagođene pondere za domaćinstva. Broj žena, muškaraca i djece podobnih za anketiranje dobijen je na osnovu liste članova domaćinstava iz Upitnika za domaćinstvo, za domaćinstva u kojima su obavljene ankete. Prilagođeni ponderi za domaćinstva su dobijeni množenjem navedenih faktora u okviru svakog stratuma. Ovi ponderi su nakon toga standardizirani (ili normalizirani) u cilju dobijanja uzorka iste veličine kao i na nivou države. Normalizacija je postignuta dijeljenjem pondera za ukupni uzorak (prilagođenih za neodgovor) s prosjekom ovih pondera za sva domaćinstva na nivou BiH. Ovo se postiže množenjem pondera uzorka s konstantnim faktorom koji je jednak neponderisanom broju domaćinstava na nivou BiH podijeljenom s ponderisanim ukupnim brojem domaćinstava (primjenom kompletnih pondera uzorka prilagođenih za neodgovor). Slična procedura standardizacije izvršena je kod upitnika za žene, muškarce i djecu mlađu od pet godina. Podešeni (normalizirani) ponderi variraju između 0,483875 i 2,859160 u 62 opštine (Tabela SD.2). Tabela SD.2: Prilagođeni (normalizirani) ponderi prema stratumima u uzorku Šifra opštine (stratuma)48 Opština (stratum) Ponderi za: domaćinstva žene muškarce djecu mlađu od pet godina 501 Bihać 0,680752 0,682033 0,700221 0,675400 502 Bosanska Krupa 1,160862 1,344663 1,202353 1,151735 503 Cazin 0,612677 1,161300 0,571118 N/A 504 Ključ 0,847901 0,843757 0,836880 0,841235 505 Sanski Most 0,510564 0,483875 0,634575 0,506550 506 Odžak 0,816903 0,774200 0,761490 0,810480 507 Banovići 1,048359 0,993557 0,977246 1,040116 508 Čelić 1,021129 0,967750 1,903726 1,013100 509 Gračanica 0,970072 0,919362 0,904270 0,962445 510 Gradačac 0,844133 0,800007 0,786873 0,837496 511 Kalesija 1,021129 0,967750 0,951863 1,013100 512 Kladanj 1,429580 1,693562 1,332608 1,418340 513 Lukavac 0,981717 0,930398 0,930376 0,973998 514 Srebrenik 1,021129 0,967750 0,951863 1,013100 515 Tuzla 0,817764 0,798741 0,864386 0,869287 516 Teočak 0,953053 0,903233 0,888405 0,945560 517 Živinice 1,036445 0,997378 1,039333 1,028297 518 Sapna 1,143664 1,393560 1,184541 1,134672 519 Breza 1,134587 1,075278 1,057626 1,125667 520 Kakanj 1,247735 1,253109 1,179714 1,263715 521 Maglaj 1,429580 1,354850 1,332608 1,418340 522 Visoko 1,352305 1,511158 1,276946 1,420595 523 Zavidovići 0,892144 0,922372 0,896853 0,885130 524 Zenica 0,933603 0,924124 0,931706 0,926263 525 DonjiVakuf 1,030008 0,976165 0,960140 1,021910 526 Fojnica 1,633806 1,548400 1,522981 1,620960 527 Jajce 0,909733 0,905286 1,009552 0,902580 528 Kiseljak 1,317585 1,248710 1,228210 1,307226 529 Novi Travnik 1,225354 1,741950 1,142236 N/A 530 Travnik 0,970072 0,985031 0,904270 0,962445 531 Vitez 0,816903 0,774200 0,803795 0,810480 Šifra opštine (stratuma)48 Opština (stratum) Ponderi za: domaćinstva žene muškarce djecu mlađu od pet godina 532 Čapljina 1,769956 1,677433 2,474844 1,756040 533 Jablanica 1,123241 1,064525 1,177930 1,114410 534 Konjic 1,143664 1,354850 1,066087 1,134672 535 Stolac 0,816903 0,774200 0,761490 N/A 536 Sarajevo-Centar 1,287241 1,253839 1,257064 1,277120 537 Sarajevo-Hadžići 0,857748 0,812910 0,799565 0,851004 538 Sarajevo-Ilidža 1,239942 1,228540 1,155834 1,230193 539 Sarajevo-Ilijaš 1,162516 1,101746 1,173964 1,153376 540 Sarajevo-Novi Grad 1,168171 1,126194 1,106495 1,158987 541 Sarajevo-Novo Sarajevo 1,175340 1,140421 1,121093 1,166099 542 Sarajevo-Stari Grad 0,919016 0,870975 0,856677 0,911790 543 Sarajevo-Vogošća 1,157279 1,096783 1,078778 1,148180 544 Grad Banja Luka 0,762443 0,889337 1,184541 0,756448 545 KozarskaDubica 1,050304 0,995400 1,468589 1,042046 546 Gradiška 0,923100 1,087646 1,164184 0,915843 548 Prijedor 0,859156 0,983879 1,105974 0,852402 549 Prnjavor 1,143664 1,083880 1,421449 1,134672 550 Bijeljina 0,683228 0,653679 0,643449 0,677856 551 Derventa 0,942580 0,893308 0,878643 0,935169 552 Doboj 1,012907 1,066620 1,124046 1,228264 553 Modriča 0,777375 0,818599 0,841522 0,832964 554 Vukosavlje 0,719652 0,714511 0,754691 0,793327 555 Teslić 0,907670 1,204311 1,184541 N/A 556 Ugljevik 0,816903 0,774200 0,761490 0,810480 557 Bratunac 1,225354 1,161300 1,142236 1,215720 558 Srebrenica 2,859160 N/A N/A N/A 560 Trebinje 1,429580 N/A 1,332608 N/A 561 Brčko distrikt BiH 1,044469 1,003812 1,004045 1,036257 562 Grad Mostar 1,189837 1,193971 1,109127 1,180482 N/A: nije primjenjivo Ponderi su uvršteni u svaku bazu podataka i analiza je izvršena ponderisanjem svakog domaćinstva, žene, muškarca i djeteta mlađeg od pet godina s odgovarajućim ponderom uzorka. 48 Nijedno domaćinstvo u opštini Laktaši (547) se nije izjasnilo kao – romsko domaćinstvo, dok je u opštini Gacko (559) terenski tim obaviješten da su romska domaćinstva preselila u periodu između provedbe popisa Roma 2009. godine i provedbe MICS4 istraživanja. 146 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 147 Dodatak B. Spisak osoblja uključenog u istraživanje49 Upravni odbor Danijela Alijagić, UNFPA BiH Ferid Huseinbegović, FMZ Gordana Stojnić, UNHCR BiH Hedina Sijeričić, MLJPI BiH Saliha Đuderija, MLJPI BiH Selma Kazić, UNICEF BiH Tatjana Gajić, MZSZ RS Zdenko Milinović, BHAS Koordinacija istraživanja Dajana Mitrović, podrška koordinaciji istraživanja, BHAS Mirza Puzić, koordinator istraživanja, MLJPI BIH Zoran Husanović, koordinator za obradu podataka, MLJPI BiH Dizajn uzorka Fahrudin Memić , stručnjak za uzorkovanje, konsultant MLJPI BiH Supervizori terenskog rada Ivana Grgić Jasmina Hakić Srđan Čegar Kontrolori terenskog rada Adnan Šubert Haris Mirojević Kenan Hadžiomerović Anketari Adem Fehratović Admir Osmanović Alen Mirković Aldijana Dedić Arif Beganović Dragiša Radić Ismeta Beganović Jasmina Softić Merima Mulaosmanović Mujo Musić Nena Halilović Snježana Mirković 49 Imena su navedena abecednim redom. Mjerači Denis Musić Pašana Halilović Snježana Mirković Unos podataka Supervizor Zoran Husanović, koordinator za obradu podataka, MLJPI BiH Kontrola i editovanje Damir Karahasanović, MLJPI BiH Dragi Popović, MLJPI BiH Operateri Danijela Skakavac Emir Tucaković Suzana Obrenović Vedran Jovančić Podrška organizaciji terenskog rada Alena Tahirović, Ključ Edin Sejdić, Kakanj Husein Softić, Zenica Melisa Demirović, Bihać Mirzet Husić, Travnik Muhamed Beganović, Bijeljina Mujo Fafulić, predsjednik centra „Eur Romalen Kakanj“, Centar za podršku, informiranje i zajedničko djelovanje Pero Martinović, Teslić Raif Alimanović, predsjednik udruženja “Romi i prijatelji” Ilijaš Rajka Zdjelar, Opština Prijedor Redžo Seferović, Zavidovići Sabahudin Tahirović, Jajce Sead Džemaili, Bihać Stanko Marković, Opština Prijedor Željko Kantar, Centar za socijalni rad Prijedor Podrška realizaciji istraživanja Alen Gavranović, regionalni koordinator za romska pitanja, Sarajevo, MLJPI BiH Hedina Sijerčić, regionalna koordinatorica za romska pitanja u BiH, MLJPI BiH Dnevni centar za djecu koja obavljaju rad na ulici Kantona Sarajevo Treneri Glavni treneri Elmedin Muratbegović, stručnjak za metodologiju istraživanja, konsultant MLJPI BiH (Univerzitet u Sarajevo/Centar za istraživanje politika suprotstavljanja kriminalitetu) Fahrudin Memić, stručnjak za uzorkovanje, konsultant MLJPI BiH Podrška Aida Filipović-Hadžiomeragić, stručnjak za ishranu, ZZJZ FBiH Ana Abdelbasit, koordinator istraživanja, konsultant UNICEF-a BiH Dajana Mitrović, stručnjak za anketna istraživanja, BHAS Mirza Puzić, koordinator istraživanja, MLJPI BiH 148 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 149 Finansijska obrada, MLJPI BiH Aida Džihanić Danka Cvijetić Elma Duran Salih Karčić Sead Muminovć Suada Hadžimehmedagić Tamara Ilić UNICEF Ženeva i Njujork Attila Hancioglu, savjetnik, globalni koordinator za MICS, UNICEF, Njujork Ivana Bjelić, stručnjak za statistiku, UNICEF, Njujork Siraj Mahmudlu, stručnjak za monitoring i evaluaciju/regionalni koordinator za MICS, UNICEF-ov regionalni ured za Srednju i Istočnu Evropu i Zajednicu nezavisnih država, Ženeva Turgay Unalan, stručnjak za statistiku i istraživanja, UNICEF, Njujork Yadigar Coşkun, stručnjak za statistiku i monitoring, UNICEF, Njujork Konsultanti Aleksandar Zorić, stručnjak za obradu podataka, regionalni MICS konsultant, UNICEF Ana Abdelbasit, koordinator istraživanja, konsultant UNICEF-a BiH Bo Pedersen, stručnjak za anketna istraživanja, globalni MICS konsultant, UNICEF David Megill, stručnjak za uzorkovanje, globalni MICS konsultant, UNICEF Džejlana Šutković, prevoditeljica Emma Holmberg, stručnjak za anketna istraživanja, regionalni MICS konsultant, UNICEF Fahrudin Memić, stručnjak za uzorkovanje, konsultant UNICEF-a BiH Pierre Martel, stručnjak za anketna istraživanja, regionalni MICS konsultant, UNICEF Shane M. Khan, stručnjak za anketna istraživanja, globalni MICS konsultant, UNICEF Sinan Turkyilmaz, stručnjak za uzorkovanje, regionalni MICS konsultant, UNICEF Dodatak C. Procjena nivoa uzoračkih grešaka Uzorak ispitanika izabran za MICS istraživanje o romskoj populaciji u BiH je samo jedan od uzoraka koji su mogli biti izabrani iz iste populacije, primjenom istog dizajna uzorka i veličine. Svaki od ovih uzoraka dao bi rezultate koji se donekle razlikuju od rezultata izabranog uzorka. Uzoračke greške predstavljaju mjeru varijabilnosti između procjena iz svih mogućih uzoraka. Veličina varijabilnosti nije tačno poznata, ali se može statistički procijeniti na osnovu podataka istraživanja. Prost jednoetapni startificirani uzorak, korišten u MICS istraživanju o romskoj populaciji, uzet je u obzir pri računanju uzoračkih grešaka: gdje je stratum – opština, a primarna jedinica uzorka (PJU) – domaćinstvo (klaster osoba). S obzirom na veliku uzoračku proporciju (1.800/3.784), korišteno je uzorkovanje bez zamjene, kako bi se primijenio faktor korekcije za konačnu populaciju. Tokom procedure za računanje uzoračkih grešaka, specificirana je vjerovatnoća izbora prve etape za svaki stratum (opštinu). Za stratume kod kojih je vjerovatnoća izbora jednaka 1, faktor korekcije za konačnu populaciju je nula (što rezultira varijansom jednakom nula za taj stratum). U ovom dodatku, za svaki od odabranih pokazatelja, prikazane su sljedeće mjere uzoračke greške: z standardna greška (se): uzoračke greške se obično mjere standardnom greškom za određene pokazatelje (srednja vrijednost, proporcija i sl.). Standardna greška je kvadratni korijen varijance statističke procjene. Za procjenu stan dardnih grešaka korištena je Taylor-ova metoda linearizacije, z koeficijent varijacije (se/r) kao relativna mjera greške uzorka predstavlja količnik standardne greške i vrijednosti pokazatelja, z efekat dizajna (deff) je količnik aktuelne varijanse pokazatelja, za dizajn uzorka primijenjen u istraživanju i varijanse hipotetičkog prostog slučajnog uzorka. Kvadratni korijen efekta dizajna (deft) korišten je da pokaže efikasnost primijenjenog dizajna uzorka u odnosu na preciznost. Vrijednost deft od 1,0 ukazuje na to da je primijenjeni dizajn uzorka efikasan kao i prost slučajan uzorak, dok vrijednost deft-a veća od 1,0 ukazuje na povećanje standardne greške zbog primijene kompleksnijeg dizajna uzorka, z granice intervala povjerenja izračunate su da bi se prikazao interval u okviru kojeg se može pretpostaviti da se nalazi prava vrijednosti za populaciju, s izabranim nivoom povjerenja. Za bilo koju statističku procjenu izračunatu na osnovu istraživanja, statistička vrijednost će se nalaziti u okviru, plus ili minus dva puta standardne greške (r + 2.se ili r – 2.se) statističke vrijednosti u 95 procenata svih mogućih uzoraka iste veličine i dizajna. Za izračunavanje uzoračkih grešaka, na osnovu podataka MICS-a, korišten je programski paket SPSS verzija 18, modul Complex Samples. Rezultati su prikazani u narednim tabelama. Na osnovu uzoračkih grešaka koje su prethodno opisane, tabele sadrže i ponderisane i neponderisane vrijednosti nazivnika za svaki pokazatelj. Uzoračke greške izračunate su za pokazatelje od primarnog interesa, na nivou BiH, FBiH, RS, te BD. Među izabranim pokazateljima, pet se odnosi na članove domaćinstva, 19 na žene, deset na muškarce, a 17 na djecu mlađu od pet godina. Svi pokazatelji su predstavljeni u formi proporcija. Tabela SE.1 prikazuje listu pokazatelja za koje su izračunate uzoračke greške, uključujući osnovnu populaciju (nazivnik) za svaki pokazatelj. Tabele od SE.2 do SE.5 prikazuju uzoračke greške po domenama. 150 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 151 Tabela SE.1: Izabrani pokazatelji za koje su izračunate uzoračke greške, istraživanje o romskoj populaciji u BiH Spisak izabranih pokazatelja za koje su izračunate uzoračke greške i osnovna populacija (nazivnik) za svaki pokazatelj, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. MICS4 Pokazatelj Osnovna populacija ČLANOVI DOMAĆINSTVA 4.1 Korištenje poboljšanih izvora vode za piće Svi članovi domaćinstva 4.3 Korištenje poboljšane sanitacije Svi članovi domaćinstva 7.5 Neto stopa pohađanja srednje škole (prilagođena) Djeca srednjoškolskog uzrasta 9.18 Prevalenca djece bez jednog ili oba roditelja Djeca mlađa od 18 godina 8.5 Nasilno discipliniranje Djeca od dvije do 14 godina ŽENE – Trudnice Žene u dobi od 15 do 49 godina 5.2 Rađanje djece u ranoj životnoj dobi Žene u dobi od 20 do 24 godine 5.3 Stopa prevalence kontracepcije Žene u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno udate/žive u zajednici 5.4 Nezadovoljene potrebe Žene u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno udate/žive u zajednici 5.5a Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje jednom od strane stručnog osoblja Žene u dobi od 15 do 49 godina koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja 5.5b Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje četiri puta od strane bilo koga Žene u dobi od 15 do 49 godina koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja 5.7 Pomoć stručne osobe pri porođaju Žene u dobi od 15 do 49 godina koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja 5.8 Porođaji u zdravstvenim ustanovama Žene u dobi od 15 do 49 godina koje su imale živorođeno dijeteu periodu od dvije godine prije istraživanja 5.9 Porođaji carskim rezom Žene u dobi od 15 do 49 godina koje su imale živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja 7.1 Pismenost među ženama u dobi od 15 do 24 godine Žene u dobi od 15 do 24 godine 8.7 Brak prije 18. godine života Žene u dobi od 20 do 49 godina 8.9 Brak između muškarca i više žena (poliginija) Žene u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku/zajednici 9.2 Sveobuhvatno znanje žena u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a Žene u dobi od 15 do 24 godine 9.3 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete Žene u dobi od 15 do 49 godina 9.4 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om Žene u dobi od 15 do 49 godina koje su čule za HIV 9.6 Žene koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja Žene u dobi od 15 do 49 godina 9.7 Seksualno aktivne žene u dobi od 15 do 24 godine koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja Žene u dobi od 15 do 24 godine koje su i male spolni odnos u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja 9.11 Spolni odnos žena dobi 15 do 24 godine prije 15. godine života Žene u dobi od 15 do 24 godine 9.16 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalni partneri Žene u dobi od 15 do 24 godine koje su imale partnera s kojim nisu u braku/ne žive zajedno u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja MUŠKARCI 7.1 Pismenost među muškarcima u dobi od 15 do 24 godine Muškarci u dobi od 15 do 24 godine 8.7 Brak prije 18. godine života Muškarci u dobi od 20 do 49 godina 8.9 Brak između muškarca i više žena (poliginija) Muškarci u dobi od 15 do 49 godina koji su trenutno u braku/zajednici 9.2 Sveobuhvatno znanje muškaraca u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a Muškarci u dobi od 15 do 24 godine 9.3 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete Muškarci u dobi od 15 do 49 godina 9.4 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om Muškarci u dobi od 15 do 49 godina koji su čuli za HIV 9.6 Muškarci koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja Muškarci u dobi od 15 do 49 godina 9.7 Seksualno aktivni muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja Muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja 9.11 Spolni odnos muškaraca dobi od 15 do 24 godine prije 15. godine života Muškarci u dobi od 15 do 24 godine 9.16 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalne partnerice Muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su imali partnericu s kojom nisu u braku/ne žive zajedno u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja MICS4 Pokazatelj Osnovna populacija DJECA MLAĐA OD PET GODINA 2.1a Prevalenca pothranjenosti (manja težina u odnosu na uzrast) Djeca mlađa od pet godina 2.2a Prevalenca niskog rasta (manja visina u odnosu na uzrast) Djeca mlađa od pet godina 2.3a Prevalenca mršavosti (manja težina u odnosu na visinu) Djeca mlađa od pet godina 2.6 Isključivo dojenje do šestog mjeseca života Ukupan broj djece do šest mjeseci 2.14 Dojenje u skladu s uzrastom djeteta Djeca mlađa od dvije godine – Pokrivenost imunizacijom protiv tuberkuloze Djeca uzrasta od 18 do 29 mjeseci – Pokrivenost imunizacijom protiv dječije paralize (poliomijelitis) Djeca uzrasta od 18 do 29 mjeseci – Pokrivenost imunizacijom protiv difterije, tetanusa i velikog kašlja (DTP) Djeca uzrasta od 18 do 29 mjeseci – Pokrivenost imunizacijom protiv morbila, rubeole i parotitisa (MRP) Djeca uzrasta od 18 do 29 mjeseci – Pokrivenost imunizacijom protiv hepatitisa B Djeca uzrasta od 18 do 29 mjeseci – Dijareja tokom prethodne dvije sedmice Djeca mlađa od pet godina – Bolest praćena kašljem tokom prethodne dvije sedmice Djeca mlađa od pet godina 3.8 Primjena oralne rehidracijske terapije uz nastavljeno hranjenje Djeca mlađa od pet godina koja su imala dijareju u protekle dvije sedmice 3.10 Antibiotsko liječenje u slučaju sumnje na upalu pluća Djeca mlađa od pet godina koja su imala suspektnu upalu pluća u protekle dvije sedmice 6.1 Podrška učenju Djeca uzrasta od 36 do 59 mjeseci 6.7 Pohađanje programa obrazovanja u ranom djetinjstvu Djeca uzrasta od 36 do 59 mjeseci 8.1 Upis u matičnu knjigu rođenih Djeca mlađa od pet godina 152 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 153 Tabela SE.2: Uzoračke greške: ukupni uzorak, istraživanje o romskoj populaciji Standardne greške, koeficijenti varijacije, efekti dizajna (deff), kvadratni korijeni efekta dizajna (deft) i granice intervala povjerenja za izabrane pokazatelje   MICS pokazatelj Vrijednost (r) Standardna greška (se) Koeficijent varijacije (se/r) Efekat dizajna (deff) Kvadratni korijen efekta dizajna (deft) Ponderisani broj Neponde- risani broj Granice intervala povjerenja r - 2se r + 2se ČLANOVI DOMAĆINSTVA Korištenje poboljšanih izvora vode za piće 4.1 0,9741 0,00291 0,003 0,517 0,719 5.852 1.544 0,968 0,980 Korištenje poboljšane sanitacije 4.3 0,7311 0,00886 0,012 0,616 0,785 5.852 1.544 0,714 0,748 Neto stopa pohađanja srednje škole (prilagođena) 7.5 0,2258 0,01350 0,060 0,518 0,720 495 498 0,199 0,252 Prevalenca djece bez jednog ili oba roditelja 9.18 0,0427 0,00468 0,110 1,358 1,165 2.521 2.538 0,033 0,052 Nasilno discipliniranje 8.5 0,5764 0,01337 0,023 0,632 0,795 1.846 864 0,550 0,603 ŽENE Trudnice – 0,0611 0,00497 0,081 0,595 0,771 1.380 1.380 0,051 0,071 Rađanje djece u ranoj životnoj dobi 5.2 0,3102 0,02136 0,069 0,544 0,737 258 256 0,268 0,352 Stopa prevalence kontracepcije 5.3 0,2481 0,00924 0,037 0,449 0,670 981 982 0,230 0,266 Nezadovoljene potrebe 5.4 0,2841 0,01064 0,037 0,546 0,739 981 982 0,263 0,305 Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje jednom od strane stručnog osoblja 5.5a 0,7906 0,01712 0,022 0,471 0,686 263 267 0,757 0,824 Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje četiri puta od strane bilo koga 5.5b 0,6202 0,02118 0,034 0,507 0,712 263 267 0,578 0,662 Pomoć stručne osobe pri porođaju 5.7 0,9871 0,00463 0,005 0,447 0,668 263 267 0,978 0,996 Porođaji u zdravstvenim ustanovama 5.8 0,9901 0,00418 0,004 0,474 0,689 263 267 0,982 0,998 Porođaji carskim rezom 5.9 0,1316 0,01509 0,115 0,530 0,728 263 267 0,102 0,161 Pismenost žena u dobi od 15 do 24 godine 7.1 0,6886 0,01500 0,022 0,538 0,734 510 514 0,659 0,718 Brak prije 18. godine života 8.7 0,4826 0,01102 0,023 0,545 0,739 1.127 1.122 0,461 0,504 Brak između muškarca i više žena (poliginija) 8.9 0,0100 0,00247 0,246 0,601 0,776 981 982 0,005 0,015 Sveobuhvatno znanje žena u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a 9.2 0,0886 0,00877 0,099 0,489 0,699 510 514 0,071 0,106 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete 9.3 0,4154 0,00994 0,024 0,561 0,749 1.380 1.380 0,396 0,435 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om 9.4 0,0647 0,00654 0,101 0,657 0,810 924 930 0,052 0,078 Žene koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 9.6 0,0173 0,00304 0,176 0,750 0,866 1.380 1.380 0,011 0,023 Seksualno aktivne žene u dobi od 15 do 24 godine koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 9.7 0,0195 0,00530 0,273 0,463 0,680 313 315 0,009 0,030 Spolni odnos žena dobi od 15 do 24 godine prije 15. godine života 9.11 0,1201 0,01024 0,085 0,509 0,713 510 514 0,100 0,140 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalni partneri 9.16 * * * * * 41 39 * *   MICS pokazatelj Vrijednost (r) Standardna greška (se) Koeficijent varijacije (se/r) Efekat dizajna (deff) Kvadratni korijen efekta dizajna (deft) Ponderisani broj Neponde- risani broj Granice intervala povjerenja r - 2se r + 2se MUŠKARCI Pismenost među muškarcima u dobi od 15 do 24 godine 7.1 0,9041 0,00909 0,010 0,556 0,746 585 584 0,886 0,922 Brak prije 18. godine života 8.7 0,2053 0,00866 0,042 0,530 0,728 1.157 1.155 0,188 0,222 Brak s više žena (poliginija) 8.9 0,0045 0,00168 0,376 0,574 0,757 901 906 0,001 0,008 Sveobuhvatno znanje muškaraca u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a 9.2 0,2087 0,01274 0,061 0,573 0,757 585 584 0,184 0,234 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete 9.3 0,4076 0,00992 0,024 0,593 0,770 1.456 1.456 0,388 0,427 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om 9.4 0,1380 0,00830 0,060 0,620 0,787 1.062 1.070 0,122 0,154 Muškarci koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 9.6 0,0142 0,00228 0,161 0,542 0,736 1.456 1.456 0,010 0,019 Seksualno aktivni muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 9.7 0,0226 0,00596 0,264 0,614 0,784 384 383 0,011 0,034 Spolni odnos muškaraca dobi od 15 do 24 godine prije 15. godine života 9.11 0,1419 0,01007 0,071 0,485 0,697 585 584 0,122 0,162 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalne partnerice 9.16 0,4896 0,02282 0,047 0,442 0,665 214 213 0,445 0,535 DJECA MLAĐA OD PET GODINA Prevalenca pothranjenosti (manja težina u odnosu na uzrast) 2.1a 0,0880 0,00862 0,098 0,665 0,816 718 719 0,071 0,105 Prevalenca niskog rasta (manja visina u odnosu na uzrast) 2.2a 0,2106 0,01222 0,058 0,621 0,788 689 692 0,187 0,235 Prevalenca mršavosti (manja težina u odnosu na visinu) 2.3a 0,0833 0,00771 0,093 0,533 0,730 682 686 0,068 0,098 Isključivo dojenje do šestog mjeseca života 2.6 0,2234 0,02989 0,134 0,376 0,613 74 74 0,163 0,284 Dojenje u skladu s uzrastom djeteta 2.14 0,3985 0,02112 0,053 0,544 0,737 292 293 0,357 0,440 Pokrivenost imunizacijom protiv tuberkuloze – 0,8565 0,02142 0,025 0,538 0,733 145 145 0,814 0,899 Pokrivenost imunizacijom protiv dječije paralize (poliomijelitis) – 0,1518 0,01931 0,127 0,405 0,637 141 141 0,114 0,190 Pokrivenost imunizacijom protiv difterije, tetanusa i velikog kašlja (DTP) – 0,1368 0,01813 0,133 0,376 0,613 138 136 0,101 0,173 Pokrivenost imunizacijom protiv morbila, rubeole i parotitisa (MRP) – 0,2489 0,02574 0,103 0,475 0,689 137 135 0,198 0,300 Pokrivenost imunizacijom protiv hepatitisa B – 0,1614 0,01986 0,123 0,411 0,641 142 142 0,122 0,201 Dijareja tokom prethodne dvije sedmice – 0,1501 0,00992 0,066 0,576 0,759 748 748 0,131 0,170 Bolest praćena kašljem tokom prethodne dvije sedmice – 0,0958 0,00851 0,089 0,624 0,790 748 748 0,079 0,113 Primjena oralne rehidracijske terapije uz nastavljeno hranjenje 3.8 0,5207 0,03285 0,063 0,445 0,667 112 104 0,455 0,586 Antibiotsko liječenje u slučaju sumnje na upalu pluća 3.10 0,7486 0,03870 0,052 0,525 0,725 72 67 0,670 0,827 Podrška učenju 6.1 0,6615 0,01689 0,026 0,387 0,622 306 305 0,628 0,695 Pohađanje programa obrazovanja u ranom djetinjstvu 6.7 0,0149 0,00698 0,469 1,009 1,005 306 305 0,001 0,029 Upis u matičnu knjigu rođenih 8.1 0,9581 0,00613 0,006 0,699 0,836 748 748 0,946 0,970 (*) Broj neponderisanih slučajeva je manji od 50. 154 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 155 Tabela SE.3: Uzoračke greške: FBiH, istraživanje o romskoj populaciji Standardne greške, koeficijenti varijacije, efekti dizajna (deff), kvadratni korijeni efekta dizajna (deft) i granice intervala povjerenja za izabrane pokazatelje   MICS pokazatelj Vrijednost (r) Standardna greška (se) Koeficijent varijacije (se/r) Efekat dizajna (deff) Kvadratni korijen efekta dizajna (deft) Ponderisani broj Neponde- risani broj Granice intervala povjerenja r - 2se r + 2se ČLANOVI DOMAĆINSTVA Korištenje poboljšanih izvora vode za piće 4.1 0,9678 0,00369 0,004 0,502 0,709 4.543 1.147 0,961 0,975 Korištenje poboljšane sanitacije 4.3 0,7135 0,01059 0,015 0,629 0,793 4.543 1.147 0,693 0,734 Neto stopa pohađanja srednje škole (prilagođena) 7.5 0,2263 0,01570 0,069 0,536 0,732 397 382 0,195 0,257 Prevalenca djece bez jednog ili oba roditelja 9.18 0,0349 0,00442 0,127 1,069 1,034 1.937 1.846 0,026 0,044 Nasilno discipliniranje 8.5 0,6180 0,01521 0,025 0,621 0,788 1.406 634 0,588 0,648 ŽENE Trudnice – 0,0662 0,00593 0,090 0,592 0,770 1.085 1.041 0,055 0,078 Rađanje djece u ranoj životnoj dobi 5.2 0,3029 0,02432 0,080 0,563 0,750 211 202 0,255 0,351 Stopa prevalence kontracepcije 5.3 0,1915 0,01009 0,053 0,482 0,694 766 734 0,172 0,211 Nezadovoljene potrebe 5.4 0,3217 0,01294 0,040 0,562 0,750 766 734 0,296 0,347 Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje jednom od strane stručnog osoblja 5.5a 0,7937 0,01993 0,025 0,480 0,693 207 199 0,754 0,833 Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje četiri puta od strane bilo koga 5.5b 0,5948 0,02526 0,042 0,524 0,724 207 199 0,545 0,645 Pomoć stručne osobe pri porođaju 5.7 0,9902 0,00518 0,005 0,546 0,739 207 199 0,980 1,000 Porođaji u zdravstvenim ustanovama 5.8 0,9941 0,00451 0,005 0,682 0,826 207 199 0,985 1,003 Porođaji carskim rezom 5.9 0,1469 0,01823 0,124 0,525 0,725 207 199 0,111 0,183 Pismenost žena u dobi od 15 do 24 godine 7.1 0,6988 0,01702 0,024 0,540 0,735 408 393 0,665 0,732 Brak prije 18. godine života 8.7 0,4819 0,01286 0,027 0,562 0,750 887 850 0,457 0,507 Brak između muškarca i više žena (poliginija) 8.9 0,0085 0,00272 0,320 0,643 0,802 766 734 0,003 0,014 Sveobuhvatno znanje žena u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a 9.2 0,0835 0,01011 0,121 0,523 0,723 408 393 0,064 0,103 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete 9.3 0,3828 0,01142 0,030 0,574 0,758 1.085 1.041 0,360 0,405 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om 9.4 0,0754 0,00832 0,110 0,659 0,812 692 665 0,059 0,092 Žene koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 9.6 0,0201 0,00375 0,186 0,740 0,860 1.085 1.041 0,013 0,027 Seksualno aktivne žene u dobi od 15 do 24 godine koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 9.7 0,0198 0,00655 0,331 0,539 0,734 254 244 0,007 0,033 Spolni odnos žena dobi od 15 do 24 godine prije 15. godine života 9.11 0,1190 0,01166 0,098 0,508 0,713 408 393 0,096 0,142 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalni partneri 9.16 * * * * * 31 29 * *   MICS pokazatelj Vrijednost (r) Standardna greška (se) Koeficijent varijacije (se/r) Efekat dizajna (deff) Kvadratni korijen efekta dizajna (deft) Ponderisani broj Neponde- risani broj Granice intervala povjerenja r - 2se r + 2se MUŠKARCI Pismenost među muškarcima u dobi od 15 do 24 godine 7.1 0,9067 0,01021 0,011 0,572 0,756 473 465 0,887 0,927 Brak prije 18. godine života 8.7 0,2023 0,01003 0,050 0,552 0,743 908 886 0,183 0,222 Brak s više žena (poliginija) 8.9 0,0048 0,00206 0,432 0,614 0,784 707 688 0,001 0,009 Sveobuhvatno znanje muškaraca u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a 9.2 0,2280 0,01515 0,066 0,605 0,778 473 465 0,198 0,258 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete 9.3 0,4217 0,01138 0,027 0,597 0,773 1.151 1.126 0,399 0,444 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om 9.4 0,1716 0,01032 0,060 0,601 0,775 819 803 0,151 0,192 Muškarci koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 9.6 0,0157 0,00264 0,168 0,508 0,712 1.151 1.126 0,011 0,021 Seksualno aktivni muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 9.7 0,0197 0,00591 0,299 0,547 0,740 311 304 0,008 0,031 Spolni odnos muškaraca dobi od 15 do 24 godine prije 15. godine života 9.11 0,1255 0,01103 0,088 0,514 0,717 473 465 0,104 0,147 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalne partnerice 9.16 0,4759 0,02563 0,054 0,434 0,659 168 166 0,425 0,527 DJECA MLAĐA OD PET GODINA Prevalenca pothranjenosti (manja težina u odnosu na uzrast) 2.1a 0,0876 0,00997 0,114 0,645 0,803 547 520 0,068 0,107 Prevalenca niskog rasta (manja visina u odnosu na uzrast) 2.2a 0,2290 0,01424 0,062 0,570 0,755 521 497 0,201 0,257 Prevalenca mršavosti (manja težina u odnosu na visinu) 2.3a 0,0807 0,00915 0,113 0,554 0,744 515 492 0,063 0,099 Isključivo dojenje do šestog mjeseca života 2.6 0,2127 0,03219 0,151 0,316 0,562 55 52 0,147 0,279 Dojenje u skladu s uzrastom djeteta 2.14 0,4135 0,02452 0,059 0,533 0,730 227 216 0,365 0,462 Pokrivenost imunizacijom protiv tuberkuloze – 0,9003 0,02407 0,027 0,626 0,791 105 98 0,852 0,948 Pokrivenost imunizacijom protiv dječije paralize (poliomijelitis) – 0,1275 0,02015 0,158 0,347 0,589 102 96 0,087 0,168 Pokrivenost imunizacijom protiv difterije, tetanusa i velikog kašlja (DTP) – 0,1151 0,01916 0,166 0,335 0,579 101 94 0,077 0,153 Pokrivenost imunizacijom protiv morbila, rubeole i parotitisa (MRP) – 0,2569 0,03133 0,122 0,478 0,691 101 94 0,194 0,320 Pokrivenost imunizacijom protiv hepatitisa B – 0,1382 0,02238 0,162 0,395 0,629 101 95 0,093 0,183 Dijareja tokom prethodne dvije sedmice – 0,1779 0,01239 0,070 0,566 0,752 570 540 0,154 0,202 Bolest praćena kašljem tokom prethodne dvije sedmice – 0,1106 0,01043 0,094 0,596 0,772 570 540 0,090 0,131 Primjena oralne rehidracijske terapije uz nastavljeno hranjenje 3.8 0,5289 0,03574 0,068 0,466 0,683 101 92 0,457 0,600 Antibiotsko liječenje u slučaju sumnje na upalu pluća 3.10 0,7681 0,04248 0,055 0,567 0,753 63 57 0,682 0,854 Podrška učenju 6.1 0,7679 0,01896 0,025 0,436 0,660 229 217 0,730 0,805 Pohađanje programa obrazovanja u ranom djetinjstvu 6.7 0,0158 0,00883 0,561 1,087 1,043 229 217 -0,002 0,033 Upis u matičnu knjigu rođenih 8.1 0,9563 0,00718 0,008 0,666 0,816 570 540 0,942 0,970 (*) Broj neponderisanih slučajeva je manji od 50. 156 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 157 Tabela SE.4: Uzoračke greške: RS, istraživanje o romskoj populaciji Standardne greške, koeficijenti varijacije, efekti dizajna (deff), kvadratni korijeni efekta dizajna (deft) i granice intervala povjerenja za izabrane pokazatelje   MICS pokazatelj Vrijednost (r) Standardna greška (se) Koeficijent varijacije (se/r) Efekat dizajna (deff) Kvadratni korijen efekta dizajna (deft) Ponderisani broj Neponde- risani broj Granice intervala povjerenja r - 2se r + 2se ČLANOVI DOMAĆINSTVA Korištenje poboljšanih izvora vode za piće 4.1 0,9945 0,00272 0,003 0,437 0,661 1.027 327 0,989 1,000 Korištenje poboljšane sanitacije 4.3 0,7382 0,01835 0,025 0,568 0,754 1.027 327 0,702 0,774 Neto stopa pohađanja srednje škole (prilagođena) 7.5 0,2697 0,02937 0,109 0,434 0,659 81 100 0,211 0,328 Prevalenca djece bez jednog ili oba roditelja 9.18 0,0731 0,01325 0,181 1,451 1,205 447 561 0,047 0,099 Nasilno discipliniranje 8.5 0,4348 0,02963 0,068 0,654 0,809 334 184 0,376 0,493 ŽENE Trudnice – 0,0470 0,00950 0,202 0,538 0,734 224 268 0,028 0,066 Rađanje djece u ranoj životnoj dobi 5.2 * * * * * 32 39 * * Stopa prevalence kontracepcije 5.3 0,4256 0,02331 0,055 0,424 0,652 159 192 0,380 0,472 Nezadovoljene potrebe 5.4 0,1716 0,01817 0,106 0,444 0,666 159 192 0,136 0,207 Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje jednom od strane stručnog osoblja 5.5a 0,7712 0,03162 0,041 0,295 0,543 41 53 0,708 0,835 Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje četiri puta od strane bilo koga 5.5b 0,6824 0,03561 0,052 0,304 0,552 41 53 0,611 0,754 Pomoć stručne osobe pri porođaju 5.7 0,9664 0,01418 0,015 0,322 0,567 41 53 0,938 0,995 Porođaji u zdravstvenim ustanovama 5.8 0,9664 0,01418 0,015 0,322 0,567 41 53 0,938 0,995 Porođaji carskim rezom 5.9 0,0779 0,02298 0,295 0,382 0,618 41 53 0,032 0,124 Pismenost žena u dobi od 15 do 24 godine 7.1 0,6501 0,03356 0,052 0,470 0,686 77 96 0,583 0,717 Brak prije 18. godine života 8.7 0,4325 0,02311 0,053 0,457 0,676 179 211 0,387 0,478 Brak između muškarca i više žena (poliginija) 8.9 0,0082 0,00362 0,439 0,306 0,553 159 192 0,001 0,015 Sveobuhvatno znanje žena u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a 9.2 0,1313 0,02023 0,154 0,341 0,584 77 96 0,091 0,172 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete 9.3 0,5527 0,02099 0,038 0,476 0,690 224 268 0,511 0,594 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om 9.4 0,0311 0,00858 0,276 0,517 0,719 180 213 0,014 0,048 Žene koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 9.6 0,0091 0,00466 0,510 0,641 0,800 224 268 0,000 0,018 Seksualno aktivne žene u dobi od 15 do 24 godine koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 9.7 0,0280 0,00029 0,010 0,000 0,012 39 50 0,027 0,029 Spolni odnos žena dobi od 15 do 24 godine prije 15. godine života 9.11 0,1130 0,02053 0,182 0,400 0,632 77 96 0,072 0,154 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalni partneri 9.16 * * * * * 5 6 * *   MICS pokazatelj Vrijednost (r) Standardna greška (se) Koeficijent varijacije (se/r) Efekat dizajna (deff) Kvadratni korijen efekta dizajna (deft) Ponderisani broj Neponde- risani broj Granice intervala povjerenja r - 2se r + 2se MUŠKARCI Pismenost među muškarcima u dobi od 15 do 24 godine 7.1 0,8794 0,02264 0,026 0,469 0,685 91 98 0,834 0,925 Brak prije 18. godine života 8.7 0,1629 0,01596 0,098 0,400 0,632 195 215 0,131 0,194 Brak s više žena (poliginija) 8.9 0,0046 0,00286 0,626 0,294 0,543 141 165 -0,001 0,010 Sveobuhvatno znanje muškaraca u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a 9.2 0,1232 0,01604 0,130 0,231 0,481 91 98 0,091 0,155 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete 9.3 0,3574 0,02079 0,058 0,499 0,706 241 266 0,316 0,398 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om 9.4 0,0316 0,01013 0,321 0,722 0,849 192 216 0,012 0,052 Muškarci koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 9.6 0,0106 0,00558 0,528 0,789 0,888 241 266 0,000 0,022 Seksualno aktivni muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 9.7 0,0465 0,02481 0,534 0,833 0,913 55 61 -0,004 0,097 Spolni odnos muškaraca dobi od 15 do 24 godine prije 15. godine života 9.11 0,2387 0,02764 0,116 0,408 0,639 91 98 0,183 0,294 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalne partnerice 9.16 * * * * * 40 41 * * DJECA MLAĐA OD PET GODINA Prevalenca pothranjenosti (manja težina u odnosu na uzrast) 2.1a 0,0684 0,01706 0,249 0,667 0,817 117 147 0,034 0,102 Prevalenca niskog rasta (manja visina u odnosu na uzrast) 2.2a 0,1429 0,02505 0,175 0,733 0,856 115 144 0,093 0,193 Prevalenca mršavosti (manja težina u odnosu na visinu) 2.3a 0,0598 0,01108 0,185 0,315 0,561 116 145 0,038 0,082 Isključivo dojenje do šestog mjeseca života 2.6 * * * * * 12 16 * * Dojenje u skladu s uzrastom djeteta 2.14 0,3499 0,04453 0,127 0,532 0,729 49 62 0,260 0,439 Pokrivenost imunizacijom protiv tuberkuloze – * * * * * 26 33 * * Pokrivenost imunizacijom protiv dječije paralize (poliomijelitis) – * * * * * 25 31 * * Pokrivenost imunizacijom protiv difterije, tetanusa i velikog kašlja (DTP) – * * * * * 23 28 * * Pokrivenost imunizacijom protiv morbila, rubeole i parotitisa (MRP) – * * * * * 23 28 * * Pokrivenost imunizacijom protiv hepatitisa B – * * * * * 26 33 * * Dijareja tokom prethodne dvije sedmice – 0,0727 0,01554 0,214 0,548 0,740 123 154 0,042 0,104 Bolest praćena kašljem tokom prethodne dvije sedmice – 0,0626 0,01732 0,277 0,782 0,884 123 154 0,028 0,097 Primjena oralne rehidracijske terapije uz nastavljeno hranjenje 3.8 * * * * * 9 10 * * Antibiotsko liječenje u slučaju sumnje na upalu pluća 3.10 * * * * * 8 9 * * Podrška učenju 6.1 0,4231 0,03472 0,082 0,301 0,549 49 62 0,353 0,493 Pohađanje programa obrazovanja u ranom djetinjstvu 6.7 0,0189 0,01339 0,707 0,589 0,768 49 62 -0,008 0,046 Upis u matičnu knjigu rođenih 8.1 0,9641 0,01072 0,011 0,509 0,713 123 154 0,943 0,985 (*) Broj neponderisanih slučajeva je manji od 50. 158 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 159 Tabela SE.5: Uzoračke greške: BD, istraživanje o romskoj populaciji Standardne greške, koeficijenti varijacije, efekti dizajna (deff), kvadratni korijeni efekta dizajna (deft) i granice intervala povjerenja za izabrane pokazatelje   MICS pokazatelj Vrijednost (r) Standardna greška (se) Koeficijent varijacije (se/r) Efekat dizajna (deff) Kvadratni korijen efekta dizajna (deft) Ponderisani broj Neponderisani broj Granice intervala povjerenja r - 2se r + 2se ČLANOVI DOMAĆINSTVA Korištenje poboljšanih izvora vode za piće 4.1 1,0000 0,00000 0,000 N/A N/A 282 70 1,000 1,000 Korištenje poboljšane sanitacije 4.3 0,9889 0,00863 0,009 0,468 0,684 282 70 0,972 1,006 Neto stopa pohađanja srednje škole (prilagođena) 7.5 * * * * * 17 16 * * Prevalenca djece bez jednog ili oba roditelja 9.18 0,0534 0,03997 0,748 4,107 2,026 137 131 -0,027 0,134 Nasilno discipliniranje 8.5 * * * * * 107 46 * * ŽENE Trudnice – 0,0282 0,01538 0,546 0,605 0,778 71 71 -0,003 0,059 Rađanje djece u ranoj životnoj dobi 5.2 * * * * * 15 15 * * Stopa prevalence kontracepcije 5.3 0,5179 0,05209 0,101 0,598 0,773 56 56 0,413 0,622 Nezadovoljene potrebe 5.4 0,0893 0,02973 0,333 0,598 0,773 56 56 0,030 0,149 Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje jednom od strane stručnog osoblja 5.5a * * * * * 15 15 * * Pokrivenost prenatalnom zaštitom – najmanje četiri puta od strane bilo koga 5.5b * * * * * 15 15 * * Pomoć stručne osobe pri porođaju 5.7 * * * * * 15 15 * * Porođaji u zdravstvenim ustanovama 5.8 * * * * * 15 15 * * Porođaji carskim rezom 5.9 * * * * * 15 15 * * Pismenost žena u dobi od 15 do 24 godine 7.1 * * * * * 25 25 * * Brak prije 18. godine života 8.7 0,6393 0,04452 0,070 0,516 0,718 61 61 0,550 0,729 Brak između muškarca i više žena (poliginija) 8.9 0,0357 0,01935 0,542 0,598 0,773 56 56 -0,003 0,074 Sveobuhvatno znanje žena u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a 9.2 * * * * * 25 25 * * Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete 9.3 0,4789 0,04634 0,097 0,602 0,776 71 71 0,386 0,572 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om 9.4 0,0385 0,02016 0,524 0,560 0,748 52 52 -0,002 0,079 Žene koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 9.6 0,0000 0,00000 0,000 N/A N/A 71 71 0,000 0,000 Seksualno aktivne žene u dobi od 15 do 24 godine koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja 9.7 * * * * * 21 21 * * Spolni odnos žena dobi od 15 do 24 godine prije 15. godine života 9.11 * * * * * 25 25 * * Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalni partneri 9.16 * * * * * 4 4 * *   MICS pokazatelj Vrijednost (r) Standardna greška (se) Koeficijent varijacije (se/r) Efekat dizajna (deff) Kvadratni korijen efekta dizajna (deft) Ponderisani broj Neponderisani broj Granice intervala povjerenja r - 2se r + 2se MUŠKARCI Pismenost među muškarcima u dobi od 15 do 24 godine 7.1 * * * * * 21 21 * * Brak prije 18. godine života 8.7 0,4074 0,05023 0,123 0,554 0,744 54 54 0,307 0,508 Brak s više žena (poliginija) 8.9 0,0000 0,00000 0,000 N/A N/A 53 53 0,000 0,000 Sveobuhvatno znanje muškaraca u dobi od 15 do 24 godine o prevenciji HIV-a 9.2 * * * * * 21 21 * * Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete 9.3 0,3438 0,05146 0,150 0,740 0,860 64 64 0,241 0,447 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om 9.4 0,0000 0,00000 0,000 N/A N/A 51 51 0,000 0,000 Muškarci koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 9.6 0,0000 0,00000 0,000 N/A N/A 64 64 0,000 0,000 Seksualno aktivni muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su testirani na HIV i koji su upoznati s rezultatom testiranja 9.7 * * * * * 18 18 * * Spolni odnos muškaraca dobi od 15 do 24 godine prije 15. godine života 9.11 * * * * * 21 21 * * Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalne partnerice 9.16 * * * * * 6 6 * * DJECA MLAĐA OD PET GODINA Prevalenca pothranjenosti (manja težina u odnosu na uzrast) 2.1a 0,1346 0,03995 0,297 0,699 0,836 54 52 0,053 0,216 Prevalenca niskog rasta (manja visina u odnosu na uzrast) 2.2a 0,1765 0,05133 0,291 0,907 0,952 53 51 0,072 0,281 Prevalenca mršavosti (manja težina u odnosu na visinu) 2.3a * * * * * 51 49 * * Isključivo dojenje do šestog mjeseca života 2.6 * * * * * 6 6 * * Dojenje u skladu s uzrastom djeteta 2.14 * * * * * 16 15 * * Pokrivenost imunizacijom protiv tuberkuloze – * * * * * 15 14 * * Pokrivenost imunizacijom protiv dječije paralize (poliomijelitis) – * * * * * 15 14 * * Pokrivenost imunizacijom protiv difterije, tetanusa i velikog kašlja (DTP) – * * * * * 15 14 * * Pokrivenost imunizacijom protiv morbila, rubeole i parotitisa (MRP) – * * * * * 13 13 * * Pokrivenost imunizacijom protiv hepatitisa B – * * * * * 15 14 * * Dijareja tokom prethodne dvije sedmice – 0,0370 0,01974 0,533 0,579 0,761 56 54 -0,003 0,077 Bolest praćena kašljem tokom prethodne dvije sedmice – 0,0185 0,01452 0,784 0,615 0,784 56 54 -0,011 0,048 Primjena oralne rehidracijske terapije uz nastavljeno hranjenje 3.8 * * * * * 2 2 * * Antibiotsko liječenje u slučaju sumnje na upalu pluća 3.10 * * * * * 1 1 * * Podrška učenju 6.1 * * * * * 27 26 * * Pohađanje programa obrazovanja u ranom djetinjstvu 6.7 * * * * * 27 26 * * Upis u matičnu knjigu rođenih 8.1 0,9630 0,02849 0,030 1,206 1,098 56 54 0,905 1,021 (*) Broj neponderisanih slučajeva je manji od 50. N/A: nije primjenjivo 160 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 161 Dodatak D. Tabele o kvaliteti podataka Tabela DQ.1: Raspodjela članova domaćinstava prema dobi Raspodjela članova domaćinstava za svako godište prema spolu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Muškarci Žene Muškarci Žene Broj Procenat Broj Procenat Broj Procenat Broj Procenat 0 81 2,7 61 2,1 45 36 1,2 37 1,3 1 81 2,7 68 2,4 46 34 1,1 40 1,4 2 70 2,3 83 2,9 47 25 0,9 29 1,0 3 97 3,2 75 2,6 48 24 0,8 27 0,9 4 69 2,3 68 2,4 49 33 1,1 21 0,7 5 82 2,7 75 2,6 50 38 1,3 38 1,3 6 72 2,4 74 2,6 51 29 1,0 28 1,0 7 74 2,5 59 2,1 52 22 0,7 36 1,3 8 63 2,1 68 2,4 53 23 0,8 16 0,6 9 56 1,9 54 1,9 54 23 0,8 23 0,8 10 78 2,6 65 2,3 55 21 0,7 25 0,9 11 76 2,5 76 2,7 56 15 0,5 13 0,5 12 56 1,9 73 2,6 57 18 0,6 25 0,9 13 67 2,2 67 2,3 58 13 0,4 16 0,6 14 76 2,6 71 2,5 59 13 0,4 16 0,6 15 67 2,2 43 1,5 60 14 0,5 11 0,4 16 62 2,1 65 2,3 61 13 0,4 14 0,5 17 74 2,5 73 2,5 62 10 0,3 12 0,4 18 59 2,0 42 1,5 63 11 0,4 9 0,3 19 61 2,0 59 2,1 64 7 0,2 8 0,3 20 75 2,5 63 2,2 65 9 0,3 7 0,2 21 74 2,5 61 2,1 66 3 0,1 2 0,1 22 55 1,8 58 2,0 67 5 0,2 8 0,3 23 57 1,9 45 1,6 68 5 0,2 10 0,4 24 52 1,7 42 1,5 69 2 0,1 7 0,2 25 57 1,9 55 1,9 70 4 0,1 6 0,2 26 55 1,8 45 1,6 71 5 0,2 4 0,1 27 40 1,3 32 1,1 72 7 0,2 6 0,2 28 42 1,4 42 1,5 73 2 0,1 2 0,1 29 43 1,4 44 1,5 74 0 0,0 1 0,0 30 53 1,8 36 1,3 75 4 0,1 2 0,1 31 36 1,2 41 1,4 76 4 0,1 1 0,1 32 39 1,3 34 1,2 77 2 0,1 6 0,2 33 27 0,9 38 1,3 78 1 0,0 2 0,1 34 32 1,1 39 1,4 79 4 0,1 3 0,1 35 39 1,3 35 1,2 80 1 0,0 2 0,1 36 40 1,3 32 1,1 81 1 0,0 3 0,1 37 40 1,3 30 1,1 82 0 0,0 2 0,1 38 23 0,8 51 1,8 83 0 0,0 1 0,0 39 29 1,0 39 1,4 84 1 0,0 0 0,0 40 30 1,0 36 1,3 85+ 0 0,0 1 0,0 41 36 1,2 33 1,1 42 45 1,5 28 1,0 NZ/nedostaje 1 0,0 0 0,0 43 26 0,9 28 1,0 44 40 1,4 32 1,1 Ukupno 2.992 100,0 2.860 100,0 Tabela DQ.2: Raspodjela podobnih i anketiranih žena prema dobi Ženski članovi domaćinstva u dobi od deset do 54 godine, anketirane žene u dobi od 15 do 49 godina i procenat podobnih anketiranih žena, prema petogodišnjim dobnim grupama, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Ženski članovi domaćinstva u dobi od deset do 54 godine Anketirane žene u dobi od 15 do 49 godina Procenat podobnih anketiranih žena (Stopa anketiranja)Broj Broj Procenat Dob (u godinama) 10-14 351 N/A N/A N/A 15-19 282 253 18,3 89,5 20-24 270 259 18,8 96,0 25-29 218 206 15,0 94,7 30-34 188 185 13,4 98,4 35-39 188 181 13,2 96,7 40-44 157 146 10,6 92,9 45-49 154 147 10,7 95,8 50-54 140 N/A N/A N/A Ukupno (15-49) 1.456 1.377 100,0 94,6   Omjer 50-54 : 45-49     0,91 N/A: nije primjenjivo Tabela DQ.2M: Raspodjela podobnih i anketiranih muškaraca prema dobi Muški članovi domaćinstva u dobi od deset do 54 godine, anketirani muškarci u dobi od 15 do 49 godina i procenat podobnih anketiranih muškaraca, prema petogodišnjim dobnim grupama, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Muški članovi domaćinstva u dobi od deset do 54 godine Anketirani muškarci u dobi od 15 do 49 godina Procenat podobnih anketiranih muškaraca (Stopa anketiranja)Broj Broj Procenat Dob (u godinama) 10-14 353 N/A N/A N/A 15-19 323 302 20,6 93,4 20-24 313 288 19,7 92,2 25-29 238 224 15,3 94,0 30-34 187 174 11,9 93,1 35-39 171 165 11,2 96,2 40-44 177 173 11,8 97,5 45-49 153 142 9,6 92,5 50-54 134 N/A N/A N/A Ukupno (15-49) 1.562 1.467 100,0 93,9   Omjer 50-54 : 45-49     0,88 N/A: nije primjenjivo Tabela DQ.3: Raspodjela djece mlađe od pet godina u domaćinstvu i upitnika za djecu mlađu od pet godina prema dobi Djeca-članovi domaćinstva mlađa od osam godina, djeca mlađa od pet godina čije su majke/staratelji anketirani i procenat djece mlađe od pet godina čije su majke/staratelji anketirani, prema dobi, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Djeca-članovi domaćinstava mlađa od osam godina Anketirana djeca mlađa od pet godina Procenat podobne anketirane djece mlađe od pet godina (Stopa anketiranja)Broj Broj Procenat Dob (u godinama) 0 142 141 19,0 98,9 1 149 147 19,8 98,5 2 153 151 20,3 98,6 3 172 169 22,8 98,2 4 137 135 18,2 98,1 5 157 N/A N/A N/A 6 147 N/A N/A N/A 7 134 N/A N/A N/A Ukupno (0-4) 754 742 100,0 98,5   Omjer 5:4 1,14 N/A: nije primjenjivo 162 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 163 Tabela DQ.4: Stope anketiranja žena prema socioekonomskim karakteristikama domaćinstava Ženski članovi domaćinstva u dobi od 15 do 49 godina, anketirane žene u dobi od 15 do 49 godina i procenat podobnih anketiranih žena, prema socioekonomskim karakteristikama domaćinstva, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Ženski članovi domaćinstva u dobi od 15 do 49 godina Anketirane žene u dobi od 15 do 49 godina Procenat podobnih žena koje su anketirane (Stopa anketiranja) Broj Procenat Broj Procenat Administrativne jedinice FBiH 1.144 78,6 1.089 79,1 95,2 RS 237 16,2 214 15,5 90,5 BD 75 5,2 74 5,4 98,6 Veličina domaćinstva 1-3 članova 407 28,0 388 28,2 95,3 4-6 članova 800 55,0 758 55,0 94,7 7+ članova 249 17,1 231 16,8 93,1 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 337 23,2 320 23,2 94,8 Osnovno 902 62,0 857 62,2 95,0 Srednje+ 217 14,9 201 14,6 92,5 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 254 17,4 242 17,6 95,3 Drugi kvintil 275 18,9 254 18,4 92,2 Srednji kvintil 301 20,7 280 20,3 93,2 Četvrti kvintil 283 19,4 270 19,6 95,7 Najbogatiji 344 23,6 331 24,0 96,2 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 830 57,0 776 56,3 93,6 Najbogatijih 40 procenata 626 43,0 601 43,7 96,0 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 824 56,6 786 57,1 95,4 Drugi 629 43,2 588 42,7 93,5 Bez odgovora/ne zna 3 0,2 3 0,2 100,0 Ukupno 1.456 100,0 1.377 100,0 94,6 Tabela DQ.4M: Stope anketiranja muškaraca prema socioekonomskim karakteristikama domaćinstava Muški članovi domaćinstva u dobi od 15 do 49 godina, anketirani muškarci u dobi od 15 do 49 godina i procenat podobnih anketiranih muškaraca, prema socioekonomskim karakteristikama domaćinstva, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Muški članovi domaćinstva u dobi od 15 do 49 godina Anketirani muškarci u dobi od 15 do 49 godina Procenat podobnih muškaraca koji su anketirani (Stopa anketiranja) Broj Procenat Broj Procenat Administrativne jedinice FBiH 1.235 79,0 1.182 80,6 95,8 RS 258 16,5 218 14,8 84,3 BD 69 4,4 67 4,6 97,0 Veličina domaćinstva 1-3 članova 451 28,9 431 29,4 95,6 4-6 članova 828 53,0 769 52,5 93,0 7+ članova 284 18,2 266 18,2 94,0 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 340 21,7 320 21,8 94,4 Osnovno 985 63,0 930 63,4 94,5 Srednje+ 238 15,2 216 14,8 91,0 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 264 16,9 252 17,2 95,6 Drugi kvintil 285 18,3 262 17,9 92,0 Srednji kvintil 338 21,6 320 21,8 94,9 Četvrti kvintil 336 21,5 316 21,6 94,2 Najbogatiji 339 21,7 315 21,5 92,9 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 887 56,8 835 56,9 94,2 Najbogatijih 40 procenata 675 43,2 632 43,1 93,6 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 889 56,9 850 57,9 95,6 Drugi 671 43,0 615 42,0 91,7 Bez odgovora/ne zna 2 0,1 2 0,1 100,0 Ukupno 1.562 100,0 1.467 100,0 93,9 164 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 165 Tabela DQ.5: Stope anketiranja djece mlađe od pet godina prema socioekonomskim karakteristikama domaćinstava Djeca-članovi domaćinstva koja su mlađa od pet godina, popunjeni upitnici za djecu i procenat djece mlađe od pet godina za koju je popunjen upitnik, prema socioekonomskim karakteristikama domaćinstva, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.     Djeca-članovi domaćinstva mlađa od pet godina Djeca mlađa od pet godina za koju je popunjen upitnik Procenat podobne anketirane djece mlađe od pet godina (Stopa anketiranja)Broj Procenat Broj Procenat Administrativne jedinice FBiH 574 76,1 567 76,3 98,7 RS 123 16,4 119 16,1 96,5 BD 56 7,5 56 7,6 100,0 Veličina domaćinstva 1-3 članova 136 18,1 136 18,4 100,0 4-6 članova 444 58,8 436 58,7 98,2 7+ članova 174 23,1 170 23,0 98,0 Nivo obrazovanja nositelja domaćinstva Bez formalnog obrazovanja 209 27,8 209 28,2 100,0 Osnovno 442 58,6 432 58,2 97,7 Srednje+ 103 13,6 101 13,6 98,5 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 222 29,5 215 28,9 96,6 Drugi kvintil 180 23,9 179 24,2 99,6 Srednji kvintil 124 16,5 121 16,3 97,4 Četvrti kvintil 125 16,6 125 16,9 100,0 Najbogatiji 102 13,5 102 13,7 100,0 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 527 69,8 515 69,4 97,9 Najbogatijih 40 procenata 227 30,2 227 30,6 100,0 Maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 457 60,7 452 60,9 98,8 Drugi 296 39,2 290 39,0 98,0 Bez odgovora/ne zna 1 0,1 1 0,1 100,0 Ukupno 754 100,0 742 100,0 98,5 Tabela DQ.6: Cjelovitost izvještavanja Procenat opservacija kojima nedostaju podaci za odabrana pitanja i pokazatelje, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Upitnik i vrsta podataka koji nedostaju Referentna grupa Procent s odgovorima koji nedostaju/ koji su nepotpuni* Broj slučajeva Domaćinstvo Dob Svi članovi domaćinstva 0,0 5.864 Vrijeme početka intervjua Sva anketirana domaćinstva 0,0 1.544 Vrijeme kraja intervjua Sva anketirana domaćinstva 0,0 1.544   Žene Datum rođenja žene Sve žene u dobi od 15 do 49 godina Samo mjesec 0,6 1.380 Mjesec i godina 0,3 1.380 Datum prvog porođaja Sve žene u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile najmanje jedno živorođeno dijete Samo mjesec 2,5 1.003 Mjesec i godina 1,0 1.003 Pune godine od prvog porođaja Sve žene u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile najmanje jedno živorođeno dijete, a kod kojih nije poznata godina prvog porođaja 12,2 10 Datum posljednjeg porođaja Sve žene u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile živorođeno dijete u protekle dvije godine Samo mjesec 0,5 1.003 Mjesec i godina 0,3 1.003 Datum prvog stupanja u brak/zajednicu Sve žene u dobi od 15 do 49 godina koje su se udavale Samo mjesec 15,8 1.121 Mjesec i godina 8,0 1.121 Dob prilikom prvog stupanja u brak/zajednicu Sve žene u dobi od 15 do 49 godina koje su se udavale, a kod kojih nije poznata godina prvog vjenčanja/stupanja u zajednicu 0,5 1.121 Dob prilikom prvog spolnog odnosa Sve žene u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos 0,3 331 Vrijeme proteklo od posljednjeg spolnog odnosa Sve žene u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos 0,3 331 Vrijeme početka intervjua Sve anketirane žene 0,1 1.380 Vrijeme kraja intervjua Sve anketirane žene 0,2 1.380   Muškarci Datum rođenja muškarca Svi muškarci u dobi od 15 do 49 godina Samo mjesec 0,1 1.456 Mjesec i godina 0,0 1.456 Datum prvog stupanja u brak/zajednicu Svi muškarci u dobi od 15 do 49 godina koji su se ženili   Samo mjesec 11,5 985 Mjesec i godina 1,9 985 Dob prilikom prvog stupanja u brak/zajednicu Svi muškarci u dobi od 15 do 49 godina koji su se ženili, a kod kojih nije poznata godina prvog vjenčanja/stupanja u zajednicu 1,3 985 Dob prilikom prvog spolnog odnosa Svi muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos 0,2 409 Vrijeme proteklo od posljednjeg spolnog odnosa Svi muškarci u dobi od 15 do 24 godine koji su imali spolni odnos 0,5 409 Vrijeme početka intervjua Svi anketirani muškarci 0,1 1.456 Vrijeme kraja intervjua Svi anketirani muškarci 0,1 1.456   Djeca mlađa od pet godina Datum rođenja djeteta Sva djeca mlađa od pet godina Samo mjesec 0,4 748 Mjesec i godina 0,0 748 Antropometrija Sva djeca mlađa od pet godina Težina 3,4 748 Visina 5,9 748 Težina i visina 3,4 748 Vrijeme početka intervjua Sva djeca mlađa od pet godina 0,1 748 Vrijeme kraja intervjua Sva djeca mlađa od pet godina 0,1 748 * Uključujući i odgovor „Ne znam” 166 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 167 Tabela D Q .7: Cjelovitost podataka za antropom etrijske pokazatelje Raspodjela djece m lađe od pet godina prem a cjelovitosti podataka potrebnih za priprem u antropom etrijskih pokazatelja, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.–2012.    Validna težina i datum rođenja Razlog za isključenje iz analize U kupno Procenat djece isključene iz analize Broj djece m lađe od pet godina Težina nije izm jerena N epotpun datum rođenja Težina nije izm jerena, nepotpun datum rođenja O značeni slučajevi (ekstrem i) Težina prem a uzrastu   <6 m jeseci 98,6 1,4 0,0 0,0 0,0 100,0 1,4 74 6-11 m jeseci 94,4 5,6 0,0 0,0 0,0 100,0 5,6 71 12-23 m jeseca 94,6 4,7 0,7 0,0 0,0 100,0 5,4 148 24-35 m jeseci 100,0 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 0,0 150 36-47 m jeseci 95,3 3,5 1,2 0,0 0,0 100,0 4,7 172 48-59 m jeseci 94,0 4,5 0,8 0,0 0,8 100,0 6,0 133 U kupno 96,1 3,2 0,5 0,0 0,1 100,0 3,9 748     Validna visina i datum rođenja Razlog za isključenje iz analize U kupno Procenat djece isključene iz analize Broj djece m lađe od pet godina Visina nije izm jerena N epotpun datum rođenja Visina nije izm jerena, nepotpun datum rođenja O značeni slučajevi (ekstrem i) Visina prem a uzrastu   <6 m jeseci 93,2 2,7 0,0 0,0 4,1 100,0 6,8 74 6-11 m jeseci 85,9 9,9 0,0 0,0 4,2 100,0 14,1 71 12-23 m jeseca 89,2 9,5 0,7 0,0 0,7 100,0 10,8 148 24-35 m jeseci 97,3 0,7 0,0 0,0 2,0 100,0 2,7 150 36-47 m jeseci 91,9 5,8 1,2 0,0 1,2 100,0 8,1 172 48-59 m jeseci 94,7 4,5 0,8 0,0 0,0 100,0 5,3 133 U kupno 92,5 5,3 0,5 0,0 1,6 100,0 7,5 748     Validna težina i visina Razlog za isključenje iz analize U kupno Procenat djece isključene iz analize Broj djece m lađe od pet godina Težina nije izm jerena Visina nije izm jerena Visina i težina nisu izm jerene O značeni slučajevi (ekstrem i) Težina u odnosu na visinu   <6 m jeseci 93,2 0,0 1,4 1,4 4,1 100,0 6,8 74 6-11 m jeseci 85,9 0,0 4,2 5,6 4,2 100,0 14,1 71 12-23 m jeseca 88,5 0,0 4,7 4,7 1,4 100,0 10,8 148 24-35 m jeseci 96,7 0,0 0,7 0,0 2,7 100,0 3,3 150 36-47 m jeseci 91,3 0,0 2,3 3,5 1,7 100,0 7,6 172 48-59 m jeseci 89,5 0,0 0,0 4,5 5,3 100,0 9,8 133 U kupno 91,2 0,0 2,1 3,2 2,9 100,0 8,3 748 Tabela DQ.9: Opservacija mjesta za pranje ruku Procenat mjesta za pranje ruku koje su anketara pregledali u svim anketiranim domaćinstvima, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Mjesto za pranje ruku Ukupno Broj anketiranih domaćinstavaOpservirano Nije opservirano Ne nalazi se u stambenoj jedinici ili na imanju Nije data dozvola da se vidi mjesto Drugo Administrativne jedinice FBiH 94,1 4,1 0,0 1,7 100,0 1.147 RS 95,7 3,4 0,0 0,9 100,0 327 BD 100,0 0,0 0,0 0,0 100,0 70 Kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 80,2 14,1 0,0 5,7 100,0 298 Drugi kvintil 95,3 3,1 0,0 1,6 100,0 318 Srednji kvintil 97,8 1,6 0,0 0,3 100,0 315 Četvrti kvintil 99,7 0,3 0,0 0,0 100,0 301 Najbogatiji 100,0 0,0 0,0 0,0 100,0 312 Indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 91,3 6,1 0,0 2,5 100,0 931 Najbogatijih 40 procenata 99,8 0,2 0,0 0,0 100,0 613 Ukupno 94,7 3,8 0,0 1,5 100,0 1.544 Tabela DQ.10: Opservacija rodnih listova djece mlađe od pet godina Procentualna raspodjela djece mlađe od pet godina prema prisustvu rodnog lista i procenat rodnih listova koji su viđeni, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Dijete nema rodni list Dijete ima rodni list Ne zna/ bez odgovora Ukupno Procenat rodnih listova koje su anketari vidjeli (1)/ (1+2)*100 Broj djece mlađe od pet godina Anketari vidjeli (1) Anketari nisu vidjeli (2) Administrativne jedinice   FBiH 6,9 74,4 18,7 0,0 100,0 79,9 540 RS 5,2 70,1 24,7 0,0 100,0 74,0 154 BD 3,7 96,3 0,0 0,0 100,0 100,0 54 Dob djeteta (u godinama)   0 14,0 71,3 14,7 0,0 100,0 82,9 143 1 3,4 74,5 22,1 0,0 100,0 77,1 149 2 4,0 79,5 16,6 0,0 100,0 82,8 151 3 5,2 77,9 16,9 0,0 100,0 82,2 172 4 5,3 71,4 23,3 0,0 100,0 75,4 133 Ukupno 6,3 75,1 18,6 0,0 100,0 80,2 748 168 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 169 Tabela DQ.11: Opservacija kartona za vakcinaciju Procentualna raspodjela djece mlađe od pet godina prema prisustvu kartona za vakcinaciju i procenat kartona za vakcinaciju koji su viđeni, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Dijete nema karton za vakcinaciju Dijete ima karton za vakcinaciju Ne zna/ nedostaje Ukupno Procenat kartona za vakcinaciju koje su anketari vidjeli (1)/(1+2)*100 Broj djece mlađe od pet godina Dijete je prije imalo karton za vakcinaciju Nikada nije imalo karton za vakcinaciju Anketari vidjeli (1) Anketari nisu vidjeli (2) Administrativne jedinice   FBiH 5,0 18,0 33,7 20,2 0,4 100,0 62,5 540 RS 4,5 13,0 42,2 13,6 0,0 100,0 75,6 154 BD 0,0 1,9 61,1 1,9 0,0 100,0 97,1 54 Dob djeteta (u godinama)   0 2,1 16,1 39,2 16,8 0,7 100,0 70,0 143 1 5,4 16,1 42,3 14,8 0,7 100,0 74,1 149 2 3,3 16,6 36,4 20,5 0,0 100,0 64,0 151 3 5,8 14,5 32,0 20,3 0,0 100,0 61,1 172 4 6,0 15,8 38,3 14,3 0,0 100,0 72,9 133 Ukupno 4,5 15,8 37,4 17,5 0,3 100,0 68,1 748 Tabela DQ.12: Prisustvo majke u domaćinstvu i osoba s kojom je popunjavan Upitnik za djecu mlađu od pet godina Raspodjela djece mlađe od pet godina prema tome da li im majka živi u istom domaćinstvu i osoba s kojom je popunjavan Upitnik za djecu mlađu od pet godina, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Majka živi u domaćinstvu Majka ne živi u domaćinstvu Ukupno Broj djece mlađe od pet godinaAnketirana majka Anketiran otac Anketirana druga odrasla ženska osoba Anketirana druga odrasla muška osoba Dob (u godinama) 0 97,6 0,7 0,8 0,8 100,0 142 1 98,2 0,5 1,2 0,0 100,0 149 2 93,2 0,6 4,6 1,6 100,0 153 3 93,8 2,8 2,7 0,7 100,0 172 4 94,5 3,5 0,6 1,4 100,0 137 Ukupno 95,4 1,7 2,1 0,9 100,0 754 Tabela DQ.13: Izbor djece uzrasta od dvije do 14 godina za modul o discipliniranju djece Procenat domaćinstava s najmanje dvoje djece uzrasta od dvije do 14 godina u kojima je izvršen tačan izbor jednog djeteta za modul o discipliniranju djece, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012.   Procenat domaćinstava u kojima je izvršen tačan izbor djeteta Broj domaćinstava s dva ili više djece uzrasta od dvije do 14 godina Administrativne jedinice   FBiH 95,8 384 RS 92,0 112 BD 93,9 33 Broj djece uzrasta od dvije do 14 godina   2 96,2 263 3 96,6 145 4 91,4 70 5+ 88,2 51 Ukupno 94,9 529 Ta be la D Q .1 4: P oh ađ an je š ko le p re m a do bi Ra sp od je la p op ul ac ije č la no va d om ać in st av a u do bi o d pe t d o 24 g od in e pr em a ni vo u ob ra zo va nj a i r az re da k oj i p oh ađ aj u u sa da šn jo j ( ili n aj sk or ijo j) šk ol sk oj g od in i, is tr až iv an je o ro m sk oj p op ul ac iji u Bi H , 2 01 1. –2 01 2. N e po ha đa šk ol u Tr en ut no p oh ađ a Be z od go vo ra / ne z na U ku pn o Br oj č la no va do m ać in st va Pr ed šk ol sk o ob ra zo va nj e O sn ov na š ko la Ra zr ed Sr ed nj a šk ol a Ra zr ed Vi še o d sr ed nj e šk ol e 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 Be z od go vo ra D ob n a po če tk u šk ol sk e go di ne (u g od in am a) 5 91 ,2 2, 4 4, 8 1, 7 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 13 2 6 50 ,0 2, 6 41 ,4 6, 1 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 15 8 7 33 ,3 0, 8 20 ,1 42 ,5 3, 3 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 12 9 8 28 ,3 0, 0 8, 9 20 ,5 37 ,9 4, 3 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 11 7 9 21 ,6 0, 0 5, 3 8, 6 19 ,5 38 ,4 6, 1 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 5 10 0, 0 13 2 10 19 ,4 0, 0 1, 9 ,7 9, 5 28 ,4 36 ,4 3, 6 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 14 3 11 20 ,9 0, 0 1, 5 2, 5 4, 7 10 ,1 27 ,5 26 ,7 6, 2 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 14 3 12 24 ,2 0, 0 1, 0 1, 6 4, 9 7, 5 7, 1 18 ,6 31 ,3 3, 8 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 12 0 13 34 ,6 0, 0 0, 5 0, 0 2, 4 1, 2 6, 3 5, 2 23 ,4 23 ,1 2, 6 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 6 10 0, 0 14 7 14 36 ,3 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 3, 9 7, 1 8, 9 23 ,9 11 ,2 8, 7 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 13 8 15 56 ,7 0, 0 2, 6 1, 6 0, 0 0, 0 0, 0 1, 0 7, 8 8, 8 0, 0 16 ,5 5, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 11 4 16 64 ,6 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 2, 2 3, 4 3, 6 0, 0 11 ,6 9, 4 5, 2 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 12 7 17 72 ,3 0, 0 0, 7 0, 0 1, 5 0, 0 0, 0 0, 0 0, 6 0, 6 0, 0 4, 0 7, 9 10 ,2 0, 9 0, 5 0, 0 0, 7 10 0, 0 14 5 18 81 ,3 0, 0 1, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 1, 6 3, 8 8, 8 3, 4 0, 0 0, 0 0, 0 10 0, 0 10 9 19 89 ,7 0, 0 0, 0 0, 7 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 1, 8 4, 6 1, 1 0, 0 1, 2 0, 8 10 0, 0 11 0 20 96 ,6 0, 0 0, 0 0, 0 0, 8 0, 0 0, 0 0, 8 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 6 0, 0 0, 0 1, 3 0, 0 10 0, 0 14 6 21 93 ,6 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 2, 2 0, 0 0, 0 1, 1 0, 0 3, 1 0, 0 10 0, 0 12 3 22 96 ,4 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 8 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 1, 0 0, 0 0, 0 1, 7 0, 0 10 0, 0 11 0 23 98 ,1 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 1, 2 0, 0 0, 0 0, 0 0, 7 0, 0 10 0, 0 99 24 98 ,2 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 0, 0 1, 8 0, 0 10 0, 0 10 5 170 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 171 Tabela DQ.15: Odnos spolova na rođenju kod rođene djece i žive djece Odnos spolova (broj muške djece na 100 ženske dece) kod rođene djece (na rođenju), žive djece i preminule djece, a prema dobi žena, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Rođena djeca Živa djeca Preminula djeca Broj žena Broj rođenih sinova Broj rođenih kćerki Odnos spolova na rođenju Broj rođenih sinova Broj rođenih kćerki Odnos spolova Broj rođenih sinova Broj rođenih kćerki Odnos spolova Dob (u godinama) 15-19 50 40 1,25 49 40 1,23 1 0 – 258 20-24 179 151 1,19 175 150 1,17 4 1 4,00 256 25-29 243 209 1,16 233 206 1,13 10 3 3,33 205 30-34 301 273 1,10 295 265 1,11 6 8 0,75 185 35-39 334 311 1,07 322 303 1,06 12 8 1,50 181 40-44 258 222 1,16 246 216 1,14 12 6 2,00 148 45-49 287 245 1,17 277 237 1,17 10 8 1,25 147 Ukupno 1.652 1.451 1,16 1.597 1.417 1,14 55 34 2,14 1.380 Grafikon DQ.1: Ukupan broj ženske i muške populacije u domaćinstvima prema dobi, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.–2012. Dodatak E. Pokazatelji MICS4 o romskoj populaciji u BiH: brojnici i nazivnici MICS4 POKAZATELJ [M] Modul50 Brojnik Nazivnik MDG51 1. SMRTNOST DJECE 1.1 Stopa smrtnosti djece do pet godina CM Vjerovatnoća smrtnosti do navršene 5. godine MDG 4.1 1.2 Stopa smrtnosti dojenčadi CM Vjerovatnoća smrtnosti do navršene 1. godine MDG 4.2 2. ISHRANA 2.1a 2.1b Prevalenca pothranjenosti (manja težina u odnosu na uzrast) AN Broj djece mlađe od pet godina čija je težina: (a) za dvije standardne devijacije (umjereno i ozbiljno), (b) za više od tri standardne devijacije (ozbiljno) ispod medijane težine za uzrast prema standardu SZO-a. Ukupan broj djece mlađe od pet godina MDG 1.8 2.2a 2.2b Prevalenca niskog rasta (manja visina u odnosu na uzrast) AN Broj djece mlađe od pet godina čija je visina: (a) za dvije standardne devijacije (umjereno i ozbiljno), (b) za više od tri standardne devijacije (ozbiljno) ispod medijane visine za uzrast prema standardu SZO-a. Ukupan broj djece mlađe od pet godina 2.3a 2.3b Prevalenca mršavosti (manja težina u odnosu na visinu) AN Broj djece mlađe od pet godina čija je težina u odnosu na visinu (a) za dvije standardne devijacije (umjereno i ozbiljno), (b) za više od tri standardne devijacije (ozbiljno) ispod medijane težine u odnosu na visinu za uzrast prema standardu SZO-a. Ukupan broj djece mlađe od pet godina 2.4. Djeca ikada dojena MN Broj žena sa živorođenom djecom u periodu od dvije godine prije istraživanja koje su dojile dijete bilo kada u tom periodu Ukupan broj žena sa živorođenom djecom u periodu od dvije godine prije istraživanja 2.5 Rani početak dojenja MN Broj žena sa živorođenom djecom u periodu od dvije godine prije istraživanja, koje su stavile novorođenu bebu na prsa u roku od sat vremena nakon porođaja Ukupan broj žena sa živorođenom djecom u periodu od dvije godine prije istraživanja 2.6 Isključivo dojenje do šestog mjeseca života BF Broj dojenčadi mlađe od šest mjeseci koja su isključivo dojena52 Ukupan broj dojenčadi mlađe od šest mjeseci 2.7 Nastavljeno dojenje nakon navršene prve godine života BF Broj djece uzrasta od 12 do 15 mjeseci koja doje Ukupan broj djece uzrasta od 12 do 15 mjeseci 2.8 Nastavljeno dojenje do druge godine života BF Broj djece uzrasta od 20 do 23 mjeseca koja doje Ukupan broj djece uzrasta od 20 do 23 mjeseca [M] Pokazatelj je izračunat i za muškarce iste dobne grupe. Računanje je izvedeno korištenjem modula iz „Upitnika za muškarce“. 50 Neki pokazatelji su kreirani korištenjem pitanja iz nekoliko modula. U takvim slučajevima, prikazan je samo modul (moduli) koji posjeduje najviše potrebnih informacija. 51 MDG pokazatelji, od februara 2010. godine 52 Djeca koja doje i ne uzimaju neku drugu tečnost ili hranu, s izuzetkom rastvora za oralnu rehidraciju, vitamina, suplemenata vitamina minerala i lijekova. Dob (u godinama) Broj Muškarci Žene 172 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 173 MICS4 POKAZATELJ Modul Brojnik Nazivnik MDG 2.9 Pretežno dojenje do šestog mjeseca života BF Broj dojenčadi mlađe od šest mjeseci kojima je dojenje bilo glavni izvor ishrane53 tokom prethodnog dana Ukupan broj dojenčadi mlađe od šest mjeseci 2.10 Period trajanja dojenja BF Dob u mjesecima kada 50 procenata djece u uzrastu od 0 do 35 mjeseci nije dobilo majčino mlijeko tokom prethodnog dana 2.11 Hranjenje na flašicu s cuclom BF Broj djece mlađe od dvije godine koja su hranjena na flašicu tokom prethodnog dana Ukupan broj djece mlađe od dvije godine 2.12 Uvođenje čvrste, polučvrste ili meke/ kašaste hrane BF Broj dojenčadi uzrasta od šest do osam mjeseci koja su dobila čvrstu, polučvrstu ili meku/kašastu hranu tokom prethodnog dana Ukupan broj dojenčadi uzrasta od šest do osam mjeseci 2.13 Minimalna učestalost hranjenja BF Broj djece uzrasta od šest do 23 mjeseca koja dobijaju čvrstu, polučvrstu i meku/kašastu hranu (i mliječnu ishranu za djecu koja ne doje) minimalan broj puta54 ili više, u skladu s tim da li doje ili ne, tokom prethodnog dana Ukupan broj djece uzrasta od šest do 23 mjeseca 2.14 Dojenje u skladu s uzrastom djeteta BF Broj djece mlađe od dvije godine koja su dojena u skladu s uzrastom55 tokom prethodnog dana Ukupan broj djece mlađe od dvije godine 2.15 Učestalost hranjenja mlijekom djece koja ne doje BF Broj djece koja ne doje uzrasta od šest do 23 mjeseca koja su dobila najmanje dva obroka na bazi mlijeka tokom prethodnog dana Ukupan broj djece koja ne doje uzrasta od šest do 23 mjeseca 2.18 Niska porođajna težina novorođenčadi MN Broj posljednje živorođene djece u periodu od dvije godine prije istraživanja koja su težila manje od 2.500 grama po rođenju Ukupan broj posljednje živorođene djece u periodu od dvije godine prije istraživanja 2.19 Novorođenčad vagana nakon porođaja MN Broj posljednje živorođene djece u periodu od dvije godine prije istraživanja koja su vagana nakon rođenja Ukupan broj posljednje živorođene djece u periodu od dvije godine prije istraživanja 3. ZDRAVLJE DJECE 3.1 Pokrivenost imunizacijom protiv tuberkuloze IM Broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci56 koja su dobila BCG vakcinu do navršene godine dana života Ukupan broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseca 3.2 Pokrivenost imunizacijom protiv dječije paralize (poliomijelitis) IM Broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci koja su dobila IPV3/OPV3 vakcinu do navršene godine dana života Ukupan broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseca 3.3 Pokrivenost imunizacijom protiv difterije, tetanusa i velikog kašlja (DTP) IM Broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci koja su dobila DTP3 vakcinu do navršene godine dana života Ukupan broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseca 3.4 Pokrivenost imunizacijom protiv morbila, rubeole i parotitisa (MRP)56 IM Broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci koja su dobila vakcinu protiv morbila, rubeole i parotitisa (MRP) do navršenih 18 mjeseci Ukupan broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseca MDG 4.3 3.5 Pokrivenost imunizacijom protiv hepatitisa B IM Broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseci koja su primila treću dozu vakcine protiv hepatitisa do navršene godine dana života Ukupan broj djece uzrasta od 18 do 29 mjeseca MICS4 POKAZATELJ Modul Brojnik Nazivnik MDG 3.8 Primjena oralne rehidracijske terapije uz nastavljeno hranjenje CA Broj djece mlađe od pet godina koja su imala dijareju u prethodne dvije sedmice koja su primila tretman za oralnu rehidraciju (rastvor za oralnu rehidraciju ili više tekućine) i nastavila jesti tokom perioda dijareje Ukupan broj djece mlađe od pet godina koja su imala dijareju u prethodne dvije sedmice 3.9 Traženje pomoći u slučaju sumnje na upalu pluća CA Broj djece mlađe od pet godina kod koje je postojala sumnja na upalu pluća u prethodne dvije sedmice, a koja su odvedena kod odgovarajućeg zdravstvenog radnika Ukupan broj djece mlađe od pet godina kod koje je postojala sumnja na upalu pluća u prethodne dvije sedmice 3.10 Antibiotsko liječenje u slučaju sumnje na upalu pluća CA Broj djece mlađe od pet godina kod koje je postojala sumnja na upalu pluća u prethodne dvije sedmice, a koja su primila antibiotike Ukupan broj djece mlađe od pet godina kod koje je postojala sumnja na upalu pluća u prethodne dvije sedmice 3.11 Čvrsto gorivo HC Broj članova u domaćinstvima koja koriste čvrsta goriva kao glavne energente za pripremanje hrane Ukupan broj članova u domaćinstvima koja koriste čvrsta goriva kao glavne energente za pripremanje hrane 4. VODA I SANITACIJA 4.1 Korištenje poboljšanih izvora vode za piće WS Broj članova u domaćinstvima u kojima se koriste poboljšani izvori vode za piće Ukupan broj članova u domaćinstvima MDG 7.8 4.2 Pročišćavanje (kondicioniranje) vode za piće WS Broj članova domaćinstava u domaćinstvima koja koriste nepoboljšanu vodu za piće i koja na adekvatan način pročišćavaju vodu Ukupan broj članova u domaćinstvima koja koriste nepoboljšane izvore vode za piće 4.3 Korištenje poboljšane sanitacije WS Broj članova domaćinstava koji koriste poboljšane toalete koje ne dijele s drugima Ukupan broj članova domaćinstava MDG 7.9 4.4 Sigurno uklanjanje dječijih fekalija CA Broj djece mlađe od tri godine čija je posljednja stolica uklonjena na bezbjedan način Ukupan broj djece tri od dvije godine 4.5 Mjesto za pranje ruku HW Broj domaćinstava koja imaju posebno mjesto za pranje ruku s dostupnim sapunom i vodom Ukupan broj domaćinstava 4.6 Dostupnost sapuna HW Broj domaćinstava sa sapunom bilo gdje u domaćinstvu Ukupan broj domaćinstava 5. REPRODUKTIVNO ZDRAVLJE 5.1 Stopa rađanja među adolescenticama CM Dobno-specifična stopa fertiliteta kod žena u dobi od 15 do 19 godina u periodu od jedne godine prije istraživanja MDG 5.4 5.2 Rađanje u ranoj životnoj dobi CM Broj žena u dobi od 20 do 24 godine koje su imale barem jedno živorođeno dijete prije svoje 18. godine Ukupan broj žena u dobi od 20 do 24 godine 5.3 Stopa prevalence kontracepcije CP Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku ili zajednici i koje koriste (ili čiji partner koristi) neku metodu kontracepcije (bilo modernu ili tradicionalnu) Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku ili zajednici MDG 5.3 5.4 Nezadovoljene potrebe58 UN Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku ili zajednici i koje su plodne te žele veći razmak između porođaja ili žele ograničiti broj djece i koje trenutno ne koriste kontracepciju Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su trenutno u braku ili zajednici MDG 5.6 5.5a 5.5b Pokrivenost prenatalnom zaštitom MN Broj žena u dobi od 15 do 49 godina kojima je pružena prenatalna zaštita u periodu od dvije godine prije istraživanja: (a) najmanje jednom od strane stručnog osoblja, (b) najmanje četiri puta od strane bilo koga. Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja MDG 5.5 53 Djeca koja doje i uzimaju određene tečnosti (vodu i tečnosti na bazi vode, obredne tečnosti, rastvor za oralnu rehidraciju, kapi, vitamine, minerale i lijekove), ali ne uzimaju ništa drugo (a posebno ne mlijeko koje nije ljudskog porijekla i tečnosti na bazi hrane). 54 Djeca koja doje: čvrsta, polučvrsta ili meka/kašasta hrana, dva puta za djecu uzrasta od šest do osam mjeseci, tri puta za djecu uzrasta od devet do 23 mjeseca; Djeca koja ne doje: čvrsta, polučvrsta ili meka/kašasta hrana, mliječna ishrana, četiri puta za djecu uzrasta od šest do 23 mjeseca. 55 Djeca mlađa od šest mjeseci koja su isključivo dojena i djeca uzrasta od šest do 23 mjeseca koja su dojena i koja su jela čvrstu, polučvrstu ili meku/ kašastu hranu. 56 Pokazatelji 3.1, 3.2, 3.3, 3.4 i 3.5 su u MICS4 za BiH izračunati za djecu uzrasta 18 do 29 mjeseci, a mogu biti izračunati i za drugu grupu djece, kao što je uzrast od 12 do 23 mjeseca ili 15 do 26 mjeseci, ovisno o rasporedu imunizacije. 57 U MICS4 BiH se ovaj pokazatelj računa na osnovu MRP vakcine protiv morbila, rubeole i parotitisa. 58 Vidjeti priručnik za MICS4 za detaljnije objašnjenje. 174 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 175 MICS4 POKAZATELJ Modul Brojnik Nazivnik MDG 5.6 Sadržaj prenatalne zaštite MN Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja, a kojima je izmjeren pritisak, uzet uzorak urina i krvi tokom posljednje trudnoće Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja 5.7 Prisustvo stručne osobe pri porođaju MN Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja, a kojima je na porođaju pomagalo stručno medicinsko osoblje Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja MDG 5.2 5.8 Porođaji u zdravstvenim ustanovama MN Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja, a koje su se porodile u zdravstvenoj ustanovi Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile živorođeno dijete u periodu od dvije godine prije istraživanja 5.9 Porođaji carskim rezom MN Broj živorođene djece koja su rođena carskim rezom u periodu od dvije godine prije istraživanja (odnosi se na posljednje rođeno dijete) Ukupan broj porođaja živorođene djece u periodu od dvije godine prije istraživanja (odnosi se na posljednji porođaj) 6. RAZVOJ DJETETA 6.1 Podrška učenju EC Broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci s kojima je neka odrasla osoba u posljednja tri dana bila uključena u četiri ili više aktivnosti koje podupiru učenje i spremnost za školu Ukupan broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci 6.2 Očeva podrška učenju EC Broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci čiji je otac u posljednja tri dana bio uključen u jednu ili više aktivnosti koje podupiru učenje i spremnost za školu Ukupan broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci 6.3 Podrška učenju: knjige za djecu EC Broj djece mlađe od pet godina koja imaju tri ili više dječijih knjiga Ukupan broj djece mlađe od pet godina 6.4 Podrška učenju: predmeti za igru EC Broj djece mlađe od pet godina koja imaju dva ili više predmeta za igru Ukupan broj djece mlađe od pet godina 6.5 Neadekvatan nadzor djece EC Broj djece mlađe od pet godina koja su ostavljena sama kod kuće ili ostavljena da se o njima brine drugo dijete mlađe od deset godina, duže od jednog sata, barem jednom u proteklih sedam dana Ukupan broj djece mlađe od pet godina 6.6 Indeks ranog rasta i razvoja djece EC Broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci koja su dostigla očekivani nivo razvoja u domeni pismenosti/ poznavanja brojeva, fizičkoj domeni, socijalnoj i emocionalnoj domeni i domeni učenja Ukupan broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci 6.7 Pohađanje programa obrazovanja u ranom djetinjstvu EC Broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci koja pohađaju program obrazovanja u ranom djetinjstvu Ukupan broj djece uzrasta od 36 do 59 mjeseci 7. PISMENOST I OBRAZOVANJE 7.1 Stopa pismenosti među ženama u dobi od 15 do 24 godine [M] WB Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su mogle pročitati kratku jednostavnu rečenicu o svakodnevnom životu ili koje su pohađale srednju školu ili viši nivo obrazovanja Ukupan broj žena u dobi od 15 do 24 godine MDG 2.3 7.2 Spremnost za školu ED Broj djece koja pohađaju prvi razred osnovne škole, a koja su pohađala predškolsko obrazovanje u prethodnoj školskoj godini Ukupan broj djece koja pohađaju prvi razred osnovne škole MICS4 POKAZATELJ Modul Brojnik Nazivnik MDG 7.3 Neto stopa prijema u osnovne škole ED Broj djece uzrasta za upis u osnovnu školu koja su krenula u prvi razred osnovne škole Ukupan broj djece uzrasta za upis u osnovnu školu 7.4 Neto stopa pohađanja osnovne škole (prilagođena) ED Broj djece osnovnoškolskog uzrasta koja trenutno pohađaju osnovnu ili srednju školu Ukupan broj djece osnovnoškolskog uzrasta MDG 2.1 7.5 Neto stopa pohađanja srednje škole (prilagođena) ED Broj djece srednjoškolskog uzrasta koja trenutno pohađaju srednju školu ili viši nivo obrazovanja Ukupan broj djece srednjoškolskog uzrasta 7.6 Djeca koja dospiju u završni razred osnovne škole ED Procenat djece koja upišu prvi razred osnovne škole, a koja dospiju do završnog razreda MDG 2.2 7.7 Stopa završavanja osnovne škole ED Broj djece koja pohađaju završni razred osnovne škole (isključujući ponavljače) Ukupan broj djece uzrasta za završetak osnovne škole (uzrast koji odgovara završnom razredu osnovne škole) 7.8 Stopa prelaska u srednju školu ED Broj djece koja su tokom prethodne školske godine pohađala završni razred osnovne škole, a koja su u prvom razredu srednje škole u tekućoj školskoj godini Ukupan broj djece koja su tokom prethodne školske godine pohađala završni razred osnovne škole 7.9 Indeks rodnog pariteta (osnovna škola) ED Neto stopa pohađanja osnovne škole za djevojčice (prilagođena) Neto stopa pohađanja osnovne škole za dječake (prilagođena) MDG 3.1 7.10 Indeks rodnog pariteta (srednja škola) ED Neto stopa pohađanja srednje škole za djevojčice (prilagođena) Neto stopa pohađanja srednje škole za dječake(prilagođena) MDG 3.1 8. ZAŠTITA DJETETA 8.1 Upis u matičnu knjigu rođenih BR Broj djece mlađe od pet godina čije je rođenje upisano u matične knjige Ukupan broj djece mlađe od pet godina 8.5 Nasilno discipliniranje CD Broj djece u dobi od dvije do 14 godina koja su doživjela psihičku agresiju ili fizičku kaznu tokom proteklog mjeseca Ukupan broj djece u dobi od dvije do 14 godina 8.6 Brak prije 15. godine života [M] MA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su prvi put stupile u brak ili zajednicu prije navršene 15. godine života Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina 8.7 Brak prije 18. godine života [M] MA Broj žena u dobi od 20 do 49 godina koje su prvi put stupile u brak ili zajednicu prije navršene 18. godine života Ukupan broj žena u dobi od 20 do 49 godina 8.8 Žene u dobi od 15 do 19 godina trenutno u braku/zajednici [M] MA Broj žena u dobi od 15 do 19 godina koje su trenutno u braku ili zajednici Ukupan broj žena u dobi od 15 do 19 godina 8.9 Brak između muškarca i više žena (poliginija) [M] MA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su u poliginijskoj zajednici Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 koje su trenutno u braku ili zajednici 8.10a 8.10b Razlika u godinama između supružnika/ partnera MA Broj žena koje su trenutno u braku ili zajednici čiji je supružnik/partner deset ili više godina stariji: (a) za žene u dobi od 15 do 19 godina, (b) za žene u dobi od 20 do 24 godine. Ukupan broj žena koje su trenutno u braku ili zajednici: (a) u dobi od 15 do 19 godina, (b) u dobi od 20 do 24 godine. 8.14 Stavovi prema nasilju u porodici [M] DV Broj žena koje smatraju da muž/ partner ima opravdan razlog da udara ili tuče svoju ženu u barem jednoj od sljedećih situacija: (1) ako izađe bez pitanja, (2) ako zanemari djecu, (3) ako se prepire s njim, (4) ako odbije da ima spolni odnos s njim, (5) ako joj zagori jelo. Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina 176 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 177 MICS4 POKAZATELJ Modul Brojnik Nazivnik MDG 9. HIV/AIDS. SEKSUALNO PONAŠANJE I DJECA BEZ RODITELJA 9.1 Sveobuhvatno znanje o prevenciji HIV-a [M] HA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje ispravno prepoznaju dva načina izbjegavanja infekcije HIV-om,59 koje znaju da osoba koja izgleda zdravo može imati virus koji uzrokuje AIDS, koje odbacuju dvije najčešće zablude o prenošenju HIV-a Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina 9.2 Sveobuhvatno znanje o prevenciji HIV-a među osobama od 15 do 24 godine [M] HA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje ispravno prepoznaju dva načina izbjegavanja infekcije HIV-om,59 koje znaju da osoba koja izgleda zdravo može imati HIV, koje odbacuju dvije najčešće zablude o prenošenju HIV-a Ukupan broj žena u dobi od 15 do 24 godine MDG 6.3 9.3 Znanje o prenošenju HIV-a s majke na dijete [M] HA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje ispravno prepoznaju sva tri načina60 prenošenja HIV-a s majke na dijete Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godine 9.4 Pozitivni stavovi prema osobama koje žive s HIV-om [M] HA Broj žena koje su izrazile pozitivne stavove u odgovorima na sva četiri pitanja61 o ljudima koji žive s HIV-om Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godine koje su čule za HIV 9.5 Žene koje znaju gdje se mogu testirati na HIV [M] HA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su navele da znaju mjesto gdje se mogu testirati na HIV Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina 9.6 Žene koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja [M] HA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su se testirale na HIV u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja i koje su upoznate s rezultatom testiranja Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina 9.7 Seksualno aktivne žene u dobi od 15 do 24 godine koje su testirane na HIV i koje su upoznate s rezultatom testiranja [M] HA Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja, koje su se testirale na HIV u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja i koje su upoznate s rezultatom Ukupan broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja 9.8 Savjetovanje o HIV-u tokom prenatalne zaštite HA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile u periodu od dvije godine prije istraživanja i koje su primile prenatalnu zaštitu, a koje izjavljuju da su imale savjetovanje o HIV-u tokom prenatalne zaštite Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile u periodu od dvije godine prije istraživanja 9.9 Testiranje na HIV tokom prenatalne zaštite HA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile u periodu od dvije godine prije istraživanja i koje su primile prenatalnu zaštitu, kojima je ponuđen i urađen test na HIV tokom prenatalne zaštite i koje su upoznate s rezultatom Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su rodile u periodu od dvije godine prije istraživanja 9.10 Žene u dobi od 15 do 24 godine koje nikada nisu imale spolni odnos [M] SB Broj žena koje se nikada nisu udavale u dobi od 15 do 24 godine i koje nikada nisu imale spolne odnose Broj žena koje se nikada nisu udavale u dobi od 15 do 24 godine 9.11 Spolni odnos osoba dobi 15 do 24 godine, prije 15. godine života [M] SB Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos prije 15. godine Ukupan broj žena u dobi od 15 do 24 godine 9.12 Dobna razlika među seksualnim partnerima [M] SB Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja s partnerom koji je deset ili više godina stariji od njih Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja 9.13 Spolni odnosi osoba koje imaju više partnera [M] SB Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su imale više od jednog spolnog partnera u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina MICS4 POKAZATELJ Modul Brojnik Nazivnik MDG 9.14 Korištenje kondoma prilikom spolnog odnosa za osobe koje imaju više partnera [M] SB Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su imale više od jednog spolnog partnera u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja i koje su izjavile da je korišten kondom tokom njihovog posljednjeg spolnog odnosa Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su izjavile da su imale više od jednog spolnog partnera u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja 9.15 Spolni odnosi s osobama koje nisu stalni partneri [M] SB Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos s osobom koja im nije bračni, stalni partner, u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja 9.16 Korištenje kondoma tokom spolnih odnosa s osobama koje nisu stalni partneri [M] SB Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale spolni odnos s osobom koja im nije bračni, stalni partner, u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja, i koje su navele da je korišten kondom tokom njihovog posljednjeg spolnog odnosa s takvim partnerom Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su imale partnera koji im nije bračni, stalni partner, u periodu od 12 mjeseci prije istraživanja MDG 6.2 9.17 Porodično okruženje u kojem žive djeca HL Broj djece mlađe od 18 godina koja ne žive s biološkim roditeljem Ukupan broj djece mlađe od 18 godina 9.18 Prevalenca djece bez jednog ili oba roditelja HL Broj djece mlađe od 18 godina kojima su jedan ili oba roditelja nisu živa Ukupan broj djece mlađe od 18 godina 10. PRISTUP MASOVNIM MEDIJIMA I INFORMACIJSKO-KOMUNIKACIJSKIM TEHNOLOGIJAMA MT.1 Izloženost masovnim medijima [M] MT Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje barem jednom sedmično čitaju novine ili časopise, slušaju radio i gledaju televiziju Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina MT.2 Korištenje računara [M] MT Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su koristile računar tokom posljednjih 12 mjeseci Ukupan broj žena u dobi od 15 do 24 godine MT.3 Korištenje interneta [M] MT Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su koristile internet tokom posljednjih 12 mjeseci Ukupan broj žena u dobi od 15 do 24 godine 11. SUBJEKTIVNO BLAGOSTANJE SW.1 Zadovoljstvo životom [M] LS Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su veoma zadovoljne ili zadovoljne njihovim porodičnim životom, prijateljstvima, školom, trenutnim poslom, zdravljem, mjestom stanovanja, načinom na koji se drugi odnose prema njima i izgledom Ukupan broj žena u dobi od 15 do 24 godine SW.2 Sreća [M] LS Broj žena u dobi od 15 do 24 godine koje su sretne ili veoma sretne Ukupan broj žena u dobi od 15 do 24 godine SW.3 Percepcija boljeg života [M] LS Broj žena u dobi od 15 do 24 godine čiji se život poboljšao u posljednjih godinu dana i koje očekuju da će im se život poboljšati za godinu dana Ukupan broj žena u dobi od 15 do 24 godine 12. KONZUMIRANJE DUHANA I ALKOHOLA TA.1 Konzumiranje duhana [M] TA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su pušile cigarete, ili koristile druge duhanske proizvode koji se konzumiraju pušenjem ili na druge načine, tokom jednog ili više dana u posljednjem mjesecu Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina TA.2 Pušenje prije 15. godine života [M] TA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su ispušile čitavu cigaretu prije 15. godine Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina TA.3 Konzumiranje alkohola [M] TA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su konzumirale najmanje jedno alkoholno piće tokom jednog ili više dana u posljednjem mjesecu Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina TA.4 Konzumiranje alkohola prije 15. godine života [M] TA Broj žena u dobi od 15 do 49 godina koje su konzumirale najmanje jedno alkoholno piće prije 15. godine Ukupan broj žena u dobi od 15 do 49 godina 59 Korištenje kondoma i ograničavanje spolnih odnosa na odnose sa jednim vjernim, nezaraženim partnerom 60 Prenošenje tokom trudnoće, tokom porođaja i putem dojenja 61 Žene (1) smatraju da nastavnici/učiteljici koja je zaražena virusom koji uzrokuje AIDS treba dozvoliti da nastavi predavati, (2) koje bi kupile svježe povrće od prodavača ili vlasnika trgovine koji ima virus koji uzrokuje AIDS, (3) ne bi krile činjenicu da je član porodice zaražen virusom koji uzrokuje AIDS i (4) spremne su brinuti se o članu porodice s virusom koji uzrokuje AIDS u vlastitom domaćinstvu PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 179 Dodatak F. Upitnici za MICS4 o romskoj populaciji u BiH U Federaciji BiH, Republici Srpskoj i Brčko distriktu BiH primijenjen je istovjetan metodološki pristup provedbi MICS4. Prilikom terenskog rada su korišteni jezički prilagođeni upitnici u FBiH, RS i BD.  UPITNIK ZA DOMAĆINSTVO [BiH] INFOrMACIONI PANel ZA DOMAĆINSTVO HH HH1. Šifra klastera: ___ ___ ___ HH2. Šifra domaćinstva: ___ ___ ___ HH3. Ime i šifra anketara/ke: Ime _________________________ ___ ___ ___ HH4. Ime i šifra supervizora/ice: Ime_________________________ ___ ___ ___ HH5. Dan / mjesec / godina anketiranja: ___ ___ / ___ ___ / ___ ___ ___ ___ HH6. Tip naselja: Gradsko . 1 Ostalo . 2 HH7. Regija Kanton FBiH: Unsko-sanski kanton . 01 Posavski kanton . 02 Tuzlanski kanton . 03 Zeničko-dobojski kanton . 04 Bosansko-podrinjski kanton . 05 Srednjobosanski kanton . 06 Hercegovačko-neretvanski kanton . 07 Zapadnohercegovački kanton . 08 Kanton Sarajevo . 09 Kanton 10 . 10 Republika Srpska . 11 Brčko distrikt BiH . 15 Mi dolaziMo u iMe Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice bosne i Hercegovine. ProvodiMo istraživanje koje se bavi zdravljeM i obrazovanjeM članova Porodice, o čeMu bih željela/io razgovarati sa vaMa. intervju će trajati do 20 Minuta. sve inforMacije koje dobijeMo će ostati strogo Povjerljive. MožeMo li da PočneMo? ¨ Da, dobijen je pristanak ð Pređite na HH18 i upišite vrijeme, a zatim počnite s anketiranjem. ¨ Ne, nije dobijen pristanak ð Popunite HH9. O ishodu informišite supervizora. Nakon popunjavanja svih upitnika za ovo domaćinstvo, unesite sljedeće informacije: HH8. Ime i prezime nosioca (glave) domaćinstva: __________________________________________ HH9. Rezultat anketiranja domaćinstva: Upitnik za domaćinstvo popunjen .01 Nijedan član domaćinstva koji može da dâ informacije nije kod kuće u vrijeme posjete.02 Kompletno domaćinstvo je odsutno na duže vrijeme .03 Domaćinstvo odbilo anketiranje .04 Stambena jedinica prazna / Na toj adresi se ne nalazi stambena jedinica .05 Stambena jedinica uništena .06 Stambena jedinica nije pronađena .07 Drugo (navesti) . 96 HH10. Ime osobe koja je odgovarala na Upitnik za domaćinstvo: Ime: ____________________________________ Redni broj lica iz Modula HL: ___ ___ HH11. Ukupan broj članova domaćinstva: ___ ___ HH12. Broj žena u dobi od 15-49 godina: ___ ___ HH13. Broj popunjenih Upitnika za žene od 15-49 godina: ___ ___ HH13A. Broj muškaraca u dobi od 15-49 godina: ___ ___ HH13B. Broj popunjenih Upitnika za muškarce od 15-49 godina: ___ ___ HH14. Broj djece mlađe od 5 godina: ___ ___ HH15. Broj popunjenih Upitnika za dijete mlađe od 5 godina: ___ ___ HH16. Kontrolu upitnika izvršio/la (Ime i šifra): Ime ______________________ ___ ___ ___ HH17. Operater/ka za unos podataka (Ime i šifra): Ime _________________________ ___ ___ ___ PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 181180 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. HH18. Upišite vrijeme početka anketiranja. Sat __ __ Minute __ __ OBrAZAC ZA POPISIVANje člANOVA DOMAĆINSTVA Prvo vas MoliM da Mi kažete iMena svih članova doMaćinstva koji obično žive ovdje, Počevši od nosioca (glave) doMaćinstva. Podatke za nosioca (glavu) domaćinstva upišite u red 01. Navedite sve članove domaćinstva (HL2), njihovo srodstvo sa nosiocem (glavom) domaćinstva (HL3) i njihov spol (HL4). Zatim pitajte: da li ovdje živi još osoba, čak i ako sada nisu kod kuće? Ako “da”, popunite polja za pitanja HL2-HL4. Zatim postavljajte pitanje za svaku osobu posebno, počevši od HL5. Koristite dodatni upitnik ako se popune svi redovi u obrascu za popisivanje članova domaćinstva. Za žene starosti 15-49 godina Za muškarce starosti 15-49 godina Za djecu starosti 5-14 godina Za djecu mlađu od 5 godina Za djecu starosti od 0-17 godina Hl1. Red. broj Redni broj Hl2. Ime Hl3. u kakvoM je srodstvu (ime) sa nosioceM (glavom) doMaćinstva? Hl4. da li je (ime) Muškog ili ženskog sPola? 1 Muško 2 Žensko Hl5. koji je (ime) datuM rođenja? Hl6. koliko (ime) iMa godina? Upisati navršene godine. Ako osoba ima 95 ili više godina, upisati ‘95’ Hl7. Zaokružiti redni broj ako je žena starosti od 15-49 godina Hl7A. Zaokružiti redni broj ako je muškarac starosti od 15-49 godina Hl8. ko je Majka ili staratelj ovog djeteta? Upisati redni broj majke/ staratelja Hl9. ko je Majka ili staratelj ovog djeteta? Upisati redni broj majke/ staratelja Hl11. da li (ime) biološka Majka živa? 1 Da 2 Ne HL13 8 NZ HL13 Hl12. da li (ime) biološka Majka živi u ovoM doMaćinstvu? Upisati redni broj oca ili ‘00’ za “Ne” Hl13. da li je (ime) biološki otac živ? 1 Da 2 Ne Sljedeći red 8 NZ Sljedeći red Hl14. da li (ime) biološki otac živi u ovoM doMaćinstvu? Upisati redni broj oca ili ‘00’ za “Ne” 98 NZ 9998 NZ Red Ime Srodstvo* M Ž Mjesec Godina Starost 15-49 15-49 Majka Majka d n nz Majka d n nz Otac 01 0 1 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 01 01 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 02 ___ ___ 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 02 02 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 03 ___ ___ 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 03 03 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 04 ___ ___ 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 04 04 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 05 ___ ___ 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 05 05 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 06 ___ ___ 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 06 06 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 07 ___ ___ 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 07 07 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 08 ___ ___ 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 08 08 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 09 ___ ___ 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 09 09 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 10 ___ ___ 1 2 __ __ __ __ __ __ ___ ___ 10 10 ___ ___ ___ ___ 1 2 8 ___ ___ 1 2 8 ___ ___ Označiti ovdje ako se koristi dodatni upitnik ¨ Opet postavite pitanje da li ima još članova domaćinstva. Posebno provjerite da li ima još beba ili male djece koja nisu upisana u spisak, kao i da li ima osoba koje nisu u srodstvu sa članovima domaćinstva (kao što su posluga, prijatelji), ali koji obično žive u ovom domaćinstvu. Unesite imena dodatnih članova u spisak članova domaćinstva i popunite obrazac prema uputstvu. Sada za svaku ženu starosti od 15-49 godina, upišite njeno ime, redni broj i druge potrebne informacije u informacioni panel Upitnika za žene od 15 do 49 godina starosti. Za svakog muškarca od 15 do 49 godina starosti, upišite njegovo ime, redni broj i druge potrebne informacije u informacioni panel Upitnika za muškarce od 15 do 49 godina starosti. Za svako dijete mlađe od 5 godina, upišite njegovo/njeno ime, redni broj i redni broj njegove/njene majke ili staratelja u informacioni panel Upitnika za dijete mlađe od 5 godina . Sada bi trebalo da imate poseban upitnik za svaku ženu i muškarca koji ispunjavaju uslove za anketiranje i za svako dijete mlađe od pet godina u domaćinstvu. * Šifre za HL3: Srodstvo sa nosiocem (glavom) domaćinstva: 01 Nosilac (glava) domaćinstva 02 Suprug / Supruga 03 Sin / Kćerka 04 Zet / Snaha 05 Unuk / Unuka 06 Roditelj 07 Roditelj supružnika 08 Brat / Sestra 09 Brat / Sestra supružnika 10 Tetak, ujak, stric / Tetka, ujna, strina 11 Nećak / Nećakinja 12 Drugi srodnici 13 Usvojeno dijete / Udomljeno dijete / Pastorče 14 Nije u srodstvu 98 Ne zna Hl PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 183182 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. OBrAZOVANje eD Za članove domaćinstva starosti 5 i više godina Za članove domaćinstva starosti 5-24 godine eD1. Redni broj eD2. Ime i starost Prepisati iz Obrasca za popisivanje članova domaćinstva, HL2 i HL6 eD3. da li je (ime) ikada Pohađao/la školu ili Pred- školsku ustanovu? 1 Da 2 Ne  Sljedeći red eD4A. koji je najviši nivo školovanja koji je (ime) Pohađao/la? Nivo: 0 Predškolski 1 Osnovna škola 2 Srednja škola 3 Visokoškolska ustanova 8 NZ Ako je nivo = 0, preći na ED5 eD4B. koji je najviši razred / najviša godina koju je (ime) završio/ la na toM nivou? Razred /godina: 98 NZ Ako je manje od jednog razreda/godine, upisati ‘00’. eD5. tokoM ove školske / akadeMske godine (), da li je (2011-2012) ikako Pohađao/la školu ili Predškol-sku ustanovu? 1 Da 2 Ne  ED7 eD6. tokoM ove školske/akadeMske godine, koji nivo i razred/ godinu (ime) Pohađa? eD7. tokoM Prethodne školske / akadeMske godine, (2010- 2011), da li je (ime) ikako Pohađao/la školu ili Predškolsku ustanovu? 1 Da 2 Ne  Sljedeći red 8 NZ  Sljedeći red eD8. tokoM Prethodne školske godine, koji nivo i razred/godinu nivo je (ime) Pohađao/la? Nivo: 0 Predškolski 1 Osnovna škola 2 Srednja škola 3 Visokoškolska ustanova 8 NZ Ako je nivo = 0, preći na ED7 Razred/ godina: 98 NZ Nivo: 0 Predškolski 1 Osnovna škola 2 Srednja škola 3 Visokoškolska ustanova 8 NZ Ako je nivo = 0, preći na sljedeću osobu Razred/ godina: 98 NZ R.br. Ime Starost Da Ne Nivo Razred/ godina Da Ne Nivo Razred / godina D N NZ Nivo Razred / godina 01 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ 02 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ 03 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ 04 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ 05 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ 06 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ 07 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ 08 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ 09 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ 10 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 0 1 2 3 8 ___ ___ 1 2 8 0 1 2 3 8 ___ ___ PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 185184 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. VODA I SANITACIjA WS Ws1. koji je glavni izvor Pijaće vode za članove vašeg doMaćinstva? Tekuća voda (vodovod) Tekuća voda u stanu/kući .11 Tekuća voda na imanju .12 Tekuća voda kod komšije .13 Javna česma / pipa.14 Bušeni bunar, bušotina .21 Kopani bunar Pokriveni (zaštićeni) bunar.31 Nepokriveni (nezaštićeni) bunar.32 Voda sa izvora Zaštićeni/uređeni izvor .41 Nezaštićeni/neuređeni izvor .42 Sakupljanje kišnice .51 Cisterna .61 Površinska voda (rijeka, potok, brana, jezero, bara, kanal, kanal za navodnjavanje) .81 Flaširana voda .91 Drugo (navesti) .96 11ðWS6 12ðWS6 13ðWS6 14ðWS3 21ðWS3 31ðWS3 32ðWS3 41ðWS3 42ðWS3 51ðWS3 61ðWS3 81ðWS3 96ðWS3 Ws2. koji je glavni izvor vode koji se u vašeM doMaćinstvu koristi u druge svrhe kao što su kuhanje i Pranje ruku? Tekuća voda Tekuća voda u stanu/kući .11 Tekuća voda na imanju .12 Tekuća voda kod komšije .13 Javna česma / pipa.14 Bušeni bunar, bušotina .21 Kopani bunar Pokriveni (zaštićeni) bunar.31 Nepokriveni (nezaštićeni) bunar.32 Voda sa izvora Zaštićeni/uređeni izvor .41 Nezaštićeni/neuređeni izvor .42 Sakupljanje kišnice .51 Cisterna .61 Površinska voda (rijeka, potok, brana, jezero, bara, kanal, kanal za navodnjavanje) .81 Drugo (navesti) .96 11ðWS6 12ðWS6 13ðWS6 Ws3. gdje se nalazi taj izvor? U stanu/kući . 1 Na imanju . 2 Negdje drugdje . 3 1ðWS6 2ðWS6 Ws4. koliko je Potrebno vreMena da se stigne do tog izvora vode, uzMe voda i da se vrati natrag? Broj minuta . __ __ __ NZ . 998 Ws5. ko obično ide na taj izvor Po vodu za vaše doMaćinstvo? Dodatna pitanja: da li je ta osoba Mlađa od 15 godina? kojeg je sPola? Odrasla žena (starosti 15 i više godina) . 1 Odrasli muškarac (starosti 15 i više godina) . 2 Djevojčica (mlađa od 15 godina) . 3 Dječak (mlađi od 15 godina) . 4 NZ . 8 Ws6. da li nešto radite sa vodoM kako bi je učinili sigurnijoM za Piće? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðWS8 8ðWS8 Ws7. šta obično radite kako biste vodu učinili sigurnijoM za Piće? Dodatno pitanje: još nešto? Zaokružite sve navedene odgovore. Prokuhavanje .A Dodavanje hlora . B Procjeđivanje kroz krpu . C Korištenje filtera za vodu (keramički, sa pijeskom, višeslojni, itd.) .D Zagrijavanje vode na suncu.E Pustimo da odstoji i da se istaloži .F Drugo (navesti) . X NZ . Z Ws8. kakvu vrstu nužnika/toaleta obično koriste članovi vašeg doMaćinstva? Ako je “vodokotlić” ili “zalijevanje vodom”, postavite dodatno pitanje: gdje otiče? Ako je neophodno, tražite dozvolu da vidite sanitarne prostorije. Vodokotlić / Zalijevanje vodom Otiče u kanalizacione cijevi .11 Otiče u septičku jamu .12 Otiče u jamu poljskog WC-a .13 Otiče negdje drugdje .14 Odlazi na nepoznato mjesto / nisam siguran/a / NZ gdje .15 Poljski WC (čučavac) Ventilisani poboljšani poljski WC (čučavac) .21 Poljski WC (čučavac) sa jamom koja je pokrivena .22 Poljski WC (čučavac) sa jamom / otvorena jama .23 Ekološki toalet (sa kompostiranjem) .31 Kanta .41 Nema nužnika/toaleta, žbunje, polje .95 Drugo (navesti) . 96 95ð Sljedeći modul Ws9. da li dijelite nužnik/toalet sa drugiM osobaMa koje nisu članovi vašeg doMaćinstva? Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul Ws10. da li dijelite nužnik/toalet saMo sa članoviMa drugih doMaćinstava koje Poznajete ili je to nužnik/toalet za javnu uPotrebu? Samo druga domaćinstva (nije javni) . 1 Nužnik/toalet za javnu upotrebu . 2 2ð Sljedeći modul Ws11. koliko ukuPno doMaćinstava koristi taj nužnik/ toalet, uključujući i vaše doMaćinstvo? Broj domaćinstava (ako je manje od 10) . 0 __ Deset ili više domaćinstava .10 NZ .98 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 187186 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. KArAKTerISTIKe DOMAĆINSTVA HC Hc1b. koji je Materinji jezik nosioca (glave) doMaćinstva? Bosanski . 1 Hrvatski . 2 Srpski . 3 Romski . 4 Drugi jezik (navesti) . 6 Hc2. koliko se soba u ovoM doMaćinstvu koristi za sPavanje? Broj soba . __ __ Hc3. Preovladavajući Materijal Poda u staMbenoj jedinici. zabilježite vašu oPservaciju. Prirodni pod Zemlja / Pijesak .11 Slama .13 Neobrađeni pod Drvene daske .21 Obrađeni pod Parket ili polirano drvo .31 Vinil / Linoleum ili asfaltne trake .32 Keramičke pločice .33 Beton .34 Tepih .35 Laminat .36 Drugo (navesti) .96 Hc4. Preovladavajući Materijal krova. zabilježite vašu oPservaciju. Prirodni krov Bez krova .11 Slama .12 Neobrađeni krov Drvene daske (šindra) .23 Karton .24 Obrađeni krov Metal / Lim .31 Drvo .32 Krovno pokrivanje od cinka / Cementna vlakna .33 Crijep .34 Beton (ploča) .35 Krovna šindra - TEGOLA .36 Drugo (navesti) .96 Hc5. Preovladavajući Materijal vanjskih zidova. zabilježite vašu oPservaciju. Prirodni zidovi Brvno .12 Blato .13 Neobrađeni zidovi Naboj .21 Kamen sa blatom.22 Otkriveni čerpić (nepečena opeka/cigla) .23 Šperploča / Iverica .24 Karton .25 Polovna drvna građa .26 Obrađeni zidovi Beton .31 Kamen sa krečom / cementom .32 Cigle .33 Betonski blokovi .34 Pokriveni čerpić.35 Drvene daske / šindra .36 Fasada (na primjer, cementno krečni malter) .37 Drugo (navesti) .96 Hc6. koju vrstu energenta vaše doMaćinstvo uglavnoM koristi za kuhanje? Električnu energiju .01 Tečni propan gas (LPG, plin iz boce) .02 Prirodni gas (iz gasovoda) .03 Ugalj / Lignit .06 Drveni ugalj (ćumur) .07 Drvo .08 Slamu / Šiblje / Travu .09 Ostatke od poljoprivrednih kultura .11 U domaćinstvu se ne kuha hrana .95 Drugo (navesti) .96 01ðHC8 02ðHC8 03ðHC8 95ðHC8 Hc7. da li se obično kuha u kući, u Posebnoj zgradi ili naPolju? Ako je odgovor “u kući”, postavite dodatno pitanje: da li se kuha u Posebnoj Prostoriji koja se koristi kao kuhinja? U stanu/kući U posebnoj prostoriji koja se koristi kao kuhinja . 1 U nekoj drugoj prostoriji . 2 U posebnoj zgradi . 3 Napolju . 4 Drugo (navesti) . 6 Hc8. da li vaše doMaćinstvo iMa: [a] električnu energiju? [b] radio aParat? [c] televizor? [d] fiksni telefon? [e] frižider? [f] krevet? [g] električni šPoret? [h] koMPjuter / laPtoP? [i] internet Priključak? [j] kliMa uređaj? [k] digitalni foto aParat? [l] Mašinu za veš? [M] Mašinu za sušenje veša? [n] Mašinu za suđe? [o] usisavač? [P] dvd? [Q] đakuzi kadu? [r] sisteM za video nadzor? Da Ne Električnu energiju . 1 2 Radio aparat . 1 2 Televizor . 1 2 Fiksni telefon . 1 2 Frižider . 1 2 Krevet . 1 2 Električni šporet . 1 2 Kompjuter / Laptop . 1 2 Internet priključak . 1 2 Klima uređaj . 1 2 Digitalni foto aparat . 1 2 Mašinu za veš . 1 2 Mašinu za sušenje veša . 1 2 Mašinu za suđe . 1 2 Usisavač . 1 2 DVD . 1 2 Đakuzi kadu . 1 2 Sistem za video nadzor . 1 2 Hc9. da li neko od članova vašeg doMaćinstva Posjeduje: [a] sat? [b] Mobilni telefon? [c] bicikl? [d] Motor ili skuter? [e] zaPrežna kola? [f] autoMobil ili kaMion? [g] traktor? Da Ne Sat .1 2 Mobilni telefon .1 2 Bicikl .1 2 Motor ili skuter .1 2 Zaprežna kola .1 2 Automobil ili kamion .1 2 Traktor .1 2 Hc10. da li ste vi ili neko ko živi u ovoM doMaćinstvu vlasnik/ca ovog stana? Ako je odgovor “Ne”, pitajte: da li iznajMljujte ovaj stan/kuću od nekoga ko ne živi u ovoM doMaćinstvu? Ako je odgovor “Iznajmljuje se od nekog drugog”, zaokružite ‘2’. Za druge odgovore, zaokružite ‘6’. U vlasništvu . 1 Iznajmljuje . 2 Drugo (ni u vlasništvu, ni iznajmljeno) . 6 Hc11. da li neko od članova vašeg doMaćinstva Posjeduje obradivu zeMlju? Da . 1 Ne . 2 2ðHC13 Hc12. koliko dunuMa obradive zeMlje zajedno Posjeduju članovi ovog doMaćinstva? Ako je odgovor manje od 1, upišite ‘00’. Ako je 95 ili više, upišite ‘95’. Ako ne znaju, upišite ‘98’. Broj dunuma . ___ ___ Hc13. da li vaše doMaćinstvo Posjeduje stoku, stada ili druge doMaće životinje ili živinu? Da . 1 Ne . 2 2ðHC15 Hc14. koliko navedenih životinja iMa vaše doMaćinstvo? [a] junica, Mliječnih krava, telad ili bikova? [b] konja, Magaraca ili Mazgi? [c] koza? [d] ovaca? [e] kokoši, Pilića ili Pijetlova? [h] drugu Perad? [f] svinja? [g] košnica Pčela? Ako je odgovor “nijednu”, upišite ‘00’. Ako je odgovor 95 ili više, upišite ‘95’. Ako ne znaju, upišite ‘98’. Junice, mliječne krave, telad ili bikovi . ___ ___ Konji, magarci ili mazge . ___ ___ Koze . ___ ___ Ovce . ___ ___ Kokoške, pilići ili pijetlovi . ___ ___ Druga perad . ___ ___ Svinje . ___ ___ Košnice pčela . ___ ___ Hc15. da li neko od članova vašeg doMaćinstva iMa bankovni račun? Da . 1 Ne . 2 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 189188 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. DISCIPlINOVANje DjeCe CD TABelA 1: DjeCA STArOSTI 2-14 gODINA KOjA ISPUNjAVAjU USlOVe ZA PITANjA U VeZI SA DISCIPlINOVANjeM DjeCe • Navedite svako dijete starosti 2-14 godina redom kako su upisani u Obrazac za popisivanje članova domaćinstva (modul HL). Nemojte dodavati druge članove domaćinstva koji su van starosnog okvira od 2-14 godina. • Upišite redni broj, ime, spol i starost svakog djeteta. • Zatim upišite ukupan broj djece starosti 2-14 godina u predviđeno polje (CD6). • Ako u domaćinstvu nema djece starosti 2-14 godina, pređite na sljedeći modul. CD1. Redoslijed CD2. Redni broj iz HL1 CD3. Ime iz HL2 CD4. Spol iz HL4 CD5. Starost iz HL6 Redoslijed Redni broj Ime M Ž Starost 1 __ __ 1 2 ___ ___ 2 __ __ 1 2 ___ ___ 3 __ __ 1 2 ___ ___ 4 __ __ 1 2 ___ ___ 5 __ __ 1 2 ___ ___ 6 __ __ 1 2 ___ ___ 7 __ __ 1 2 ___ ___ 8 __ __ 1 2 ___ ___ CD6. Ukupan broj djece starosti 2-14 godina ___ ___ • Ako u domaćinstvu živi samo jedno dijete starosti 2-14 godina, onda preskočite tabelu 2 i u polju CD8 upišite ‘1’ i pređite na polje CD9. TABelA 2: SlUčAjNI IZBOr DjeTeTA ZA PITANjA O DISCIPlINOVANjU DjeCe • Ako u domaćinstvu živi više od jednog djeteta starosti 2-14 godina, onda koristite Tabelu 2 za izbor jednog djeteta te starosne dobi. • Provjerite posljednju cifru Šifre domaćinstva (HH2) sa prve strane upitnika. To je broj reda na koji treba da pređete u Tabeli 2 (CD7). • Provjerite ukupan broj djece koja ispunjavaju starosni uslov (2-14 godina) u polju CD6 u Tabeli 1. To je broj kolone na koju treba da pređete. • Pronađite polje u kojem se red i kolona ukrštaju i zaokružite taj broj. To je redoslijed djeteta iz Tabele 1 (kolona CD1) i za to dijete ćete postavljati sljedeća pitanja. CD7. Ukupan broj djece koja ispunjavaju uslove u domaćinstvu (CD6) Posljednja cifra Šifre domaćinstva (HH2) 1 2 3 4 5 6 7 8+ 0 1 2 2 4 3 6 5 4 1 1 1 3 1 4 1 6 5 2 1 2 1 2 5 2 7 6 3 1 1 2 3 1 3 1 7 4 1 2 3 4 2 4 2 8 5 1 1 1 1 3 5 3 1 6 1 2 2 2 4 6 4 2 7 1 1 3 3 5 1 5 3 8 1 2 1 4 1 2 6 4 9 1 1 2 1 2 3 7 5 CD8. Upišite broj izabranog djeteta iz tabele 1 (CD1) .___ cd9. Upišite ime (CD3) i redni broj (CD2) djeteta koje je izabrano za ovaj modul iz polja CD8. Ime __________________________________________ Redni broj . __ __ cd10. odrasli koriste određene Metode kako bi djecu naučili PravilnoM Ponašanju ili da riješe neki ProbleM u Ponašanju. Pročitaću vaM neke Metode koje se koriste i želiM da Mi kažete da li ste vi ili neko drugi u vašeM doMaćinstvu PriMjenili ovu Metodu na (ime) tokoM Prošlog Mjeseca. cd11. oduzeli Privilegije, zabranili nešto što (ime) voli ili ste njeMu/njoj zabranili izlazak iz kuće. Da . 1 Ne . 2 cd12. objasnili zašto je (ime) Ponašanje bilo Pogrešno. Da . 1 Ne . 2 cd13. Protresli njega/nju. Da . 1 Ne . 2 cd14. vikali, derali se ili vrištali na njega/nju. Da . 1 Ne . 2 cd15. dali njeMu/njoj nešto drugo da radi. Da . 1 Ne . 2 cd16. ćuškali, udarili ili Pljusnuli njega/nju rukoM Po stražnjici. Da . 1 Ne . 2 cd17. udarili njega/nju nečiM Po stražnjici ili drugdje Po tijelu, na PriMjer kaišeM, četkoM za kosu, štaPoM ili drugiM čvrstiM PredMetoM. Da . 1 Ne . 2 cd18. nazivali njega/nju gluPiM/oM, lijeniM/oM ili nekiM sličniM iMenoM. Da . 1 Ne . 2 cd19. udarili ili Pljusnuli njega/nju Po licu, glavi ili ušiMa. Da . 1 Ne . 2 cd20. udarili ili Pljusnuli njega/nju Po šaci, ruci ili nozi. Da . 1 Ne . 2 cd21. svojski njega/nju istukli, odnosno zadavali udarce iznova svoM snagoM. Da . 1 Ne . 2 cd22. da li sMatrate da je za Pravilno odgajanje ili vasPitavanje djeteta neoPhodno fizički kažnjavati dijete? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nema mišljenje . 8 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 191190 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PrANje rUKU HW HW1. MoliM vas da Mi Pokažete gdje članovi vašeg doMaćinstva najčešće Peru ruke. Pokazano . 1 Nije pokazano Nije u stanu/kući / na imanju . 2 Nije data dozvola da se vidi mjesto . 3 Drugi razlog . 6 2 ðHW4 3 ðHW4 6 ðHW4 HW2. Provjerite da li ima vode na mjestu predviđenom za pranje ruku. Provjerite da li u česmi/pumpi, umivaoniku, kanti, spremniku za vodu ili sl. ima vode. Ima vode . 1 Nema vode. 2 HW3. Upišite da li ima sapuna ili deterdženta na mjestu predviđenom za pranje ruku. Zaokružite sve primjenjive stavke. Pređite na HH19 ako je zaokružena bilo koja šifra koja se odnosi na sapun ili deterdžent (A, B, C ili D). Ako je zaokružen odgovor “Nema ničega” (Y), nastavite sa HW4. Tvrdi sapun .A Deterdžent (u prahu / tečni / u pasti) . B Tečni sapun . C Pepeo / pijesak .D Nema ničega . Y AðHH19 BðHH19 CðHH19 DðHH19 HW4. da li iMate saPun, deterdžent ili neko drugo sredstvo za Pranje ruku u vašeM doMaćinstvu? Da . 1 Ne . 2 2ðHH19 HW5. Možete li Mi ga MoliM vas Pokazati? Zabilježite zapažanje. Zaokružite sve primjenjive stavke. Tvrdi sapun .A Deterdžent (u prahu / tečni / u pasti) . B Tečni sapun . C Pepeo / pijesak .D Nije u mogućnosti / Ne želi da pokaže . Y HH19. Upišite vrijeme završetka anketiranja. Sat i minute .__ __ : __ __ HH20. Zahvalite se ispitaniku/ci na njegovoj/njenoj saradnji i provjerite Obrazac za popisivanje članova domaćinstva: ¨ Poseban upitnik za žene je izdat za svaku ženu starosti od 15-49 godina koja se nalazi na listi članova domaćinstva (HL7) ¨ Poseban upitnik za djecu mlađu od 5 godina je izdat za svako dijete do 5 godina starosti koje se nalazi na listi članova domaćinstva (HL9) ¨ Poseban upitnik za muškarce je izdat za svakog muškarca starosti od 15-49 godina koji se nalazi na listi članova domaćinstva (HL7A) Vratite se na naslovnu stranu i provjerite da su sve informacije popunjene, uključujući broj žena koje ispunjavaju starosne uslove za anketiranje (HH12), djece mlađe od 5 godina (HH14) i muškaraca koji ispunjavaju starosne uslove za anketiranje (HH13A) Dogovorite primjenu preostalih upitnika u domaćinstvu. Zapažanja anketara Zapažanja kontrolora Zapažanja supervizora UPITNIK ZA ŽeNU OD 15-49 gODINA [BiH] INFOrMACIONI PANel ZA ŽeNU WM Ovaj upitnik se popunjava za sve žene starosti od 15-49 godina (vidjeti Obrazac za popisivanje članova domaćinstva, kolona HL7 u Upitniku za domaćinstvo). Za svaku ženu navedene starosti treba popuniti poseban upitnik. WM1. Šifra klastera: WM2. Šifra domaćinstva: ___ ___ ___ ___ ___ ___ WM3. Ime žene: WM4. Redni broj žene: Ime __________________________________________ ___ ___ WM5. Ime i šifra anketarke: WM6. Dan / mjesec / godina anketiranja: Ime ______________________________ ___ ___ ___ ___ ___ / ___ ___ / ___ ___ ___ ___ Ponovite pozdrav ako nije već pročitan dotičnoj ženi: Mi dolaziMo u iMe Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice bosne i Hercegovine. ProvodiMo istraživanje koje se bavi zdravljeM i obra zo vanjeM članova Porodice, o čeMu bih željela da razgovaraM sa vaMa. ova anketa će trajati oko 20 Minuta. sve inforMacije koje dobijeMo će ostati strogo Povjerljive. Ukoliko je pozdrav već pročitan dotičnoj ženi na početku Upitnika za domaćinstvo, onda treba pročitati sljedeći tekst: sada želiM još Malo da PorazgovaraM sa vaMa o vašeM zdravlju i još nekiM teMaMa. ova anketa će trajati oko 20 Minuta. PonavljaM, sve inforMacije koje naM date će ostati strogo Povjerljive. MožeMo li da PočneMo? ¨ Da, dobijen je pristanak ð Pređite na WM10 i upišite vrijeme, a zatim počnite anketiranje. ¨ Ne, nije dobijen pristanak ð Popunite WM7. O ishodu informišite supervizora. WM7. Rezultat anketiranja žene Upitnik je popunjen .01 Ispitanica nije kod kuće .02 Odbila je anketiranje .03 Upitnik je djelimično popunjen .04 Ispitanica nije u stanju da odgovara .05 Drugo (navesti) _______________________________96 WM8. Kontrolu upitnika izvršio/la (Ime i šifra): Ime ______________________________ ___ ___ ___ WM9. Operater/ka za unos podataka (Ime i šifra): Ime ______________________________ ___ ___ ___ PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 193192 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. WM10. Upišite vrijeme početka anketiranja. Sat i minute .__ __ : __ __ PODACI ZA ŽeNU WB Wb1. kojeg Mjeseca i koje godine ste rođeni? Datum rođenja Mjesec. __ __ NZ mjesec .98 Godina .__ __ __ __ NZ godinu .9998 Wb2. koliko iMate godina? Dodatno pitanje: koliko ste godina naPunili na svoj Posljednji rođendan? Uporedite WB1 i/ili WB2 i ispravite ukoliko se ne slažu Dob (navršene godine). __ __ Wb3. da li ste ikada Pohađali školu ili Predškolsku ustanovu? Da . 1 Ne . 2 2ðWB7 Wb4. koji je najviši nivo obrazovanja koji ste Pohađali? Predškolsko obrazovanje . 0 Osnovna škola . 1 Srednja . 2 Visokoškolska ustanova . 3 0ðWB7 Wb5. koji je najviši razred/godina koju ste završili na toM nivou? Ukoliko je u pitanju manje od 1 razreda/godine, upišite ‘00’ Razred/godina . __ __ WB6. Provjerite WB4: ¨ Srednja škola ili visokoškolska ustanova. ð Pređite na sljedeći modul ¨ Osnovna škola ð Nastavite sa WB7 WB7. sada vas MoliM da Mi Pročitate ovu rečenicu. Ispitanici pokažite rečenicu na kartici. Ukoliko ispitanica ne može da pročita cijelu rečenicu, pitajte: Možete li da Mi Pročitate dio ove rečenice? Uopšte ne može da pročita . 1 Može da pročita samo dijelove rečenice. 2 Može da pročita cijelu rečenicu . 3 Rečenica nije napisana na jeziku koji ispitanica razumije _____________________________________________4 (navesti jezik) Slijepa / nijema, slabovida / ima teškoće sa govorom . 5 PrISTUP MASOVNIM MeDIjIMA I KOrIŠTeNje INFOrMACIONO-KOMUNIKACIONIH TeHNOlOgIjA MT MT1. Provjerite WB7: ¨ Pitanje nije popunjeno (Ispitanica ima srednje obrazovanje ili više) ð Nastavite sa MT2 ¨ Zna da čita ili rečenica nije napisana na odgovarajućem jeziku (šifre 2, 3 ili 4) ð Nastavite sa MT2 ¨ Uopšte ne zna da čita ili je slijepa/nijema i sl. (šifre 1 do 5) ð Pređite na MT3 Mt2. koliko često čitate novine ili časoPise: skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili ih uoPšte ne čitate? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Uopšte ne čitam novine ili časopise . 4 Mt3. da li slušate radio skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili ga uoPšte ne slušate? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Uopšte ne slušam radio . 4 Mt4. koliko često gledate televiziju: da li gledate tv skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili uoPšte ne gledate tv? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Uopšte ne gledam TV. 4 MT5. Provjerite WB2: Da li ispitanica ima 15-24 godine? ¨ Da, starost 15-24 ð Nastavite sa MT6 ¨ Ne, starost 25-49 ð Pređite na sljedeći modul Mt6. da li ste ikada koristili koMPjuter? Da . 1 Ne . 2 2ðMT9 Mt7. da li ste koMPjuter koristili bilo gdje tokoM Posljednjih 12 Mjeseci? Da . 1 Ne . 2 2ðMT9 Mt8. tokoM Posljednjih Mjesec dana, koliko često ste koristili koMPjuter: skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili ga uoPšte niste koristili? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Ne koristim kompjuter . 4 Mt9. da li ste ikada koristili internet? Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul Mt10. da li ste koristili internet tokoM Posljednjih 12 Mjeseci? Ako je neophodno, postavite dodatno pitajte: da li je Internet korišten na bilo kojoj lokaciji, sa bilo kojeg uređaja i sl. Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul Mt11. tokoM Posljednjih Mjesec dana, koliko često ste koristili internet: skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili ga uoPšte niste koristili? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Nisam koristila Internet . 4 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 195194 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. SMrTNOST DjeCe CM Ovaj modul se odnosi na sve žene u dobi od 15-49 godina. Pitanja CM0-CM12 se odnose samo na ŽIVOROĐENU djecu. CM0. Provjerite broj klastera u WM1: ¨ Ako je broj klastera od 001-474 (istraživanje ukupnog stanovništva). ð Nastavite sa CM0A. ¨ Ako je broj klastera od 501-562 (istraživanje romskog stanovništva). ð Pređite na CM1 cM0a . sada želiM da vas PitaM o sviM PorođajiMa koje ste iMali tokoM života. koliko ste živorođene djece iMali tokoM života? Postav ite dodatno pitanje da utvrdite da li je ispitanica upoznata sa terminom “živorođeno dijete”. Pod oviM MisliM na rođenje bebe koja je disala ili Plakala ili Pokazivala druge znakove života – čak i ako je živjela saMo Par Minuta ili sati? Ako “Nijedno”, zaokružite ‘00’. Nijedno.00 Broj živorođene djece . __ __ ðCM12A cM0b. koji je datuM vašeg Posljednjeg Porođaja (čak i ako je beba uMrla)? Mjesec i godina moraju biti upisani. Datum posljednjeg porođaja Dan . __ __ NZ dan .98 Mjesec . __ __ Godina .__ __ __ __ ðCM12A cM1. sada želiM da vas PitaM o sviM PorođajiMa koje ste iMali tokoM života. da li ste se ikada Porađali? Da . 1 Ne . 2 2ð CM8 cM2. Možete li Mi reći datuM vašeg Prvog Porođaja? MisliM na Prvi Put kada ste rodili dijete, čak ako dijete više nije živo ili ako njegov otac nije vaš sadašnji Partner. Pređite na CM4 samo ukoliko je data godina prvog porođaja. U suprotnom, nastavite sa CM3. Datum prvog porođaja Dan . __ __ NZ dan .98 Mjesec . __ __ NZ mjesec .98 Godina .__ __ __ __ NZ godinu .9998 ðCM4 cM3. Prije koliko godina ste se Prvi Put Porodili? Broj punih godina od prvog porođaja . __ __ cM4. iMate li sinove i kćerke koje ste rodili koji sada žive sa vaMa? Da . 1 Ne . 2 2ðCM6 cM5. koliko sinova živi sa vaMa? koliko kćerki živi sa vaMa? Ukoliko nijedno, upišite ‘00’. Broj sinova . __ __ Broj kćerki . __ __ cM6. iMate li sinove i kćerke koje ste rodili i koji su živi ali koji ne žive sa vaMa? Da . 1 Ne . 2 2ðCM8 cM7. koliko sinova je živo ali ne živi sa vaMa? koliko kćerki je živo ali ne živi sa vaMa? Ukoliko nijedan/na, upišite ‘00’. Sinovi žive negdje drugdje . __ __ Kćerke žive negdje drugdje .__ _ cM8. da li ste ikada rodili dječaka ili djevojčicu koji su rođeni živi, ali su kasnije uMrli? Ako je odgovor “Ne” dodatno pitajte: hoću da kažeM: da li ste ikada rodili dijete koje je disalo ili Plakalo ili Pokazivalo druge znakove života – čak i ako je živjelo saMo Par Minuta ili sati? Da . 1 Ne . 2 2ðCM10 cM9. koliko dječaka je uMrlo? koliko djevojčica je uMrlo? Ukoliko nijedan/na, upišite ‘00’. Broj umrlih dječaka . __ __ Broj umrlih djevojčica . __ __ CM10. Saberite odgovore na pitanja CM5, CM7 i CM9. Zbir . __ __ cM11. saMo da ProvjeriM da li saM tačno zabilježila, ukuPno ste iMali (ukupan broj djece naveden u cm10) živorođene djece u svoM životu. da li je to tačno? ¨ Da. Provjerite i zabilježite u nastavku: ¨ Bez živorođene djece (tj. zbir u CM10 je jednak 0) ð Pređite na CM12A ¨ Jedno ili više živorođene djece ð Nastavite sa CM12 ¨ Ne ð Provjerite odgovore na CM1-10 i ispravite gdje je potrebno prije nego što nastavite sa CM12 cM12. od ovih (ukupan broj djece naveden u cm10) Porođaja, kada je bio Posljednji (čak i ako je beba uMrla)? Mjesec i godina moraju biti upisani. Datum posljednjeg rođenja Dan . __ __ NZ dan .98 Mjesec . __ __ Godina .__ __ __ __ cM12 a. Ponekad žene iMaju trudnoću koja ne rezultira rođenjeM živog djeteta. da li ste ikada iMali trudnoću koja je rezultirala sPontaniM PobačajeM, ili je dijete Mrtvorođeno ili je trudnoća Prekinuta naMjerno (tj. izvršen je abortus)? Da . 1 Ne . 2 2ðCM13 cM12b. koliko ste sPontanih Pobačaja iMali tokoM života? Pod sPontaniM PobačajeM MisliM na PrijevreMeni i nenaMjerni Prekid trudnoće tokoM Prvih 5 Mjeseci trudnoće. Nijedan .00 Broj spontanih pobačaja . __ __ cM12 c. u koliko slučajeva vaših trudnoća je dijete bilo Mrtvorođeno? Pod MrtvorođeniM djetetoM MisliM na Porođaj koji se odvijao nakon 5. Mjeseca trudnoće, ali dijete nije Pokazivalo znakove života. Nijedan .00 Broj mrtvorođene djece . __ __ cM12 d. i koliko naMjernih Prekida trudnoće (abortusa) ste iMali tokoM života? Pod naMjerniM PrekidoM trudnoće (abortusoM) MisliM na naMjerni Prekid tokoM Prvih 5 Mjeseci trudnoće. Nijedan .00 Broj (abortusa) . __ __ 00ðCM13 cM12 e. koji je datuM vašeg (Posljednjeg) naMjernog Prekida trudnoće (abortusa)? Mjesec i godina moraju biti upisani. Datum (posljednjeg) namjernog prekida trudnoće (abortusa) Mjesec . __ __ Godina .__ __ __ __ CM12F. Provjerite kada je datum posljednjeg namjernog prekida trudnoće (abortusa) u CM12E i ako: ¨ nije bilo namjernog prekida trudnoće (abortusa) tokom posljednje 2 godine ð Pređite na CM12J ¨ je posljednji namjerni prekid trudnoće (abortus) bio tokom posljednje 2 godine, tj. od (mjeseca intervjua) ð Nastavite sa CM12G CM12g. Ako je ispitanica spomenula više od jednog namjernog prekida trudnoće (abortusa), tj. odgovor u CM12D je veći od 1, onda je pitajte za tačan mjesec i godinu svakog pomenutog abortusa koji je imala tokom posljednje 2 godine, tj. nakon (mjeseca intervjua) 2009. godine. U CM12H upišite mjesec i godinu svakog abortusa, počevši sa posljednjim i za svaki zabilježeni abortus zamolite ispitanicu da Vam kaže u kojoj sedmici / kojem mjesecu trudnoće je bila kad je izvršen abortus i isto upišite na adekvatno mjesto. Posljednji namjerni prekid trudnoće (abortus) Pretposljednji namjerni prekid trudnoće (abortus) Drugi namjerni prekid trudnoće (abortus) prije posljednjeg Treći namjerni prekid trudnoće (abortus) prije posljednjeg cM12H. kojeg Mjeseca i godine ste iMali vaš (Posljednji) naMjerni Prekid trudnoće (abortus)? Ne postavljajte pitanje, odgovor je dat u CM12E Mjesec __ __ Godina __ __ __ __ Mjesec __ __ Godina __ __ __ __ Mjesec __ __ Godina __ __ __ __ cM12i. u kojeM Mjesecu (sedMici) trudnoće ste bili kada ste iMali naMjerni Prekid trudnoće (abortus)? Ako ispitanica odgovori u sedmicama, upišite odgovor u odgovarajućem redu. U suprotnom samo zabilježite mjesec/e. Sedmica 1 __ __ Mjeseci 2 __ __ Sedmica 1 __ __ Mjeseci 2 __ __ Sedmica 1 __ __ Mjeseci 2 __ __ Sedmica 1 __ __ Mjeseci 2 __ __ PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 197196 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. cM12j. Provjerite broj ukupnih namjernih prekida trudnoće (abortusa) u CM12D i ako je ukupan broj: ¨ od 01 do 04 ð Pređite na CM13 ¨ veći od 04 ð Pređite na CM12K cM12k. kojeg Mjeseca i godine ste iMali svoj Prvi naMjerni Prekid trudnoće (abortus)? Datum prvog abortusa Mjesec . __ __ NZ mjesec .98 Godina .__ __ __ __ NZ godinu .9998 ðCM13 cM12l. koliko ste godina iMali kada ste iMali Prvi naMjerni Prekid trudnoće (abortus)? Navršene godine . __ __ cM13. Provjerite CM0B ili CM12: Posljednji porođaj je bio tokom posljednje 2 godine, tj. (dan i mjesec intervjua) 2009. godine: ¨ Ne, nije bilo živorođene djece u posljednje 2 godine i nikada prije. ð Pređite na modul SIMPTOMI BOLESTI. ¨ Da, jedno ili više živorođene djece u posljednje 2 godine. ð Pitajte za ime posljednjeg rođenog djeteta Ime posljednjeg rođenog djeteta_______________________ Ukoliko je dijete umrlo, budite posebno pažljivi kada to dijete spominjete po imenu u modulima koji slijede. Pređite na sljedeći modul. DA lI je POSljeDNjI POrOD BIO ŽeljeNI DB Ovaj modul se odnosi na sve žene koje su rodile živorođeno dijete tokom posljednje 2 godine. Provjerite pitanje CM13 iz modula CM o smrtnosti djece i ovdje upišite ime posljednjeg rođenog djeteta _____________________________ Koristite ime ovog djeteta u sljedećim pitanjima, na naznačenim mjestima. db1. kada ste zatrudnjeli sa (ime), da li ste u to vrijeMe htjeli da zatrudnite? Da . 1 Ne . 2 1ð Sljedeći modul db2. da li ste željeli da rodite bebu kasnije ili niste htjeli (više) djece? Kasnije . 1 Nisam htjela više djece . 2 2ð Sljedeći modul db3. koliko ste još željeli da čekate? Mjeseci .1 __ __ Godine .2 __ __ NZ . 998 ZDrAVlje MAjKI I NOVOrOđeNčeTA MN Ovaj modul se odnosi na sve žene koje su rodile živorođeno dijete tokom posljednje 2 godine. Provjerite pitanje CM13 iz modula CM o smrtnosti djece i ovdje upišite ime posljednjeg djeteta _______________________________ Koristite ime ovog djeteta u sljedećim pitanjima, na naznačenim mjestima. Mn1. da li ste se u toku trudnoće sa (ime) obratili nekoMe za Prenatalnu zaštitu? Da . 1 Ne . 2 2ðMN17 Mn2. kod koga ste išli? Dodatno pitanje: kod još nekoga? Dodatno pitajte o vrsti osobe kod koje je bila i zaokružite sve date odgovore. Zdravstveni radnik/ca: Doktor .A Medicinska sestra / Babica . B Druga osoba Narodna babica.F Član/ica rodbine / Prijatelj/ica .H Drugo (navesti) . X Mn3. koliko Puta vaM je Pružena Prenatalna zaštita tokoM te trudnoće? Broj puta . __ __ NZ .98 Mn4. kao dio Prenatalne zaštite tokoM te trudnoće, da li vaM je bar jednoM urađeno nešto od sljedećeg: [a] da li vaM je izMjeren Pritisak? [b] da li ste dali uzorak urina? [c] da li ste dali uzorak krvi? Da Ne Krvni pritisak .1 2 Uzorak urina .1 2 Uzorak krvi .1 2 Mn17. ko vaM je PoMagao Pri rođenju (ime)? Dodatno pitanje: još neko? Do datno pitajte o vrsti osobe kod koje je bila i zaokružite sve date odgovore. Uk oliko ispitanica kaže da joj niko nije pomagao, još jednom pitajte da li je neka odrasla osoba prisustvovala porođaju. Zdravstveni radnik/ca: Doktor .A Medicinska sestra / Babica . B Druga osoba Narodna babica.F Član/ica rodbine / Prijatelj/ica .H Drugo (navesti) . X Niko . Y Mn18. gdje ste rodili (ime)? Postavljajte dodatna pitanja da utvrdite vrstu mjesta. Ukoliko ne možete da utvrdite da li je javni ili privatni sektor, upišite naziv mjesta, ustanove,organizacije i sl. ____________________________________________ (Naziv ustanove, organizacije i sl.) Kod kuće Kod Vaše kuće .11 U nečijoj kući .12 Javni sektor Bolnica .21 Dom zdravlja .22 Druga javna ustanova (navesti) ____________________________________________26 Privatni medicinski sektor Privatna bolnica .31 Privatna klinika .32 Privatno porodilište .33 Neka druga privatna medicinska ustanova (navesti)_____________________________36 Drugo (navesti) .96 11ðMN20 12ðMN20 96ðMN20 Mn19. da li je (ime) rođen/a carskiM rezoM? odnosno, da li su vaM rezali stoMak da bi izvadili bebu? Da . 1 Ne . 2 Mn20. kada je (ime) rođen/a, da li je bio/bila vrlo velika beba, veća od Prosjeka, Prosječna, Manja od Prosjeka ili vrlo Mala? Veoma velika beba . 1 Veća od prosjeka . 2 Prosječna . 3 Manja od prosjeka . 4 Vrlo mala . 5 NZ . 8 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 199198 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. Mn21. da li je (ime) izvagan/a Po rođenju? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðMN23 8ðMN23 Mn22. koliko je (ime) bio težak / bila teška? Prepišite težinu sa zdravstvenog kartona, ako je isti na raspolaganju. Iz kartona . 1 (kg) __ , __ __ __ Po sjećanju . 2 (kg) __ , __ __ __ NZ .99998 Mn23. da li vaM se vratio Menstrualni ciklus nakon rođenja (ime)? Da . 1 Ne . 2 Mn24. da li ste ikada dojili (ime)? Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul Mn25. koliko dugo nakon Porođaja ste Prvi Put na Prsa stavili (ime)? Ako je manje od 1 sat, upišite ‘00’ sati. Ako je manje od 24 sata, upišite sate. U ostalim slučajevima, upišite broj dana. Odmah . 000 Sati .1 __ __ Dani .2 __ __ NZ / ne sjeća se. 998 Mn26. tokoM Prva tri dana nakon Porođaja, da li je (ime) dato nešto da Pije osiM Majčinog Mlijeka? Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul Mn27. šta je (ime) dato da Pije? Dodatno pitanje: još nešto? Mlijeko (koje nije majčino) .A Obična voda . B Voda sa šećerom ili glukozom . C Sredstvo protiv kolika (grčeva) .D Rastvor šećera, soli i vode .E Voćni sok.F Formula za bebe .G Čaj / Biljni rastvor .H Med .I Drugo (navesti) . X SIMPTOMI BOleSTI IS IS1. Provjerite kolonu HL9 u Obrascu za popisivanje članova domaćinstva u Upitniku za domaćinstvo. Da li je ispitanica majka ili staratelj djeteta mlađeg od 5 godina? ¨ Da ð Nastavite sa IS2. ¨ Ne ð Pređite na sljedeći modul. is2. Ponekad su djeca ozbiljno bolesna i treba ih odMah odvesti u zdravstvenu ustanovu. zbog kojih siMPtoMa biste odMah odveli svoje dijete u zdravstvenu ustanovu? Dodatno pitanje: a zbog nekih drugih siMPtoMa? Nastavite da postavljate pitanja u vezi sa znakovima ili simptomima sve dok majka/staratelj više ne može da se sjeti dodatnih simptoma. Zaokružite sve pomenute simptome, ali NEMOJTE davati nikakve sugestije. Dijete ne može da pije ili da doji .A Stanje djeteta se pogoršava . B Dijete ima groznicu . C Dijete ubrzano diše .D Dijete teško diše .E Dijete ima krvavu stolicu .F Dijete slabo pije .G Drugo (navesti) ___________________________________X Drugo (navesti) ___________________________________Y Drugo (navesti) ___________________________________XZ KONTrACePCIjA CP cp0. želiM da razgovaraM sa vaMa o još jednoj teMi – Planiranje Porodice. Parovi koriste razne načine i Metode da odlože ili izbjegnu trudnoću. da li ste čuli za : [a] sterilizaciju žene? Dodatna informacija: oPeracija kojoj se žena Može Podvrgnuti kako bi se izbjegla trudnoća. [b] sterilizaciju Muškarca? Dodatna informacija: oPeracija kojoj se Muškarac Može Podvrgnuti kako bi se izbjegla trudnoća. [c] sPirala? Dodatna informacija: sPirala koju doktor Postavlja unutar Maternice. [d] injekcija? Dodatna informacija: žena Može da PriMi injekcije koje utiču na horMone i sPrječavaju trudnoću nekoliko Mjeseci. [e] iMPlantati? Dodatna informacija: ženaMa doktor Može ugraditi jedan ili više Malih iMPlantata (štaPića) Potkožno u nadlakticu koji sPrječavaju trudnoću nekoliko godina. [f] Pilula? Dodatna informacija: žene Mogu svakodnevno da uziMaju Pilule kako bi izbjegle trudnoću. [g] Muški kondoM? Dodatna informacija: Muškarci Mogu da stave guMeni Prezervativ na sPolni organ Prije ili u toku sPolnog odnosa. [h] ženski kondoM? Dodatna informacija: žene Mogu da stave zaštitu unutar sPolnog organa Prije sPolnog odnosa. [i] dijafragMa? Dodatna informacija: žene Mogu da stave Mekanu guMenu oPnu u sPolni organ da bi sPriječili ulazak sPerMe u uterus ili jajovod. [j] Pjena / gel? Dodatna informacija: Mogu se koristiti Proizvodi (nPr. Pjena, gel, kreMa) koji unište sPerMatozoide ili oneMoguće sPerMi da se kreće i stigne do jajne ćelije. [k] Metoda laktacione aMenoreje (laM)? [l] Periodična aPstinencija / Praćenje Plodnih i nePlodnih dana? Dodatna informacija: žena Može da izbjegne trudnoću neuPražnjavanjeM sPolnog odnosa tokoM Plodnih dana u Mjesecu, tj. dana kada iMa najviše šanse da zatrudni. [M] Prekinuti odnos? Dodatna informacija: Muškarci Mogu da Prekinu odnos Prije ejakulacije. [n] hitna kontracePcija / kontracePcija Poslije sPolnog odnosa? Dodatna informacija: kao urgentnu Mjeru, 3 dana nakon nezaštićenog sPolnog odnosa, žena Može da uzMe Posebne Pilule da bi izbjegla trudnoću. [X] da li znate za neke druge načine ili Metode koje Muškarci ili žene Mogu da PriMjene kako bi izbjegli trudnoću? Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 Ne . 2 Da . 1 _____________________________________________ (navesti) Ne . 2 _____________________________________________ (navesti) PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 201200 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. cp1. da li ste sada trudni? Da, sada sam trudna . 1 Ne . 2 Nisam sigurna ili NZ . 8 1ð Sljedeći modul cp2. kao što sMo sPoMenuli, Parovi koriste razne načine ili Metode kako bi odložili ili izbjegli trudnoću. da li trenutno nešto PoduziMate ili koristite kako biste odložili ili izbjegli trudnoću? Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul cp3. šta radite kako biste odložili ili izbjegli trudnoću? Nemojte davati sugestije. Ako ispitanica spomene više od jedne metode, zaokružite svaku. Sterilizacija žene .A Sterilizacija muškarca . B Spirala . C Injekcije .D Implantati .E Pilula .F Muški kondom .G Ženski kondom .H Dijafragma .I Pjena / gel . J Metoda laktacione amenoreje (LAM) . K Periodična apstinencija / praćenje plodnih i neplodnih dana .L Prekinuti odnos .M Drugo (navesti) _________________________________X NeZADOVOljeNe POTreBe UN UN1. Provjerite CP1. Da li je ispitanica sada trudna? ¨ Da, sada je trudna ð Nastavite sa UN2 ¨ Ne, nije sigurna ili ne zna ð Pređite na UN5 un2. sada želiM da razgovaraM sa vaMa o vašoj sadašnjoj trudnoći. kada ste zatrudnjeli, da li ste u toM trenutku htjeli da zatrudnite? Da . 1 Ne . 2 1ðUN4 un3. da li ste željeli da rodite bebu kasnije, ili niste htjeli (više) djece? Kasnije . 1 Nisam željela (više) djece . 2 un4. sada želiM da vaM PostaviM nekoliko Pitanja o budućnosti. nakon rođenja djeteta sa kojiM ste sada trudni, da li biste željeli da rodite još jedno dijete ili radije ne biste iMali još djece? Još jedno dijete . 1 Ne više . 2 Neodlučna / NZ . 8 1ðUN7 2ðUN13 8ðUN13 UN5. Provjerite CP3. Da li ispitanica trenutno koristi “Sterilizaciju žene”? ¨ Da ð Pređite na UN13 ¨ Ne ð Nastavite sa UN6 un6. sada želiM da vaM PostaviM nekoliko Pitanja o budućnosti. da li želite da rodite (još jedno) dijete ili radije ne biste iMali (još) djece? Rodila bih (još jedno) dijete . 1 Ne više / Nijedno . 2 Kaže da ne može da zatrudni . 3 Neodlučna / NZ . 8 2ðUN9 3ðUN11 8ðUN9 un7. koliko dugo biste željeli da čekate sa rođenjeM (drugog) djeteta? Mjeseci .1 __ __ Godine .2 __ __ Uskoro / Sada . 993 Kaže da ne može da zatrudni . 994 Nakon braka . 995 Drugo . 996 NZ . 998 994ðUN11 UN8. Provjerite CP1. Da li je ispitanica sada trudna? ¨ Da, sada je trudna ð Nastavite sa UN13 ¨ Ne, nije sigurna ili NZ ð Pređite na UN9 UN9. Provjerite CP2. Da li ispitanica sada koristi neku metodu kontracepcije? ¨ Da ð Pređite na UN13 ¨ Ne ð Nastavite sa UN10 un10. da li Mislite da ste fizički sPosobni da sada ostanete u drugoM stanju? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 1 ðUN13 8 ðUN13 un11. zašto Mislite da niste fizički u stanju da zatrudnite? Neredovni ili nema spolne odnose .A U menopauzi . B Nikada nije imala menstruaciju . C Histerektomija (operativno odstranjivanje maternice) .D Pokušava da zatrudni već 2 godine ili duže, bez uspjeha E Poslijeporođajni prekid menstruacije .F Još doji .G Previše stara .H Smatra da je sudbina .I Drugo (navesti) . X NZ . Z UN12. Provjerite UN11. Da li je ispitanica spomenula da “Nikada nije imala menstruaciju”? ¨ Spomenula ð Pređite na sljedeći modul ¨ Nije spomenula ð Nastavite sa UN13 UN13. kada vaM je Počela Posljednja Menstruacija? Prije koliko dana.1 __ __ Prije koliko sedmica .2 __ __ Prije koliko mjeseci .3 __ __ Prije koliko godina .4 __ __ U menopauzi / Imala je histerektomiju . 994 Prije posljednjeg porođaja . 995 Nikada nije imala menstruaciju . 996 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 203202 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. STAVOVI PreMA NASIljU U POrODICI DV dv1. Ponekad se Muž iznervira ili naljuti zbog nečega što žena uradi. Po vašeM Mišljenju, da li Muž iMa Pravo da udari ili istuče svoju ženu u sljedećiM situacijaMa: [a] ako izađe bez njegovog znanja? [b] ako zaneMaruje djecu? [c] ako se svađa sa njiM? [d] ako odbija seks sa njiM? [e] ako joj zagori jelo? Izađe bez njegovog znanja Da Ne NZ Izađe bez njegovog znanja.1 2 8 Zanemaruje djecu.1 2 8 Svađa se sa njim.1 2 8 Odbija seks.1 2 8 Zagori joj jelo.1 2 8 BrAK/ZAjeDNICA MA Ma1. da li ste trenutno udati ili živite sa MuškarceM kao da ste u braku? Da, trenutno udata. 1 Da, živim sa muškarcem . 2 Ne, nisam u braku . 3 3ðMA5 Ma2. koliko godina iMa vaš suPrug/Partner? Dodatno pitanje: koliko je godina vaš Muž/Partner naPunio na svoj Posljednji rođendan? Dob u godinama . __ __ NZ .98 Ma2a. Provjerite broj klastera u WM1: ¨ Ako je broj klastera od 001-474 (istraživanje ukupnog stanovništva) ð Pređite na MA7 ¨ Ako je broj klastera od 501-562 (istraživanje romskog stanovništva) ð Nastavite sa MA3 Ma3. osiM vas, da li vaš suPrug/Partner iMa druge žene ili Partnere ili živi sa drugiM ženaMa kao da je u braku? Da . 1 Ne . 2 2ðMA7 Ma4. koliko drugih žena ili Partnera iMa? Broj . __ __ NZ .98 ðMA7 98ðMA7 Ma5. da li ste ikada bili udati ili živjeli sa MuškarceM kao da ste u braku? Da, bila udata . 1 Da, ranije živjela sa muškarcem . 2 Ne . 3 3 ð Sljedeći modul Ma6. koji je vaš sadašnji bračni status: da li ste udovica, razvedeni ili rastavljeni? Udovica . 1 Razvedena. 2 Rastavljena . 3 Ma7. da li ste bili udati ili živjeli sa MuškarceM saMo jednoM ili više Puta? Samo jednom . 1 Više puta . 2 Ma8. kog Mjeseca i godine ste se Prvi Put udali ili Počeli da živite sa MuškarceM kao da ste u braku? Datum prvog vjenčanja Mjesec . __ __ NZ mjesec .98 Godina .__ __ __ __ NZ godinu .9998 ð Sljedeći modul Ma9. koliko ste godina iMali kada ste Prvi Put Počeli da živite sa svojiM PrviM suPrugoM/PartneroM? Dob u godinama . __ __ SeKSUAlNO PONAŠANje SB Provjerite da li je još neko prisutan. Prije nego što nastavite, pobrinite se da sa ispitanicom ostanete sami. sb1. sada bih vaM Postavila nekoliko Pitanja o seksualnoj aktivnosti kako bisMo stekli bolji uvid u neke važne asPekte života. inforMacije koji Mi date ostaće strogo Provjerljive. koliko ste iMali godina kada ste iMali Prvi sPolni odnos? Nikada nisam imala odnos .00 Dob u godinama . __ __ Prvi put je imala odnos kada je počela da živi sa (prvim) suprugom/partnerom .95 00ð Sljedeći modul sb2. PrilikoM vašeg Prvog sPolnog odnosa, da li je korišten kondoM? Da . 1 Ne . 2 NZ / Ne sjećam se . 8 sb3. kada ste Posljednji Put iMali sPolni odnos? Zabilježite “prije koliko godina” samo ako je posljednji spolni odnos bio prije godinu ili više dana. Za 12 ili više mjesec, odgovor se treba upisati u godinama. Prije koliko dana.1 __ __ Prije koliko sedmica .2 __ __ Prije koliko mjeseci .3 __ __ Prije koliko godina .4 __ __ 4ðSB15 sb4. PrilikoM vašeg Posljednjeg sPolnog odnosa, da li je korišten kondoM? Da . 1 Ne . 2 sb5. u kakvoj ste vezi bili sa osoboM sa kojoM ste iMali Posljednji sPolni odnos? Postavite dodatno pitanje kako biste bili sigurni da se odgovor odnosi na vezu koja je postojala u vrijeme spolnog odnosa. Ako je odgovor “momak/dečko”, onda pitajte: da li ste živjeli zajedno kao da ste u braku? Ako je odgovor “Da”, zaokružite šifru ‘2’. Ako je odgovor “Ne”, zaokružite šifru ‘3’. Suprug . 1 Partner sa kojim živim . 2 Momak/dečko . 3 Poznanik . 4 Drugo (navesti) ________________________________6 3 ðSB7 4 ðSB7 6 ðSB7 SB6. Provjerite MA1: ¨ Trenutno udata ili živi sa muškarcem kao da su u braku (MA1 = 1 ili 2) ð Pređite na SB8 ¨ Neudata / nije u zajednici (MA1 = 3) ð Nastavite sa SB7 sb7. koliko godina iMa ta osoba? Ako je odgovor “Ne znam”, postavite dodatno pitanje: koliko ta osoba odPrilike iMa godina? Dob seksualnog partnera . __ __ NZ .98 sb8. da li ste iMali sPolni odnos sa još nekoM osoboM u Posljednjih 12 Mjeseci? Da . 1 Ne . 2 2ðSB15 sb9. Posljednji Put kada ste iMali sPolni odnos sa toM drugoM osoboM, da li je korišten kondoM? Da . 1 Ne . 2 sb10. u kakvoj ste vezi bili sa toM osoboM? Postavite dodatno pitanje kako biste bili sigurni da se odgovor odnosi na vezu koja je postojala u vrijeme spolnog odnosa. Ako je odgovor “momak/dečko”, onda pitajte: da li ste živjeli zajedno kao da ste u braku? Ako je odgovor “Da”, zaokružite šifru ‘2’. Ako je odgovor “Ne”, zaokružite šifru ‘3’. Suprug . 1 Partner sa kojim živim . 2 Momak/dečko . 3 Poznanik . 4 Drugo (navesti) ________________________________6 3 ðSB12 4 ðSB12 6 ðSB12 SB11. Provjerite MA1 i MA7: ¨ Trenutno udata ili živi sa muškarcem (MA1 = 1 ili 2) i Udavala se samo jednom ili živjela sa muškarcem samo jednom (MA7 = 1) ð Pređite na SB13 ¨ U suprotnom ð Nastavite sa SB12 sb12. koliko godina iMa ta osoba? Ako je odgovor “Ne znam”, postavite dodatno pitanje: koliko ta osoba odPrilike iMa godina? Dob seksualnog partnera . __ __ NZ .98 sb13. osiM te dvije osobe, da li ste iMali sPolne odnose sa još nekoM osoboM u Posljednjih 12 Mjeseci? Da . 1 Ne . 2 2ðSB15 sb14. ukuPno, sa koliko različitih osoba ste iMali sPolne odnose u Posljednjih 12 Mjeseci? Broj partnera . __ __ sb15. ukuPno, sa koliko različitih osoba ste iMali sPolne odnose tokoM života? Ukoliko dati odgovor ne sadrži brojku, postavite dodatno pitanje da biste dobili približan broj. Ako je broj partnera 95 ili više, upišite ‘95’. Ukupan broj partnera u životu . __ __ NZ .98 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 205204 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. HIV/AIDS (SIDA) HA Ha1. sada želiM da razgovaraMo o nečeMu drugoM. da li ste ikada čuli za virus hiv-a ili bolest zvanu aids ili sida? Da . 1 Ne . 2 2 ð Sljedeći modul Ha2. da li ljudi Mogu da sManje šansu da dobiju virus koji Prouzrokuje sidu tako što će iMati saMo jednog seksualnog Partnera koji neMa druge seksualne Partnere? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 Ha3. da li ljudi Mogu da dobiju virus koji Prouzrokuje sidu PuteM vradžbina (bačenih čini) ili nekih drugih nadPrirodnih sila? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 Ha4. da li ljudi Mogu da sManje šansu da dobiju virus koji Prouzrokuje sidu tako što će koristiti kondoM svaki Put kada iMaju sPolni odnos? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 Ha5. da li ljudi Mogu dobiti virus koji Prouzrokuje sidu od ujeda koMarca? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 Ha6. da li ljudi Mogu dobiti virus koji Prouzrokuje sidu ako dijele hranu sa osoboM koja boluje od side? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 Ha7. da li je Moguće da naizgled zdrava osoba iMa virus koji Prouzrokuje sidu? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 Ha8. Može li se virus koji Prouzrokuje sidu Prenijeti sa Majke na njenu bebu: [a] tokoM trudnoće? [b] tokoM Porođaja? [c] dojenjeM? Da Ne NZ Tokom trudnoće . 1 2 8 Tokom porođaja . 1 2 8 Dojenjem . 1 2 8 Ha9. Po vašeM Mišljenju, ako je učiteljica ili nastavnica zaražena virusoM koji Prouzrokuje sidu ali nije bolesna, da li treba dozvoliti da nastavi da Predaje u školi? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije sigurna / Zavisi . 8 Ha10. da li biste kuPili svježe Povrće od Prodavača kada biste znali da iMa virus koji Prouzrokuje sidu? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije sigurna / Zavisi . 8 Ha11. ako bi se član vaše Porodice zarazio virusoM koji Prouzrokuje sidu, da li biste željeli da to ostane tajna? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije sigurna / Zavisi . 8 Ha12. ako bi se član vaše Porodice razbolio od side, da li biste bili sPreMni da brinete o njeMu ili njoj u soPstvenoM doMaćinstvu? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije sigurna / Zavisi . 8 Ha13. Provjerite CM13: Da li je ispitanica porodila živorođenu djecu u posljednje 2 godine? ¨ Bez živorođene djece u posljednje 2 godine ð Pređite na HA24 ¨ Jedno ili više živorođene djece u posljednje 2 godine ð Nastavite sa HA14 HA14. Provjerite MN1: Da li je ispitanica koristila prenatalnu zaštitu? ¨ Da, koristila prenatalnu zaštitu ð Nastavite sa HA15 ¨ Ne, nije koristila prenatalnu zaštitu ð Pređite na HA24 HA15. za vrijeMe Posjeta u okviru Prenatalne zaštite tokoM trudnoće sa (ime), da li su vaM date inforMacije o: [a] Prenošenju virusa koji Prouzrokuje sidu sa Majke na bebu? [b] toMe šta Možete da uradite da sPriječite dobijanje virusa koji Prouzrokuje sidu? [c] testiranju na virus koji Prouzrokuje sidu? da li vaM je: [d] Ponuđeno da se testirate na virus koji Prouzrokuje sidu? D N NZ Dobijanje virusa koji prouzrokuje SIDU od majke . 1 2 8 Šta se može učiniti . 1 2 8 Testiranje na virusa koji prouzrokuje SIDU . 1 2 8 Ponuđeno testiranje . 1 2 8 Ha16. ne želiM da znaM rezultate, ali da li ste se testirali na virus koji Prouzrokuje sidu u skloPu Prenatalne zaštite (Pregleda trudnoće)? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije sigurna / Zavisi . 8 2ðHA19 8ðHA19 Ha17. ne želiM da znaM rezultate, ali da li ste dobili rezultate testa? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije sigurna / Zavisi . 8 2ðHA22 8ðHA22 Ha18. bez obzira na rezultat, sve žene koje su se testirale treba da odu na savjetovanje/konsultacije nakon dobijanja rezultata. nakon što ste se testirali, da li ste išli na savjetovanje/ konsultacije? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije sigurna / Zavisi . 8 1ðHA22 2ðHA22 8ðHA22 HA19. Provjerite MN17: Da li je porođaj obavio zdravstveni radnik/ca (A ili B)? ¨ Da, porođaj je obavio/la zdravstveni radnik/ca ð Nastavite sa HA20 ¨ Ne, porođaj nije obavio/la zdravstveni radnik/ca ð Pređite na HA24 Ha20. ne želiM da znaM rezultate, ali da li ste testirani na virus koji Prouzrokuje sidu kada ste otišli na Porođaj ali Prije nego što je beba rođena? Da . 1 Ne . 2 2ðHA24 Ha21. ne želiM da znaM rezultate, ali da li ste dobili rezultate testa? Da . 1 Ne . 2 Ha22. da li ste testirani na virus koji Prouzrokuje sidu nakon testiranja tokoM trudnoće? Da . 1 Ne . 2 1ðHA25 Ha23. kada ste se Posljednji Put testirali na virus koji Prouzrokuje sidu? Prije manje od 12 mjeseci . 1 Prije 12-23 mjeseci . 2 Prije 2 ili više godina . 3 1ðSljedeći modul 2ðSljedeći modul 3ðSljedeći modul Ha24. ne želiM da znaM rezultate, ali da li ste se ikada testirali da ustanovite da li iMate virus koji Prouzrokuje sidu? Da . 1 Ne . 2 2ðHA27 Ha25. kada ste se Posljednji Put testirali? Prije manje od 12 mjeseci . 1 Prije 12-23 mjeseci . 2 Prije 2 ili više godina . 3 Ha26. ne želiM da znaM rezultate, ali da li ste dobili rezultate testa? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 1ðSljedeći modul 2ðSljedeći modul 8ðSljedeći modul Ha27. da li znate za Mjesto gdje se ljudi Mogu testirati na virus koji Prouzrokuje sidu? Da . 1 Ne . 2 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 207206 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PUŠeNje I KONZUMACIjA AlKOHOlA TA ta1. da li ste ikada Probali Pušiti cigarete, Makar ste saMo Povukli jedan ili dva diMa? Da . 1 Ne . 2 2ðTA6 ta2. koliko ste iMali godina kada ste Po Prvi Put isPušili cijelu cigaretu? Nikada nisam ispušila cijelu cigaretu .00 Dob . ___ ___ 00ðTA6 ta3. da li trenutno Pušite cigarete? Da . 1 Ne . 2 2ðTA6 ta4. koliko ste cigareta isPušili tokoM Posljednjih 24 sata? Broj cigareta . ___ ___ ta5. koliko dana ste u toku čitavog Posljednjeg Mjeseca Pušili cigarete? Ako manje od 10 dana, zabilježite broj dana. Ako 10 dana i više ali manje od jedan mjesec, zaokružite ‘10’. Ako “svaki dan” ili “skoro svaki dan”, zaokružite ‘30’. Broj dana . 0 ___ 10 dana i više ali manje od mjesec .10 Svaki dan / Skoro svaki dan .30 ta6. da li ste ikada Probali neke duhanske Proizvode za Pušenje a koji nisu cigarete, kao što su cigare (nPr. kubanske), cigarilosi, duhan za lulu ili vodenu lulu (nargilu/šišu)? Da . 1 Ne . 2 2ðTA10 ta7. da li ste konzuMirali bilo kakve duhanske Proizvode za Pušenje tokoM Posljednjeg Mjeseca? Da . 1 Ne . 2 2ðTA10 ta8. koju vrstu duhanskog Proizvoda za Pušenje ste konzuMirali ili Pušili tokoM Posljednjeg Mjeseca? Zaokružite sve pomenute odgovore. Cigare .A Vodena lula . B Cigarilosi . C Lula .D Drugo (navesti) _______________________________ X ta9. koliko dana ste u toku Posljednjeg Mjeseca konzuMirali duhanske Proizvode za Pušenje? Ako manje od 10 dana, zabilježite broj dana. Ako 10 dana i više ali manje od jedan mjesec, zaokružite ‘10’. Ako “svaki dan” ili “skoro svaki dan”, zaokružite ‘30’. Broj dana . 0 ___ 10 dana i više ali manje od mjesec .10 Svaki dan / Skoro svaki dan .30 ta10. da li ste ikada Probali bilo kakvu vrstu duhanskog Proizvoda (koji nije za Pušenje, kao što su duhan za žvakanje, duhan za šMrkanje (burMut), duhan za sisanje (vlažni burMut)? Da . 1 Ne . 2 2 ðTA14 ta11. da li ste konzuMirali bilo kakve duhanske Proizvode koji nisu za Pušenje tokoM Posljednjeg Mjeseca? Da . 1 Ne . 2 2 ðTA14 ta12. koju vrstu duhanskog Proizvoda koji nije za Pušenje ste konzuMirali tokoM Posljednjeg Mjeseca? Zaokružite sve pomenute odgovore. Duhan za žvakanje .A duhan za šmrkanje (burmut ) . B Duhan za sisanje (Vlažni burmut ) . C Drugo (navesti) _______________________________ X ta13. koliko dana ste u toku čitavog Posljednjeg Mjeseca konzuMirali duhanske Proizvode koji nisu za Pušenje? Ako manje od 10 dana, zabilježite broj dana. Ako 10 dana i više ali manje od jedan mjesec, zaokružite ‘10’. Ako “svaki dan” ili “skoro svaki dan”, zaokružite ‘30’. Broj dana . 0 ___ 10 dana i više ali manje od mjesec .10 Svaki dan / Skoro svaki dan .30 ta14. sada želiM da vaM PostaviM nekoliko Pitanja o konzuMaciji alkohola. da li ste ikada pili alkohol? Da . 1 Ne . 2 2ðSljedeći modul ta15. kao jedno alkoholno Piće MisliMo na jednu konzervu ili flašu Pive, jednu čašu vina ili jednu čašicu žestokog Pića . koliko ste godina iMali kada ste PoPili Prvo alkoholno Piće, ne računajući Par gutljaja? Nikada nisam popila nijedno alkoholno piće .00 Dob . ___ ___ 00ð Sljedeći modul ta16. koliko dana ste tokoM Posljednjeg Mjeseca konzuMirali bareM jedno alkoholno Piće? Ako ispitanica nije pila, zaokružite ‘00’. Ako manje od 10 dana, zabilježite broj dana. Ako 10 dana i više ali manje od jedan mjesec, zaokružite ‘10’. Ako “svaki dan” ili “skoro svaki dan”, zaokružite ‘30’. Nisam popila nijedno piće tokom posljednjeg mjeseca .00 Broj dana . 0 ___ 10 dana i više ali manje od mjesec .10 Svaki dan / Skoro svaki dan .30 00ð Sljedeći modul ta17. tokoM Posljednjeg Mjeseca, oniM daniMa kada ste Pili alkohol, koji broj Pića ste obično konzuMirali? Broj pića .___ __ ZADOVOljSTVO SOPSTVeNIM ŽIVOTOM lS lS1. Provjerite WB2: Da li ispitanica ima 15-24 godine? ¨ Dob 25-49 ð Pređite na sljedeći modul ¨ Dob 15-24 ð Nastavite sa LS2 ls2. sada želiM da vaM PostaviM nekoliko vrlo jednostavnih Pitanja o sreći i zadovoljstvu. Prvo, generalno gledano, da li biste rekli da ste veoMa sretni, sretni, ni sretni ni nesretni, nesretni ili veoMa nesretni? takođe Možete da Pogledate ove slike koje Mogu da vaM PoMognu Pri davanju odgovora. Pokažite ispitanici stranu 1 kartice sa odgovorima i objasnite joj šta koji simbol predstavlja. Zaokružite šifru odgovora kojeg ispitanica izabere. Veoma sretna . 1 Sretna . 2 Ni sretna ni nesretna . 3 Nesretna . 4 Veoma nesretna . 5 ls3. sada želiM da vaM PostaviM Pitanja o toMe koliko ste zadovoljni u različitiM oblastiMa svog života. za svako od Pitanja iMaMo 5 Mogućih odgovora: MoliM vas da Mi za svako Pitanje kažete da li ste veoMa zadovoljni, zadovoljni, ni zadovoljni ni nezadovoljni, nezadovoljni ili veoMa nezadovoljni. Možete oPet Pogledati ove slike da vaM PoMognu da odgovorite. Pokažite ispitanici stranu 2 kartice sa odgovorima i objasnite joj šta koji simbol predstavlja. Zaokružite šifru odgovora kojeg ispitanica izabere za pitanja LS3 do LS13. koliko ste zadovoljni svojiM PorodičniM životoM? Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 ls4. koliko ste zadovoljni svojiM PrijateljstviMa? Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 ls5. tokoM ove (2011-12) školske/akadeMske godine, da li ste Pohađali školu/fakultet u bilo kojeM Periodu? Da . 1 Ne . 2 2ðLS7 ls6. koliko ste zadovoljni svojoM školoM / svojiM fakultetoM? Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 ls7. koliko ste zadovoljni svojiM trenutniM PosloM? Ako ispitanica kaže da nema posao, zaokružite ‘0’ i nastavite sa sljedećim pitanjem. Ne postavljajte dodatna pitanja o tome kako se osjeća zbog toga što nema posao ukoliko Vam sama ne kaže. Nema posao . 0 Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 ls8. koliko ste zadovoljni svojiM zdravljeM? Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 ls9. koliko ste zadovoljni MjestoM u kojeM živite? Ako je neophodno, objasnite da se pitanje odnosi na životnu sredinu, uključujući komšiluk i stambenu jedinicu. Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 209208 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. ls10. koliko ste zadovoljni načinoM na koji se ljudi u vašeM okruženju generalno oPhode PreMa vaMa? Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 ls11. koliko ste zadovoljni svojiM izgledoM? Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 ls12. sveukuPno gledano, koliko ste zadovoljni svojiM životoM? Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 ls13. koliko ste zadovoljni svojiM sadašnjiM PrihodoM? Ako ispitanica kaže da nema prihoda, zaokružite ‘0’ i nastavite sa sljedećim pitanjem. Ne postavljajte dodatna pitanja o tome kako se osjeća zbog toga što nema prihoda ukoliko Vam sama ne kaže. Nema prihoda . 0 Veoma zadovoljna . 1 Zadovoljna . 2 Ni zadovoljna ni nezadovoljna . 3 Nezadovoljna . 4 Veoma nezadovoljna . 5 ls14. u Poređenju sa situacijoM od Prije godinu dana, sveukuPno gledano, da li biste rekli da vaM se život Poboljšao, ostao Manje-više isti ili Pogoršao? Poboljšao se . 1 Manje-više isti . 2 Pogoršao se . 3 ls15. a za godinu dana, sveukuPno gledano, da li očekujete da će vaš život biti bolji, Manje-više isti ili gori? Bolji . 1 Manje-više isti . 2 Gori . 3 ZDrAVSTVeNA ZAŠTITA He He0. Provjerite broj klastera u WM1. ¨ Ako je broj klastera od 001-474 (istraživanje ukupnog stanovništva) ð Pređite na WM11 ¨ Ako je broj klastera od 501-562 (istraživanje romskog stanovništva) ð Nastavite sa HE1. He1. iMate li zdravstvenu knjižicu? Da . 1 Ne . 2 He2. iMate li zdravstveno osiguranje? Da . 1 Ne . 2 1ð HE9 He3. da li koristite zdravstvene usluge u doMu zdravlja? Da . 1 Ne . 2 2ð HE5 He4. da li u najbližeM doMu zdravlja dobijate besPlatnu zdravstvenu uslugu? Da . 1 Ne . 2 He5. da li koristite zdravstvene usluge u bolnici? Da . 1 Ne . 2 2ð HE7 He6. da li u najbližoj bolnici dobijate besPlatnu zdravstvenu uslugu? Da . 1 Ne . 2 He7. da li koristite zdravstvene usluge koje Pruža hitna PoMoć? Da . 1 Ne . 2 2ð HE9 He8. da li dobijate besPlatnu zdravstvenu uslugu u hitnoj PoMoći? Da . 1 Ne . 2 He9. da li Plaćate sve neoPhodne zdravstvene usluge i lijekove? Da . 1 Nekad da, nekad ne . 2 Ne . 3 1ð WM11 He10. da li Plaćate saMo one zdravstvene usluge i lijekove koji su vaM aPsolutno neoPhodni/urgentni? Da . 1 Ne . 2 1ð WM11 He11. da li Možete Priuštiti lijekove bez jednokratne novčane PoMoći? Da . 1 Ne . 2 WM11. uPišite vrijeMe završetka anketiranja. Sat i minute . __ __ : __ __ WM12. Provjerite kolonu HL9 u Obrascu za popisivanje domaćinstva u Upitniku za domaćinstvo. Da li je ispitanica majka ili staratelj djeteta starosti 0-4 godine koje živi u ovom domaćinstvu? ¨ Da ð Pređite na UPITNIK ZA DJECU MLAĐU OD 5 GODINA za to dijete i počnite anketu sa istom ispitanicom. ¨ Ne ð Završite anketiranje sa ovom ispitanicom tako što ćete se zahvaliti na saradnji. Provjerite da li je prisutna još neka žena, muškarac ili dijete mlađe od 5 godina u domaćinstvu koji ispunjavaju uslove za anketiranje. Zapažanja anketara Zapažanja kontrolora Zapažanja supervizora PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 211210 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. Kartice za odgovore su korištene za pomoć ispitanicima prilikom odgovaranja na pitanja u modulu “Zadovoljstvo sopstvenim životom” (LS) u Upitniku za žene i modulu “Zadovoljstvo sopstvenim životom” (MLS) u Upitniku za muškarce. strana 1: kartica ls 1/ Mls 1 Veoma sretna/an Sretna/an Ni sretna/an, Ni nesretna/an Nesretna/an Veoma nesretna/an strana 2: kartica ls 2/ Mls 2 Veoma zadovoljna/an Zadovoljna/an Ni zadovoljna/a, Ni nezadovoljna/an Nezadovoljna/an Veoma nezadovoljna/an UPITNIK ZA MUŠKArCA OD 15-49 gODINA [BiH] INFOrMACIONI PANel ZA MUŠKArCA МWМ Ovaj upitnik se popunjava za sve muškarce starosti od 15-49 godina (vidjeti Obrazac za popisivanje članova domaćinstva, kolona HL7A u Upitniku za domaćinstvo). Za svakog muškarca navedene starosti treba popuniti poseban upitnik. MWM1. Šifra klastera: ___ ___ ___ МWМ2. Šifra domaćinstva: ___ ___ ___ МWМ3. Ime muškarca: ime______________________________________ МWМ4. Redni broj muškarca: ___ ___ МWМ5. Ime i šifra anketara: Ime______________________________________ МWМ6. Ime i šifra anketara: ___ ___ / ___ ___ / ___ ___ ___ ___ Ponovite pozdrav ako nije već pročitan dotičnom muškarcu: Mi dola ziMo u iMe Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice bosne i Hercegovine. ProvodiMo istraživanje koje se bavi zdravljeM i obrazovanjeM članova Porodice, o čeMu bih želio da razgovaraM sa vaMa. ova anketa će trajati do 20 Minuta. sve inforMacije koje dobijeMo će ostati strogo Povjerljive. Ukoliko je pozdrav već pročitan dotičnom muškarcu na početku Upitnika za domaćinstvo, onda treba pročitati sljedeći tekst sada ž eliM još Malo da PorazgovaraM sa vaMa o vašeM zdravlju i još nekiM teMaMa. ova anketa će trajati do 20 Minuta. PonavljaM, sve inforMacije koje naM date će ostati strogo Povjerljive. MožeMo li da PočneMo? ¨ Da, dobijen je pristanak ð Pređite na MWM10 i upišite vrijeme, a zatim počnite anketiranje. ¨ Ne, nije dobijen pristanak ð Popunite MWM7. O ishodu informišite supervizora. МWМ7. Rezultat anketiranja muškarca Upitnik je popunjen .01 Ispitanik nije kod kuće .02 Odbio je anketiranje .03 Upitnik je djelimično popunjen .04 Ispitanik nije u stanju da odgovara .05 Drugo (navesti) _______________________________96 МWМ8. Kontrolu upitnika izvršio/la (Ime i šifra): Ime_______________________________________ ___ ___ ___ МWМ9. Operater/ka za unos podataka (Ime i šifra): Ime_____________________________________ ___ ___ ___ PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 213212 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. МWМ10. Upišite vrijeme početka anketiranja. Sat i minute .__ __ : __ __ PODACI ZA MUŠKArCA МWB МWB1. kojeg Mjeseca i koje godine ste rođeni? Datum rođenja Mjesec. __ __ NZ mjesec .98 Godina .__ __ __ __ NZ godinu .9998 МWB2. koliko iMate godina? Dodatno pitanje: koliko ste godina naPunili na svoj Posljednji rođendan? Uporedite MWB1 i/ili MWB2 i ispravite ukoliko se ne slažu. Dob (navršene godine). __ __ МWB3. Da li ste ikada Pohađali školu ili Predškolsku ustanovu? Da . 1 Ne . 2 2ðМWB7 МWB4. Koji je najviši nivo obrazovanja koji ste Pohađali? Predškolsko obrazovanje . 0 Osnovna škola . 1 Srednja . 2 Visokoškoslka ustanova . 3 0ðМWB7 МWB5. Koji je najviši razred/godina koju ste završili na toM nivou? Ukoliko je u pitanju manje od 1 razreda/godine, upišite ‘00’. Razred/godina . __ __ МWB6. Provjerite MWB4: ¨ Srednja škola ili visokoškolska ustanova. ð Pređite na sljedeći modul ¨ Osnovna škola ð Nastavite sa MWB7 МWB7. Sada vas MoliM da Mi Pročitate ovu rečenicu. Ispitaniku pokažite rečenicu na kartici. Ukoliko ispitanik ne može da pročita cijelu rečenicu, pitajte: Možete li da Mi Pročitate dio ove rečenice? Uopšte ne može da pročita . 1 Može da pročita samo dijelove rečenice. 2 Može da pročita cijelu rečenicu . 3 Rečenica nije napisana na jeziku koji ispitanik razumije . ____________________________________________ 4 (navesti jezik) Slijep / nijem, slabovidan / ima teškoće sa govorom . 5 PrISTUP MASOVNIM MeDIjIMA I KOrIŠTeNje INFOrMACIONO-KOMUNIKACIONIH TeHNOlOgIjA ММT ММТ1. Provjerite MWB7: ¨ Pitanje nije popunjeno (Ispitanik ima srednje obrazovanje ili više) ð Nastavite sa MMT2 ¨ Zna da čita ili rečenica nije napisana na odgovarajućem jeziku (šifre 2, 3 ili 4) ð Nastavite sa MMT2 ¨ Uopšte ne zna da čita ili je slijep/nijem i sl. (šifre 1 do 5) ð Pređite na MMT3 ММТ2. Koliko često čitate novine ili časoPise: skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili ih uoPšte ne čitate? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Uopšte ne čitam novine ili časopise . 4 ММТ3. Da li slušate radio skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili ga uoPšte ne slušate? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Uopšte ne slušam radio . 4 ММТ4. Koliko često gledate televiziju: da li gledate tv skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili uoPšte ne gledate tv? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Uopšte ne gledam TV. 4 ММТ5. Provjerite WB2: Da li ispitanik ima 15-24 godina? ¨ Da, starost 15-24 ð Nastavite sa MMT6 ¨ Ne, starost 25-49 ð Pređite na sljedeći modul ММТ6. Da li ste ikada koristili koMPjuter? Da . 1 Ne . 2 2ðММT9 ММТ7. Da li ste koMPjuter koristili bilo gdje tokoM Posljednjih 12 Mjeseci? Da . 1 Ne . 2 2ðММT9 ММТ8. TokoM Posljednjih Mjesec dana, koliko često ste koristili koMPjuter: skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili ga uoPšte niste koristili? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Ne koristim kompjuter . 4 ММТ9. Da li ste ikada koristili internet? Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul ММТ10. Da li ste koristili internet tokoM Posljednjih 12 Mjeseci? Ako je neophodno, postavite dodatno pitajte: da li je Internet korišten na bilo kojoj lokaciji, sa bilo kojeg uređaja i sl. Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul ММТ11. TokoM Posljednjih Mjesec dana, koliko često ste koristili internet: skoro svaki dan, najManje jednoM sedMično, Manje od jednoM sedMično ili ga uoPšte niste koristili? Skoro svaki dan . 1 Najmanje jednom sedmično . 2 Manje od jednom sedmično . 3 Nisam koristio Internet . 4 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 215214 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. SMrTNOST DjeCe MCM МcМ0. Provjerite broj klastera u MWM1: ¨ Ako je broj klastera od 001-474 (istraživanje ukupnog stanovništva) ð Pređite na sljedeći modul ¨ Ako je broj klastera od 501-562 (istraživanje romskog stanovništva) ð Nastavite sa MCM1 Sva pitanja se odnose samo na ŽIVOROĐENU djecu МCМ1. Sada želiM da vas PitaM o svoj djeci koju ste iMali tokoM života. interesuju Me vaša biološka djeca, čak iako nisu zakonski vaša ili ne nose vaše PreziMe. da li ste ikada iMali biološko dijete sa nekoM ženoM? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðMCM8 8ðMCM8 МCМ3. koliko ste godina iMali kada vaM je rođeno (Prvo) dijete? Dob u godinama . __ __ МCМ4. Da li iMate sinove ili kćerke čiji ste vi biološki otac koji trenutno žive sa vaMa? Da . 1 Ne . 2 2ðMCM6 МCМ5. koliko sinova živi sa vaMa? koliko kćerki živi sa vaMa? Аko „nijedan/na“, upišite ‘00’. Broj sinova kod kuće . __ __ Broj kćerki kod kuće . __ __ МCМ6. Da li iMate bioloških sinova ili kćerki koji su živi ali ne žive sa vaMa? Da . 1 Ne . 2 2ðMCM8 МCМ7. koliko sinova je živo ali ne živi sa vaMa? koliko kćerki je živo ali ne živi sa vaMa? Ako „nijedan/na“, upišite ‘00’ Sinovi žive negdje drugdje . __ __ Kćerke žive negdje drugdje . __ __ МCМ8. Da li ste iMali biološkog sina ili kćerku koji su rođeni živi ali su kasnije uMrli? Ako „ne“ postavite dodatno pitanje: Pod oviM MisliM na dijete koje je disalo ili Plakalo ili Pokazivalo druge znakove života – čak i ako je živjelo saMo Par Minuta ili sati? Da . 1 Ne . 2 2ðMCM10 МCМ9. Koliko dječaka je uMrlo? koliko djevojčica je uMrlo? Ako „nijedan/na“, upišite ‘00’. Umrlih dječaka . __ __ Umrlih djevojčica . __ __ МCМ10. Saberite odgovore na pitanja MCM5, MCM7i MCM9. Zbir . __ __ МCМ11. SaMo da ProvjeriM da li saM tačno zabilježio, ukuPno ste iMali (ukuPan broj djece naveden u McM10) živorođene djece u svoM životu. da li je to tačno? ¨ Da. Provjerite i zabilježite u nastavku: ¨ Bez živorođene djece ð Pređite na sljedeći modul ¨ Jedno ili više živorođene djece ð Nastavite sa MCM11A ¨ Ne ð Provjerite odgovore na MCM1-MCM10 i ispravite gdje je potrebno МCМ11А. Da li su sva vaša biološka djeca iMala istu biološku Majku?? Da . 1 Ne . 2 1ðMCM12 МCМ11B. SveukuPno, sa koliko žena ste iMali biološku djecu? Broj žena . __ __ МCМ12. Od te (ukupan broj u mcm10) biološke djece, kada je Posljednje dijete rođeno (čak i ako je beba uMrla Mjesec i godina moraju biti upisani. Datum posljednjeg rođenja Dan . __ __ NZ dan .98 Mjesec . __ __ Godina .__ __ __ __ STAVOVI PreMA NASIljU U POrODICI MDV МDV1. Ponekad se Muž iznervira ili naljuti zbog nečega što žena uradi. Po vašeM Mišljenju, da li Muž iMa Pravo da udari ili istuče svoju ženu u sljedećiM situacijaMa: [a] ako izađe bez njegovog znanja? [b] ako zaneMaruje djecu? [c] ako se svađa sa njiM? [d] ako odbija seks sa njiM? [e] ako joj zagori jelo? Da Ne NZ Izađe bez njegovog znanja . 1 2 8 Zanemaruje djecu . 1 2 8 Svađa se sa njim . 1 2 8 Odbija seks . 1 2 8 Zagori joj jelo . 1 2 8 BrAK/ZAjeDNICA ММА ММА1. Da li ste trenutno oženjeni ili živite sa ženoM kao da ste u braku? Da, trenutno oženjen . 1 Da, živim sa ženom . 2 Ne, nisam u braku . 3 3ðMMA5 ММА2. Koliko godina iMa vaša suPruga/Partnerica? Dodatno pitanje: Koliko je godina vaša suPruga /Partnerica naPunila na svoj Posljednji rođendan? Dob u godinama . __ __ NZ .98 ММА2А. Provjerite broj klastera u MWM1: ¨ Ako je broj klastera od 001-474 (istraživanje ukupnog stanovništva) ð Pređite na MMA7 ¨ Ako je broj klastera od 501-562 (istraživanje romskog stanovništva) ð Nastavite sa MMA3 ММА3. Da li iMate drugih suPruga ili živite sa drugiM ženaMa kao da ste u braku? Da (Više od jedne) . 1 Ne (Samo jedna) . 2 2ðMMA7 ММА4. Koliko drugih žena ili Partnerica iMate koje žive sa vaMa? Broj . __ __ ðMMA7 ММА5. Da li ste ikada bili oženjeni ili živjeli sa ženoM kao da ste u braku? Da, bio oženjen . 1 Da, ranije živio sa ženom . 2 Ne . 3 3 ð Sljedeći modul ММА6. Koji je vaš sadašnji bračni status: da li ste udovac, razvedeni ili rastavljeni? Udovac . 1 Razveden . 2 Rastavljen . 3 ММА7. Da li ste bili oženjeni ili živjeli sa ženoM saMo jednoM ili više Puta? Samo jednom . 1 Više puta . 2 ММА8. Kog Mjeseca i godine ste se Prvi Put oženili ili Počeli da živite sa ženoM kao da ste u braku? Datum prvog vjenčanja Mjesec . __ __ NZ mjesec .98 Godina .__ __ __ __ NZ godinu .9998 ð Sljedeći modul ММА9. Koliko ste godina iMali kada ste Prvi Put Počeli da živite sa svojoM PrvoM suPrugoM/PartnericoM? Dob u godinama . __ __ PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 217216 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. SeKSUAlNO PONAŠANje МSB Provjerite da li je još neko prisutan. Prije nego što nastavite, pobrinite se da sa ispitanikom ostanete sami. МSB1. Sada bih vaM Postavio nekoliko Pitanja o seksualnoj aktivnosti kako bisMo stekli bolji uvid u neke važne asPekte života. inforMacije koji Mi date ostaće strogo Provjerljive. koliko ste iMali godina kada ste iMali Prvi sPolni odnos? Nikada nisam imao odnos.00 Dob u godinama . __ __ Prvi put je imao odnos kada je počeo da živi sa (prvom) suprugom/partnericom .95 00ð Sljedeći modul МSB2. PrilikoM vašeg Prvog sPolnog odnosa, da li je korišten kondoM? Da . 1 Ne . 2 NZ / Ne sjećam se . 8 МSB3. Kada ste Posljednji Put iMali sPolni odnos? Zabilježite „prije koliko godina“ samo ako je posljednji spolni odnos bio prije godinu ili više dana. Za 12 ili više mjesec, odgovor se treba upisati u godinama. Прије колико дана .1 __ __ Прије колико недјеља .2 __ __ Прије колико мјесеци .3 __ __ Прије колико година .4 __ __ 4ðMSB15 МSB4. PrilikoM vašeg Posljednjeg sPolnog odnosa, da li je korišten kondoM? Da . 1 Nе . 2 МSB5. U kakvoj ste vezi bili sa osoboM sa kojoM ste iMali Posljednji sPolni odnos? Postavite dodatno pitanje kako biste bili sigurni da se odgovor odnosi na vezu koja je postojala u vrijeme spolnog odnosa Ako je odgovor „djevojka/cura“, onda pitajte: Da li ste živjeli zajedno kao da ste u braku? Ako je odgovor „Da“, zaokružite šifru ‘2’. Ako je odgovor „Ne“, zaokružite šifru ‘3’. Supruga . 1 Partnerica sa kojom živim . 2 Djevojka/cura . 3 Poznanica . 4 Seksualna radnica . 5 Drugo (navesti) . 6 3ðMSB7 4ðMSB7 5ðMSB7 6ðMSB7 МSB6. Provjerite MMA1: ¨ Trenutno oženjen ili živi sa ženom kao da su u braku (MMA1 = 1 ili 2) ðPređite na MSB8 ¨ Neoženjen / nije u zajednici (MMA1 = 3) ðNastavite sa MSB7 МSB7. Koliko godina iMa ta osoba? Ako je odgovor „Ne znam“, postavite dodatno pitanje: Koliko ta osoba odPrilike iMa godina? Dob seksualnog partnera . __ __ NZ .98 МSB8. Da li ste iMali sPolni odnos sa još nekoM osoboM u Posljednjih 12 Mjeseci? Da . 1 Ne . 2 2ðMSB15 МSB9. Posljednji Put kada ste iMali sPolni odnos sa toM drugoM osoboM, da li je korišten kondoM? Da . 1 Ne . 2 МSB10. U kakvoj ste vezi bili sa toM osoboM? Postavite dodatno pitanje kako biste bili sigurni da se odgovor odnosi na vezu koja je postojala u vrijeme spolnog odnosa Ako je odgovor „djevojka/cura“, onda pitajte: Da li ste živjeli zajedno u kao da ste u braku? Ako je odgovor „Da“, zaokružite šifru ‘2’. Ako je odgovor „Ne“, zaokružite šifru ‘3’. Supruga . 1 Partnerica sa kojom živim . 2 Djevojka/cura . 3 Poznanica . 4 Seksualna radnica . 5 Drugo (navesti) . 6 3ðMSB12 4ðMSB12 5ðMSB12 6ðMSB12 МSB11. Provjerite MMA1 i MMA7: ¨ Trenutno oženjen ili živi sa ženom kao da su u braku (MMA1 = 1 ili 2) I Ženio se samo jednom ili živio sa ženom samo jednom (MMA7 = 1) ð Pređite na MSB13 ¨ U suprotnom ð Nastavite sa MSB12 МSB12. Koliko godina iMa ta osoba? Ako je odgovor „Ne znam“, postavite dodatno pitanje: Koliko ta osoba odPrilike iMa godina? Dob seksualnog partnera . __ __ NZ .98 МSB13. OsiM te dvije osobe, da li ste iMali sPolni odnos sa još nekoM osoboM u Posljednjih 12 Mjeseci? Da . 1 Ne . 2 2ðMSB15 МSB14. UkuPno, sa koliko različitih osoba ste iMali sPolniodnos u Posljednjih 12 Mjeseci? Broj partnera . __ __ МSB15. UkuPno, sa koliko različitih osoba ste iMali sPolni odnos tokoM života? Ukoliko dati odgovor ne sadrži brojku, postavite dodatno pitanje da biste dobili približan broj. Ako je broj partnera 95 ili više, upišite ‘95’. Ukupan broj partnera u životu . __ __ NZ .98 HIV/AIDS (SIDA) MHA МHА1. Sada želiM da razgovaraMo o nečeMu drugoM. Da li ste ikada čuli za virus hiv-a ili bolest zvanu aids ili sida? Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul МHА2. Da li ljudi Mogu da sManje šansu da dobiju virus koji Prouzrokuje sidu tako što će iMati saMo jednog seksualnog Partnera koji neMa druge seksualne Partnere? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 МHА3. Da li ljudi Mogu da dobiju virus koji Prouzrokuje sidu PuteM vradžbina (bačenih čini) ili nekih drugih nadPrirodnih sila? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 МHА4. Da li ljudi Mogu da sManje šansu da dobiju virus koji Prouzrokuje sidu tako što će koristiti kondoM svaki Put kada iMaju sPolni odnos? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 МHА5. Da li ljudi Mogu dobiti virus koji Prouzrokuje sidu od ujeda koMarca? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 МHА6. Da li ljudi Mogu dobiti virus koji Prouzrokuje sidu ako dijele hranu sa osoboM koja boluje od side? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 МHА7. Da li je Moguće da naizgled zdrava osoba iMa virus koji Prouzrokuje sidu? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 МHА8. Može li se virus koji Prouzrokuje sidu Prenijeti sa Majke na njenu bebu: [A] tokoM trudnoće? [b] tokoM Porođaja? [c] dojenjeM Da Ne Nz Tokom trudnoće . 1 2 8 Tokom porođaja . 1 2 8 Dojenjem . 1 2 8 МHА9. Po vašeM Mišljenju, ako je učiteljica ili nastavnica zaražena virusoM koji Prouzrokuje sidu ali nije bolesna, da li treba dozvoliti da nastavi da Predaje u školi? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije siguran / Zavisi . 8 МHА10. Da li biste kuPili svježe Povrće od Prodavača kada biste znali da iMa virus koji Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije siguran / Zavisi . 8 МHА11. Ako bi se član vaše Porodice zarazio virusoM koji Prouzrokuje sidu, da li biste željeli da to ostane tajna? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije siguran / Zavisi . 8 МHА12. Ako bi se član vaše Porodice razbolio od side, da li biste bili sPreMni da brinete o njeMu ili njoj u soPstvenoM doMaćinstvu? Da . 1 Ne . 2 NZ / Nije siguran / Zavisi . 8 МHА24. Ne želiM da znaM rezultate, ali da li ste se ikada testirali da ustanovite da li iMate virus koji Prouzrokuje sidu? Da . 1 Ne . 2 2ðMHA27 МHА25. Kada ste se Posljednji Put testirali? Prije manje od 12 mjeseci . 1 Prije 12-23 mjeseci . 2 Prije 2 ili više godina . 3 МHА26. ne želiM dа znаM rezultаte, аli dа li ste dobili rezultаte testа? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 1ð Sljedeći modul 2ð Sljedeći modul 8ð Sljedeći modul МHА27. Dа li znаte zа mjesto gdje se ljudi mogu testirаti nа virus koji prouzrokuje SIDU? Da . 1 Ne . 2 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 219218 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PUŠeNje I KONZUMACIjA AlKOHOlA МТА МТА1. Da li ste ikada Probali Pušiti cigarete, Makar ste saMo Povukli jedan ili dva diMa? Da . 1 Ne . 2 2ðMTA6 МТА2. Koliko ste iMali godina kada ste Po Prvi Put isPušili cijelu cigaretu? Nikada nisam ispušio cijelu cigaretu . 00 Dob . ___ ___ 00ðMTA6 МТА3. Da li trenutno pušite cigarete? Da . 1 Ne . 2 2ðMTA6 МТА4. Koliko ste cigareta isPušili tokoM Posljednjih 24 sata? Broj cigareta . ___ ___ МТА5. Koliko dana ste u toku čitavog Posljednjeg Mjeseca Pušili cigarete? Ako manje od 10 dana, zabilježite broj dana. Ako 10 dana i više ali manje od jedan mjesec, zaokružite ‘10’. Ako „svaki dan“ ili „skoro svaki dan“, zaokružite ‘30’. Broj dana . 0 ___ 10 dana i više ali manje od mjesec .10 Svaki dan / Skoro svaki dan .30 МТА6. Da li ste ikada Probali neke duhanske Proizvode, za Pušenje a koji nisu cigarete, kao što su cigare (nPr. kubanske), cigarilosi, duhan za lulu ili vodenu lulu (nargilu/šišu) ili lula? Da . 1 Ne . 2 2ðMTA10 МТА7. Da li ste konzuMirali bilo kakve duhanske Proizvode za Pušenje tokoM Posljednjeg Mjeseca? Da . 1 Ne . 2 2ðMTA10 МТА8. Koju vrstu duhanskog Proizvoda za Pušenje ste konzuMirali ili Pušili tokoM Posljednjeg Mjeseca? Zaokružite sve pomenute odgovore Cigare .A Vodena lula . B Cigarilosi . C Lula .D Drugo (navesti)________________________________X МТА9. Koliko dana ste u toku Posljednjeg Mjeseca konzuMirali duhanske Proizvode za Pušenje? Ako manje od 10 dana, zabilježite broj dana. Ako 10 dana i više ali manje od jedan mjesec, zaokružite ‘10’. Ako „svaki dan“ ili „skoro svaki dan“, zaokružite ‘30’. Broj dana . 0 ___ 10 dana i više ali manje od mjesec .10 Svaki dan / Skoro svaki dan .30 МТА10. Da li ste ikada Probali bilo kakvu vrstu duhanskog Proizvoda, koji nije za Pušenje, kao što su duhan za žvakanje, duhan za šMrkanje (burMut ) ili duhan za sisanje (vlažni burMut )? Da . 1 Ne . 2 2 ðMTA14 МТА11. Da li ste konzuMirali bilo kakve duhanske Proizvode koji nisu za Pušenje tokoM Posljednjeg Mjeseca? Da . 1 Ne . 2 2 ðMTA14 МТА12. Koju vrstu duhanskog Proizvoda koji nije za Pušenje ste konzuMirali tokoM Posljednjeg Mjeseca? Zaokružite sve pomenute odgovore. Duhan za žvakanje .A Duhan za šmrkanje (burmut) . B Duhan za sisanje (vlažni burmut) . C Drugo (navesti) . X МТА13. Koliko dana ste u toku čitavog Posljednjeg Mjeseca konzuMirali duhanske Proizvode koji nisu za Pušenje? Ako manje od 10 dana, zabilježite broj dana. Ako 10 dana i više ali manje od jedan mjesec, zaokružite ‘10’. Ako „svaki dan“ ili „skoro svaki dan“, zaokružite ‘30’. Broj dana . 0 ___ 10 dana i više ali manje od mjesec .10 Svaki dan / Skoro svaki dan .30 МТА14. Sada želiM da vaM PostaviM nekoliko Pitanja o konzuMaciji alkohola. Da li ste ikada Pili alkohol? Da . 1 Ne . 2 2ð Sljedeći modul МТА15. Kao jedno alkoholno Piće MisliMo na jednu konzervu ili flašu Pive, jednu čašu vina ili jednu čašicu žestokog Pića. koliko ste godina iMali kada ste PoPili Prvo alkoholno Piće, ne računajući Par gutljaja? Nikada nisam popio nijedno alkoholno piće .00 Dob . ___ ___ 00ð Sljedeći modul МТА16. Koliko dana ste tokoM Posljednjeg Mjeseca konzuMirali bareM jedno alkoholno Piće? Ako ispitanik nije pio, zaokružite ‘00’. Ako manje od 10 dana, zabilježite broj dana. Ako 10 dana i više ali manje od jedan mjesec, zaokružite ‘10’. Ako „svaki dan“ ili „skoro svaki dan“, zaokružite ‘30’. Nisam popio nijedno piće tokom posljednjeg mjeseca .00 Broj dana . 0 ___ 10 dana i više ali manje od mjesec .10 Svaki dan / Skoro svaki dan .30 00ð Sljedeći modul МТА17. TokoM Posljednjeg Mjeseca, oniM daniMa kada ste Pili alkohol, koji broj Pića ste obično konzuMirali? Broj pića . ___ ___ ZADOVOljSTVO SOPSTVeNIM ŽIVOTOM MlS Мls1. Provjerite MWB2: Da li ispitanik ima 15-24 godina? ¨ Dob 25-49 ð Pređite na sljedeći modul ¨ Dob 15-24 ð Nastavite sa MLS2 МlS2. Sada želiM da vaM PostaviM nekoliko vrlo jednostavnih Pitanja o sreći i zadovoljstvu. Prvo, generalno gledano, da li biste rekli da ste veoMa sretni, sretni, ni sretni ni nesretni, nesretni ili veoMa nesretni? takođe Možete da Pogledate ove slike koje Mogu da vaM PoMognu Pri davanju odgovora. Pokažite ispitaniku stranu 1 kartice sa odgovorima i objasnite mu šta koji simbol predstavlja. Zaokružite šifru odgovora kojeg ispitanik izabere. Veoma sretan . 1 Sretan . 2 Ni sretan ni nesretan . 3 Nesretan . 4 Veoma nesretan . 5 МlS3. Sada želiM da vaM PostaviM Pitanja o toMe koliko ste zadovoljni u različitiM oblastiMa svog života. za svako od Pitanja iMaMo 5 Mogućih odgovora: MoliM vas da Mi za svako Pitanje kažete da li ste veoMa zadovoljni, zadovoljni, ni zadovoljni ni nezadovoljni, nezadovoljni ili veoMa nezadovoljni. Možete oPet Pogledati ove slike da vaM PoMognu da odgovorite. Pokažite ispitaniku stranu 2 kartice sa odgovorima i objasnite mu šta koji simbol predstavlja. Zaokružite šifru odgovora kojeg ispitanik izabere za pitanja LS3 do LS13. koliko ste zadovoljni svojiM PorodičniM životoM? Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 МlS4. Koliko ste zadovoljni svojiM PrijateljstviMa? Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 МlS5. TokoM ove (2011-12) školske/akadeMske godine, da li ste Pohađali školu/fakultet u bilo kojeM Periodu? Da . 1 Ne . 2 2ðMLS7 МlS6. Koliko ste zadovoljni svojoM školoM / svojiM fakultetoM? Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 МlS7. Koliko ste zadovoljni svojiM trenutniM PosloM? Ako ispitanik kaže da nema posao, zaokružite ‘0’ i nastavite sa sljedećim pitanjem. Ne postavljajte dodatna pitanja o tome kako se osjeća zbog toga što nema posao ukoliko Vam sam ne kaže. Nema posao . 0 Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 МlS8. Koliko ste zadovoljni svojiM zdravljeM? Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 МlS9. Koliko ste zadovoljni MjestoM u kojeM živite? Ako je neophodno, objasnite da se pitanje odnosi na životnu sredinu, uključujući komšiluk i stambenu jedinicu. Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 221220 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. МlS10. Koliko ste zadovoljni načinoM na koji se ljudi u vašeM okruženju generalno oPhode PreMa vaMa? Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 МlS11. Koliko ste zadovoljni svojiM izgledoM? Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 МlS12. sveukuPno gledano, koliko ste zadovoljni svojiM životoM? Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 МlS13. Koliko ste zadovoljni svojiM sadašnjiM PrihodoM? Ako ispitanik kaže da nema prihoda, zaokružite ‘0’ i nastavite sa sljedećim pitanjem. Ne postavljajte dodatna pitanja o tome kako se osjeća zbog toga što nema prihoda ukoliko Vam sam ne kaže. Nema prihoda . 0 Veoma zadovoljan . 1 Zadovoljan . 2 Ni zadovoljan ni nezadovoljan . 3 Nezadovoljan . 4 Veoma nezadovoljan . 5 МlS14. U Poređenju sa situacijoM od Prije godinu dana, sveukuPno gledano, da li biste rekli da vaM se život Poboljšao, ostao Manje-više isti ili Pogoršao? Poboljšao se . 1 Manje-više isti . 2 Pogoršao se . 3 МlS15. A za godinu dana, sveukuPno gledano, da li očekujete da će vaš život biti bolji, Manje-više isti ili gori? Bolji . 1 Manje-više isti . 2 Gori . 3 ZDrAVSTVeNA ZAŠTITA MHe MHe0. Provjerite broj klastera u MWM1. ¨ Ako je broj klastera od 001-474 (istraživanje ukupnog stanovništva) ð Pređite na MWB11 ¨ Ako je broj klastera od 501-562 (istraživanje romskog stanovništva) ð Nastavite sa MHE1. MHe1. IMate li zdravstvenu knjižicu? Da .1 Ne .2 MHe2. Imate li zdravstveno osiguranje? Da .1 Ne .2 1ð MHE9 MHe3. Da li koristite zdravstvene usluge u doMu zdravlja? Da .1 Ne .2 2ð MHE5 MHe4. Da li u najbližeM doMu zdravlja dobijate besPlatnu zdravstvenu uslugu? Da .1 Ne .2 MHe5. Da li koristite zdravstvene usluge u bolnici? Da .1 Ne .2 2ð MHE7 MHe6. Da li u najbližoj bolnici dobijate besPlatnu zdravstvenu uslugu? Da .1 Ne .2 MHe7. Da li koristite zdravstvene usluge koje Pruža hitna PoMoć? Da .1 Ne .2 2ð MHE9 MHe8. Da li dobijate besPlatnu zdravstvenu uslugu u hitnoj PoMoći? Da .1 Ne .2 MHe9. Da li Plaćate sve neoPhodne zdravstvene usluge i lijekove? Da . 1 Nekad da, nekad ne . 2 Ne . 3 1ð MWB11 MHe10. Da li Plaćate saMo one zdravstvene usluge i lijekove koji su vaM aPsolutno neoPhodni/urgentni? Da .1 Ne .2 1ð MWB11 MHe11. Da li Možete Priuštiti lijekove bez jednokratne novčane PoMoći? Da .1 Ne .2 МWB11. Upišite vrijeme završetka anketiranja. Sat i minute .__ __ : __ __ МWb12. Provjerite kolonu HL9 u Obrascu za popisivanje domaćinstva u Upitniku za domaćinstvo. Da li je ispitanik staratelj djeteta starosti 0-4 godine koje živi u ovom domaćinstvu? ¨ Da ð Pređite na UPITNIK ZA DJECU MLAĐU OD 5 GODINA za to dijete i počnite anketu sa istim ispitanikom. ¨ Ne ð Završite anketiranje sa ovim ispitanikom tako što ćete se zahvaliti na saradnji. Provjerite da li je prisutan još neki muškarac ili u domaćinstvu koji ispunjavaju uslove za anketiranje Zapažanja anketara Zapažanja kontrolora Zapažanja supervizora PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 223222 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. UPITNIK ZA DjeCU MlAđU OD 5 gODINA [BiH] INFOrMATIVNI PANel ZA DjeCU MlAđU OD 5 gODINA UF Ovaj upitnik se popunjava anketiranjem majke ili staratelja (vidjeti Obrazac za popisivanje članova domaćinstva, kolona HL9 u Upitniku za domaćinstvo) koja/koji se brine o djetetu koje živi sa njima a koje je mlađe od 5 godina (vidjeti Obrazac za popisivanje članova domaćinstva. kolona HL6 u Upitniku za domaćinstvo). Za svako dijete koje ispunjava starosni kriterij se treba popuniti poseban upitnik. UF1. Šifra klastera: ___ ___ ___ UF2. Šifra domaćinstva: ___ ___ ___ UF3. Ime djeteta: Ime____________________________________ UF4. Redni broj djeteta: ___ ___ UF5. Ime majke/staratelja: Ime____________________________________ UF6. Redni broj majke/staratelja: ___ ___ UF7. Ime i šifra anketara/ke: Ime_____________________________ ___ ___ ___ UF8. Dan / mjesec / godina anketiranja: ___ ___ / ___ ___ / ___ ___ ___ ___ Ponovite pozdrav ako nije već pročitan ispitanici/ku: Mi dola ziMo u iMe Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice bosne i Hercegovine. ProvodiMo istraživanje koje se bavi zdravljeM i obrazovanjeM članova Porodice. željela/ želio bih da razgovaraM sa vaMa o (ime djeteta iz UF3) zdravlju i dobrobiti. ova anketa će trajati do 20 Minuta. sve inforMacije koje dobijeMo će ostati strogo Povjerljive. Ukoliko je pozdrav već pročitan ispitanici/ku na početku, onda treba pročitati sljedeći tekst: sada želiM još Malo da PorazgovaraM sa vaMa o (ime djeteta iz UF3) zdravlju i drugiM teMaMa. ova anketa će trajati do 20 Minuta. PonavljaM, sve inforMacije koje naM date će ostati strogo Povjerljive. MožeMo li da PočneMo? ¨ Da, dobijen je pristanak ð Pređite na UF12 i upišite vrijeme, a zatim počnite anketiranje. ¨ Ne, nije dobijen pristanak ð Popunite UF9. O ishodu informišite supervizora. UF9. Rezultat intervjua za djecu ispod 5 godina Šifre se odnose na majku/staratelja. Upitnik je popunjen .01 Ispitanik/ca nije kod kuće .02 Odbijeno anketiranje .03 Upitnik je djelimično popunjen .04 Ispitanik/ca nije u stanju da odgovara .05 Drugo (navesti)_______________________________96 UF10. Kontrolu upitnika izvršio/la (Ime i šifra): Ime_______________________________ ___ ___ ___ UF11. Operater/ka za unos podataka (Ime i šifra): Ime_______________________________ ___ ___ ___ UF12. Upišite vrijeme početka anketiranja. Sat i minute .__ __ : __ __ STArOST DjeTeTA Ag ag1. sada želiM da vaM PostaviM neka Pitanja o (iMe) zdravlju. kojeg Mjeseca i godine je (ime) rođen/a? Dodatno pitanje: kada Mu /joj je rođendan? Ako majka/staratelj zna tačan datum rođenja, unesite i dan; u suprotnom zaokružite ‘98’ za dan. Mjesec i godina se moraju upisati. Datum rođenja Dan . __ __ NZ dan .98 Mjesec. __ __ Godina .__ __ __ __ ag2. koliko (ime) iMa godina? Dodatno pitanje: koliko godina je (ime) naPunio/la na svoj Posljednji rođendan? Upišite uzrast u navršenim godinama. Upišite ‘0’ ako dijete ima manje od godinu dana. Uporedite AG1 i/ili AG2 i ispravite ukoliko nisu konzistentni. Dob (u navršenim godinama) . __ regISTrACIjA rOđeNjA Br Br0. Provjerite broj klastera u UF1: ¨ Ako je broj klastera od 001-474 (istraživanje ukupnog stanovništva) ð Pređite na sljedeći modul ¨ Ako je broj klastera od 501-562 (istraživanje romskog stanovništva) ð Pređite na BR1 br1. da li (ime) iMa rodni list? Ako “Da”, pitajte: Mogu li ga vidjeti? Da, rodni list je viđen. 1 Da, rodni list nije viđen . 2 Ne . 3 NZ . 8 1ð Sljedeći modul 2ð Sljedeći modul br2. da li je rođenje (ime) registrovano u MatičnoM uredu? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 1ð Sljedeći modul br3. da li znate kako se vrši uPis rođenja vašeg djeteta u Matičnu knjigu rođenih? Da . 1 Ne . 2 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 225224 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. rAZVOj U rANOM DjeTINjSTVU eC ec1. koliko dječijih knjiga ili slikovnica iMate za (ime)? Nijednu.00 Broj dječijih knjiga .0 __ Deset ili više knjiga .10 ec2. interesuje Me čiMe se (ime) igra kada je kod kuće. da li se igra: [a] igračkaMa naPravljeniM kod kuće (kao što su lutke, autići ili neke druge igračke naPravljene kod kuće)? [b] igračkaMa iz radnje ili fabrički izrađeniM igračkaMa? [c] PredMetiMa iz doMaćinstva (kao što su zdjele ili šerPe) ili PredMetiMa koje nađe naPolju (kao što su štaPovi, kaMenje, lišće i sl.)? ako ispitanik/ca odgovori sa “da” na bilo koju kategoriju, postavite dodatno pitanje da biste saznali čime se dijete konkretno igra da biste potvrdili odgovore. D N NZ Igračke napravljene kod kuće . 1 2 8 Igračke iz radnje . 1 2 8 Predmeti iz domaćinstva ili predmeti izvana . 1 2 8 ec3. Ponekad odrasli koji se brinu o djeci Moraju da izađu iz kuće i da odu u kuPovinu, kod doktora ili iz nekog drugog razloga Moraju da ostave Malu djecu. koliko dana je Prošle sedMice (ime): [a] ostavljen/a sâM/a duže od sat vreMena? [b] ostavljen/a da se o njeMu/njoj brine drugo dijete, odnosno neko ko je Mlađi od 10 godina, duže od jednog sata? ako je odgovor “nijedan dan”, upišite ‘0’. ako je odgovor “ne znam”, upišite ‘8’. Broj dana kada je dijete ostavljeno sâmo duže od jednog sata . __ Broj dana kada je dijete ostavljeno sa drugim djetetom duže od sat vremena . __ ec4. Provjerite AG2: Starost djeteta ¨ Dijete starosti 3 ili 4 godine ð Nastavite sa EC5 ¨ Dijete starosti 0, 1 ili 2 godine ð Pređite na sljedeći modul ec5. da li (ime) Pohađa neki organizovani PrograM za učenje ili obrazovanje u ranoM djetinjstvu, kao što su Privatne ili javne institucije, uključujući vrtić ili dječiji centar u zajednici? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðEC7 8ðEC7 ec6. u Posljednjih 7 dana, koliko je sati otPrilike (ime) Pohađao/la taj PrograM? Broj sati . __ __ ec7. u Posljednjih 3 dana, da li ste vi ili bilo koji član doMaćinstva Preko 15 godina bili sa (ime) uključeni u neke od sljedećih aktivnosti: ako “da”, pitajte: ko je bio uključen u ovu aktivnost sa (ime)? zaokružite sve odgovore koji su relevantni. [a] čitali knjige (ime) ili gledali slikovnice sa (ime)? [b] Pričali Priče (ime)? [c] Pjevali PjesMe (ime) ili sa (ime), uključujući usPavanke? [d] vodili (ime) van kuće ili dvorišta? [e] igrali se sa (ime)? [f] iMenovali, brojali ili crtali PredMete (ime) ili sa (ime)? Majka Otac Drugi Niko Čitali knjige A B X Y Pričali priče A B X Y Pjevali pjesme A B X Y Izvodili napolje A B X Y Igrali se A B X Y Imenovali/brojali/crtali A B X Y ec8. želiM da vaM PostaviM neka Pitanja o zdravlju i razvoju vašeg djeteta. djeca se ne razvijaju i ne uče istoM brzinoM. na PriMjer, neka Prohodaju Prije drugih. ova Pitanja se odnose na neke asPekte razvoja vašeg djeteta. Može li (ime) da PrePozna ili navede bareM deset slova abecede/azbuke? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 ec9. Može li (ime) da Pročita bareM četiri jednostavne, PoPularne riječi? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 ec10. da li (ime) zna nazive i PrePoznaje oznake svih brojeva od 1 do 10? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 ec11. Može li (ime) da Podigne Mali PredMet sa dva Prsta, kao što je štaP ili kaMen sa zeMlje? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 ec12. da li je (ime) Ponekad toliko bolestan/na da ne Može da se igra? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 ec13. da li (ime) Može da Prati jednostavna uPutstva o toMe kako da nešto Pravilno uradi? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 ec14. kada se (ime) kaže da nešto uradi, da li Može to da radi sâM/a? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 ec15. da li se (ime) dobro slaže sa drugoM djecoM? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 ec16. da li (ime) ujeda ili udara drugu djecu ili odrasle? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 ec17. da li (ime) lako gubi Pažnju? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 227226 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. DOjeNje BF bF1. da li je (ime) ikada dojen/a? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðBF3 8ðBF3 bF2. da li on/ona još doji? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 bF3. želiM da vas PitaM o tečnostiMa koje je (ime) Možda uziMao/la tokoM dana ili noći. interesuje Me da li je (ime) uziMao/la tu tečnost čak i ako je bila koMbinovana sa drugoM hranoM. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila običnu vodu? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 bF4. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila forMulu za bebe? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðBF6 8ðBF6 bF5. koliko Puta je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila forMulu za bebe? Broj puta . __ __ bF6. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila Mlijeko u Prahu ili svježe životinjsko Mlijeko? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðBF8 8ðBF8 bF7. koliko Puta je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila Mlijeko u Prahu ili svježe životinjsko Mlijeko? Broj puta . __ __ bF8. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila sok ili voćni naPitak? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 bF9. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila bistru suPu? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 bF10. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, uzeo/la vitaMine ili Mineralne doPune ili neke lijekove? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 bF11. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila oralni rastvor za rehidraciju? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 bF12. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila neku drugu tečnost? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 bF13. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila ili jeo/ jela kiselo Mlijeko ili jogurt? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðBF15 8ðBF15 bF14. koliko Puta je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila ili jeo/jela kiselo Mlijeko ili jogurt? Broj puta . __ __ bF15. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, jeo/jela rijetku kašu od žitarica ili griz? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 bF16. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, jeo/jela čvrstu ili Polučvrstu (Meku, kašastu) hranu? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðBF18 8ðBF18 bF17. koliko Puta je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, jeo/jela čvrstu ili Polučvrstu (Meku, kašastu) hranu? Broj puta . __ __ bF18. da li je (ime) jučer, tokoM dana ili noći, Pio/Pila nešto iz flašice sa cucloM? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 BrIgA O BOleSTI CA ca1. da li je (ime) iMao/la Proljev u Posljednje dvije sedMice? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðCA7 8ðCA7 ca2. interesuje Me koliko tečnosti je dâto (ime) tokoM trajanja Proljeva (uključujući Majčino Mlijeko). tokoM Perioda kada je (ime) iMalo/la Proljev, da li Mu/joj je dâto da PoPije Manje nego obično, otPrilike istu količinu ili više nego obično? Ako je odgovor “Manje”, postavite dodatno pitanje: da li Mu/joj je dâto Mnogo Manje ili Malo Manje da PoPije? Mnogo manje . 1 Nešto manje . 2 Otprilike isto . 3 Više . 4 Nije dâto ništa . 5 NZ . 8 ca3. tokoM Perioda kada je (ime) iMalo/la Proljev, da li Mu/ joj je dâto da Pojede Manje nego obično, otPrilike ista količina, više nego obično ili ništa? Ako je odgovor “Manje”, postavite dodatno pitanje: da li Mu/joj je dâto Mnogo Manje da Pojede ili Malo Manje? Mnogo manje . 1 Nešto manje . 2 Otprilike isto . 3 Više . 4 Prestali davati hranu . 5 Nikada nije davana hrana . 6 NZ . 8 ca4. tokoM tog slučaja Proljeva, da li je (ime) dâto nešto od sljedećeg da PoPije: Pročitajte svaku stavku naglas i upišite odgovor prije nego što nastavite sa sljedećom stavkom. [a] tečnost načinjenu od Posebnog rastvora za oralnu rehidraciju (nPr. orosal, nelit i sl.)? [b] fabrički Pakovan rastvor za oralnu rehidraciju Protiv Proljeva? D N NZ Tečnost iz posebnog rastvora za OR . 1 2 8 Fabrički pakovan rastvor za OR . 1 2 8 ca5. da li je još nešto davano za liječenje Proljeva? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðCA7 8ðCA7 ca6. šta je još davano za liječenje Proljeva? Dodatno pitanje: još nešto? Zabilježite sve tretmane koji su primijenjeni. Upišite nazive svih pomenutih lijekova. ______________________________________ (Naziv lijeka) Pilula ili sirup Antibiotik .A Lijek protiv proljeva . B Cink . C Drugo (isključujući antibiotik, lijek protiv proljeva ili cink) .G Nepoznate pilule ili sirup .H Injekcija Antibiotik .L Nije antibiotik.M Nepoznata injekcija .N Intravenozna infuzija .O Lijek pripremljen kod kuće / ljekovito bilje .Q Drugo (navesti)________________________________X ca7. tokoM Posljednje dvije sedMice, da li je (ime) iMao/la neku bolest Praćenu kašljeM? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðCA14 8ðCA14 ca8. kada je (ime) iMao/la bolest Praćenu kašljeM, da li je disao/la brže nego obično sa kratkiM, brziM udisajiMa ili je iMalo teškoće Pri disanju? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðCA14 8ðCA14 ca9. da li je uzrok ubrzanog ili otežanog disanja ProbleM u grudiMa ili začePljen nos ili nos koji curi? Samo problem u grudima . 1 Samo začepljen nos ili nos koji curi . 2 I jedno i drugo . 3 Drugo (navesti) . 6 NZ . 8 2ðCA14 6ðCA14 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 229228 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. ca10. da li ste tražili savjet ili PoMoć u liječenju od bilo koga? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðCA12 8ðCA12 ca11. od koga ste tražili savjet ili PoMoć u liječenju? Dodatno pitanje: od koga još? Zaokružite sve pomenute pružaoce usluga, ali NEMOJTE davati nikakve sugestije. Postavite dodatna pitanja da biste utvrdili svaki tip izvora. Ukoliko ne možete da utvrdite da li je u pitanju javni ili privatni sektor, upišite naziv institucije/organizacije. ______________________________________ (Naziv institucije/organizacije) Javni sektor Bolnica .A Dom zdravlja . B Mobilna (patronažna) ambulanta .E Druga javna ustanova (navesti)__________________________________H Privatni zdravstveni sektor Privatna bolnica / klinika .I Privatni doktor . J Privatna apoteka . K Privatna mobilna (patronažna) ambulanta .L Druga privatna zdravstvena ustanova (navesti)__________________________________О Drugi izvor Rodbina / Prijatelji . P Trgovina .Q Narodni iscjelitelj / Vidar / Travar . R (navesti)__________________________________X ca12. da li je (ime) dât neki lijek za tu bolest? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðCA14 8ðCA14 ca13. koji lijek je (ime) dât? Dodatno pitanje: još neki lijek? Zaokružite sve pomenute lijekove. Upišite naziv svih pomenutih lijekova. _____________________________________ (Nazivi lijekova) Antibiotik Pilula / Sirup .A Injekcija . B Paracetamol / Panadol . P Aspirin .Q Ibuprofen . R Drugo (navesti) . X NZ . Z ca14. Provjerite AG2: Da li je dijete mlađe od 3 godine? ¨ Da ð Nastavite sa CA15 ¨ Ne ð Pređite na sljedeći modul CA15. Posljednji Put kada je (ime) iMao/la stolicu, na koji način je uklonjena stolica? Dijete je koristilo toalet / čučavac .01 Bačena / isprana u toalet ili čučavac .02 Bačena / isprana u odvod ili jarak .03 Bačena u smeće (čvrsti otpad) .04 Zakopana.05 Ostavljena na otvorenom .06 Drugo (navesti) .96 NZ .98 IMUNIZACIjA IM Ako je na raspolaganju zdravstvena knjižica / karton vakcinacije, prepišite datume u IM3 za svaku vrstu imunizacije koja je zabilježena u knjižici / na kartonu. U pitanja IM6-IM16 se upisuju imunizacije koje nisu zabilježene u knjižici / na kartonu. IM6-IM16 se postavljaju samo u slučajevima kada knjižica / karton nisu dostupni. iM1. da li iMate zdravstvenu knjižicu / karton vakcinacije u kojoj su uPisane iMunizacije koje je PriMio/la (ime)? (Ako “Da”) Mogu li ju / ga MoliM vas Pogledati? Da, viđena . 1 Da, nije viđena . 2 Nema knjižice/kartona . 3 1ðIM3 2ðIM6 iM2. da li ste ikada iMali zdravstvenu knjižicu / karton vakcinacije za (ime)? Da . 1 Ne . 2 1ðIM6 2ðIM6 IM3. a) Prepišite datume svake vakcinacije sa knjižice b) Upišite ‘44’ u kolonu za dan ako knjižica pokazuje da je vakcina data ali nije zabilježen datum. Datum vakcinacije Dan Mjesec Godina [a]ibcg bcg [b]iPolioi1 iPv1/oPv1 [c]iPolioi2 iPv2/oPv2 [d]iPolioi3 iPv3/oPv3 [e]iPolioi4 iPv4/oPv4 [f]idi-te-Per1 dtP1 [g]idi-te-Per2 dtP2 [h]idi-te-Per3 dtP3 [i]idi-te-Per4 dtP4 [j]ihePb1iPriirođenju hePb1 [k]ihePb2 hePb2 [l]ihePb3 hePb3 [M]ihib1 hib1 [n]ihibi2 hib2 [o]ihibi3 hib3 [P]ihibi4i(saMoizairsiiibd) hib4 [Q]iMo-ru-Pai(MrP) MrP IM4. Provjerite IM3. Da li su upisane sve vakcine (BCG do MRP)? ¨ Dað Pređite na UF13 ¨ Ne ð Nastavite sa IM5 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 231230 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. iM5. uz vakcine koje su zabilježene u knjižici / na kartonu, da li je (ime) dobio/la neke druge vakcine? Zabilježite “Da” samo ako ispitanik/ca spomene vakcine navedene u gornjoj tabeli. Da . 1 (Postavite dodatna pitanja o vakcinama i upišite ‘66’ u odgovarajuću kolonu za dan za svaku pomenutu vakcinu. Zatim pređite na pitanje UF13.) Ne . 2 NZ . 8 2ðUF13 8ðUF13 iM6. da li je (ime) ikada PriMio/la neke vakcine za Prevenciju obolijevanja od neke bolesti? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðUF13 8ðUF13 iM7. da li je (ime) ikada PriMio/la bcg vakcinu Protiv tuberkuloze – odnosno, injekciju u ruku ili raMe od koje obično ostaje ožiljak? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 iM8. da li je (ime) ikada PriMio/la kaPi vakcine u usta ili injekciju kako bi se zaštitio/la od dječje Paralize (PolioMijelitisa)? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðIM11 8ðIM11 iM10. koliko Puta je PriMljena vakcina Protiv dječje Paralize (PolioMijelitisa)? Broj puta . __ iM11. da li je (ime) ikada PriMio/la dtP vakcinu – odnosno, injekciju u butinu ili raMe – kako bi se sPriječilo da dobije tetanus, veliki kašalj ili difteriju? Dodatno objasnite da se DTP vakcina ponekad daje u isto vrijeme kad i vakcina protiv polia. Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðIM13 8ðIM13 iM12. koliko Puta je PriMljena dtP vakcina? Broj puta . __ iM13. da li je (ime) ikada dobio/la vakcinu Protiv hePatitisa b (zarazne žutice) – odnosno, injekciju u butinu ili raMe – kako bi se sPriječilo da dobije hePatitis b (zaraznu žuticu)? Dodatno objasnite da se vakcina protiv Hepatitisa B ponekad daje u isto vrijeme kad i vakcina protiv polia i DTP vakcina. Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðIM15A 8ðIM15A iM14. da li je Prva vakcina Protiv hePatitisa b (zarazne žutice) PriMljena unutar 24 sata nakon rođenja ili kasnije? Unutar 24 sata . 1 Kasnije . 2 iM15. koliko Puta je PriMljena vakcina Protiv hePatitisa b (zarazne žutice)? Broj puta . __ iM15a. da li je (ime) ikada dobio/la dvije vakcine injekcije istovreMeno – odnosno, dvije injekcije u raMe ili jednu u butinu i jednu u raMe – kako bi se sPriječilo da dobije heMofilus influenzu tiP b (hib)? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 2ðIM16 8ðIM16 iM15b. koliko Puta je PriMljena vakcina injekcije Protiv heMofilus influenze tiP b (hib)? Broj puta . __ iM16. da li je (ime) ikada dobio/la MrP (Mo-ru-Pa) vakcinu – odnosno, injekciju u ruku u dobi od 12 Mjeseci ili kasnije – kako bi se sPriječilo da dobije Morbile (osPice), rubeolu i zaušnjake? Da . 1 Ne . 2 NZ . 8 UF13. Upišite vrijeme završetka anketiranja. Sat i minute .__ __ : __ __ UF14. Da li je ispitanik/ca majka ili staratelj još nekog djeteta starosti 0-4 godine koje živi u tom domaćinstvu? ¨ Da ð Napomenite ispitaniku/ci da kasnije treba da izmjerite težinu i visinu djeteta. Pređite na sljedeći UPITNIK ZA DJECU MLAĐU OD 5 GODINA koji se treba popuniti sa istim ispitanikom/com. ¨ Ne ð Završite anketiranje sa ovom ispitanicom / ovim ispitanikom tako što ćete se zahvaliti na saradnji i reći njoj/njemu da treba da izmjerite težinu i visinu djeteta. Provjerite da li u tom domaćinstvu ima još neka žena / neki muškarac starosti 15-49 godina ili još neko dijete mlađe od 5 godina za koje treba popuniti upitnik. Pređite na upitnik za drugu ženu, muškarca ili dijete mlađe od 5 godina ili počnite da vršite pripreme za antropometrijsko mjerenje sve djece mlađe od 5 godina u domaćinstvu. ANTrOPOMeTrIjSKI PODACI AN Nakon što popunite upitnike za svu djecu, osoba zadužena za mjerenje treba da izvaže i izmjeri dužinu/visinu svakog djeteta. Upišite težinu i dužinu/visinu u nastavku upitnika i pri tom vodite računa da izmjerene vrijednosti upišete u odgovarajući upitnik za svako dijete. Provjerite ime djeteta i redni broj na Obrascu za popisivanje članova domaćinstva u Upitniku za domaćinstvo prije upisivanja izmjerenih vrijednosti. AN1. Ime i šifra mjerača: Ime________________________________ ___ ___ ___ AN2. Rezultat mjerenja visine / dužine i težine Izmjerena bilo koja ili obje stavke . 1 Dijete nije prisutno . 2 Dijete ili majka/staratelj su odbili . 3 Drugo (navesti)_____________________________6 2ðAN6 3ðAN6 6ðAN6 AN3. Težina djeteta Kilogrami (kg). __ __ , __ Težina nije izmjerena . 99,9 AN4. Dužina ili visina djeteta Provjerite starost djeteta u AG2: ¨ Dijete mlađe od 2 godine. ð Izmjeriti dužinu (u ležećem položaju) ¨ Dijete starosti 2 ili više godina. ð Izmjeriti visinu (u uspravnom položaju) Dužina (cm) U ležećem položaju .1 __ __ __ , __ Visina (cm) U uspravnom položaju .2 __ __ __ , __ Dužina / visina nije izmjerena .9999,9 an6. Da li u domaćinstvo živi još neko dijete koje ispunjava uslove za mjerenje? ¨ Da ð Upišite izmjerene vrijednosti za sljedeće dijete. ¨ Ne ð Provjerite da li su svi individualni upitnici u domaćinstvu popunjeni. Završi anketiranje u domaćinstvu tako što ćete se zahvaliti svim učesnicima na saradnji. Prikupite sve upitnike za ovo domaćinstvo i provjerite da li su svi identifikacioni brojevi unijeti u informacione panele svakog upitnika. Upišite u kupan broj popunjenih upitnika za žene, muškarce i djecu mlađu od 5 godina u Upitnik za domaćinstvo. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 233232 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. Zapažanja anketara Zapažanja kontrolora Zapažanja supervizora [BiH] ISTrAŽIVANje O PrIPADNICIMA rOMSKe POPUlACIje UPITNIK O POSjeDOVANjU DOKUMeNATA UPITNIK O POSjeDOVANjU DOKUMeNATA PD PD1. Šifra klastera: ___ ___ ___ PD2. Šifra domaćinstva: ___ ___ ___ PD3. Ime ispitanika/ce: Ime_________________________________________________ PD4. Redni broj ispitanika/ce: ___ ___ PD5. Ime i šifra anketara/ke: Ime___________________________________ ___ ___ ___ PD6. Dan / Mjesec / Godina anketiranja: ___ ___ / ___ ___ / ___ ___ ___ ___ Ponovite pozdrav ako nije već pročitan ispitanici/ku: Mi dolaziMo u iMe Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice bosne i Hercegovine. ProvodiMo istraživanje koje se bavi zdravljeM i obrazovanjeM članova Porodice. željela/želio bih da razgovaraM sa vaMa o dokuMentiMa koje članovi vašeg doMaćinstva Posjeduju. trebaće naM oko 15 Minuta. sve inforMacije koje dobijeMo će ostati strogo Povjerljive. Ukoliko je pozdrav već pročitan ispitanici/ku, onda treba pročitati sljedeći tekst: sada želiM još Malo da PorazgovaraM sa vaMa o dokuMentiMa koje članovi vašeg doMaćinstva Posjeduju. trebaće naM oko 15 Minuta. PonavljaM, sve inforMacije koje naM date će ostati strogo Povjerljive. MožeMo li da PočneMo? ¨ Da, dobijen je pristanak ð Pređite na RS10 i upišite vrijeme, a zatim počnite s anketiranjem. ¨ Ne, nije dobijen pristanak ð Popunite RS7. O ishodu informišite supervizora. PD7. Rezultat anketiranja za boravišni status Upitnik je popunjen .01 Ispitanik/ca nije kod kuće .02 Odbijeno anketiranje .03 Upitnik je djelimično popunjen .04 Ispitanik/ca nije u stanju da odgovara .05 Drugo (navesti)____________________________96 PD8. Kontrolu upitnika izvršio/la (Ime i šifra): Ime . ___ ___ ___ PD9. Operater/ka za unos podataka (Ime i šifra): Ime . ___ ___ ___ U MICS4 o romskom stanovništvu u BiH su dodatno korištena dva upitnika koja nisu sastavni dio standardnih anketnih instrumenata za MICS: 1) Upitnik o posjedovanju dokumenata; 2) Obrazac za procjenu konzumacije opojnih sredstava. Analiza podataka prikupljenih pomoću ovih upitnika nije predstavljena u ovom izvještaju PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 235234 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. PD10. Upišite vrijeme početka anketiranja. Sat i minute .__ __ : __ __ POSjeDOVANje DOKUMeNATA PD Ovaj modul se postavlja ispitaniku/ci koji/a je odgovarao/la na ‘Upitnik za domaćinstvo’ ili drugoj odrasloj osobi koja ima 18 ili više godina i koja je upoznata za situacijom domaćinstva. PD11. Provjerite Obrazac za popisivanje članova domaćinstva u Upitniku za domaćinstvo i zabilježite sljedeće u nastavku: [A] Ukupan broj članova domaćinstva koji su mlađi od 18 godina: __ __ [B] Ukupan broj članova domaćinstva starosti 18-49 godina: __ __ [C] Ukupan broj članova domaćinstva starosti 50 godina i više: __ __ [D] Ukupan broj članova domaćinstva: __ __ pd12. da li svi članovi doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju jMb iz registra bih za jMb? Da, svi članovi imaju .1 Neki imaju, neki nemaju .2 Nijedan član nema .3 1ðPD14 3ðPD14 pd13. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa jMb iz registra bih za jMb? Broj članova . __ __ PD14. Provjerite PD11[A] za broj članova domaćinstva koji su mlađi od 18 godina, ako je: ¨ broj ‘01’ ili više ð Nastavite sa PD15 ¨ broj ‘00’ ð Pređite na PD17 pd15. da li svi članovi doMaćinstva Mlađi od 18 godina iMaju jMb iz registra bih za jMb? Da, svi članovi imaju .1 Neki imaju, neki nemaju .2 Nijedan član nema .3 1ðPD17 3ðPD17 pd16. koliko članova doMaćinstva Mlađih od 18 godina iMa jMb iz registra bih za jMb? Broj djece . __ __ pd17. da li svi članovi doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju ličnu kartu za bih državljane čiji je rok važenja 10 godina? Da, svi članovi imaju .1 Neki imaju, neki nemaju .2 Nijedan član nema .3 1ðPD27 3ðPD19 pd18. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa ličnu kartu za bih državljane čiji je rok važenja 10 godina? Broj članova . __ __ pd19. da li neki od članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju bih ličnu kartu za strance? Da .1 Ne .2 2ðPD21 pd20. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa bih ličnu kartu za strance? Broj članova . __ __ pd21. da li neki od članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju bih ličnu kartu za raseljene osobe (rok važenja 2 godine)? Da .1 Ne .2 2ðPD23 pd22. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa bih ličnu kartu za raseljene osobe (rok važenja 2 godine)? Broj članova . __ __ pd23. da li neki od članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju rješenje o statusu raseljene osobe? Da .1 Ne .2 2ðPD27 pd24. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa rješenje o statusu raseljene osobe? Broj članova . __ __ pd25. da li neki od članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju legitiMaciju za raseljene osobe? Da .1 Ne .2 2ðPD27 pd26. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa legitiMaciju za raseljene osobe? Broj članova . __ __ pd27. da li svi članovi doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju bih Pasoš? Da, svi članovi imaju .1 Neki imaju, neki nemaju .2 Nijedan član nema .3 1ðPD29 3ðPD29 pd28. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa bih Pasoš? Broj članova . __ __ PD29. Provjerite PD11[A] za broj članova domaćinstva koji su mlađi od 18 godina, ako je: ¨ broj ‘01’ ili više ð Nastavite sa PD30 ¨ broj ‘00’ ð Pređite na PD32 pd30. da li svi članovi doMaćinstva Mlađi od 18 godina iMaju bih Pasoš? Da, svi članovi imaju .1 Neki imaju, neki nemaju .2 Nijedan član nema .3 1ðPD32 3ðPD32 pd31. koliko članova doMaćinstva Mlađih od 18 godina iMa bih Pasoš? Broj članova . __ __ pd32. da li neki od članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju Pasoš neke druge države? Da .1 Ne .2 2ðPD34 pd33. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa Pasoš neke druge države? Broj članova . __ __ PD34. Provjerite PD11[A] za broj članova domaćinstva koji su mlađi od 18 godina, ako je: ¨ broj ‘01’ ili više ð Nastavite sa PD35 ¨ broj ‘00’ ð Pređite na PD37 pd35. da li neki od članova doMaćinstva Mlađi od 18 godina iMaju Pasoš neke druge države? Da .1 Ne .2 2ðPD37 pd36. koliko članova doMaćinstva Mlađih od 18 godina iMa Pasoš neke druge države? Broj djece . __ __ PD37. Provjerite PD12, ako: ¨ šifre 2 ili 3 „Neki imaju, neki nemaju“ ili „Nijedan član nema“ ð Nastavite sa PD38 ¨ šifra 1 „Da, svi članovi imaju“ ð Pređite na PD44 pd38. da li neki od članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju izbjeglički karton? Da .1 Ne .2 2ðPD40 pd39. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa izbjeglički karton? Broj članova . __ __ pd40. da li neki od članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju karton tražitelja Međunarodne zaštite? Da .1 Ne .2 2ðPD42 pd41. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa karton tražitelja Međunarodne zaštite? Broj članova . __ __ pd42. da li neki od članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMaju Potvrdu identiteta za osobu bez državljanstva? Da .1 Ne .2 2ðPD44 Pd43. koliko članova doMaćinstva starosti 18 i više godina iMa Potvrdu identiteta za osobu bez državljanstva? Broj članova . __ __ PD44. Provjerite PD11[C] za broj članova domaćinstva od 50 i više godina, ako je: ¨ broj ‘01’ ili više ð Nastavite sa PD45 ¨ broj ‘00’ ð Pređite na PD52 pd45. da li svi članovi doMaćinstva starosti 50 i više godina iMaju zdravstveno osiguranje? Da, svi članovi imaju .1 Neki imaju, neki nemaju .2 Nijedan član nema .3 1ðPD47 3ðPD47 pd46. koliko članova doMaćinstva starosti 50 i više godina iMa zdravstveno osiguranje? Broj članova . __ __ pd47. da li neki od članova doMaćinstva starosti 50 i više godina iMaju zdravstvenu knjižicu? Da .1 Ne .2 2ðPD50 pd48. koliko članova doMaćinstva starosti 50 i više godina iMa zdravstvenu knjižicu? Broj članova . __ __ pd49. Provjerite PD11[C] i PD48: Da li je broj članova u oba pitanja isti? ¨ Ne ð Nastavite sa PD50 ¨ Da ð Pređite na PD52 pd50. da li svi članovi doMaćinstva starosti 50 i više godina u najbližeM doMu zdravlja dobijaju besPlatnu zdravstvenu uslugu? Da .1 Ne .2 pd51. da li svi članovi doMaćinstva starosti 50 i više godina u najbližoj bolnici dobijaju besPlatnu zdravstvenu uslugu? Da .1 Ne .2 PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 237236 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. Upitnik za pRocjenU konzUmacije opojnih sRedstava Upitnik o konzUmaciji opojnh sRedstava dU Ovaj upitnik se koristi za sve žene i muškarce u dobi od 15-49 godina. dU1. Šifra klastera: ___ ___ ___ dU2. Šifra domaćinstva: ___ ___ ___ dU3. Ime i šifra anketara/ke: Ime______________________________________ ___ ___ ___ dU4. Dan / mjesec / godina anketiranja: ___ ___ / ___ ___ / ___ ___ ___ ___ DU5. Da li je ispitanik/ca: ¨ Žena ð DU6 ¨ Muškarac ð DU7 dU6. Redni broj žene: ___ ___ dU7. Redni broj muškarca: ___ ___ DU8. Provjerite WB7 / MWB7 u upitniku za ženu / muškarca za ispitanicu/ka: ¨ Pitanje nije popunjeno ili je označena šifra 3 ð Predajte upitnik i kovertu ispitaniku/c i zamolite nju/njega da ga popuni i vrati u zatvorenoj koverti. ¨ Šifre 1, 2, 4 ili 5 ð DU9 dU9. Rezultat anketiranja Popunjava anketar. Ispitanik/ica nije kod kuće .01 Odbio/la je anketiranje .02 Ispitanik/ica nije u stanju da odgovara.03 Drugo (navesti)_______________________________96 dU10. Rezultat anketiranja Popunjava kontrolor. Upitnik je popunjen . 1 Upitnik je djelimično popunjen . 2 Ispitanik/ca nije popunio/la drugu stranu . 3 dU11. Kontrolu upitnika izvršio/la (Ime i šifra): Ime______________________________________ ___ ___ ___ dU12. Operater/ka za unos podataka (Ime i šifra): Ime______________________________________ ___ ___ ___ konzUmacija opojnih sRedstava (samopopUnjavanje) dU Sada VaS želimo zamoliti za informacije o konzumaciji droga i opojnih SredStaVa. napominjemo da će SVe informacije koje nam date oStati Strogo poVjerljiVe molimo VaS da popunite Sljedeći upitnik i Vratite ga anketaru u koVerti koja Vam je data. DU13. da li Ste ikada u žiVotu konzumirali drogu ili bilo koje drugo opojno SredStVo? Zaokružite samo jedan odgovor i slijedite uputstvo. Da 1 ð Ako “Da”, odgovorite na pitanja u nastavku. Ne 2 ð Ako “Ne”, stavite upitnik u kovertu, zatvorite kovertu i vratite je anketaru. DU14. kada Ste poSljednji put konzumirali neku od Sljedećih opojnih SupStanci / droga? Označite jednu kućicu za svaki red. Nikada Tokom proteklih 12 mjeseci Prije više od 12 mjeseci Ne znam / ne sjećam se [a] kanabiS (marihuanu i / ili hašiš) 1 2 3 8 [b] ekStazi 1 2 3 8 [c] amfetamin i / ili metamfetamin, SupStance koje Su najpoznatije pod naziVom “Speed” 1 2 3 8 [d] kokain i / ili crack 1 2 3 8 [e] heroin 1 2 3 8 [f] lSd (trip, acid, kiSelina) 1 2 3 8 [g] “Čarobne gljiVe” 1 2 3 8 [h] SredStVa koja Se inhaliraju, kao što Su ljepilo i drugi induStrijSki proizVodi koji Se namjerno udišu 1 2 3 8 ZahvaljUjemo na popUnjavanjU ovog Upitnika i molimo vas Da popUnjeni Upitnik svojerUčno spakUjete U kovertU koja vam je Data i vratite anketarU. dodatak G. tabele o obrazovanju prema isced klasifikaciji obrazovanje u Bih prema međunarodnoj standardnoj klasifikaciji obrazovanja (isced) Metodologija MICS4 istraživanja je razvijena da odgovori na potrebe i standarde zemlje u kojoj se istraživanje provodi te da istovremeno odgovori na kriterije globalnog izvještavanja o stanju žena, muškaraca i djece. MICS4 istraživanje o romskoj populaciji u BiH, stoga, tretira podatke o obrazovanju na osnovu standarda za predškolsko, osnovno/obavezno i srednje obrazovanje, koji su ozvaničeni zakonima na nivou BiH, FBiH, RS i BD, te, dodatno, na osnovu ISCED stand- arda koji će omogućiti poređenje postignuća u sferi obrazovanja na globalnom nivou. ISCED postavlja sljedeće standarde: 1. predškolsko obrazovanje (ISCED0) podrazumijeva programe obrazovanja za djecu od treće do šeste godine života, 2. osnovno obrazovanje (ISCED1) uključuje djecu uzrasta pet, šest ili sedam godina i, generalno, traje od četiri do šest godina, 3. niži nivo srednjeg obrazovanja (ISCED2) počinje nakon četiri do šest godina (najčešće šest) osnovnog obrazovanja i najčešće traje tri godine, 4. viši nivo srednjeg obrazovanja (ISCED3) uključuje djecu od 15 ili 16 godina i traje od dvije do pet godina. Kako bi se prezentirali podaci za obrazovanje u BiH prema ISCED standardima, primijenjeni su sljedeći kriteriji: z predškolsko obrazovanje od treće do pete godine, uključujući petu godinu života, z osnovno obrazovanje od šeste do desete godine života, z niže srednje obrazovanje od 11. do 13. godine života, z više srednje obrazovanje od 14. do 18. godine života. Pokazatelji prema ISCED standardu za: neto pohađanje osnovne škole, neto pohađanje niže i više srednje škole i rodni paritet u obrazovanju prikazani su u tabelama ED.1 ISCED, ED.2 (a) ISCED, ED.2 (b) ISCED i ED.3 ISCED. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 239238 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. tabela ed.1 isced: pohađanje osnovne škole Procenat djece osnovnoškolskog uzrasta koja pohađaju osnovnu ili srednju školu (prilagođena neto stopa pohađanja), istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.-2012.   muški Ženski Ukupno Neto stopa pohađanja (prilagođena) Broj djece Neto stopa pohađanja (prilagođena) Broj djece Neto stopa pohađanja (prilagođena) Broj djece administrativne jedinice FBiH 69,8 272 67,5 247 68,7 519 RS 69,4 68 73,9 61 71,5 129 BD (*) 11 (*) 20 (43,3) 31 dob na početku školske godine (u godinama) 6 39,5 81 54,7 77 46,9 158 7 62,1 70 70,3 59 65,9 129 8 77,4 55 66,5 62 71,7 117 9 80,6 71 74,8 61 77,9 132 10 87,3 75 75,2 68 81,5 143 nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 57,5 138 57,7 133 57,6 271 Osnovno 74,6 195 70,7 165 72,8 360 Srednje+ (*) 19 (97,0) 30 (91,8) 48 kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 55,0 100 50,2 75 53,0 174 Drugi kvintil 67,5 79 61,7 76 64,6 154 Srednji kvintil 70,2 64 76,0 71 73,2 135 Četvrti kvintil 77,2 64 79,2 56 78,1 120 Najbogatiji (84,1) 45 78,8 50 81,3 96 indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 63,1 243 62,4 221 62,7 464 Najbogatijih 40 procenata 80,1 109 79,0 107 79,6 216 maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 63,8 215 58,3 197 61,2 412 Drugi 76,5 134 82,0 130 79,2 265 Ukupno 68,3 352 67,8 328 68,1 679 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ koji nedostaju nisu prikazani u tabeli. tabela ed.2 (a) isced: pohađanje nižeg nivoa srednje škole Procenat djece u uzrastu za niži nivo srednje škole koja pohađaju niži nivo srednje škole ili viši nivo obrazovanja (prilagođena neto stopa pohađanja) i procenat djece koja pohađaju osnovnu školu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.-2012.   muški Ženski Ukupno Neto stopa pohađanja (prilagođena) Procenat djece koja pohađaju osnovnu školu Broj djece Neto stopa pohađanja (prilagođena) Procenat djece koja pohađaju osnovnu školu Broj djece Neto stopa pohađanja (prilagođena) Procenat djece koja pohađaju osnovnu školu Broj djece administrativne jedinice FBiH 47,2 24,7 162 42,5 27,4 159 44,9 26,1 321 RS (56,7) (27,8) 30 55,6 17,4 44 56,1 21,7 73 BD (*) (*) 8 (*) (*) 7 (*) (*) 16 dob na početku školske godine (u godinama) 11 31,9 45,6 70 33,0 45,5 74 32,5 45,6 143 12 (50,7) (24,5) 51 55,2 20,1 69 53,3 22,0 120 13 59,6 10,3 80 48,3 10,5 68 54,4 10,4 147 nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 36,0 25,0 81 28,8 28,8 60 32,9 26,6 141 Osnovno 53,1 30,2 102 48,9 24,7 131 50,7 27,1 232 Srednje+ (*) (*) 18 (*) (*) 20 (70,3) (17,4) 37 kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji (22,8) (39,7) 33 15,2 36,6 53 18,2 37,8 86 Drugi kvintil (44,7) (16,5) 40 (33,5) (24,4) 33 39,6 20,1 73 Srednji kvintil (51,5) (22,6) 45 (52,2) (22,2) 40 51,9 22,4 85 Četvrti kvintil (51,1) (33,1) 41 (61,3) (27,9) 42 56,3 30,5 84 Najbogatiji (63,4) (21,8) 40 (69,2) (15,2) 42 66,4 18,4 82 indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 41,2 25,4 119 31,7 28,8 126 36,3 27,2 244 Najbogatijih 40 procenata 57,2 27,5 82 65,3 21,5 85 61,3 24,5 166 maternji jezik nositelja domaćinstva* Romski 39,5 30,9 103 34,7 31,3 122 36,9 31,1 224 Drugi 56,3 21,3 97 60,8 18,8 87 58,4 20,1 184 Ukupno 47,7 26,3 200 45,2 25,9 210 46,4 26,1 410 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci za kategoriju „Maternji jezik nositelja domaćinstva“ koji nedostaju nisu prikazani u tabeli. PRAĆENJE STANJA I POLOŽAJA DJECE I ŽENA 241240 ISTRAŽIVANJE VIŠESTRUKIH POKAZATELJA 2011.–2012. tabela ed .2 (b) isced : pohađanje višeg nivoa srednje škole Procenat djece u uzrastu za viši nivo srednje škole koja pohađaju viši nivo srednje škole ili viši nivo obrazovanja (prilagođena neto stopa pohađanja) i procenat djece koja pohađaju osnovnu školu ili niži nivo srednje škole, istraživanje o rom skoj populaciji u BiH , 2011.-2012.   m uški Ženski U kupno N eto stopa pohađanja (prilagođena) Procenat djece koja pohađaju osnovnu školu ili niži nivo srednje škole Broj djece N eto stopa pohađanja (prilagođena) Procenat djece koja pohađaju osnovnu školu ili niži nivo srednje škole Broj djece N eto stopa pohađanja (prilagođena) Procenat djece koja pohađaju osnovnu školu ili niži nivo srednje škole Broj djece a dm inistrativne jedinice FBiH 35,2 21,5 269 19,7 14,4 231 28,1 18,2 500 RS 42,3 16,0 54 36,6 4,4 56 39,4 10,0 110 BD (*) (*) 11 (*) (*) 11 (*) (*) 23 d ob na početku školske godine (u godinam a) 14 51,3 49,3 72 35,6 37,7 65 43,8 43,8 138 15 39,3 31,1 63 19,0 10,5 51 30,2 21,9 114 16 40,9 11,5 60 20,1 7,2 67 29,8 9,2 127 17 24,5 5,2 80 23,7 1,4 65 24,2 3,5 145 18 24,9 1,9 59 10,5 0,0 50 18,3 1,0 109 n ivo obrazovanja m ajke     Bez form alnog obrazovanja 30,2 25,0 60 (20,3) (12,7) 43 26,0 19,9 104 O snovno 45,4 32,3 117 33,1 23,6 104 39,6 28,2 220 Srednje+ (*) (*) 20 (*) (*) 12 (77,5) (22,0) 31 M ajka/staratelj ne živi u dom aćinstvu 29,2 16,5 58 13,4 2,6 78 20,1 8,5 136 N ije m oguće odrediti 20,7 2,6 80 8,5 0,0 62 15,4 1,5 141 kvintili indeksa im ovinskog stanja N ajsirom ašniji 16,3 26,5 51 6,3 12,5 52 11,2 19,4 103 D rugi kvintil 15,9 15,6 50 12,2 10,4 53 14,0 12,9 102 Srednji kvintil 29,2 19,3 69 31,8 12,4 74 30,5 15,7 142 Četvrti kvintil 49,3 19,3 93 31,8 15,2 58 42,6 17,8 150 N ajbogatiji 53,5 20,7 72 25,0 9,4 62 40,3 15,5 134 indeks im ovinskog stanja N ajsirom ašnijih 60 procenata 21,4 20,4 169 18,6 11,8 179 20,0 16,0 348 N ajbogatijih 40 procenata 51,2 19,9 165 28,3 12,2 120 41,5 16,7 284 m aternji jezik nositelja dom aćinstva* Rom ski 24,6 20,3 193 12,5 8,7 167 19,0 14,9 360 D rugi 52,1 20,0 140 35,4 16,2 130 44,1 18,2 271 U kupno 36,1 20,2 334 22,5 12,0 299 29,7 16,3 633 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na m anje od 25 neponderisanih slučajeva. * Podaci za kategoriju „M aternji jezik nositelja dom aćinstva“ koji nedostaju nisu prikazani u tabeli. tabela ed.3 isced: Rodni paritet u obrazovanju Omjer prilagođene stope pohađanja za djevojčice i dječake koji pohađaju osnovnu školu i koji pohađaju srednju školu, istraživanje o romskoj populaciji u BiH, 2011.-2012.   Prilagođena neto stopa pohađanja osnovne škole, djevojčice Prilagođena neto stopa pohađanja osnovne škole, dječaci Indeks rodnog pariteta (GPI) za prilagođenu neto stopu pohađanja osnovne škole Prilagođena neto stopa pohađanja srednje škole, djevojčice Prilagođena neto stopa pohađanja srednje škole, dječaci Indeks rodnog pariteta (GPI) za prilagođenu neto stopu pohađanja srednje škole administrativne jedinice FBiH 67,2 69,4 0,97 8,5 15,2 0,56 RS 73,9 69,4 1,07 11,4 15,9 0,72 BD (*) (*) (*) (*) (*) (*) nivo obrazovanja majke Bez formalnog obrazovanja 57,7 57,5 1,00 4,1 6,4 0,65 Osnovno 70,1 73,9 0,95 8,1 12,7 0,63 Srednje+ (97,0) (*) (*) (19,4) (35,3) (0,55) Majka ne živi u domaćinstvu N/A N/A N/A 13,4 22,9 0,59 Nije moguće odrediti N/A N/A N/A 7,4 19,5 0,38 kvintili indeksa imovinskog stanja Najsiromašniji 49,0 55,0 0,89 0,8 3,0 0,26 Drugi kvintil 61,7 67,5 0,91 6,7 6,4 1,05 Srednji kvintil 76,0 70,2 1,08 13,8 9,6 1,44 Četvrti kvintil 79,2 75,3 1,05 12,0 25,1 0,48 Najbogatiji 78,8 84,1 0,94 9,8 23,1 0,42 indeks imovinskog stanja Najsiromašnijih 60 procenata 62,2 64,2 0,96 7,1 6,3 0,92 Najbogatijih 40 procenata 79,0 79,7 1,00 10,9 24,1 0,45 maternji jezik nositelja domaćinstva Romski 58,3 63,2 0,92 4,0 8,0 0,50 Drugi 82,0 76,5 1,07 15,1 23,2 0,65 Ukupno 67,5 68,0 0,99 8,7 14,7 0,59 ( ) Podaci su bazirani na 25–49 neponderisanih slučajeva. (*) Podaci su bazirani na manje od 25 neponderisanih slučajeva. N/A: nije primjenjivo Bosna i Hercegovina: romska populacija Istraživanje višestrukih pokazatelja 2011.–2012. Bosna i Hercegovina: romska populacija Praćenje stanja i položaja djece i žena Bosna i H ercegovina: rom ska populacija, 2011.–2012. Istraživanje višestrukih pokazatelja Bosna i Hercegovina Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Dječiji fond Ujedinjenih nacija Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine Istraživanje višestrukih pokazatelja 2011.–2012. Naslovna strana Impresum Unutrašnja naslovna Zbirna tabela rezultata Sadržaj Pregled tabela Pregled grafikona Skraćenice Zahvala Sažetak I Uvod II Uzorak i metodologija istraživanja III Obuhvat uzorka i karakteristike domaćinstava i ispitanika IV Smrtnost djece V Ishrana VI Zdravlje djece VII Voda i sanitacija VIII Reproduktivno zdravlje IX Razvoj djeteta X Pismenost i obrazovanje XI Zaštita djeteta XII HIV/AIDS i seksualno ponašanje koje povećava rizik od prenosa HIV-a XIII Pristup masovnim medijima i korištenje informacijsko-komunikacijskih tehnologija XIV Konzumiranje duhana i alkohola XV Subjektivno blagostanje Dodatak A. Dizajn uzorka Dodatak B. Spisak osoblja uključenog u istraživanje Dodatak C. Procjena nivoa uzoračkih grešaka Dodatak D. Tabele o kvaliteti podataka Dodatak E. Pokazatelji MICS4 o romskoj populaciji u BiH: brojnici i nazivnici Dodatak F. Upitnici za MICS4 o romskoj Dodatak G. Tabele o obrazovanju prema ISCED klasifikaciji

View the publication

You are currently offline. Some pages or content may fail to load.