Република Македонија Мултииндикаторско кластерско истражување 2011

Publication date: 2011

Република Македонија Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Следење на состојбата кај децата и кај жените I Република Македонија МултииндикатоРско кластеРско истРажување 2011 II Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Мултииндикаторското кластерско истражување (MICS) беше спроведено во 2011 година во соработка помеѓу Министерството за здравство, Министерството за образование и наука, и Министерството за труд и социјална политика на Владата на Република Македонија. Прибирањето на податоците беше направено од страна на приватната истражувачка компанија IPSOS Strategic Puls. Финансиската и техничката соработка првенствено беше обезбедена од страна на Фондот за деца на Обединетите нации (UNICEF), со дополнителна финансиска поддршка од Фондот за популација на Обединетите нации (UNFPA). MICS е меѓународна програма за спроведување на истражување по домаќинства, која е изработена од страна на UNICEF. MICS 2011 во Македонија беше спроведено како дел од четвртата глобална рунда на MICS истражувања (MICS4). MICS обезбедува најнови информации за состојбата на жените и децата и ги мери клучните индикатори, со кои на земјите им се овозможува да го измерат напредокот кон Милениумските развојни цели (MDGs) и други договорени обврски на меѓународно ниво. Дополнителни информации за глобалниот проект MICS може да се најдат на www.childinfo.org. Република Македонија МултииндикатоРско кластеРско истРажување 2011 CIP – Каталогизација во публикација Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“, Скопје 316.346.2-053.2(497.7)»2011»(047.31) 316.346.2-055.2(497.7)»2011»(047.31) MULTIPLE индикатор cluster survey : 2011. - Скопје : Министерство за здравство : Министерство за образование и наука : Министерство за труд и социјална политика, 2012. - 244 стр. : табели, граф. прикази ; 29 см ISBN 978-608-4518-41-9 (мин.здрав.) ISBN 978-608-226-361-8 (мин.образ.) ISBN 978-608-4595-21-2 (мин.труд.) а)Жени – Социјална положба – Македонија - 2011 – Истражувања б)Деца – Социјална положба – Македонија – 2011 - Истражувања COBISS.MK-ID 92995594 III Збирна табела на наодите индикатоРи на МултииндикатоРското кластеРско истРажување (MICS) и МилениуМските РаЗвојни цели (MDG), Македонија и РоМски населби, 2011 тема MICS4 индикатор број MDG индикатор број индикатор вредност Македонија Ромски населби ДЕТСКА СМРТНОСТ Детска смртност 1.1 4.1 Смртност пред пет години N/A 131 на илјада 1.2 4.2 Смртност на доенчиња N/A 142 на илјада ИСХРАНА Состојба со исхранетоста 2.1a 2.1b 1.8 Преваленца на недоволна тежина Умерено и тешко (- 2 SD) Тешко (- 3 SD) 1.3 0.2 7.6 2.0 Процент Процент 2.2a 2.2b Преваленца на забавен раст Умерено и тешко (- 2 SD) Тешко (- 3 SD) 4.9 2.0 16.5 3.0 Процент Процент 2.3a 2.3b Преваленца на исцрпеност Умерено и тешко (- 2 SD) Тешко (- 3 SD) 1.8 0.2 4.5 1.7 Процент Процент Доење и исхрана на доенчиња 2.4 Доени деца 93.9 95.5 Процент 2.5 Ран почеток со доење 21.0 38.6 Процент 2.6 Ексклузивно доење под 6-месечна возраст 23.0 (32.1) Процент 2.7 Континуирано доење до 1 година 33.8 (52.8) Процент 2.8 Континуирано доење до 2 години 12.8 (54.7) Процент 2.9 Предоминантно доење под 6 месечна возраст 44.1 (67.6) Процент 2.10 Времетраење на доењето 12.1 17.5 Месеци 2.11 Хранење со шише 79.3 68.0 Процент 2.12 Воведување на цврста, полу-цврста или кашеста храна 40.5 (*) Процент 2.13 Минимална зачестеност на оброците 65.2 62.5 Процент 2.14 Доење соодветно на возраста 22.4 42.9 Процент 2.15 Зачестеност на хранење со млеко кај деца кои не се доени 92.0 76.1 Процент Ниска родилна тежина 2.18 Доенчиња со ниска родилна тежина 5.5 11.2 Процент 2.19 Доенчиња мерени при раѓање 96.3 94.0 Процент ЗДРАВЈЕ НА ДЕТЕТО Имунизација 3.1 Опфат на имунизација за туберкулоза 97.6 98.2 Процент 3.2 Опфат на имунизација за полио 96.7 91.0 Процент 3.3 Опфат на имунизација за дифтерија, пертусис и тетанус (DPT) 95.2 90.9 Процент 3.4 4.3 Опфат на имунизација за морбили 96.0 96.3 Процент 3.5 Опфат на имунизација за Хепатитис B 95.5 91.7 Процент Користење на цврсти горива 3.11 Цврсти горива 33.6 33.0 Процент 1 Стапката се однесува на 2005 2 Ibid IV Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 тема MICS4 индикатор број MDG индикатор број индикатор вредност Македонија Ромски населби ВОДА И САНИТАРЕН СИСТЕМ Вода и санитарен систем 4.1 7.8 Користење на подобрени извори на вода за пиење 99.6 99,1 Процент 4.2 Прочистување на вода 1.5 15,1 Процент 4.3 7.9 Користење на подобрен санитарен систем 92.9 91,1 Процент 4.4 Безбедно фрлање на детскиот измет 17.3 25,0 Процент РЕПРОДУКТИВНО ЗДРАВЈЕ Контрацепција и незадоволена потреба 5.1 5.4 Стапка на раѓања кај адолесценти 13 (94)3 на 1,000 5.2 Рани раѓања 1.6 27.3 Процент 5.3 5.3 Преваленца на контрацепција 40.4 37.0 Процент 5.4 5.6 Незадоволена потреба 17.2 22.2 Процент Здравје на мајката и новороденото 5.5a 5.5b 5.5 Опфат на предродилна здравствена заштита Најмалку еднаш од стручен здравствен работник Најмалку четири пати од било кој давател на услуги 98.6 93.9 94.0 85.9 Процент Процент 5.6 Содржина на предродилната здравствена заштита 94.1 82.7 Процент 5.7 5.2 Стручна помош при породувањето 98.3 99.5 Процент 5.8 Породувања во здравствени установи 98.4 99.1 Процент 5.9 Царски рез 24.9 13.1 Процент ДЕТСКИ РАЗВОЈ Детски развој 6.1 Поддршка во учењето 91.5 61.8 Процент 6.2 Поддршка во учењето од таткото 71.1 56.8 Процент 6.3 Материјали за учење: детски книги 52.4 27.1 Процент 6.4 Материјали за учење: играчки 70.7 62.1 Процент 6.5 Несоодветна грижа 5.0 7.4 Процент 6.6 Индекс на ран детски развој 92.7 72.2 Процент 6.7 Посетување на образование во раното детство 21.8 3.9 Процент ОБРАЗОВАНИЕ Писменост и образование 7.1 2.3 Стапка на писменост кај млади жени на возраст од 15-24 години 97.4 76.6 Процент 7.2 Подготвеност за на училиште 40.0 36.1 Процент 7.3 Нето стапка на опфат во основно училиште 91.2 84.3 Процент 7.4 2.1 Нето стапка на посетување на основно училиште (прилагодена) 98.3 85.6 Процент 7.5 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 82.7 38.2 Процент 7.6 2.2 Деца кои стигнуваат до последното одделение во основно училиште 98.6 89.2 Процент 7.7 Стапка на завршено основно училиште 97.4 67.1 Процент 7.8 Стапка на премин во средно училиште 98.0 98.0 Процент 7.9 Индекс на еднаквост меѓу половите (основно училиште) 1.00 1.00 Сооднос 7.10 Индекс на еднаквост меѓу половите (средно училиште) .96 .80 Сооднос ДЕТСКА ЗАШТИТА Запишување во матична книга на родените 8.1 Запишување во матична книга на родените 99.7 98.4 Процент 3 Бројот се однесува на 125-259 лица-години на изложеност V тема MICS4 индикатор број MDG индикатор број индикатор вредност Македонија Ромски населби Детски труд 8.2 Детски труд 16.6 10.3 Процент 8.3 Деца работници кои посетуваат училиште 83.6 74.0 Процент 8.4 Детски труд помеѓу учениците 16.2 10.3 Процент Детска дисциплина 8.5 Насилно дисциплинирање 69.3 82.0 Процент Рани бракови 8.6 Брак на возраст под 15 години Жени на возраст од 15-49 години 1.4 11.9 Процент 8.7 Брак на возраст под 18 години 18 Жени на возраст од 20-49 години 10.7 47.0 Процент 8.8 Млади жени на возраст од 15-19 години кои се мажени или во заедница 4.3 22.4 Процент 8.10.b Разлика во возраста меѓу брачните другари Жени од 15-19 години Жени од 20-24 години 8.4 5.1 Процент Семејно насилство 8.14 Ставови за семејното насилство Жени од 15-49 години 14.5 25.4 Процент Деца сираци 9.17 Услови за живеење на децата 0.7 2.2 Процент 9.18 Преваленца на деца на кои еден или двајцата родители им се починати 1.9 3.3 Процент СУБЈЕКТИВНА БЛАГОСОСТОЈБА Субјективна благосостојба SW.1 Задоволство од животот Жени од 15-24 години 68.5 60.2 Процент SW.2 Среќа Жени од 15-24 години 91.2 81.4 Процент SW.3 Перцепција за подобар живот Жени од 15-24 години 54.6 39.0 Процент КОРИСТЕЊЕ НА ТУТУН И АЛКОХОЛ Користење на тутун TA.1 Користење на тутун Жени на возраст од 15-49 години 30.0 42.1 Процент TA.2 Пушење под 15-годишна возраст Жени на возраст од 15-49 години 5.2 22.7 Процент Користење на алкохол TA.3 Користење на алкохол Жени на возраст од 15-49 години 2.6 4.8 Процент TA.4 Користење на алкохол под 15-годишна возраст Жени на возраст од 15-49 години 28.5 11.2 Процент (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи VI Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 ЗбиРна табела на наодите . III листа на табели .VII листа на гРафикони . XIV листа на скРатеници . XV благодаРност . XVI иЗвРшно РеЗиМе . XVII I вовед . 2 Основни информации . 2 Цели на истражувањето . 3 II пРиМеРок и Методологија За истРажувањето . 4 Дизајн на примерокот . 4 Прашалници . 5 Обука и теренска работа . 6 Обработка на податоците . 6 Структура на извештајот . 6 Како да се читаат табелите . 6 III опфат на пРиМеРокот и каРактеРистики на доМаќинствата и испитаниците . 7 Опфат на примерокот . 7 Карактеристики на домаќинствата . 8 Карактеристики на испитаници од женски пол на возраст од 15-49 и деца под 5 годишна возраст . 10 Услови за живеење на децата . 12 IV сМРтно ст кај децата . 18 V исхРана . 19 Состојба со исхранетоста . 19 Доење и исхрана на доенчиња и мали деца . 24 Новороденчиња со ниска родила тежина . 35 VI ЗдРавјето на децата . 37 Имунизација . 37 Преваленца на дијареја . 42 Барање на стручна помош и антибиотска терапија за пневмонија . 43 Користење на цврсти горива . 45 Деца со попреченост . 49 VII вода и санитаРен систеМ . 50 Користење на подобрени водни ресурси . 50 Користење на подобрени санитарни јазли . 57 VIII РепРодуктивно ЗдРавје . 64 Фертилитет и грижа во раното детство . 64 Контрацепција . 66 Незадоволена потреба за контрацепција . 72 Предродилна здравствена заштита . 77 Помош при породување . 82 Место на породување . 85 Прекин на бременост . 87 IX РаЗвој на детето . 90 Oбразование и учење во раното детство . 90 Ран детски развој . 99 X писМеност и обРаЗование .102 Писменост кај младите луѓе . 102 Подготвеност за училиште . 104 Посетување на основно и средно училиште . 105 XI детска Заштита .114 Запишување во матичната книга на родените . 114 Детски труд . 116 Детска дисциплина . 121 Ран брак. 124 Ставови за семејното насилство . 129 XII коРистење на тутун и алкохол . 132 Користење на тутун . 132 Користење на алкохол . 137 XIII субјективна благосостојба . 139 пРилоЗи . 146 Прилог A1. Дизајн на примерокот – Македонија . 147 Прилог А2. Дизајн на примерокот – Ромски населби . 151 Прилог Б. Листа на персонал вклучен во истражувањето . 154 Прилог В. Проценка за грешки во примерокот 157 Прилог Г. Табели за квалитет на податоците . 172 Прилог Д. MICS4 индикатори: броители и именители . 188 Прилог Ѓ. Прашалници . 193 Прилог Е. Табели ISCED . 238 Прилог Ж. Состојба со исхранетоста на децата врз основа на NCHS/CDC/WHO меѓународна референтна популација . 241 Содржина VII листа на табели опфат на пРиМеРокот и каРактеРистики на доМаќинствата и испитаниците 7 Табела HH.1: Резултати од интервјуа за домаќинство, жени и деца под 5-годишна возраст, Македонија, 2011 13 Табела HH.1R: Резултати од интервјуа за домаќинство, жени и деца под 5-годишна возраст, Ромски населби, 2011 8 Табела HH.2: Старосна поделба во домаќинството според полот, Македонија, 2011 13 Табела HH.2R: Старосна поделба во домаќинството според полот, Ромски населби, 2011 9 Табела HH.3: Состав на домаќинството, Македонија, 2011 14 Табела HH.3R: Состав на домаќинството, Ромски населби, 2011 10 Табела HH.4: Основни карактеристики на жени, Македонија, 2011 15 Табела HH.4R: Основни карактеристики на жени, Ромски населби, 2011 11 Табела HH.5: Карактеристики на деца под 5-годишна возраст, Македонија, 2011 16 Табела HH.5R: Карактеристики на деца под 5-годишна возраст, Ромски населби, 2011 12 Табела HH.6: Услови за живот на децата и деца сираци, Македонија 2011 17 Табела HH.6R: Услови за живот на децата и деца сираци, Ромски населби 2011 сМРтност кај децата 18 Табела CM.1R: Родени, преживеани и умрени деца, Ромски населби, 2011 исхРана 20 Табела NU.1: Состојба со исхранетоста кај децата, Македонија, 2011 22 Табела NU.1R: Состојба со исхранетоста кај децата, Ромски населби, 2011 25 Табела NU.2: Прво доење, Македонија, 2011 31 Табела NU.2R: Прво доење, Ромски населби, 2011 26 Табела NU.3: Доење, Македонија 2011 31 Табела NU.3R: Доење, Ромски населби 2011 27 Табела NU.4: Времетраење на доењето, Македонија, 2011 32 Табела NU.4R: Времетраење на доењето, Ромски населби, 2011 28 Табела NU.5: Доење соодветно на возраста, Македонија, 2011 32 Табела NU.5R: Доење соодветно на возраста, Ромски населби, 2011 29 Табела NU.7: Минимална зачестеност на оброците, Македонија, 2011 33 Табела NU.7R: Минимална зачестеност на оброците, Ромски населби, 2011 VII Македонија Ромски населби 30 Табела NU.8: Хранење со шише со цуцла, Македонија, 2011 34 Табела NU.8R: Хранење со шише со цуцла, Ромски населби, 2011 35 Табела NU.11: Новороденчиња со ниска родилна тежина, Македонија, 2011 36 Табела NU.11R: Новороденчиња со ниска родилна тежина, Ромски населби, 2011 ЗдРавјето на децата 38 Табела CH.1: Имунизација во првата година од животот, Македонија, 2011 40 Табела CH.1R: Имунизација во првата година од животот, Ромски населби, 2011 39 Табела CH.2: Вакцинација според основните карактеристики, Македонија, 2011 41 Табела CH.2R: Вакцинација според основните карактеристики, Ромски населби, 2011 42 Табела CH.4: Преваленца на дијареја, Македонија, 2011 42 Табела CH.4R: Преваленца на дијареја, Ромски населби, 2011 43 Табела CH.8: Познавање на два знаци на опасност од пневмонија, Македонија, 2011 44 Табела CH.8R: Познавање на два знаци на опасност од пневмонија, Ромски населби, 2011 45 Табела CH.9: Користење на цврсти горива, Македонија, 2011 47 Табела CH.9R: Користење на цврсти горива, Ромски населби, 2011 46 Табела CH.10: Користење на цврсто гориво според местото на готвење, Македонија, 2011 48 Табела CH.10R: Користење на цврсто гориво според местото на готвење, Ромски населби, 2011 вода и санитаРен систеМ 51 Табела WS.1: Користење на подобрени извори на вода, Македонија, 2011 55 Табела WS.1R: Користење на подобрени извори на вода, Ромски населби, 2011 52 Табела WS.2: Прочистување на водата во домаќинството, Македонија, 2011 56 Табела WS.2R: Прочистување на водата во домаќинството, Ромски населби, 2011 53 Табела WS.3: Потребно време да се стигне до изворот на вода за пиење, Македонија 2011 56 Табела WS.3R: Потребно време да се стигне до изворот на вода за пиење, Ромски населби 2011 54 Табела WS.4: Лица кои носат вода, Македонија, 2011 57 Табела WS.5: Типови на санитарни јазли, Македонија, 2011 61 Табела WS.5R: Типови на санитарни јазли, Ромски населби, 2011 58 Табела WS.6: Користење и споделување на санитарните јазли, Македонија, 2011 62 Табела WS.6R: Користење и споделување на санитарните јазли, Ромски населби, 2011 59 Табела WS.7: Исфрлање на детските фекалии, Македонија, 2011 62 Табела WS.7R: Исфрлање на детските фекалии, Ромски населби, 2011 60 Табела WS.8: Користење на подобрени извори на вода и подобрен санитарен систем, Македонија, 2011 63 Табела WS.8R: Користење на подобрени извори на вода и подобрен санитарен, Ромски населби, 2011 VIII Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 IX РепРодуктивно ЗдРавје 64 Табела RH.1: Стапка на раѓања кај адолесценти и вкупно стапка на фертилитет, Македонија, 2011 65 Табела RH.2R: Грижа за деца во раното детство, Ромски населби, 2011 65 RH.3R: Tрендови во грижата за деца во раното детство, Ромски населби, 2011 66 RH.3A: Познавање на конкретни методи на контрацепција, Македонија 2011 70 RH.3AR: Познавање на конкретни методи на контрацепција, Ромски населби, 2011 67 RH.3B: Познавање на конкретни методи на контрацепција според основни карактеристики, Македонија 2011 70 RH.3BR: Познавање на конкретни методи на контрацепција според основни карактеристики, Ромски населби 2011 68 Табела RH.4: Користење на контрацепција, Македонија, 2011 71 Табела RH.4R: Користење на контрацепција, Ромски населби, 2011 73 Табела RH.5: Незадоволена потреба за контрацепција, Македонија, 2011 75 Табела RH.5R: Незадоволена потреба за контрацепција, Ромски населби, 2011 77 Табела RH.6: Опфат на предродилна здравствена заштита, Македонија, 2011 80 Табела RH.6R: Опфат на предродилна здравствена заштита, Ромски населби, 2011 78 Табела RH.7: Број на посети за предродилна здравствена заштита, Македонија, 2011 81 Табела RH.7R: Број на посети за предродилна здравствена заштита, Ромски населби, 2011 79 Табела RH.8: Содржина на предродилната здравствена заштита, Македонија, 2011 81 Табела RH.8R: Содржина на предродилната здравствена заштита, Ромски населби, 2011 83 Табела RH.9: Помош при породувањето, Македонија, 2011 84 Табела RH.9R: Помош при породувањето, Ромски населби, 2011 85 Табела RH.10: Место на породување, Македонија, 2011 86 Табела RH.10R: Место на породување, Ромски населби, 2011 87 Табела RH.18: Искуство со прекин на бременост во животот, Македонија, 2011 89 Табела RH.18R: Искуство со прекин на бременост во животот, Ромски населби, 2011 88 Табела RH.19: Стапка на индуциран прекин на бременост според област, Македонија, 2011 89 Табела RH.19R: Стапка на индуциран прекин на бременост според област, Ромски населби, 2011 88 Табела RH.20: Стапки на индуциран прекин на бременост, Македонија, 2011 IX РаЗвој на детето 90 Табела CD.1: Образование во раното детство, Македонија, 2011 95 Табела CD.1R: Образование во раното детство, Ромски населби, 2011 91 Табела CD.2: Поддршка за учење, Македонија, 2011 96 Табела CD.2R: Поддршка за учење, Ромски населби, 2011 93 Табела CD.3: Материјали за учење, Македонија, 2011 97 Табела CD.3R: Материјали за учење, Ромски населби, 2011 94 Табела CD.4: Несоодветна грижа, Македонија, 2011 98 Табела CD.4R: Несоодветна грижа, Ромски населби, 2011 100 Табела CD.5: Индекс на ран детски развој, Македонија, 2011 101 Табела CD.5R: Индекс на ран детски развој, Ромски населби, 2011 писМеност и обРаЗование 102 Табела ED.1: Писменост кај младите жени, Македонија, 2011 103 Табела ED.1R: Писменост кај младите жени, Ромски населби, 2011 104 Табела ED.2: Подготвеност за училиште, Македонија, 2011 105 Табела ED.3: Запишување во основно училиште, Македонија, 2011 106 Табела ED.4: Посетување на основно училиште, Македонија, 2011 111 Табела ED.4R: Посетување на основно училиште, Ромски населби, 2011 107 Табела ED.5: Посетување на средно училиште, Македонија, 2011 112 Табела ED.5R: Посетување на средно училиште, Ромски населби, 2011 108 Табела ED.6: Деца кои стигнуваат до последното одделение во основно училиште, Македонија, 2011 109 Табела ED.7: Завршување на основно училиште и премин во средно училиште, Македонија, 2011 110 Табела ED.8: Родова еднаквост во образованието, Македонија, 2011 113 Табела ED.8R: Родова еднаквост во образованието, Ромски населби, 2011 детска Заштита 114 Табела CP.1: Запишување во матичната книга на родените, Македонија, 2011 115 Табела CP.1R: Запишување во матичната книга на родените, Ромски населби, 2011 117 Табела CP.2: Детски труд, Македонија, 2011 119 Табела CP.2R: Детски труд, Ромски населби, 2011 X Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 XI 118 Табела CP.3: Детски труд и посетување на училиште, Македонија, 2011 120 Табела CP.3R: Детски труд и посетување на училиште, Ромски населби, 2011 121 Табела CP.4: Детска дисциплина, Македонија, 2011 123 Табела CP.4R: Детска дисциплина, Ромски населби, 2011 125 Табела CP.5: Рани бракови, Македонија, 2011 127 Табела CP.5R: Рани бракови , Ромски населби, 2011 126 Табела CP.6: Трендови во раните бракови, Македонија, 2011 128 Табела CP.6R: Трендови во раните бракови, Ромски населби, 2011 126 Табела CP.7: Разлики во возраста на сопружниците, Македонија, 2011 130 Табела CP.11: Ставови за семејното насилство, Македонија, 2011 131 Табела CP.11R: Ставови за семејното насилство, Ромски населби, 2011 коРистење на тутун и алкохол 133 Табела TA.1: Моментално и досегашно користење на тутун, Македонија, 2011 135 Табела TA.1R: Моментално и досегашно користење на тутун, Ромски населби, 2011 134 Табела TA.2: Возраст при прво користење цигари и зачестеност во користењето, Македонија, 2011 136 Табела TA.2R: Возраст при прво користење цигари и зачестеност во користењето, Ромски населби, 2011 137 Табела TA.3: Користење на алкохол, Македонија, 2011 138 Табела TA.3R: Користење на алкохол, Ромски населби, 2011 субјективна благосостојба 140 Табела SW.1: Задоволство од животот по области, Македонија, 2011 143 Табела SW.1R: Задоволство од животот по области, Ромски населби, 2011 141 Табела SW.2: Задоволство од животот и среќа, Македонија, 2011 144 Табела SW.2R: Задоволство од животот и среќа, Ромски населби, 2011 142 Табела SW.3: Перцепција за подобар живот, Македонија, 2011 145 Табела SW.3R: Перцепција за подобар живот, Ромски населби, 2011 пРилог в. пРоценка За гРешки во пРиМеРокот 158 Табела SE.1: Индикатории збрани за пресметка на грешки во примерокот, Македонија, 2011 170 Табела SE.1R: Избрани индикатори за пресметка на грешки во примерокот, Ромски населби, 2011 159 Табела SE.2: Грешки во примерокот: Вкупен примерок, Македонија, 2011 171 Табела SE.2R: Грешки во примерокот: Вкупен примерок, Ромски населби, 2011 160 Табела SE.3: Грешки во примерокот: Урбани области, Македонија, 2011 XI 161 Табела SE.4: Грешки во примерокот: Рурални области, Македонија, 2011 162 Табела SE.5: Грешки во примерокот: Вардарски регион, Македонија, 2011 163 Табела SE.6: Грешки во примерокот: Источен регион, Македонија, 2011 164 Табела SE.7: Грешки во примерокот: Југозападен регион, Македонија, 2011 165 Табела SE.8: Грешки во примерокот: Југоисточен Регион, Македонија, 2011 166 Табела SE.9: Грешки во примерокот: Пелагониски регион, Македонија, 2011 167 Табела SE.10: Грешки во примерокот: Полошки регион, Македонија, 2011 168 Табела SE.11: Грешки во примерокот: Североисточен регион, Македонија, 2011 169 Табела SE.12: Грешки во примерокот: Скопски регион, Македонија, 2011 пРилог г. табели За квалитет на податоците 172 Табела DQ.1: Старосна распределба на популацијата во домаќинствата, Македонија, 2011 180 Табела DQ.1R: Старосна распределба на популацијата во домаќинствата, Ромски населби, 2011 173 Табела DQ.2: Подобни и интервјуирани жени според возраста, Македонија, 2011 181 Табела DQ.2R: Подобни и интервјуирани жени според возраста, Ромски населби, 2011 173 Табела DQ.3: Деца под 5-годишна возраст во домаќинствата според возраста и прашалници за деца под 5-годишна возраст, Македонија, 2011 181 Табела DQ.3R: Деца под 5-годишна возраст во домаќинствата според возраста и прашалници за деца под 5-годишна возраст, Ромски населби, 2011 174 Табела DQ.4: Стапки на завршени интервјуа за жени според социоекономските карактеристики на домаќинствата, Македонија, 2011 182 Табела DQ.4R: Стапки на завршени интервјуа за жени според социоекономските карактеристики на домаќинствата, Ромски населби, 2011 174 Табела DQ.5: Стапки на завршени интервјуа за деца под 5-годишна возраст според социоекономските карактеристики на домаќинствата, Македонија, 2011 182 Табела DQ.5R: Стапки на завршени интервјуа за деца под 5-годишна возраст според социоекономските карактеристики на домаќинствата, Ромски населби, 2011 XII Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 XIII 175 Табела DQ.6: Целосност во известувањето, Македонија, 2011 183 Табела DQ.6R: Целосност во известувањето, Ромски населби, 2011 176 Табела DQ.7: Целосност на информациите за антропометриските индикатори, Македонија, 2011 184 Табела DQ.7R: Целосност на информациите за антропометриските индикатори, Ромски населби, 2011 177 Табела DQ.8: Комплетирање на антропометриските мерења, Македонија, 2011 185 Табела DQ.8R: Комплетирање на антропометриските мерења, Ромски населби, 2011 177 Табела DQ.11: Изводи од матична книга на родените за деца под 5-годишна возраст кои се видени, Македонија, 2011 185 Табела DQ.11R: Изводи од матична книга на родените за деца под 5-годишна возраст кои се видени, Ромски населби, 2011 178 Табела DQ.12: Картони за вакцинација, Македонија, 2011 185 Табела DQ.12R: Картони за вакцинација, Ромски населби, 2011 178 Табела DQ.13: Присуство на мајката во домаќинството и интервјуираното лице за прашалникот за деца под 5-годишна возраст, Македонија, 2011 186 Табела DQ.13R: Присуство на мајката во домаќинството и интервјуираното лице за прашалникот за деца под 5-годишна возраст, Ромски населби, 2011 179 Табела DQ.14: Избор на деца на возраст од 2-14 години за модулот за детска дисциплина, Македонија, 2011 186 Табела DQ.14R: Избор на деца на возраст од 2-14 години за модулот за детска дисциплина, Ромски населби, 2011 179 Табела DQ.15: Посетување на училиште според возраст, Македонија, 2011 187 Табела DQ.15R: Посетување на училиште според возраст, Ромски населби, 2011 пРилог е. табели ISCED 238 Табела ED.4 (a): Посетување на основно училиште (деца на возраст 6-10 години), Македонија, 2011 240 Табела ED.4R (a): Посетување на основно училиште (деца на возраст 6-10 години), Ромски населби, 2011 239 Табела ED.5 (a): Посетување на основно училиште (деца на возраст 11-14 години), Македонија, 2011 240 Табела ED.5R (a): Посетување на основно училиште (деца на возраст 11-14 години), Ромски населби, 2011 пРилог ж. состојба со исхРанетоста на децата вРЗ основа на NCHS/CDC/WHO МеѓунаРодна РефеРентна популација 241 Табела NU.1 (a): Состојба со исхранетоста кај децата базирано на NCHS/CDC/WHO меѓународна референтна популација, Македонија, 2011 242 Табела NU.1R (a): Состојбата со исхранетоста кај децата базирано на NCHS/CDC/WHO меѓународна референтна популација, Ромски населби, 2011 XIII Македонија Ромски населби листа на графикони 9 Графикон HH.1: Старосна распределба на популацијата од домаќинството според полот, Македонија, 2011 14 Графикон HH.1R: Старосна распределба на популацијата од домаќинството според полот, Ромски населби, 2011 21 Графикон NU.1: Процент на деца под 5-годишна возраст кои се со ниска тежина, забавен раст и исцрпени, Македонија, 2011 23 Графикон NU.1R: Процент на деца под 5-годишна возраст кои се со ниска тежина, забавен раст и исцрпени, Ромски населби, 2011 24 Графикон NU.2: Процент на мајки кои почнале да дојат по еден час или еден ден по раѓањето, Македонија, 2011 26 Графикон NU.3: Обрасци на хранење на доенчињата според возраст, Македонија, 2011 38 Графикон CH.1: Процент на деца на возраст од 18-29 месеци кои ги примиле препорачаните вакцини до 12 месеци, Македонија, 2011 41 Графикон CH.1R: Процент на деца на возраст од 18-29 месеци кои ги примиле препорачаните вакцини до 12 месеци, Ромски населби, 2011 173 Графикон DQ.1: Број на популација во домаќинствата според возраста, Македонија, 2011 181 Графикон DQ.1R: Број на популација во домаќинствата според возраста, Ромски населби, 2011 XIV Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 XV листа на скратеници ANC Предпородилна здравствена заштита BCG Bacillis-Cereus-Geuerin (Туберкулоза) CSPro Систем за обработка на податоци од попис и истражувања DPT Дифтерија, пертусис, тетанус ECDI Индекс на ран детски развој EPI Проширена програма за имунизација EU Европска унија GFR Генерална стапка на фертилитет GPI Индекс на полова еднаквост HIV Вирус причинител на имунитетски недостаток кај човекот ICT Информатичка/комуникациска технологија IMR Стапка на смртност кај доенчиња IUD Интраутерински уред JMP Заедничка програма за мониторинг LAM Метод на лактациона аменореја MDG Милениумски развојни цели MICS Мултииндикаторско кластерско истражување MoH Министерство за здравство NAR Нето стапка на посетеност ORS Орални соли за рехидратација ORT Орална терапија за рехидратација ppm Милионити дел PPP Подготвителна предучилишна програма PSU Примарна единица примерок RHF Препорачана домашна течност SPSS Статистички пакет за општествени науки TFR Вкупно стапка на фертилитет U5MR Стапка на смртност кај деца под 5-годишна возраст UNDP Развојна програма на Обединетите нации UNDAF Рамка за развојна помош на Обединетите нации UNFPA Фонд за население на Обединетите нации UNICEF Фонд за деца на Обединетите нации WFFC Свет по мерка на децата WHO Светска здравствена организација XVI Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 благодарност Ова истражување немаше да биде возможно без учество на граѓаните на Република Македонија. Тие придонесоа со своето гостопримство, време, трпение и лични информации, кои се од суштинско значење за овој извештај. MICS тимот би сакал да ја искаже својата благодарност до IPSOS Stretegic Plus со чие лидерство тимовите методолошки, систематски и професионално ги собраа податоците за овој извештај. Вработените во канцеларијата на UNICEF, регионалната CEE-CIS канцеларија на UNICEF во Женева, како и глобалниот MICS тим на UNICEF во Њујорк придонесоа во сите фази од истражувањето, прегледот на податоците и изработката на овој извештај со нивното знаење, искуство, ентузијазам и флексибилност. MICS тимот би сакал да ја искаже својата благодарност на големиот број локални и меѓународни експерти, кои дадоа клучна поддршка и придонес за процесот на прибирање информации и во текот на изработката на овој извештај. Членовите на Управувачкиот комитет на MICS4 во Скопје, со лидерство на Институтот за јавно здравје, обезбедија вредни совети и коментари во текот на подготовката на истражувањето, разработката на прашалниците и подготовката на извештајот. XVII иЗвРшно РеЗиМе Вовед Мултииндикаторското кластерско истражување (MICS) е меѓународна програма за истражување по домаќинства, која е развиена од страна на Фондот за деца на Обединетите нации (UNICEF). MICS 2011 во Република Македонија беше спроведено како дел од четвртата глобална рунда на MICS истражувања (MICS4). MICS ги обезбедува најновите информации за состојбата на жените и децата и ги мери клучните индикатори, кои на земјите им овозможуваат да го следат напредокот кон Милениумските развојни цели (MDGs) и други обврски договорени на меѓународно ниво. Истражувањето беше спроведено во соработка помеѓу UNICEF и Институтот за јавно здравје на Република Македонија, а прибирањето на податоците го изврши приватната истражувачка компанија IPSOS Strategic Puls. Финансиската и техничката поддршка беа обезбедени од страна на UNICEF, со дополнителна финансиска поддршка од Фондот за популација на Обединетите нации (УНФПА). Покрај спроведувањето на MICS4 на национално ниво, исто така беше спроведен и посебен примерок за Ромските населби во Македонија. Резултатите од двата примероци се заедно претставени во овој извештај. Во продолжение се дадени главните наоди за секое од поглавјата на овој извештај. Состојба со исхранетоста на децата Во Македонија, 5 проценти од децата во националниот примерок и 17 проценти од децата од Ромските населби имаат забавен раст. Процентот на децата со забавен раст од Ромските населби се намалува со подобрувањето на материјалната состојба на домаќинствата. Забавениот раст е девет пати почеста појава кај децата кои живеат во домаќинствата од најсиромашниот квинтил. Ромските момичиња (21 процент) е поверојатно да имаат забавен раст отколку ромските девојчиња (12 проценти). На национално ниво, 12 проценти од децата под 5-годишна возраст имаат зголемена тежина. Доење Во двата примерока, повеќе од 90 проценти од децата кои биле родени во последните две години биле доени. Процентот на деца под 6-месечна возраст, кои биле ексклузивно доени, е многу мал, и тоа 23 проценти на национално ниво и 32 проценти во Ромските населби. Здравјето на децата Во двата примероци, повеќе од 90 проценти од децата биле вакцинирани. Меѓутоа, децата од Ромските населби е помалку веројатно ја примат целосната вакцинација во споредба со децата на национално ниво. Вода и санитарен систем Повеќе од 90 проценти од населението во земјата користи подобрени извори на вода и санитарен систем. 99.6 проценти од населението имаат пристап до подобрени извори на вода за пиење (доколку се примени пошироката дефиниција за пристап, каде подобрените извори на вода за пиење вклучуваат вода од пумпи, јавна чешма/хидрант, бунар/дупнатина, заштитен бунар или извор).Состојбата е слична во ромските населби каде 99 проценти од населението користи подобрени извори на вода за пиење. 93 проценти од населението во националниот примерок и 91 процент од ромското население користат подобрени санитарни системи. Меѓутоа, приближно едно од три од најсиромашните домаќинства во ромските населби немаат пристап до подобрени извори на вода и санитарен систем, за разлика од останатото население каде повеќе од 90 проценти имаат пристап до тие две погодности. Репродуктивно здравје Во двата примероци, повеќе од 90 проценти од жените на возраст од 15-49 години имаат слушнато најмалку за еден модерен метод на контрацепција. Во исто време, само 13 проценти од жените во националниот примерок и 7 проценти во ромските населби користат модерни методи на контрацепција, и 60 проценти во националниот примерок и 63 проценти во XVIII Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 ромските населби не користат никаква контрацепција. Традиционалните методи ги применуваат 28 проценти од жените во националниот примерок и 30 проценти од жените во ромските населби. Едно од четири родени новороденчиња во земјата се раѓаат со царски рез. Породувањето со царски рез е многу почесто како што се зголемува материјалната состојба на жените. Бремените жени од најбогатиот квинтил е веројатно дека ќе се породат со царски рез четири пати повеќе во споредба со бремените жени од најсиромашниот квинтил. Детски развој Помалку од четвртина од децата на предучилишна возраст (36-59 месеци) во националниот примерок посетуваат некаква форма на рано образование за деца, додека пак децата од Ромските населби е пет пати помалку веројатно да посетуваат такво образование. Образованието на мајката е во тесна поврзаност со веројатноста дека нејзиното дете ќе посетува образование за деца во раното детство. 47 проценти од децата чии мајки имаат завршено високо образование посетуваат некаква форма на организирана програма за рано образование за деца. Истовремено, само 1 процент од децата чии мајки имаат завршено основно образование или пониско се вклучени во такви програми. Писменост и образование Писменоста кај младите жени во националниот примерок е на повисоко ниво споредено со ромските населби. Значителни диспаритети постојат кај жените во ромските населби, особено во однос на квинтилот на богатство. Само една од две жени Ромки на возраст од 15-24 години кои живеат во најсиромашните домаќинства знае да чита. Преку една половина од младите Роми на средношколска возраст не посетуваат средно училиште. Таквата состојба придонесува кон повисока стапка на невработеност, социјална исклученост и сиромаштија кај ромското население. Детска дисциплина Низок е процентот на испитаници од двата примероци кои веруваат дека детето треба да биде физички казнувано. Наспроти тоа, процентот на родители или други возрасни членови на домаќинството кои применуваат насилство како начин на дисциплинирање на деца, е висок. Помеѓу децата на возраст од 2-14 години, седум од десет деца во националниот примерок и осум од десет деца во ромските населби, биле казнувани или психолошки или физички од страна на нивните родители или нивниот примарен негувател еден месец пред спроведувањето на истражувањето. Семејно насилство 15 проценти од жените на возраст од 15-49 години веруваат дека е оправдано сопругот да ја тепа сопругата/партнерката во конкретни околности. Процентот е повисок кај ромското население, каде 25 проценти од жените ги оправдуваат мажите кои применуваат семејно насилство. Тој контраст е дури повисок помеѓу етничките Македонци и Албанци во националниот примерок. Жените од албанските домаќинства го оправдуваат насилното однесување на партнерот во конкретни околности пет пати повеќе отколку во македонските домаќинства ( 30 проценти во албанските домаќинства во споредба со 6 проценти во македонските домаќинства). Прифаќањето на семејното насилство е во тесна поврзаност со образовното ниво на жените. На насилството се гледа како на нешто прифатливо десет пати повеќе од страна на жените со основно образование или пониско, во споредба со оние кои имаат високо образование. Користење на тутун и алкохол Преваленцата на пушење, особено во текот на бременоста, е значаен проблем за јавното здравство во земјата. Пушењето кај жените на возраст од 15-49 години се зголемува како што се зголемува богатството на домаќинството. Меѓутоа, кај ромските жени пушењето се намалува со богатството на домаќинството. Користењето на алкохол кај жените на возраст од 15-49 години, исто така тежнее да се зголемува со богатството на домаќинството, каде пет пати повеќе жени користат алкохол во најбогатиот квинтил, во споредба со најсиромашниот. Речиси една на секоја четврта бремена жена од националниот примерок е пушач. Процентот е нешто понизок во ромската заедница, каде секоја петта жена пуши во текот на бременоста. 1 2 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 I вовед основни информации Овој извештај се заснова на Мултииндикаторското кластерско истражување, кое беше спроведено во 2011 година, од страна на Институтот за јавно здравје на Република Македонија и UNICEF. Истражувањето обезбедува корисни информации за состојбата со жените и децата во Македонија, и во голема мерка се заснова на потребите да се следи напредокот кон целите и насоките кои произлегуваат од неодамнешните меѓународни договори: Милениумската декларација, усвоена од сите 191 земји членки на Обединетите нации во септември 2000, и Акцискиот план за Свет по мерка на децата, усвоен од 189 земји членки на Специјалната сесија за деца на Обединетите нации одржана во мај 2002. Двете обврски се надградуваат над ветувањата кои меѓународната заедница ги даде на Светскиот самит за деца во 1990. Со потпишувањето на овие меѓународни договори, владите се обврзаа да ги подобрат условите за децата и да го следат напредокот во остварувањето на таа цел. UNICEF беше назначен да има улога во давањето поддршка за оваа задача (види Табела подолу). Посветеност за акција: Национални и меѓународни обврски за известување Владите кои ја потпишаа Милениумската декларација и Декларацијата за Свет по мерка на децата и Акцискиот план, исто така се обврзаа да го следат напредокот кон остварувањето на целите кои се содржани во нив: “Ние редовно ќе вршиме мониторинг на национално ниво, и онаму каде тоа е соодветно на регионално ниво, и ќе го оценуваме напредокот на целите на постојниот Акциски план на национално, регионално и глобално ниво. Согласно на тоа, ние ќе ги зајакнуваме нашите национални статистички капацитети за собирање, анализа и раслојување на податоците според полот, возраста и други релевантни фактори кои може да доведат до диспаритети, и ќе даваме поддршка за бројни истражувања фокусирани на децата. Ние ќе ја зајакнуваме меѓународната соработка за поддршка на заложбите за градење на капацитетите за статистика и градење на капацитетите на заедницата за мониторинг, проценка и планирање.“ (Свет по мерка на децата, параграф 60). “…Ние ќе спроведуваме периодични прегледи на национално и поднационално ниво за напредокот, за да може поефективно да се справиме со пречките и да ги забрзаме активностите.…” (Свет по мерка на децата, параграф 61) Акцискиот план (параграф 61) исто така повикува на посебна вклученост на UNICEF во подготовките на периодичните извештаи за напредокот: “… Како водечка агенција за деца во светот, Фондот за деца на Обединетите нации се бара да продолжи со подготовка и дисеминација на информации за напредокот кој е остварен во однос на имплементацијата на Декларацијата и Акцискиот план , во тесна соработка со владите, релевантните фондови, програми и специјализирани агенции на системот на Обединетите нации, и сите други релевантни чинители, како што е тоа соодветно.” Исто така, Mилениумската декларација (параграф 31) повикува на периодично известување за напредокот: “…Од Генералното собрание се бара да прави редовен преглед на напредокот во имплементацијата на одредбите од оваа Декларација, а од генералниот секретар се бара да издава периодични извештаи кои ќе се разгледуваат од страна на Генералното собрание и ќе служат како основа за понатамошно постапување.” 3 Во Македонија, обврзаноста кон овие меѓународни договори и приоритети беше покажана преку развој на национални политики, стратегии и планови, како и преку спроведување на активности за нивна имплементација. Меѓу нив, најзначајни се следните: Национален акциски план за деца 2006-2015 Национална стратегија за интегрирано образование (2010); Национална стратегија за деинституционализација (2008); Национална програма за социјална заштита (2010) Стратегија за социјална инклузија (2011); Управувачкиот комитет за MICS4 беше основан да дава совети во процесот на подготовка на извештајот, спроведување на истражувањето и дисеминацијата на резултатите од истражувањето. Во управувачкиот комитет беа вклучени членови од следните институции: „ Институт за јавно здравје – Чаир; „ Министерство за здравство; „ Министерство за образование; „ Министерство за труд и социјална политика; „ Завод за социјални дејности; „ Државен завод за статистика; „ UNDP; „ UNFPA; „ WHO; „ UNICEF; „ IPSOS Strategic Puls. Овој финален извештај ги содржи резултатите за индикаторите и темите кои се опфатени со истражувањето. цели на истражувањето Мултииндикаторското кластерско истражување за Македонија во 2011 ги има следните примарни цели: „ Да обезбеди најнови информации за проценка на состојбата со децата и жените во Македонија; „ Да се обезбедат неопходните податоци за да се следи напредокот кон целите кои се утврдени со Милениумската декларација и други цели кои се договорени на меѓународно ниво како основа за постапувањето во иднина; „ Да придонесе кон подобрување на податоците и системите за мониторинг во Македонија и да се зајакне техничката експертиза за дизајн, имплементација и анализа на таквите системи; „ Да се генерираат податоци за состојбата со децата и жените, вклучително и да се идентификуваат ранливите групи и диспаритетите, што ќе обезбеди информации за политиките и интервенциите. 4 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 II пРиМеРок и Методологија За истРажувањето MICS 2011 во Македонија беше спроведено со примена на два различни примероци. Едниот примерок беше дизајниран да ја опфати општата популација (во извештајот понатаму: национален примерок) и еден примерок беше конкретно подготвен за ромското население кое живее во ромските населби (во текстот понатаму: ромски примерок). Во Македoнија, ромското население е една од најобесправените и исклучени групи во земјата. За да се соберат попрецизни податоци за конкретни проблеми кои влијаат на оваа популација, во истражувањето беше вклучен посебен примерок кој ја опфаќа ромската популација во ромските населби. дизајн на националниот примерок Примерокот за MICS Македонија беше подготвен на начин кој ќе даде проценка на голем број на индикатори за состојбата со жените и децата на национално ниво, за урбаните и руралните области, и за осумте региони: Вардарски, Источен, Југозападен, Југоисточен, Пелагониски, Полошки, Североисточен и Скопски. Урбаните и руралните области во секој од регионите беа идентификувани како главни слоеви на примерокот, и примерокот беше избран во две фази. Во рамките на секој слој, беа избрани конкретен број на пописни единици, на систематски начин каде веројатноста е пропорционална на големината. Откако набројувањето на домаќинствата беше направено во рамки на избраните области, домаќинствата беа поделени во две групи: домаќинства со деца под 5-годишна возраст и домаќинства без деца под 5-годишна возраст. Посебен систематски примерок за секоја група на домаќинства беше подготвен за секоја пописна единица. Беа избрани вкупно 300 пописни единици (175 урбани и 125 рурални). Во 17 од избраните пописни единици распределени во три региони во западниот дел на земјата, повеќе од 20 проценти од избраните домаќинства беа празни во текот на прибирањето податоци. Бидејќи во текот на подготвувањето на списокот на домаќинства тие не беа празни, се претпоставуваше дека тие биле празни заради сезонска работа во странство. Празните домаќинства беа заменети со избрани дополнителни домаќинства од истите пописни единици. Промената во избраните домаќинства се одрази на пресметката на пондерите за примерокот по прибирањето на податоците. Примерокот беше раслоен по регион, урбана и рурална област, и не е само-пондериран. За известувањето за резултатите од националниот примерок беа користени пондерирани примероци. дизајн на ромскиот примерок Примерокот за ромските населби во MICS за Македонија беше дизајниран да даде проценки за голем број на индикатори за состојбата со ромските жени и деца на национално ниво. Ромските населби се наоѓаат во урбаните области, и затоа во примерокот не се одразени разликите со неурбаните средини. Исто така, заради високата концентрација во големите урбани области (повеќе од 50 проценти од ромската популација живее во Скопје), ромските населби не се еднакво распределени низ регионите. Пописните единици каде ромското население изнесува најмалку 15 проценти од вкупното население беа идентификувани како ромски пописни единици (Ромски населби). Во земјата постојат вкупно 204 такви единици. Од нив, 70 беа избрани пропорционално на големината и беа вклучени во примерокот. Примерокот не е само-пондериран. За извештајот за резултатите на национално ниво, беа користени пондерирани примероци. Бидејќи националниот примерок беше дизајниран со примена на модел на случаен избор, тој исто така ги вклучува и испитаниците од ромска националност до степен до кој тие се застапени во населението. Во извештајот, тие се вклучени во категоријата Други. Подетален опис на дизајнот на примерокот може да се најде во Прилог A1 и А2. РОМСКИ НАСЕЛБИ 5 подготвувањето на списокот на домаќинства тие не беа празни, се претпоставуваше дека тие биле празни заради сезонска работа во странство. Празните домаќинства беа заменети со избрани дополнителни домаќинства од истите пописни единици. Промената во избраните домаќинства се одрази на пресметката на пондерите за примерокот по прибирањето на податоците. Примерокот беше раслоен по регион, урбана и рурална област, и не е само-пондериран. За известувањето за резултатите од националниот примерок беа користени пондерирани примероци. дизајн на ромскиот примерок Примерокот за ромските населби во MICS за Македонија беше дизајниран да даде проценки за голем број на индикатори за состојбата со ромските жени и деца на национално ниво. Ромските населби се наоѓаат во урбаните области, и затоа во примерокот не се одразени разликите со неурбаните средини. Исто така, заради високата концентрација во големите урбани области (повеќе од 50 проценти од ромската популација живее во Скопје), ромските населби не се еднакво распределени низ регионите. Пописните единици каде ромското население изнесува најмалку 15 проценти од вкупното население беа идентификувани како ромски пописни единици (Ромски населби). Во земјата постојат вкупно 204 такви единици. Од нив, 70 беа избрани пропорционално на големината и беа вклучени во примерокот. Примерокот не е само-пондериран. За извештајот за резултатите на национално ниво, беа користени пондерирани примероци. Бидејќи националниот примерок беше дизајниран со примена на модел на случаен избор, тој исто така ги вклучува и испитаниците од ромска националност до степен до кој тие се застапени во населението. Во извештајот, тие се вклучени во категоријата Други. Подетален опис на дизајнот на примерокот може да се најде во Прилог A1 и А2. прашалници За истражувањето беа користени четири групи на прашалници: 1) Прашалник за домаќинство, кој се користеше да се приберат информации за сите de jure членови на домаќинството (членови кои вообичаено живеат во семејството), домаќинството, и живеалиштето; 2) Прашалник за жени кој беше употребен во секое домаќинство за сите жени на возраст од 15-49 години; 3) Прашалник за деца под 5-годишна возраст, кој беше употребен за мајки или негуватели за сите деца под 5-годишна возраст кои живеат во домаќинството; 4) Прашалник за деца со попреченост, кој беше употребен со мајки или негуватели за сите деца на возраст од 2-9 години и 5) Прашалник за имунизација во здравствена установа. Во прашалникот за домаќинства беа вклучени следните модули: „ Список на домаќинството „ Образование „ Вода и санитарен систем „ Карактеристики на домаќинството „ Детски труд „ Детска дисциплина Прашалникот за поединечни жени беше применет на сите жени на возраст од 15-49 години кои живеат во домаќинството, и ги вклучува следните модули: „ Основни информации за жената „ Смртност кај децата4 (целосен модул само за ромскиот примерок) „ Желба за последното раѓање „ Здравје на мајката и новороденчето „ Симптоми за болест „ Контрацепција „ Незадоволена потреба „ Ставови за семејно насилство „ Брак/заедница „ Користење на тутун и алкохол „ Задоволство од животот 4 Модулот за смртност кај децата, исто така вклучува прашања за прекин на бременоста. Тие прашања беа одговорени од испитаниците за двата примероци. Прашалникот за деца под 5-годишна возраст беше применет на мајки или негуватели на деца под 5-годишна возраст5 кои живеат во домаќинството. Прашалникот беше спроведен на мајките на деца под 5-годишна возраст; во случаите каде мајката не беше наведена во списокот на членови на домаќинството, интервјуирањето беше направено со идентификуваното лице кое примарно се грижи за детето. Во прашалникот беа вклучени следните модули: „ Возраст „ Запишување во матичната книга на родените „ Ран детски развој „ Доење „ Грижа при болест „ Имунизација „ Антропометрија Прашалникот за деца со попреченост содржи модул од десет прашања за да се идентификуваат деца кои се изложени на зголемен ризик од попреченост. Прашалникот за имунизација во здравствена установа се користеше за да се провери доследноста во евиденцијата за имунизација од документацијата на здравствените установи и картоните за имунизација во домаќинствата. Прашалникот се засноваше на моделот прашалник за MICS4.6 Од англиската верзија на моделот за MICS4, прашалниците беа прилагодени и преведени на македонски и албански јазик, потоа повторно преведени на англиски јазик, и беше направено нивно тестирање во Скопје во март 2011. Врз основа на резултатите од таквото претходно тестирање, беа направени измени во содржината и преводот на прашалниците. Копија од прашалниците за MICS Македонија е дадена во Прилог Ѓ. Покрај употребата на прашалниците, тимовите кои работеа на терен вршеа мерења на тежината и висината на децата под 5-годишна возраст. Деталите и наодите од тие мерења се дадени во соодветните делови од овој извештај. 5 Термините „деца под 5-годишна возраст“, „деца на возраст од 0-4 години“ и „деца на возраст од 0-59 месеци“ се користат наизменично во извештајот. 6 Моделот на прашалници за MICS4 може да се најде на www.childinfo. org 6 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 обука и теренска работа Дванесетдневна обуката за теренската работа беше спроведена во текот на март и април 2011. Обуката вклучуваше предавања за техниките за интервјуирање и за содржината на прашалниците, како и симулирани интервјуа со учесниците на обуката за да се стекнат со пракса во поставувањето на прашања. Кон крајот на периодот на обука, учесниците поминаа два дена практична обука преку спроведување интервјуa во урбана и рурална област во близината на Струга. Податоците беа собрани од страна на 12 тима. Секој тим се состоеше од четири лица задолжени за интервјуирање, еден контролор, едно лице задолжено за мерењата и еден супервизор. Теренската работа започна во април 2011 и заврши во јули 2011. обработка на податоци Податоците се внесуваа со користење на софтверот CSPro. Податоците се внесуваа во 12 микрокомпјутери од страна на 20 оператори за внес на податоци и 10 супервизори на процесот на внес на податоци. За да се обезбеди контрола на квалитетот, сите прашалници беа внесувани по два пати и се вршеа интерни проверки на конзистентноста. Во текот на работата се користеа процедурите и стандардните програми кои се подготвени во рамки на глобалната MICS4 програма, кои се прилагодени на прашалниците во Македонија. Обработката на податоците започна истовремено со прибирањето на податоците во мај 2011 и беше завршена во август 2011. Податоците беа анализирани со примена на софтверската програма на Статистичкиот пакет за општествени науки (SPSS), верзија 18, а за таа цел се користеа исто така и синтаксичкиот модел и табеларни планови подготвени од страна на UNICEF. структура на извештајот Овој извештај ги содржи наодите од истражувањето MICS4, кое беше спроведено со два примероци. Иако тие може да се толкуваат како две независни истражувања, наодите се заедно претставени во еден извештај за да се олесни споредбата на податоците од двата примероци. Во секое под-поглавје има заеднички вовед и опис на наодите од националниот примерок и ромскиот примерок. За визуелно да се разликуваат наодите од двата примероци, резултатите од истражувањето за ромскиот примерок се прикажани со различна боја. како да се читаат табелите Некои од податоците кои беа собрани со истражувањето не се прикажани на табелите, но се разработени во текстот бидејќи бројот на случаи во распределените категории не беше доволен за да се извлекуваат заклучоци. Бројот на случаи во категоријата за образование Нема во рамки на националниот примерок беше премногу мал за да се известува за нив поодделно. Оттаму, категоријата Нема беше припоена со категоријата Основно и прикажана како Основно или пониско (со исклучок на HH Табелите). Категоријата за образование Високо во рамки на ромскиот примерок беше премногу мала за да се известува за неа поодделно. Оттаму, категоријата Високо беше припоена кон категоријата Средно и прикажана како Средно+ (освен во НН Табелите). Напомена: (R) – Буквата R во називот на табела/графикон означува дека табелата/графиконот се однесува на примерокот од Ромските населби. (*) – Ѕвезда во табелите означува дека податокот не може да се прикаже затоа што се базира на помалку од 25 непондерирани случаи. (Број) – Број во заграда означува дека податокот се базира на 25-49 непондерирани случаи и треба да се користи со прептпазливост. 7 III опфат на пРиМеРокот во Македонија и каРактеРистики на доМаќинствата и испитаниците опфат на примерокот Од 4703 домаќинства кои беа избрани за примерокот, во 4397 домаќинства беа присутни членовите на домаќинствата во живеалиштата. Од нив, 4018 беа успешно интервјуирани, и притоа стапката на интервјуирани домаќинства изнесува 91 процент. Во интервјуираните домаќинства, 4024 жени (возраст 15- 49 години) беа идентификувани како подобни. Од нив, 3831 беа успешно интервјуирани, со стапка на добиени одговори од 95 проценти во рамки на интервјуираните домаќинства. Бројот на деца под 5-годишна возраст кои се наведени во прашалниците за домаќинствата изнесува 1398. Прашалници беа пополнети за 1376 од овие деца, што одговара на стапката на добиени одговори од 98 проценти во рамки на интервјуираните домаќинства. Севкупните стапки на добиени одговори од 87 проценти и 90 проценти се пресметани за интервјуата на жените и децата под 5-годишна возраст соодветно (Табела HH.1). табела HH.1: Резултати од интервјуа за домаќинство, жени и деца под 5-годишна возраст број на домаќинства, жени и деца под 5-годишна возраст според резултатите од интервјуата на домаќинства, жени и деца под 5-годишна возраст и стапка на одзив во интервјуата за домаќинства, жени и деца под 5-годишна возраст, Македонија, 2011   Област Регион Вк уп но     Урбана Рурална Вардарски Источен Југозападен Југоисточен Пелагониски Полошки Североисточен Скопски домаќинства Број на домаќинства во примерокот 2678 2025 358 444 507 369 551 742 408 1324 4703 Населени 2517 1880 348 407 464 362 550 666 372 1228 4397 Интервјуирани 2206 1812 338 370 428 354 550 625 341 1012 4018 Стапка на одзив во домаќинства 87.6 96.4 97.1 90.9 92.2 97.8 100.0 93.8 91.7 82.4 91.4 жени Подобни 1949 2075 263 261 450 314 500 802 362 1072 4024 Интервјуирани 1838 1993 257 254 417 299 490 779 353 982 3831 Стапка на одзив на жени 94.3 96.0 97.7 97.3 92.7 95.2 98.0 97.1 97.5 91.6 95.2 Севкупна стапка на одзив кај жените 82.7 92.6 94.9 88.5 85.5 93.1 98.0 91.2 89.4 75.5 87.0 деца под 5-годишна возраст Подобни 758 640 139 132 137 118 199 220 95 358 1398 Интервјуирани мајки/негуватели 750 626 139 131 131 118 199 216 93 349 1376 Стапка на одзив за деца под 5-год. возраст 98.9 97.8 100.0 99.2 95.6 100.0 100.0 98.2 97.9 97.5 98.4 Севкупна стапка на одзив за деца под 5-год.возраст 86.7 94.3 97.1 90.2 88.2 97.8 100.0 92.1 89.7 80.3 89.9 8 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Постојат разлики во одговорите по регион и области, каде значителни разлики во стапката на одзив на домаќинствата постои помеѓу Пелагонискиот регион (100) проценти и Скопскиот регион (82 проценти), и помеѓу руралните (96 проценти) и урбаните (88 проценти) области. Слични разлики се регистрирани помеѓу регионите и областите кај стапките на одзив за жени и деца под 5-годишна возраст. Резултатите за Скопскиот регион треба да се толкуваат со посебно внимание, бидејќи стапката на одзив на домаќинствата изнесува само 82 проценти. Во три региони беа утврдени празни домаќинства кои беа заменети во текот на процесот на прибирање податоци. 32 домаќинства беа заменети во Југозападниот регион, 47 домаќинства во Полошкиот регион и 22 домаќинства во Североисточниот регион. карактеристики на домаќинствата Пондерираната распределба според возраста и полот на населението кое е дел од истражувањето с дадена во Табела HH.2. Распределбата е исто така искористена за да се изработи пирамидата за населението која е дадена во Графикон HH.1. Кај 4018 успешно интервјуирани домаќинства во рамки на истражувањето, беа евидентирани 14764 членови на домаќинства. Од нив, 7445 се мажи, и 7319 се жени. табела HH.2: старосна поделба во домаќинството според полот поделба на процентот на популацијата на едно домаќинство по возрасни групи од по пет години и зависните возрасни групи и бројот на деца на возраст од 0 до 17 години и возрасна популација (возраст од 18 и повеќе), според пол, Македонија, 2011 Мажи Жени Вкупно Број Процент Број Процент Број Процент Возраст 0-4 432 5.8 427 5.8 859 5.8 5-9 444 6.0 401 5.5 846 5.7 10-14 449 6.0 407 5.6 856 5.8 15-19 592 7.9 493 6.7 1085 7.3 20-24 534 7.2 524 7.2 1058 7.2 25-29 580 7.8 554 7.6 1134 7.7 30-34 578 7.8 522 7.1 1100 7.5 35-39 524 7.0 503 6.9 1026 7.0 40-44 496 6.7 495 6.8 991 6.7 45-49 529 7.1 468 6.4 996 6.7 50-54 510 6.8 524 7.2 1034 7.0 55-59 500 6.7 536 7.3 1036 7.0 60-64 417 5.6 447 6.1 864 5.9 65-69 312 4.2 313 4.3 625 4.2 70-74 230 3.1 282 3.9 512 3.5 75-79 194 2.6 263 3.6 457 3.1 80-84 76 1.0 94 1.3 170 1.1 85+ 44 .6 62 .8 106 .7 Недостасува/НЕ ЗНАЕ 3 .0 4 .1 8 .1 Возрасни групи кои се зависни 0-14 1326 17.8 1235 16.9 2561 17.3 15-64 5259 70.6 5066 69.2 10326 69.9 65+ 857 11.5 1013 13.8 1869 12.7 Недостасува/НЕ ЗНАЕ 3 .0 4 .1 8 .1 Популација на деца и возрасни Деца на возраст од 0-17 години 1680 22.6 1524 20.8 3204 21.7 Возрасни на возраст од 18+ години 5762 77.4 5791 79.1 11552 78.2 Недостасува/Непознато 3 .0 4 .1 8 .1 Вкупно 7445 100.0 7319 100.0 14764 100.0 9 Поделбата по возраст и пол на популацијата во едно домаќинство во MICS4 истражувањето е во согласност со демографските пресметки за популацијата на национално ниво од 20107, . За пошироки старосни групи, т.е. 0-14 години со 17 проценти жени и 18 проценти мажи; за 15-64 години со 69 проценти жени и 71 проценти мажи и за 65+ години со 14 проценти жени и 12 проценти мажи. Пирамидата во Графиконот НН.1 покажува негативен тренд во растот на популацијата каде соодносот на популацијата на возраст од 0-17 години е 23 проценти за мажи и 21 процент за жени, што е речиси четири пати помалку отколку соодносот кај возрасните лица над 18 години и само два пати поголема од старосната група од 65 години и повеќе. графикон HH.1: старосна распределба на популацијата од домаќинството според полот, Македонија, 2011 Машки Женски Процент Табелите HH.3-HH.5 содржат основни информации за домаќинствата, за женските испитаници на возраст од 15-49 и децата под 5-годишна возраст преку презентирање на непондерирани, како и пондерирани податоци. Информациите за основните карактеристики на домаќинството, жени и деца под 5-годишна возраст кои се интервјуирани во истражувањето, се клучни за толкувањето на наодите кои се претставени подолу во извештајот и исто така може да укажат на репрезентативноста на истражувањето. Останатите табели во овој извештај се претставени само со пондерирани податоци. Види Прилог A1 за повеќе детали околу пондерирањето. Табелата HH.3 дава основни информации за домаќинствата. Во рамки на домаќинството, Полот на главата на домаќинството, регионот, областа, бројот на членови на домаќинството, образованието на главата на домаќинството и етничката припадност 8 на главата на домаќинството се прикажани во Табелата. Овие основни 7 http://makstat.stat.gov.mk/pxweb2007bazi/temp/01Nas_reg_06_10_ PolVoz_mk2012426311420_1p1_1336891.gif 8 Ова беше определено преку прашање за испитаниците за етничката група на која припаѓа главата на домаќинството. карактеристики се употребени во следните табели на овој извештај; бројките во графиконите исто така имаат за цел да го покажат бројот на опсервации по главните категории, кои се предмет на анализа на овој извештај. Бројот на испитаници кои се без образование е премал за да тие бидат прикажани како посебна категорија. Оттаму, категориите Нема образование и Основно образование се прикажани поодделно само во табелите HH.3, HH.4 и HH.5, додека пак во останатите табели тие ќе бидат споени и означени како Основно или пониско. табела HH.3: состав на домаќинство процент и распределеност на зачестеност на домаќинствата според избрани карактеристики, Македонија, 2011 Пондериран процент Број на домаќинства Пондериран Непондериран Пол на главата на домаќинството Машки 83.9 3372 3489 Женски 16.1 646 529 регион Вардарски 8.8 352 338 Источен 10.1 405 370 Југозападен 8.4 339 428 Југоисточен 9.1 364 354 Пелагониски 13.9 560 550 Полошки 10.7 429 625 Североисточен 9.4 376 341 Скопски 29.7 1194 1012 Број на членови во домаќинството 1 9.7 388 279 2 21.6 869 663 3 17.3 695 661 4 23.6 947 939 5 12.4 496 623 6 8.7 348 478 7 3.7 150 200 8 1.5 61 90 9 .9 36 41 10+ .7 28 44 образование на главата на домаќинството Нема образование 2.4 94 103 Основно или пониско 36.7 1474 1606 Средно 41.6 1670 1609 Високо 19.4 778 698 Недостасува/Не се знае .0 1 2 Етничка припадност на главата на семејството Македонска 72.7 2921 2606 Албанска 19.5 784 1071 Друго 7.7 310 340 Недостасува/Не се знае .1 3 1 Вкупно 100.0 4018 4018 домаќинства со најмалку Едно дете на возраст од 0-4 години 16.9 4018 4018 Едно дете на возраст од 2-9 години 24.3 4018 4018 Едно дете на возраст од 0-17 години 44.4 4018 4018 Една жена на возраст од 15-49 години 63.0 4018 4018 Средна големина на семејството 3.7 4018 4018 10 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Во Табелата НН.3, збирот на пондерираниот и непондерираниот број на домаќинства е еднаков (4018), бидејќи пробните пондери беа нормализирани (Види прилог A). Табелата, исто така го покажува бројот на семејства кои имаат најмалку едно дете под 18-годишна возраст, најмалку едно дете под 5-годишна возраст и најмалку една подобна жена на возраст од 15-49 години. Табелата, исто така ја покажува пондерираната просечна големина на домаќинството, која е проценета со истражувањето. Кај 84 проценти од домаќинствата, главата на домаќинството е од машки пол, додека пак од женски пол кај 16 проценти од домаќинствата. Постојат разлики во однос на зачестеноста на распределеноста на домаќинствата по региони, со најголема зачестеност во Скопскиот регион (30 проценти) и најниска (8 проценти) во југоисточниот регион, слично на распределбата на популацијата по региони на крајот на 2010. Средната големина на домаќинството е 3.7, 24 проценти од семејствата се со четири членови, 17 проценти со три членови, 22 проценти со два члена и 12 проценти со пет члена. Домаќинствата со еден член и со шест членови имаат слична зачестеност од 10 проценти и 9 проценти, соодветно. 7 проценти од домаќинствата имаат седум или повеќе членови. Повеќето од главите на домаќинствата се со средно образование (42 проценти) или основно училиште (37 проценти), во споредба со 19 проценти кои имаат високо образование. Повеќето од главите на домаќинствата се Македонци (73 проценти),по што следуваат Албанци (20 проценти), а останатите се од друга етничка припадност. 17 проценти од домаќинствата имаат најмалку едно дете на возраст од 0-4 години, 44.4 проценти со најмалку едно дете на возраст од 0-17 години и 63 проценти со една жена на возраст од 15-49 години. карактеристики на женски испитаници на возраст од 15-49 години и деца под 5-годишна возраст Табелите HH.4 и HH.5 содржат информации за основните карактеристики на женски испитаници на возраст од 15-49 години и деца под 5-годишна возраст. Во двете табели, вкупниот пондериран и непондериран број е еднаков, бидејќи пробните пондери беа нормализирани (стандардизирани). Табелите ги прикажуваат забележаните броеви во секоја од основните категории. Овие категории се применети и во останатите табеларни прикази во овој извештај. табела HH.4: основни карактеристики на жени поделба по проценти и зачестеност на жени на возраст од 15-49 години според избрани основни карактеристики, Македонија, 2011 Пондериран процент Број на жени Пондериран Непондериран регион Вардарски 6.3 243 257 Источен 6.7 258 254 Југозападен 9.2 353 417 Југоисточен 8.3 317 299 Пелагониски 13.4 512 490 Полошки 15.6 597 779 Североисточен 10.0 385 353 Скопски 30.4 1166 982 област Урбана 54.6 2092 1838 Рурална 45.4 1739 1993 Возраст 15-19 13.8 530 529 20-24 14.1 541 555 25-29 15.0 574 657 30-34 14.8 567 600 35-39 14.2 545 533 40-44 14.5 555 499 45-49 13.5 519 458 Брачен статус/заедница Моментално во брак/ во заедница 66.2 2537 2675 Вдовица 1.0 39 38 Разведена 1.4 54 43 Разделени .6 25 21 Никогаш во брак/во заедница 30.7 1175 1053 Недостасува .0 0 1 Мајчински статус Има родено 63.2 2423 2577 Нема родено 36.8 1408 1254 раѓања во последните 2 години Да 9.4 362 503 Не 90.6 3469 3328 образование Нема 1.2 46 55 Основно 29.4 11271 1312 Средно 43.9 1682 1623 Високо 25.5 976 841 индекс на богатство Најсиромашен 18.1 695 784 Втор 18.9 725 850 Среден 20.4 782 781 Четврт 20.6 791 713 Најбогат 21.9 839 703 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 60.8 2330 2042 Албанско 31.3 1199 1453 Друго 7.9 302 336 Вкупно 100.0 3831 3831 11 Табелата HH.4 содржи основни карактеристики за жените испитаници на возраст од 15-49 години. Табелата вклучува информации за распределбата на жените според регион, област, возраст, брачен статус, мајчински статус, раѓања во последните две години, образование9, квинтили на индексот за богатство10, и етничко потекло на главата на семејството. Распределбата на жените според регионот варира од 6 проценти во Вардарскиот регион до 30 проценти во Скопскиот регион, и од 55 проценти во урбаните области до 45 проценти во руралните области. Постојат разлики меѓу пондерираните и непондерираните броеви во одредени категории заради преголемиот број на земени примероци или премал број на земени примероци, како што е распределбата според регион во југоисточниот и полошкиот регион, некои старосни групи, брачната состојба, основно образование или помалку, индекс на најсиромашен и најбогат квинтил и етничкото потекло на главата на домаќинството (Македонско и Албанско). Некои од основните карактеристики на децата под 5-годишна возраст се претставени во Табела HH.5. Тука е вклучена распределбата на децата според неколку карактеристики: пол, регион, област, возраст, образованието на мајката или негувателот и богатството. 9 Освен доколку не е поинаку наведено, “Образование” се однесува на образовното ниво на испитаникот во овој извештај кога се користи како варијабла на основните карактеристики. 10 Анализата на главните компоненти беше направена со користење на информациите за сопственоста на потрошувачките добра, карактеристики на домаќинството, вода и санитарен систем, и други карактеристики кои се поврзани со богатството на домаќинството за да се назначат пондери (резултати за фактори) за средствата на секое домаќинство. За секое домаќинство потоа беа назначени бодови (резултат) за богатство врз основа на овие пондери и средства кои се во сопственост на домаќинството. Популацијата од домаќинствата која е дел од истражувањето потоа беше рангирана според резултатот за богатството на домаќинството во кое живее таа популација, и конечно беше поделено на 5 еднакви делови (квинтили) од најнискиот (најсиромашниот) до највисокиот (најбогатиот). Средствата кои беа користени во овие пресметки се следните: тип на извор на вода и санитарен систем, број на соби кои се користат за спиење, главен материјал за подот, покривот и надворешните ѕидови во живеалиштето; тип на гориво кое се користи за готвење; присуство во домаќинството на електрична енергија, радио, телевизија, плазма/ЛЦД ТВ, фиксен телефон, фрижидер, машина за перење, шпорет, бојлер, еркондишн, машина за садови, микробранова печка, сушара, гарнитура за седење/софа, кревет за спиење, маса за јадење; членови на домаќинството кои поседуваат часовник, мобилен телефон, велосипед, мотоцикл/скутер, запрежна кола со животни, автомобил/камион, моторен чамец, компјутер или лаптоп, приколка или сопственост на сметка во банка од членовите на домаќинството. Индексот на богатство се претпоставува дека го опфаќа основното долгорочно богатство преку информации за средствата на домаќинството, и намерата е со него да се обезбеди рангирање на домаќинството според богатството, од најсиромашно до најбогато. Индексот на богатство не дава информации за апсолутната сиромаштија, моменталниот приход или нивото на трошоци. Пресметаните поени за богатство се применливи само за оваа група на податоци, на кои всушност и се засновани. Повеќе информации за структурата на индексот на богатство може да се најдат во Filmer, D. and Pritchett, L., 2001. “Estimating wealth effects without expenditure data – or tears: An application to educationalal enrolments in states of India”. Demog- raphy 38(1): 115-132.Gwatkin, D.R., Rutstein, S., Johnson, K. ,Pande, R. and Wagstaff. A., 2000.Socio-EcoНеmic Differences in Health, Nutrition, and Population. HNP/Poverty Thematic Group, Washington, DC: World Bank. Rutstein, S.O. and Johnson, K., 2004. The DHS Wealth Index. DHS Compara- tive Reports Не. 6. Calverton, Maryland: ORC Macro. табела HH.5: карактеристики на деца под 5-годишна возраст Распределба според процент и зачестеност на деца под 5-годишна возраст според избрани карактеристики, Македонија, 2011 Пондериран процент Број на деца под 5-годишна возраст Пондериран непондериран Пол Машки 50.3 692 704 Женски 49.7 684 672 регион Вардарски 7.3 100 139 Источен 8.0 110 131 Југозападен 8.8 121 131 Југоисточен 6.0 83 118 Пелагониски 11.3 156 199 Полошки 18.6 256 216 Североисточен 9.9 136 93 Скопски 30.1 415 349 област Урбана 50.9 701 750 Рурална 49.1 675 626 Возраст 0-5 месеци 8.3 114 112 6-11 месеци 10.5 144 145 12-23 месеци 20.5 283 265 24-35 месеци 19.9 274 296 36-47 месеци 20.0 276 273 48-59 месеци 20.7 285 285 образование на мајката* Нема 1.5 20 20 Основно 38.1 525 447 Средно 37.9 522 601 Високо 22.5 309 308 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 23.0 316 248 Втор 19.8 272 280 Среден 18.5 255 293 Четврт 18.9 261 267 Најбогат 19.8 272 288 Етничка припадност на главата на домаќинството Македонска 51.4 708 846 Албанска 37.8 521 389 Друго 10.7 148 141 Вкупно 100.0 1376 1376 * Образованието на мајката се однесува на образовното ниво на мајките и негувателите на деца под 5-годишна возраст. 12 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Распределбата на децата под 5-годишна возраст според регион е слична со распределбата кај жените, и варира од 7 проценти во Вардарскиот регион до 30 проценти во Скопскиот регион. Распределбата според област е слична во урбаните области (51 процент) и руралните области (49 проценти) и речиси еднаква според полот со 50 проценти мажи и 50 проценти жени. Сите старосни групи кои се постари од 12 месеци се еднакво распределени со околу 20 проценти. Постојат услови за живеење на децата разлики помеѓу пондерираните и непондерираните броеви, особено за некои категории заради преголем број на земени примероци или премал број на земени примероци, како што е распределбата по региони во североисточниот и Скопскиот регион, основно образование или пониско, средно образование, индекс на најбогат и најсиромашен квинтил на богатство и етничка припадност на главата на домаќинството (македонско и албанско). Во Табелата HH.6 се прикажани информации за условите за живеење на децата и децата сираци под 18-годишна возраст. табела HH.6: услови за живеење на децата и децата сираци Распределба според процент и зачестеност на деца под 5-годишна возраст според избрани карактеристики, Македонија, 2011 Ж ив ее со д ва та ро ди те ла Не живее со родителите Живее со мајката Живее со таткото Не м ож е да се од ре ди Вкупно Не ж ив ее со би ол ош ки те ро ди те ли 1 Ед ен и ли д ва та ро ди те ла по чи на ти 2 Бр ој н а де ца на во зр ас т 0- 17 го ди ни Само таткото е жив Само мајката е жива Двајцата се живи Двајцата се починати Таткото е жив Таткото е починат Мајката е жива Мајката е почината Пол Машки 93.6 .1 .0 .6 .1 3.0 .9 1.0 .3 .4 100.0 .8 1.4 1680 Женски 93.8 .1 .1 .4 .0 2.4 1.8 .7 .4 .3 100.0 .6 2.4 1524 регион Вардарски 92.1 .5 .0 1.5 .0 3.8 .6 .2 .6 .7 100.0 2.0 1.7 193 Источен 91.5 .6 .0 .9 .5 3.8 .5 1.6 .4 .1 100.0 2.0 2.1 225 Југозападен 95.5 .0 .0 .1 .0 1.7 .9 .9 .0 .8 100.0 .1 .9 312 Југоисточен 93.8 .0 .0 .8 .0 2.5 2.4 .5 .0 .0 100.0 .8 2.4 262 Пелагониски 94.6 .0 .0 .0 .0 2.1 .8 1.1 .6 .8 100.0 .0 1.4 392 Полошки 93.5 .0 .0 .7 .1 3.5 1.8 .0 .1 .3 100.0 .8 2.0 513 Североисточен 92.9 .0 .0 .4 .0 1.0 3.6 1.3 .1 .6 100.0 .4 3.8 352 Скопски 93.9 .0 .2 .5 .0 3.0 .6 1.2 .6 .0 100.0 .7 1.4 955 област Урбана 92.0 .0 .0 .7 .1 3.5 1.6 1.4 .4 .3 100.0 .8 2.1 1604 Рурална 95.4 .2 .1 .3 .0 1.9 1.0 .4 .3 .4 100.0 .6 1.6 1599 Возраст 0-4 95.8 .0 .0 .2 .0 2.3 1.0 .5 .0 .1 100.0 .2 1.0 859 5-9 92.0 .1 .0 .2 .0 4.3 1.8 .5 .6 .3 100.0 .4 2.5 846 10-14 95.1 .0 .0 .4 .0 1.7 1.0 1.4 .4 .0 100.0 .4 1.4 856 15-17 91.1 .2 .3 1.5 .2 2.3 1.5 1.2 .6 1.1 100.0 2.2 2.8 643 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 93.5 .3 .0 .6 .2 2.7 .8 .7 .4 .7 100.0 1.1 1.8 690 Втор 93.3 .0 .3 .5 .1 2.1 3.0 .4 .1 .3 100.0 .8 3.4 651 Среден 91.5 .0 .0 1.2 .0 4.1 1.4 1.1 .6 .0 100.0 1.2 2.1 614 Четврт 94.1 .0 .0 .4 .0 1.9 1.0 1.4 .7 .5 100.0 .4 1.7 588 Најбогат 95.8 .0 .0 .1 .0 2.7 .4 .9 .0 .2 100.0 .1 .4 660 Етничка припадност на главата на домаќинството Македонска 93.4 .1 .1 .6 .0 3.1 1.0 .9 .4 .3 100.0 .8 1.7 1758 Албанска 94.9 .0 .0 .3 .0 2.2 1.6 .5 .2 .3 100.0 .3 1.8 1161 Друго 90.1 .0 .0 1.1 .4 2.2 2.1 2.6 .8 .7 100.0 1.5 3.4 285 Вкупно 93.7 .1 .1 .5 .1 2.7 1.3 .9 .4 .3 100.0 .7 1.9 3204 1 MICS индикатор 9.17 2 MICS индикатор 9.18 Од 3204 деца кои се опфатени со истражувањето, 94 проценти живеат со двајцата родители. 4 проценти живеат само со мајката, а 1 процент само со таткото. Помалку од 1 процент од децата не живеат со нивните биолошки родители и кај 2 проценти од децата еден или двајцата родители се починати. 13 опфат на примерокот – Ромски населби Од 1079 семејства кои беа избрани за примерокот, 997 беа населени. Од нив, 953 беа успешно интервјуирани, со стапка на одзив на домаќинствата од 96 проценти. Во интервјуираните домаќинства, беа идентификувани 1134 жени (на возраст од 15-49 години). Од нив, 1091 беа успешно интервјуирани, со стапка на одзив од 96 проценти во интервјуираните домаќинства. 483 деца на под 5-годишна возраст беа наведени во прашалниците за домаќинствата. Прашалниците беа пополнети за 476 од овие деца, што одговара на стапка на одзив од 99 проценти во рамки на интервјуираните домаќинства. Севкупната стапка на одзив од 92 и 94 се пресметани за интервјуата со жени и деца под 5-годишна возраст соодветно (Табела HH.1R). табела HH.1R: Резултати од интервјуа за жени и деца под 5-годишна возраст во домаќинствата број на домаќинства, жени, мажи и деца под 5-годишна возраст според резултатите од интервјуата за домаќинство, жени, мажи и деца под 5-годишна возраст и стапки на одзив за интервјуата, Ромски населби, 2011   Вкупно домаќинства Број на домаќинства во примерокот 1079 Населени 997 Интервјуирани 953 Стапка на одзив на домаќинства 95.6 жени Подобни 1134 Интервјуирани 1091 Стапка на одзив на жените 96.2 Севкупна стапка на одзив на жените 92.0 деца под 5-годишна возраст Подобни 483 Интервјуирани мајки/негуватели 476 Стапка на одзив за деца под 5-годишна возраст 98.6 Севкупна стапка на одзив за деца под 5-годишна возраст 94.2 карактеристики на домаќинствата – Ромски населби Табелата НН.2 R ја содржи поделбата на популацијата од истражувањето по пондерирана возраст и пол. Поделбата, исто така е искористена за изработка на пирамидата за популацијата од Графикон HH.1R. Во 953 успешно интервјуирани домаќинства во истражувањето, беа идентификувани 4229 членови на домаќинствата. Од нив, 2093 се мажи, и 2136 се жени. табела HH.2R: старосна поделба во домаќинствата според полот процент и зачестеност на популацијата на домаќинствата кај старосни групи на 5 години, зависни старосни групи, и според популација на деца (на возраст од 0-17 години) и возрасни (на возраст од 18 или повеќе), според полот, Ромски населби, 2011 Мажи Жени Вкупно Број Процент Број Процент Број Процент Возраст 0-4 246 11.8 253 11.8 499 11.8 5-9 212 10.1 221 10.4 433 10.2 10-14 172 8.2 176 8.2 348 8.2 15-19 186 8.9 178 8.3 365 8.6 20-24 178 8.5 189 8.8 367 8.7 25-29 185 8.8 162 7.6 347 8.2 30-34 164 7.8 171 8.0 335 7.9 35-39 134 6.4 117 5.5 251 5.9 40-44 113 5.4 153 7.2 266 6.3 45-49 134 6.4 127 6.0 261 6.2 50-54 132 6.3 140 6.5 271 6.4 55-59 92 4.4 100 4.7 193 4.6 60-64 68 3.2 58 2.7 125 3.0 65-69 27 1.3 49 2.3 77 1.8 70-74 27 1.3 28 1.3 55 1.3 75-79 19 .9 8 .4 27 .6 80-84 0 .0 4 .2 4 .1 85+ 4 .2 3 .1 6 .1 Зависни возрасни групи 0-14 630 30.1 650 30.4 1280 30.3 15-64 1385 66.2 1395 65.3 2780 65.7 65+ 78 3.7 92 4.3 170 4.0 Популација на деца и возрасни Деца на возраст од 0-17 години 751 35.9 772 36.1 1523 36.0 Возрасни на возраст од 18+ години 1342 64.1 1364 63.9 2706 64.0 Вкупно 2093 100.0 2136 100.0 4229 100.0 13 РОМСКИ НАСЕЛБИ 14 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Податоците од Табела HH.2R укажуваат на позитивен раст на населението кај ромската популација. Процентот на деца на возраст од 0-4 години е највисок, со речиси 12 проценти од ромската популација. Истовремено, процентот на другите старосни групи опаѓа со возраста. Децата на возраст од 0-17 години претставуваат 36 проценти од ромската популација наспроти старосната група од 65 години и повеќе со само 4 проценти. графикон HH.1R: старосна распределба на популацијата од домаќинството според полот, Ромски населби, 2011 Машки Женски Процент Табелите HH.3R - HH.5R даваат основни информации за домаќинствата, женските испитаници на возраст од 15-49 години и деца под 5-годишна возраст преку презентирање на непондерирани, како и пондерирани бројки. Информациите за основните карактеристики на интервјуираните домаќинства, жени и деца под 5-годишна возраст во истражувањето се клучни за толкувањето на наодите кои се презентирани подолу во извештајот, и може исто така да укажат на репрезентативноста на истражувањето. Останатите табели во овој извештај се претставени само со пондерирани податоци. Види Прилог A2 за повеќе детали околу пондерирањето. Табела HH.3R содржи основни информации за домаќинствата во ромските населби. Во домаќинствата, полот на главата на семејството, бројот на членови во домаќинството и образованието на главата на домаќинството се прикажани во Табелата. Овие основни карактеристики се користат и во последователните табели на овој извештај. Бројките во табелите исто така имаат за цел да ги прикажат бројките по главните категории кои се анализираат во овој извештај. Бројот на испитаници со високо образование е премногу мал за да се прикаже како посебна категорија. Оттаму, категориите Средно и Високо образование се прикажани одделно само во Табелите НН.3, НН.4 и НН.5, додека пак во останатите табели тие се споени и означени како Средно+. табела HH.3R: состав на домаќинство процент на домаќинства според избрани карактеристики, Ромски населби, 2011 Пондериран процент Број на домаќинства Пондериран Непондериран Пол на главата на домаќинството Машки 85.3 813 815 Женски 14.7 140 138 Број на членови на домаќинство 1 6.3 60 54 2 13.0 124 109 3 13.9 132 124 4 21.6 206 218 5 17.3 165 157 6 13.0 124 140 7 8.2 78 76 8 3.1 29 35 9 1.8 17 16 10+ 2.0 19 24 образование на главата на семејството Без образование 14.9 142 132 Основно 66.8 636 631 Средно 16.9 161 179 Високо 1.5 14 11 Вкупно 100.0 953 953 домаќинства со најмалку Едно дете на возраст од 0-4 години 38.0 953 953 Едно дете на возраст од 2-9 години 46.7 953 953 Едно дете на возраст од 0-17 години 69.7 953 953 Една жена на возраст од 15-49 години 80.3 953 953 Пондерираниот и непондерираниот вкупен број на домаќинства е ист (953), бидејќи пробните пондери беа нормализирани (види Прилог A). Табелата, исто така го покажува процентот на домаќинства со најмалку едно дете под 18-годишна возраст, најмалку едно дете под 5-годишна возраст и најмалку една подобна жена на возраст од 15-49 години. Табелата, исто така ја покажува пондерираната просечна големина на едно домаќинство која е проценета со истражувањето. 15 Во 85 проценти од домаќинствата, глава на домаќинството се мажи, додека пак во останатите 15 проценти од домаќинствата главата на домаќинството е жена. Мнозинството од оние кои се глава на домаќинството (67 проценти) имаат завршено основно образование. Средната големина на домаќинството од 4.4 члена ја одразува структурата на домаќинството според бројот на членови, а најголема зачестеност во примерокот имаат домаќинствата со четири или пет члена. Карактеристики на женски испитаници на возраст од 15-49 години и деца под 5-годишна возраст – ромски населби Табелите HH.4R и HH.5R содржат информации за основните карактеристики на женските испитаници на возраст од 15-49 години и деца под 5-годишна возраст. Во двете табели, еднакви се пондерираните и непондерираните броеви, бидејќи пробните пондери беа нормализирани (стандардизирани). Tабелите ги прикажуваат броевите за секоја категорија поединечно, кои се користат и во понатамошните табеларни прикази на овој извештај. табела HH.4R: основни карактеристики на жени процент и зачестенот во распределбата на жени на возраст од 15-49 години според избрани основни карактеристики, Ромски населби, 2011 Пондериран процент Број на жени Пондериран Непондериран Возраст 15-19 15.8 173 175 20-24 17.4 190 199 25-29 15.2 166 166 30-34 15.7 172 161 35-39 10.3 112 113 40-44 13.7 149 148 45-49 11.9 129 129 Брачен статус/заедница Моментално во брак/заедница 73.3 799 801 Вдовица 2.0 22 21 Разведена 4.3 47 41 Разделени 2.1 22 21 Никогаш во брак/заедница 18.3 200 207 Мајчински статус Има родено 76.7 837 824 Нема родено 23.3 254 267 раѓања во последните две години Да 16.7 182 174 Не 83.3 909 917 образование Нема 16.8 183 186 Основно 66.3 724 708 Средно 14.1 153 165 Високо 2.8 31 32 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 18.4 201 170 Втор 18.5 202 201 Среден 19.4 212 206 Четврт 21.3 232 259 Најбогат 22.4 245 255 Вкупно 100.0 1091 1091 16 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Табелата HH.4R ги содржи основните карактеристики на женските испитаници на возраст од 15-49 години. Табелата вклучува информации за распределбата на жените по возраст, брачен статус, мајчински статус, раѓања во последните две години, образование11, и индекс на квинтили на богатство. Мнозинството жени припаѓаат на групите кои се категоризирани какo моментално во брак/заедница, со завршено основно образование и без раѓања во последните две години. Некои од основните карактеристики на децата под 5-годишна возраст се претставени во Табела HH.5R. Тука спаѓа распределбата на децата според неколку карактеристики: пол, возраст, образование на мајката или негувателот, и богатството. табела HH.5R: основни карактеристики на деца под 5-годишна возраст процент и зачестеност на распределбата на деца под 5-годишна возраст според избрани карактеристики, Ромски населби, 2011 Пондериран процент Број на деца под 5 години Пондериран Непондериран Пол Машки 49.8 237 250 Женски 50.2 239 226 Возраст 0-5 месеци 7.5 36 37 6-11 месеци 9.1 43 44 12-23 месеци 20.7 99 102 24-35 месеци 21.0 100 105 36-47 месеци 19.4 92 83 48-59 месеци 22.1 105 105 образование на мајката* Нема 21.3 102 102 Основно 68.6 327 318 Средно 10.1 48 56 Високо 2.3 11 9 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 25.7 122 108 Втор 22.7 108 107 Среден 19.5 93 90 Четврт 16.7 79 92 Најбогат 15.4 73 79 Вкупно 100.0 476 476 * Образованието на мајката се однесува на образовното ниво на мајките и негувателите на деца под 5-годишна возраст. 11 Освен доколку не е поинаку наведено, “Образование” се однесува на образовното ниво на испитаникот во овој извештај кога се користи како варијабла на основните карактеристики. Приближно 17 проценти од децата од ромската популација се на возраст под 1 година, додека пак останатите четири старосни групи се присутни со 19 до 22 проценти. Мајките на мнозинството деца (69 проценти) имаат завршено основно училиште, додека пак бројот на деца чии мајки немаат образование е два пати поголем од бројот на оние кои имаат завршено средно и високо образование. За разлика од распределбата кај жените, највисок е процентот на деца под 5-годишна возраст кај најсиромашните домаќинства (27 проценти) и најнизок кај најбогатите (15 проценти). 17 услови за живеење на децата – Ромски населби Табелата HH.6R содржи информации за условите за живеење на децата и децата сираци под 18-годишна возраст во Ромските населби. табела HH.6R: услови за живеење на децата и децата сираци Распределба според процент и зачестеност на деца под 5-годишна возраст според избрани карактеристики, Ромски населби, 2011 Ж ив ее со д ва та ро ди те ла Не живее со родителите Живее со мајката Живее со таткото Не м ож е да се од ре ди Вкупно Не ж ив ее со би ол ош ки те ро ди те ли 1 Ед ен и ли д ва та ро ди те ла по чи на ти 2 Бр ој н а де ца н а во зр ас т 0 -1 7 го ди ни Само таткото е жив Само мајката е жива Двајцата се живи Двајцата се починати Таткото е жив Таткото е починат Мајката е жива Мајката е почината Пол Машки 91.2 .0 .0 .8 .1 3.1 2.2 1.6 .2 .8 100.0 .9 2.5 751 Женски 84.4 .1 .2 3.2 .1 5.0 3.6 1.8 .3 1.4 100.0 3.5 4.1 772 Возраст 0-4 89.7 .0 .0 .2 .0 6.1 2.8 .7 .0 .5 100.0 .2 2.8 499 5-9 90.6 .0 .0 .7 .0 3.8 1.5 2.9 .0 .4 100.0 .7 1.5 433 10-14 87.0 .1 .1 2.9 .1 2.8 4.9 1.3 .2 .5 100.0 3.3 5.5 348 15-17 80.0 .0 .4 6.6 .4 2.2 2.5 2.2 1.3 4.5 100.0 7.4 4.5 244 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 82.4 .0 .1 3.3 .2 2.8 5.8 2.7 .0 2.6 100.0 3.6 6.1 392 Втор 87.6 .1 .3 2.7 .0 5.8 2.5 .4 .2 .4 100.0 3.1 3.1 315 Среден 90.0 .0 .0 .9 .2 2.6 1.5 2.4 1.1 1.2 100.0 1.1 2.8 292 Четврт 89.4 .0 .0 1.2 .0 3.9 2.6 2.3 .0 .7 100.0 1.2 2.6 280 Најбогат 92.1 .0 .0 1.2 .0 5.7 .8 .2 .0 .0 100.0 1.2 .8 245 Вкупно 87.8 .0 .1 2.0 .1 4.1 2.9 1.7 .3 1.1 100.0 2.2 3.3 1523 1 MICS индикатор 9.17 2 MICS индикатор 9.18 Од 1523 деца во Ромските населби опфатени со истражувањето, 88 проценти живеат со двајцата родители. 7 проценти живеат само со мајката, а 2 проценти живеат само со таткото. 2 проценти од децата не живеат со нивните биолошки родители, а кај 3 проценти од децата еден или двајцата родители се починати. 18 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 IV сМРтност кај децата Една од сеопфатните цели на Милениумските развојни цели (MDGs) е намалување на смртноста кај доенчињата и децата под 5-годишна возраст. Поконкретно, Милениумските развојни цели (MDGs) повикуваат на намалување на смртноста кај децата под 5-годишна возраст за две третини во периодот помеѓу 1990 и 2015. Следењето на напредокот кон оваа цел е важно, но тешко. Мерењето на смртноста кај децата може да изгледа лесно, но обидите преку употреба на директни прашања, како што е “Дали некој има починато во ова домаќинство во последната година?” даваат непрецизни резултати. Примената на директни мерења на смртноста кај децата од историите на раѓањето е нешто за кое е потребно многу време, поскапо е, и потребно е особено големо внимание да се посвети на обуки и супервизија. Од друга страна, развиените индиректни методи за мерење на смртноста кај децата даваат цврсти оценки кои се споредливи со оние кои се добиени од други извори. Со примена на индиректните методи се намалуваат опасностите од заборавање, непрецизни или погрешно толкувани дефиниции, и слаби техники за интервјуирање. Модулот за смртност кај децата беше спроведен само за примерокот од Ромските населби. Смртноста кај доенчињата и децата под 5-годишна возраст на национално ниво е премногу ниска за да се мери преку прашалникот за MICS. Стапка на смртност на доенчињата е веројатноста за умирање пред првиот роденден. Стапка на смртност кај деца под 5-годишна возраст е веројатноста за умирање пред петтиот роденден. Во истражувањето MICS, стапките на смртност кај доенчиња и деца под 5-годишна возраст се пресметуваат врз основа на индиректната техника за проценка која е позната како Брасов модел12. Податоците кои се користат за оваа пресметка се следните: просечниот број на деца родени од жени кои се класифицирани во возрасни групи од по 5 години на возраст од 15 до 49 години, и процентот на тие деца кои се умрени во однос на жените кои се класифицирани во 5-годишни старосни групи (Табела CM.1R). Со оваа техника, процентите на умрени деца на жени во секоја од старосните групи се претвораат во веројатност за умирање притоа земајќи го предвид приближното времетраење на изложеност на децата на ризик од умирање, и одреден модел на образец за возраста на смртноста. Врз основа на претходните информации за смртноста во Ромските населби во Македонија, источниот модел на таблици за морталитет беше избран како најсоодветен. табела CM.1R: Родени, преживеани и умрени деца просечен и вкупен број на деца кои се родени, кои преживеале и процент на умрени деца според возраста на жените, Ромски населби, 2011 Родени деца Деца кои преживеале Процент на мртви Број на жениСредна бројка Вкупно Средна бројка Вкупно Возраст 15-19 .080 14 .080 14 .000 173 20-24 .608 115 .595 113 .022 190 25-29 1.106 183 1.094 181 .011 166 30-34 1.206 207 1.180 203 .022 172 35-39 1.501 168 1.412 158 .059 112 40-44 1.456 217 1.369 204 .060 149 45-49 1.676 217 1.573 204 .061 129 Вкупно 1.029 1122 .987 1077 .040 1091 Стапката на смртноста на доенчињата во ромските населби се проценува на 13 на илјада живородени деца, додека пак веројатноста за умирање на деца под 5-годишна возраст (U5MR) е околу 14 на илјада.13 Овие проценки се пресметани со упросечување на проценките на смртноста добиени од жените од старосните групи 25-29 и 30-34, и се однесуваат на средината на 2005. 12 United Nations, 1983. Manual X: Indirect Techniques for Demographic Estimation (United Nations publication, Sales Не. E.83.XIII.2). United Nations, 1990a. QFIVE, United Nations Program for Child Mortality Estimation. New York, UN Pop Division. United Nations, 1990b. Step-by-step Guide to the Estimation of Child Mortality. New York, UN. 13 Табелата не е прикажана заради малиот број на случаи во распределените категории. 18 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 19 V исхРана состојба со исхранетоста Состојбата со исхранетоста на децата претставува одраз на нивното севкупно здравје. Кога децата имаат пристап до адекватни прехрамбени производи, тие не се изложени на повторени заболувања и кога за нив се води добра грижа, тие можат да го постигнат својот потенцијал за раст и се смета дека се добро исхранети. Неисхранетоста е причина за повеќе од половина од смртните случаи на деца ширум светот. Кај недоволно исхранетите деца поголема е веројатноста дека ќе умрат од некои детски заболувања, а оние деца кои ќе преживеат ќе страдаат од повторливи заболувања и слабо ќе напредуваат во растот. Три четвртини од децата кои умираат од причини поврзани со неисхранетоста биле само благо или умерено неисхранети – без да покажуваат надворешни знаци на ранливост. Милениумската развојна цел е да се намали за половина процентот на луѓе кои страдаат од изгладнетост во периодот помеѓу 1990 и 2015. Намалувањето на преваленцата на неисхранетост, исто така ќе помогне за остварување на целта за намалување на смртноста кај децата. Кај популацијата која добро е исхранета, постои референтна распределба на висината и тежината кај децата под 5-годишна возраст. Недоволно исхранетата популација може да се процени преку споредба на децата со референтната популација. Референтната популација која се користи во овој извештај се заснова на стандардите за раст на WHO 14. Секој од трите индикатори за состојбата со исхранетоста може да се изразат во стандардни единици на отстапувања (z-бодови) од средната вредност на референтната популација. Тежина –за-возраст е мерка за акутна и хронична неисхранетост. Децата чија тежина-за-возраст е е повеќе од две стандардни отстапувања под средната вредност на референтната популација се смета дека се со умерена помала тежина додека пак оние чија тежина-за-возраст е повеќе од три стандардни отстапувања под средната вредност се класифицирани како деца со сериозна помала тежина. 14 http://www.who.int/childgrowth/standards/second_set/technical_re- port_2.pdf Висина-за-возраст е мерка за линеарен раст. Децата чија височина-за-возраст е повеќе од две стандардни отстапувања под средната вредност на референтната популација се смета дека се ниски за својата возраст и се класифицирани како деца со умерен забавен раст. Оние деца чија висина-за-возраст е повеќе од три стандардни отстапувања под средната вредност на референтната популација се класифицирани како деца со тежок забавен раст. Забавениот раст е одраз на хронична неисхранетост како резултат на пропуст да се прими соодветна храна за време на подолг период и повторливи или хронични заболувања. На крајот, децата чија тежина-за-висина е повеќе од две стандардни отстапувања од средната вредност на референтната популација се класифицирани како умерено исцрпени, додека пак оние кај кои има повеќе од три стандардни отстапувања под средната вредност се класифицираат како крајно исцрпени. Исцрпеноста вообичаено е резултат на неодамнешен недостиг на храна. Индикаторот може да покаже значителни сезонски промени кои се поврзуваат со промените во расположливоста на храна и преваленцата на заболувања. Во истражувањето MICS, тежината и висината на сите деца под 5-годишна возраст се мерат со помош на антропометриска опрема, која е препорачана од страна на UNICEF. Наодите во овој дел се засноваат на резултатите од тие мерења. Табелата NU.1 го покажува процентот на деца кои се класифицирани во секоја од горенаведените категории, врз основа на антропометриски мерења кои беа направени за време на теренската работа. Покрај тоа, Табелата го вклучува и процентот на деца кои се со зголемена тежина, каде во предвид се земени оние деца чија тежина за висина е над 2 стандардни отстапувања од средната вредност на референтната популација , и средните z-бодови за сите три антропометриски индикатори. 20 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела NU.1: состојба со исхранетоста кај децата процент на деца под 5-годишна возраст според состојбата со исхранетоста и според три антропометриски мерења: тежина за возраст, висина за возраст, и тежина за висина, Македонија, 2011 Тежина за возраст Бр ој н а де ца п од 5 -го д. во зр ас т Висина за возраст Бр ој н а де ца п од 5 -го д. во зр ас т Тежина за висина Бр ој н а де ца п од 5 -го д. во зр ас тСо помала тежина Ср ед ен Z -б од (S D) Забавен раст Ср ед ен Z -б од (S D) Исцрпени Зголемена тежина Ср ед ен Z -б од (S D) процент под процент под процент под процент над - 2 SD1 - 3 SD2 - 2 SD3 - 3 SD4 - 2 SD5 - 3 SD6 + 2 SD Пол Машки 1.5 .2 .5 669 5.6 2.4 .1 667 2.2 .3 13.4 .6 653 Женски 1.1 .2 .4 663 4.3 1.7 .0 652 1.4 .1 11.4 .6 646 регион Вардарски 1.3 .0 .3 99 5.1 2.3 .1 98 3.8 .8 6.5 .3 98 Источен 3.3 .0 .1 110 6.3 2.7 -.3 110 2.8 .6 7.3 .4 109 Југозападен 2.8 .7 .6 117 13.3 8.4 -.2 111 3.8 1.5 22.5 .8 103 Југоисточен .4 .0 .6 81 1.3 .0 .3 81 1.0 .0 12.8 .7 79 Пелагониски 1.8 1.3 .4 152 4.1 1.4 .0 152 2.3 .0 13.1 .6 152 Полошки .5 .0 .2 251 5.0 1.7 .0 250 3.4 .0 6.0 .3 244 Североисточен 1.5 .0 .9 135 5.0 3.1 .0 135 .4 .0 28.5 1.2 130 Скопски .6 .0 .5 388 3.1 .5 .1 382 .0 .0 10.9 .7 382 област Урбана .8 .3 .6 671 4.1 1.5 .1 666 1.2 .2 15.8 .7 657 Рурална 1.8 .1 .3 661 5.8 2.6 .0 653 2.4 .2 9.0 .4 642 Возраст 0-5 месеци 5.1 1.3 -.1 110 7.3 2.3 -.2 108 1.7 .0 3.2 .2 107 6-11 месеци .4 .0 .3 141 2.5 1.5 .5 137 8.5 .0 3.5 .1 136 12-23 месеци .7 .5 .6 273 5.8 1.8 .0 270 1.9 .6 12.8 .7 265 24-35 месеци .3 .0 .6 268 3.6 1.0 .1 261 .3 .0 17.9 .8 261 36-47 месеци .6 .0 .5 268 5.3 3.0 -.1 270 .1 .0 15.6 .8 264 48-59 месеци 2.5 .0 .4 273 5.3 2.4 -.1 272 1.6 .6 11.8 .5 266 образование на мајката Основно или помалку 2.0 .3 .2 528 6.2 1.9 -.2 522 2.8 .3 8.5 .4 516 Средно 1.0 .3 .5 507 5.1 2.0 .0 501 1.6 .2 15.1 .7 493 Високо .4 .0 .8 297 2.5 2.2 .4 295 .5 .2 14.9 .8 290 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 1.9 .2 .0 308 7.2 1.9 -.3 303 3.5 .0 4.3 .3 301 Втор 1.3 .0 .3 268 5.8 1.8 -.1 266 1.2 .0 9.6 .5 264 Среден 2.1 .3 .6 242 4.7 2.1 .1 241 2.3 .7 22.2 .8 235 Четврт 1.1 .5 .7 250 4.6 3.3 .2 251 1.3 .3 14.2 .7 242 Најбогат .0 .0 .7 264 2.0 1.2 .3 258 .6 .3 14.2 .7 256 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско .9 .3 .6 683 3.6 1.3 .1 678 1.3 .2 14.6 .7 672 Aлбанско .7 .1 .4 508 5.4 2.3 .0 500 2.0 .0 10.7 .5 487 Друго 5.0 .0 .0 141 9.6 4.4 -.4 141 3.7 1.1 7.9 .3 139 Вкупно 1.3 .2 .4 1332 4.9 2.0 .0 1318 1.8 .2 12.4 .6 1299 1 MICS индикатор 2.1a and MDG индикатор 1.8 2 MICS индикатор 2.1b 3 MICS индикатор 2.2a, 4 MICS индикатор 2.2b 5 MICS индикатор 2.3a, 6 MICS индикатор 2.3b 21 Децата, за кои не беше добиен целосниот датум на раѓање (месец и година), и децата чии мерења се надвор од прифатливиот опсег се исклучени од Табела NU.1. Децата се исклучени од една или повеќе антропометриски индикатори кога не е измерена нивната тежина и висина, независно кое од нив да е применливо. На пример, доколку му била измерена тежината, но не и висината на детето, детето е вклучено во пресметките за помала тежина, но не и во пресметките за исцрпеност и забавен раст. Процентот на деца според возраст и причини за исклученост е прикажан во табелите за квалитет на податоците, Табели DQ.6 и DQ.7. Во целина, кај 94 проценти од децата беа направени валидни мерења на тежината и висината (Табела DQ.7). На сите деца им беше евидентиран датумот на раѓање, што значи дека ниедно дете не беше исклучено од пресметките заради таа причина. (Табела DQ.6). Табелата DQ.7 покажува дека заради неостварени мерења со тоа што недостасува тежината и/или висината, 3 проценти од децата се исклучени од проценките за индикаторот тежина-за-возраст, додека пак бројките покажуваат 4 проценти за индикаторот за висина-за-возраст и 6 проценти за индикаторот за тежина-за-висина. Во Македонија, 1 процент од децата под 5-годишна возраст имаат помала тежина и 0.2 проценти се класифицирани како деца со значително помала тежина (Табела NU.1). Околу 5 проценти од децата имаат забавен раст или се премногу ниски за нивната возраст и 2 проценти се умерено исцрпени или премногу слаби за нивната висина. За да се овозможи споредба со MICS3 како и за целите на глобалните извештаи,изготвена е Табелата NU.1 (a) заснована на NCHS/CDC/WHO Меѓународна Референтна Популација (види Прилог Ж). графикон NU.1: процент на деца под 5-годишна возраст кои се со ниска тежина, забавен раст и исцрпени, Македонија, 2011 Ниска тежина Возраст (месеци) Забавен раст Исцрпени Процент 22 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 состојба со исхранетоста – Ромски населби Речиси 8 проценти од рoмските деца на возраст под 5 години во Македонија се со помала тежина и 2 проценти се класифицираат со крајно мала тежина (Табела NU.1R). Околу 17 проценти од децата се со забавен раст или се премногу ниски за нивната возраст и 5 проценти се исцрпени или преслаби за нивната височина. табела NU.1R: состојба со исхранетоста кај децата процент на деца под 5-годишна возраст според состојбата со исхранетоста според три антропометриски индикатори: тежина за возраст, висина за возраст, и тежина за висина, Ромски населби, 2011 Тежина за возраст Број на деца под 5-годишна возраст Висина за возраст Број на деца под 5-годишна возраст Тежина за висина Број на деца под 5-годишна возраст Со помала тежина Среден Z-бод (SD) Забавен раст Среден Z-бод (SD) Исцрпени Со зголемена тежина Среден Z-бод (SD) процент под процент под процент под процент над - 2 SD1 - 3 SD2 - 2 SD3 - 3 SD4 - 2 SD5 - 3 SD6 + 2 SD Пол Mашки 8.1 1.8 -.4 235 21.1 2.9 -.8 224 4.3 1.4 5.9 .1 224 Женски 7.0 2.3 -.5 235 12.0 3.0 -.8 234 4.7 1.9 4.3 -.1 233 Возраст 0-5 месеци (11.8) (7.5) (-.4) 36 (15.9) (9.9) (-.7) 34 (8.0) (6.4) (14.8) (.2_) 33 6-11 месеци (7.4) (1.5) (-.4) 43 (2.6) (.0) (-.2) 43 (8.8) (5.0) (4.4) (-.2) 43 12-23 месеци 7.5 1.5 -.4 98 16.1 4.2 -.9 95 3.6 .6 4.4 .0 96 24-35 месеци 3.0 .0 .0 96 14.9 1.6 -.5 92 .9 .0 3.6 .4 91 36-47 месеци 8.0 5.2 -.6 92 22.2 5.3 -1.0 89 5.2 2.1 6.9 -.2 89 48-59 месеци 9.9 .0 -.8 105 19.1 .0 -1.0 104 4.9 .9 2.7 -.3 104 образование на мајката Нема 5.9 .0 -.6 101 25.9 2.8 -1.1 100 2.0 .0 4.0 .0 100 Основно 8.7 2.8 -.5 321 14.9 3.5 -.8 311 4.4 1.8 3.7 -.1 310 Средно+ 3.3 1.4 .1 48 6.8 .0 -.1 47 10.6 4.6 16.4 .3 47 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 13.1 5.6 -.9 122 28.7 8.1 -1.3 122 6.9 1.5 4.7 -.2 122 Втор 5.9 1.1 -.6 107 16.0 2.2 -.8 102 2.9 1.7 2.6 -.1 103 Среден 11.1 .9 -.5 91 15.0 1.7 -.7 87 3.1 1.2 4.8 -.2 86 Четврт 1.9 .0 -.1 79 11.2 .0 -.7 77 .8 .0 5.6 .2 75 Најбогат 2.2 1.0 .1 71 3.5 .0 -.1 70 8.2 4.2 9.3 .2 70 Вкупно 7.6 2.0 -.5 470 16.5 3.0 -.8 458 4.5 1.7 5.1 .0 457 1 MICS индикатор 2.1a and MDG индикатор 1.8 2 MICS индикатор 2.1b 3 MICS индикатор 2.2a, 4 MICS индикатор 2.2b 5 MICS индикатор 2.3a, 6 MICS индикатор 2.3b ( ) – Податоците се базираат на 25-49 непондерирани случаи Процентот на деца со забавен раст е десет пати повисок кај најсиромашниот квинтил на богатство во споредба со најбогатиот квинтил. Исто така, има околу шест пати повеќе деца со помала тежина во најсиромашниот квинтил отколку во најбогатиот. Во однос на полот, кај момчињата има поголема веројатност да имаат забавен раст од девојчињата. За да се овозможи споредба со MICS3 како и за целите на глобалните извештаи, изготвена е Табелата NU.1 (a) R заснована на NCHS/CDC/WHO Меѓународна Референтна Популација (види Прилог Ж). РОМСКИ НАСЕЛБИ 23 Figure NU.1R: процент на деца под 5-годишна возраст кои се со ниска тежина, забавен раст и исцрпени, Ромски населби, 2011 Процент Ниска тежина Возраст (месеци) Забавен раст Исцрпени *Податоците за децата на возраст од 0-5 и 6-11 месеци се базираат на 25-49 непондерирани случаи 24 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 доење и исхрана на доенчиња и мали деца Доењето во текот на првите неколку години од животот го заштитува детето од инфекции, обезбедува идеален извор на нутритиенти, и исто така е економично и безбедно. Меѓутоа, многу мајки престануваат да дојат прерано и честопати има притисоци да се префрлат на употреба на вештачко млеко (формула). Тоа може да придонесе за забавување на растот и неисхранетост со микронутритиенти, а може и да биде небезбедно доколку нема достапна чиста вода. WHO/UNICEF ги даваат следните препораки за хранење на децата: „ Ексклузивно доење во првите шест месеци „ Продолжено доење за период од две години или повеќе „ Безбедно и соодветно за возраста дохранување започнувајќи од 6 месец „ Зачестеност на дохранувањето: 2 пати на ден за доенчиња на возраст од 6-8 месеци; 3 пати на ден за доенчиња на возраст од 9-11 месеци Исто така, се препорачува со доењето да се започне еден час по раѓањето. Индикаторите кои се однесуваат на препорачаните практики за исхрана на децата се следните: „ Рано започнување со доење (во рок од еден час по раѓањето) „ Стапка на ексклузивно доење (< 6 месеци) „ Доминантно доење (< 6 месеци) „ Стапка на продолжено доење (на 1 година и на 2 години) „ Времетраење на доењето „ Доење соодветно за возраста (0-23 месеци) „ Воведување на цврта, полуцврста и кашеста храна (6-8 месеци) „ Минимална зачестеност на оброците (6-23 месеци) „ Зачестеност на исхрана со млеко кај деца кои не се доени (6-23 месеци) „ Исхрана со шише со цуцла (0-23 месеци) Табелата NU.2 го покажува процентот на деца кои се родени во последните две години пред истражувањето кои биле доени, кои прв пат биле доени еден час или еден ден по раѓањето, и кои имаат примено прихрана пред да почне мајката со доење. Иако е многу значаен чекор во справувањето на мајката со доењето и воспоставувањето на физичка и емоционална врска меѓу мајката и детето, само 21 процент од бебињата се дојат за прв пат еден час по породувањето, додека пак кај 64 проценти од новороденчињата во Македонија доењето се почнува еден ден по породувањето. 94 проценти од бебињата биле доени, и 34 проценти примале прихрана пред да почне мајката со доење, и тоа со поголема веројатност во урбаните области и во Скопскиот регион, во домаќинствата од најбогатиот квинтил и во домаќинствата каде главата на домаќинство е со македонско етничко потекло. Кај мајките со повисоко образование поголема е веројатноста да ги дојат своите бебиња. графикон NU.2: процент на мајки кои почнале да дојат во текот на првиот час или првиот ден по раѓањето, Македонија, 2011 Во Табелата NU.3, состојбата со доењето се базира на кажувањата на мајките/негувателите за конзумирањето на храна и течности од страна на децата и тоа во текот на претходниот ден или ноќта пред интервјуто. Eксклузивното доење се однесува на доенчиња кои примиле само мајчино млеко (и витамини, минерали или лекови). Во Табелата е прикажано ексклузивното доење на доенчињата во текот на првите шест месеци од животот, како и продолженото доење на децата на возраст од 12-15 и 20-23 месеци. 25 табела NU.2: прво доење процент на родени деца 2 години пред истражувањето кои биле доени, процент на деца кои биле доени еден час или еден ден по раѓањето, и процент на деца кои примиле прихрана пред да се почне со доењето, Македонија 2011 Процент на деца кои биле доени1 Процент на деца кои биле прв пат доени: Процент на деца кои примиле прихрана Број на родени деца во последните две години пред истражувањето По еден час од раѓањето2 По еден ден од раѓањето регион Вардарски (100.0) (24.6) (80.9) (31.7) 16 Источен (97.5) (32.0) (77.6) (21.9) 25 Југозападен 97.8 18.1 58.9 16.3 39 Југоисточен (93.0) (21.6) (72.8) (25.6) 16 Пелагониски 91.3 29.0 51.6 37.5 42 Полошки 93.7 15.4 71.2 14.1 69 Североисточен (82.7) (46.6) (66.2) (22.3) 37 Скопски 95.6 11.3 59.1 56.3 118 област Урбана 96.0 20.9 59.2 46.1 178 Рурална 91.8 21.0 68.8 21.2 183 Месеци од последното раѓање 0-11 месеци (89.9) (11.6) (56.4) (11.3) 35 12-23 месеци (88.0) (31.2) (61.6) (28.5) 37 Помош при породувањето Стручно лице 94.3 20.8 64.3 33.5 355 Лице кое традиционално присуствува на породувањето (*) (*) (*) (*) 1 Друго/Недостасува (*) (*) (*) (*) 5 Место на породување Јавно породилиште 94.6 20.9 65.7 30.8 332 Приватно породилиште (*) (*) (*) (*) 23 Дома (*) (*) (*) (*) 1 Друго/Недостасува (*) (*) (*) (*) 5 образование на мајката Основно или помалку 90.7 18.2 66.7 21.6 146 Средно 95.2 22.9 68.0 33.0 128 Високо 97.1 22.6 54.0 53.9 88 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 89.5 17.4 67.9 15.9 84 Втор 92.2 18.6 65.7 26.2 70 Среден 98.1 18.5 68.1 32.9 64 Четврт 94.8 21.8 59.5 41.3 75 Најбогат 96.0 29.0 58.9 54.3 68 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македононско 95.8 20.9 62.8 45.2 171 Aлбанско 90.8 17.4 63.6 22.3 146 Друго 96.1 32.7 70.5 24.9 45 Вкупно 93.9 21.0 64.1 33.5 362 1 MICS индикатор 2.4 2 MICS индикатор 2.5 ( ) – Податоците се базираат на 25-49 непондерирани случаи (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 26 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела NU.3: доење процент на живи деца според состојбата со доењето на избрани старосни групи, Македонија, 2011   Деца на возраст од 0-5 месеци Деца на возраст од 12-15 месеци Деца на возраст од 20-23 месеци   Процент на ексклузивно доени1 Процент на доминантно доење2 Број на деца Процент на доење (Продолжено доење во 1-та година)3 Број на деца Процент на доење (продолжено доење во 2-та година)4 Број на деца Пол Mашки 31.1 47.2 53 (28.4) 49 (14.4) 39 Женски 16.1 41.5 62 (38.6) 55 (11.4) 43 област Урбана 21.1 45.6 58 (35.0) 53 (13.6) 40 Рурална 25.0 42.5 56 (32.4) 51 (12.1) 42 образование на мајката Основно или помалку (26.4) (46.7) 49 (30.6) 47 (19.7) 32 Средно (24.6) (36.0) 31 (49.3) 29 (6.7) 39 Високо (16.9) (47.6) 35 (23.3) 29 (*) 11 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 19.6 41.0 53 36.1 48 5.4 44 Албанско (23.0) (46.8) 46 (23.8) 41 (14.7) 31 Друго (*) (*) 15 (*) 15 (*) 8 Вкупно 23.0 44.1 114 33.8 104 12.8 82 1 MICS индикатор 2.6 2 MICS индикатор 2.9 3 MICS индикатор 2.7 4 MICS индикатор 2.8 ( ) – Податоците се базираат на 25-49 непондерирани случаи (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Околу 23 проценти од децата на возраст помала од шест месеци се ексклузивно доени, а тоа е ниво кое е значително пониско од дадените препораки. На возраст од 12-15 месеци, 34 проценти од децата сѐ уште се доени и на возраст од 20-23 месеци, 13 проценти сѐ уште се доени. Четири од десет деца во Македонија доминантно се доени (44 проценти) во текот на првите 6 месеци. Графиконот NU.3 го покажува детално образецот на доење според возраста на детето во месеци. Дури на најрана возраст, 60 проценти од децата примаат течности или друга храна покрај мајчиното млеко. До крајот на шестиот месец, ниедно од децата не е ексклузивно доено. Само околу 8 проценти од децата примаат мајчино млеко или се доени по 2-годишна возраст. графикон NU.3: времетраење на доењето Табелата NU.4 го покажува средното времетраење на доењето според избрани основни карактеристики. Кај децата на возраст од 0-35 месеци, средното времетраење е 12.1 месеци за било кое доење, 1.3 месеци за ексклузивно доење, и 2.8 месеци за доминантно доење. Постојат разлики по региони, област и индекс на богатство. 27 табела NU.4: времетраење на доењето средно времетраење на секое доење, ексклузивно доење, и доминантно доење кај деца на возраст од 0-35 месеци, Македонија, 2011 Средно траење (во месеци) на Број на деца на возраст од 0-35 месециБило кое доење1 Ексклузивно доење Доминантно доење Пол Mашки 8.1 1.2 2.2 399 Женски 11.4 .5 .6 417 регион Вардарски 4.0 1.2 2.8 50 Источен 10.4 2.2 2.2 60 Југозападен 13.0 2.8 4.7 74 Југосточен 16.5 2.5 2.5 49 Пелагониски 9.3 .5 2.1 98 Полошки 7.6 .6 .7 154 Североисточен 11.0 . . 78 Скопски 12.4 .6 .6 253 област Урбана 10.2 .7 2.1 417 Рурална 9.5 .6 .7 398 образование на мајката Основно или помалку 8.4 .6 .7 323 Средно 6.8 1.5 2.0 300 Високо 11.4 .5 .7 192 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 9.7 .5 .5 190 Втор 5.9 .7 1.8 153 Среден 7.9 1.5 3.1 153 Четврт 10.2 .4 .5 158 Најбогат 10.5 1.7 2.7 161 Eтничка припадност на главата на домаќинството Македонско 9.8 .6 1.6 406 Aлбанско 8.4 .6 .6 314 Друго 15.8 1.7 2.2 95 Медијана 10.0 .6 1.3 815 Средна вредност за сите деца (0-35 месеци) 12.1 1.3 2.8 815 1 MICS индикатор 2.10 Соодветноста на исхраната на децата на возраст помала од 24 месеци е прикажана во Табела NU.5. Различните критериуми за соодветна исхрана се применуваат зависно од возраста на детето. За доенчиња на возраст од 0-5 месеци, ексклузивното доење се смета за исхрана која е соодветна на возраста, додека пак за доенчињата на возраст од 6-23 месеци се смета дека соодветно се хранат доколку се дојат и примаат цврста, полу-цврста и кашеста храна. 23 проценти од доенчињата на возраст од 0-5 месеци ексклузивно се дојат, додека пак 22 проценти од доенчињата на возраст од 6-23 месеци се дојат и примаат цврста, полу-цврста и кашеста храна. Како резултат на овие обрасци на хранење, само 22 проценти од децата на возраст од 0-23 месеци добиваат соодветна исхрана. Не постојат разлики во обрасците за исхрана во однос на индексот на богатство на домаќинствата или образовното ниво на мајката. 28 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела NU.5: доење соодветно на возраста процент на деца на возраст од 0-23 месеци кои биле соодветно доени во текот на претходниот ден, Македонија, 2011 Деца на возраст од 0-5 месеци Деца на возраст од 6-23 месеци Деца на возраст од 0-23 месеци Процент на ексклузивно доени деца1 Број на деца Процент на деца кои се моментално доени и примаат цврста, полу-цврста и кашеста храна Број на деца Процент на соодветно доени деца2 Број на деца Пол Mашки 31.1 53 24.2 218 25.6 271 Женски 16.1 62 20.2 208 19.3 270 област Урбана 21.1 58 26.8 210 25.6 268 Рурална 25.0 56 17.9 217 19.3 273 образование на мајката Основно или помалку (26.4) 49 20.7 167 22.0 216 Средно (24.6) 31 23.4 166 23.6 197 Високо (16.9) 35 23.2 94 21.5 129 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 30.2 28 21.2 94 23.3 122 Втор 14.1 21 20.9 86 19.5 108 Среден 31.9 23 24.1 76 25.9 99 Четврт 6.7 20 20.6 91 18.1 111 Најбогат 28.1 22 25.2 79 25.8 101 Eтничка припадност на главата на домаќинството Македонско 19.6 53 28.2 204 26.4 257 Албанско (23.0) 46 8.2 170 11.3 216 Друго (*) 15 44.7 53 42.5 68 Вкупно 23.0 114 22.3 427 22.4 541 1 MICS индикатор 2.6 2 MICS индикатор 2.14 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Соодветното дохранување на децата на возраст од 6 месеци до 2 години е особено важно за растот и развојот и за спречување на неисхранетоста. Продолженото доење по 6 месечна возраст треба да биде придружено со конзумирање на нутритивно доволна безбедна и соодветна дополнителна храна која помага да се задоволат нутритивните потреби кога мајчиното млеко не е веќе доволно. Кај децата кои се дојат, за тоа се потребни два или повеќе оброци со цврста, полу-цврста или кашеста храна доколку тие се на возраст од шест до осум месеци, и три или повеќе оброци доколку децата се на возраст од 9-23 месеци. За децата на возраст од 6-23 месеци и постари деца кои не се дојат, потребни се четири или повеќе оброци со цврста, полу-цврста или кашеста храна. Во Македонија, 41 процент од децата на возраст од 6-8 месеци примиле цврста, полу-цврста или кашеста храна на денот пред интервјуто. Табелата NU.7 го прикажува процентот на деца на возраст од 6-23 месеци кои примале полу-цврста или кашеста храна минимален број на пати или повеќе во текот на денот или ноќта пред интервјуто според состојбата со доењето (види Белешка во Табела NU.7 за дефинирање на минималниот број на пати за разни возрасни групи). Во целина, две третини од сите деца на возраст од 6-23 месеци (65 проценти) примале цврста, полу-цврста или кашеста храна минимален број на пати. Кај повисок процент на машки деца (71 проценти) постигната е минималната зачестеност на оброци во споредба со женските деца (59 проценти). 29 табела NU.7: Минимална зачестеност на оброците процент на деца на возраст од 6-23 месеци кои примале цврста, полу-цврста или кашеста храна (и хранење со млеко кај деца кои не се дојат) минимален број на пати или повеќе во текот на претходниот ден, според состојбата со доењето, Македонија, 2011 Моментално се дојат Моментално не се дојат Сите Процент кои примаат цврста, полу-цврста или кашеста храна минимален број на пати Број на деца на возраст од 6-23 месеци Процент кои примаат најмалку 2 млечни оброци1 Процент кои примаат цврста, полу-цврста или кашеста храна 4 пати или повеќе Број на деца на возраст од 6-23 месеци Процент со минимална зачестеност на оброците2 Број на деца на возраст од 6-23 месеци Пол Mашки 37.5 75 93.1 88.2 143 70.8 218 Женски 23.7 85 90.8 83.8 123 59.2 208 Возраст 6-8 месеци (28.2) 41 98.1 73.5 22 44.2 63 9-11 месеци (14.0) 41 96.3 96.1 40 54.0 81 12-17 месеци (42.6) 58 92.3 87.6 97 70.7 155 18-23 месеци (*) 20 88.9 83.8 108 75.8 128 област Урбана 38.2 80 91.3 88.6 129 69.3 210 Рурална 22.1 80 92.7 83.8 137 61.2 217 образование на мајката Основно или помалку 32.2 58 96.2 81.9 109 64.7 167 Средно 32.1 60 87.8 88.1 106 67.8 166 Високо (24.7) 42 91.8 91.2 52 61.4 94 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 38.8 32 98.3 85.0 62 69.1 94 Втор 25.6 32 86.0 74.4 54 56.3 86 Среден 29.8 27 94.9 82.7 49 64.1 76 Четврт 30.0 36 87.9 93.5 55 68.5 91 Најбогат 26.6 33 92.6 96.4 46 67.4 79 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 40.2 76 89.6 91.3 128 72.2 204 Aлбанско 10.7 53 93.6 79.1 117 57.9 170 Друго (38.5) 31 (*) (*) 22 61.2 53 Вкупно 30.2 160 92.0 86.2 267 65.2 427 1 MICS индикатор 2.15 2 MICS индикатор 2.13 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Кај децата на возраст од 6-8 месеци кои моментално се дојат, минималната зачестеност на оброците се дефинира како зачестеност во која децата примаат цврста, полу-цврста или кашеста храна 2 пати или повеќе. Кај децата на возраст од 9-23 месеци кои моментално се дојат, примање на цврста, полу-цврста или кашеста храна најмалку 3 пати претставува минимална зачестеност на оброците. За децата на возраст од 6-23 месеци кои не се дојат, минималната зачестеност на оброците се дефинира како зачестеност во која децата примаат цврста, полу-цврста или кашеста храна и млечни оброци, најмалку 4 пати во текот на денот. Кај децата на возраст од 6-23 месеци кои моментално се дојат, речиси една третина од нив (30 проценти) примале цврста, полу-цврста или кашеста храна минимален број на пати и овој процент е највисок кај машките деца (38 проценти) во споредба со женските (24 проценти), и повеќе во урбаните отколку во руралните области и помеѓу Македонците. Кај децата кои не се дојат, 86 проценти од децата примале цврста, полу-цврста или кашеста храна или млечни оброци 4 пати или повеќе. Продолжената пракса за исхрана со шише со цуцла претставува загриженост бидејќи постои можност за контаминација заради небезбедна вода и/или недостиг на хигиена при подготвувањето. Табелата NU.8 покажува дека хранењето со шише сѐ уште преовладува во Македонија. 79 проценти од децата на возраст од 0-23 месеци се хранат со шише со цуцла. 30 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела NU.8: хранење со шише со цуцла процент на деца на возраст од 0-23 месеци кои биле хранети со шише со цуцла во текот на претходниот ден, Македонија, 2011 Процент на деца на возраст од 0-23 месеци хранети со шише со цуцла1 Број на деца на возраст од 0-23 месеци Пол Mашки 82.2 271 Женски 76.5 270 Возраст 0-5 месеци 64.6 114 6-11 месеци 77.5 144 12-23 месеци 86.2 283 регион Вардарски (87.0) 27 Источен (84.5) 37 Југозападен 72.8 59 Југоисточен (*) 24 Пелагониски 81.7 62 Полошки 75.1 103 Североисточен 86.9 54 Скопски 78.6 175 област Урбана 82.2 268 Рурална 76.5 273 образование на мајката Основно или помалку 74.1 216 Средно 85.1 197 Високо 79.2 129 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 73.1 122 Втор 81.2 108 Среден 78.4 99 Четврт 79.1 111 Најбогат 86.0 101 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 84.9 257 Aлбанско 74.9 216 Друго 72.6 68 Вкупно 79.3 541 1 MICS индикатор 2.11 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 31 доење и исхрана на доенчиња и мали деца – Ромски населби Табела NU.2R го покажува процентот на деца од ромските населби родени во последните де години пред истражувањето кои биле доени, кои биле доени еден час по раѓањето и еден ден по раѓањето, и деца кои примиле прихрана пред да се почне со доењето. Иако тоа е многу важен чекор во справувањето на мајката со доењето и воспоставување на физичка и емоционална врска помеѓу бебето и мајката, само 39 проценти од бебињата биле за прв пат доени еден час по раѓањето, додека кај 76 проценти од новороденчињата во ромските населби во Македонија за прв пат биле доени еден ден по раѓањето. 96 проценти од бебињата биле доени, додека пак 18 проценти примиле прихрана пред да се почне со доењето. табела NU.2R: прво доење процент на деца родени во последните 2 години пред истражувањето кои биле доени, процент на деца кои биле доени еден час по раѓањето и деца кои биле доени еден ден по раѓањето и процент на деца кои примиле прихрана пред да се почне доењето, Ромски населби, 2011 Процент на деца кои биле доени1 Процент на деца кои прво биле доени: Процент на деца кои примиле прихрана пред да се почне доењето Број на деца родени во последните 2 години пред истражувањето Еден час по раѓањето2 Еден ден по раѓањето Mесеци од последното раѓање 0-11 месеци 94.1 43.8 78.2 18.6 82 12-23 месеци 96.6 35.5 73.6 17.8 97 Помош при породување Стручно лице 95.5 38.6 75.5 18.1 182 Друго/ недостасува (*) (*) (*) (*) 1 Место на породување Јавно породилиште 95.5 37.9 75.2 18.3 180 Друго/ Недостасува (*) (*) (*) (*) 2 образование на мајката Нема (97.3) (36.6) (68.4) (13.9) 41 Основно 97.0 38.7 80.1 19.4 120 Средно+ (84.2) (41.6) (61.7) (20.9) 22 Вкупно 95.5 38.6 75.3 18.3 182 1 MICS индикатор 2.4 2 MICS индикатор 2.5 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 31 Во Табелата NU.3R15, состојбата со доењето се базира на кажувањата на мајките/негувателите за конзумирањето на храна и течности од страна на децата во периодот од 24 часа пред интервјуто. Ексклузивното доење се однесува на доенчиња кои добиле само мајчино млеко (и витамини, минерали или лекови). Табелата го покажува ексклузивното доење на доенчињата за време на првите шест месеци од животот, како и продолженото доење кај децата на возраст од 12-15 и 20-23 месеци. Заради малиот број на деца во конкретната старосна група, во Табелата се дадени резултатите за целиот примерок вкупно, без распределба според основните карактеристики. табела NU.3R: доење процент на живи деца според состојбата со доењето кај избрани старосни групи, Ромски населби, 2011   Деца на возраст од 0-5 месеци Деца на возраст од 12-15 месеци Деца на возраст од 20-23 месеци Пр оц ен т н а де ца ко и с е ек ск лу зи вн о до ен и1 Пр оц ен т н а до ми на нт но до ен и д ец а2 Бр ој на де ца Пр оц ен т н а до ен и д ец а (пр од ол же но до ењ е в о 1 -та го ди на )3 Бр ој на де ца Пр оц ен т н а до ен и д ец а (пр од ол же но до ењ е в о 2 -та го ди на )4 Бр ој на де ца В ку пн о (32.1) (67.6) 36 (52.8) 43 (54.7) 28 1 MICS индикатор 2.6 2 MICS индикатор 2.9 3 MICS индикатор 2.7 4 MICS индикатор 2.8 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. Табелата NU.4R го покажува средното времетраење на доењето според избрани основни карактеристики. Кај ромските деца на возраст од 0-35 месеци, средното времетраење е 18 месеци за секој тип на доење, 2 месеци за ексклузивното доење, и пет месеци за доминантното доење. Средното времетраење на секое доење кај момчињата е 22 месеци во споредба со 14 месеци кај девојчињата, додека пак податоците се споредливи кај машките и женските деца во однос на ексклузивното и доминантното доење. 15 Основните карактеристики не се прикажани заради малиот број на случаи во распределените категории. РОМСКИ НАСЕЛБИ 32 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела NU.4R: времетраење на доењето средно времетраење на секое доење, ексклузивното доење и доминантното доење кај деца на возраст од 0-35 месеци, Ромски населби, 2011 Средно времетраење (во месеци) на Бр ој н а де ца н а во зр ас т о д 0- 35 м ес ец и Би ло ко е до ењ е1 Ек ск лу зи вн о до ењ е До ми на нт но до ењ е Пол Mашки 22.3 .6 2.7 137 Женски 13.6 2.1 5.5 141 образование на мајката Нема 15.9 2.6 3.6 64 Основно 24.7 1.3 3.8 183 Средно+ (12.8) (1.2) (3.2) 32 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 20.4 1.0 3.0 68 Втор 19.6 1.7 4.6 70 Среден 15.4 2.1 3.0 50 Четврт 16.0 2.6 4.8 46 Најбогат (14.3) (1.1) (4.9) 44 Медијана 17.9 1.6 3.8 278 Средна вредност за сите деца (0-35 м) месеци) 17.5 1.8 4.8 278 1 MICS индикатор 2.10 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. Соодветноста на исхраната на децата под 24-месечна возраст е дадена во Табела NU.5R. Различните критериуми за соодветноста на доењето се применуваат зависно од возраста на детето. За доенчињата на возраст од 0-5 месеци, ексклузивното доење се смета за исхрана која е соодветна за возраста, додека пак за доенчињата на возраст од 6-23 месеци се смета дека соодветно се хранат доколку добиваат мајчино млеко и цврста, полу-цврста и кашеста храна. Кај ромските деца на возраст од 0-5 месеци, 32 проценти се ексклузивно доени, додека пак 46 проценти од доенчињата на возраст од 6-23 месеци добиваат мајчино млеко и цврста, полу-цврста и кашеста храна. Како резултат на ваквите начини на исхрана, само 43 проценти од децата на возраст од 0-23 месеци соодветно се хранат. табела NU.5R: доење соодветно на возраста процент на деца на возраст од 0-23 месеци кои биле соодветно доени во текот на претходниот ден, Ромски населби, 2011 Деца на возраст од 0-5 месеци Деца на возраст од 6-23 месеци Деца на возраст од 0-23 месеци Пр оц ен т н а ек ск лу зи вн о до ен и де ца 1 Бр ој н а де ца Пр оц ен т н а де ца ко и мо ме нт ал но се д ое ни и пр им аа т ц вр ст а, п ол у- цв рс та и ка ш ес та хр ан а Бр ој н а де ца Пр оц ен т н а со од ве тн о до ен и де ца 2 Бр ој н а де ца Пол Mашки (*) 21 52.0 74 46.8 95 Женски (*) 15 38.7 68 38.4 83 образование на мајката Нема (*) 4 (45.2) 35 (46.1) 39 Основно (31.0) 27 50.5 92 46.1 119 Средно+ (*) 5 (*) 15 (17.2) 20 Вкупно (32.1) 36 45.6 142 42.9 178 1 MICS индикатор 2.6 2 MICS индикатор 2.14 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Соодветното дохранување на децата на возраст од 6 месеци до 2 години е особено важно за растот и развојот и за спречување на неисхранетоста. Продолженото доење по 6 месечна возраст треба да биде придружено со конзумирање на нутритивно доволна, безбедна и соодветна дополнителна храна која помага да се задоволат нутритивните потреби кога мајчиното млеко не е веќе доволно. Кај децата кои се дојат, за тоа се потребни два или повеќе оброци со цврста, полу-цврста или кашеста храна доколку тие се на возраст од шест до осум месеци, и три или повеќе оброци доколку децата се на возраст од 9-23 месеци. За децата на возраст од 6-23 месеци и постари кои не се дојат, потребни се четири или повеќе оброци со цврста, полу-цврста или кашеста храна. Табелата NU.7Р го прикажува процентот на ромски деца на возраст од 6-23 месеци кои примале полу- цврста или кашеста храна минимален број на пати или повеќе во текот на денот или ноќта пред интервјуто според статусот на доењето (види Белешка во Табела NU.7 за дефиниција на минималниот број на пати за различни старосни групи). Севкупно, две третини од сите ромски деца на возраст од 6-23 месеци (63 проценти) примале цврста, полу-цврста или кашеста храна минимален број на пати. 33 табела NU.7R: Минимална зачестеност на оброците процент на деца на возраст од 6-23 месеци кои примиле цврста, полуцврста или кашеста храна (и млечни оброци кај деца кои не се дојат) минимален број на пати или повеќе во текот на претходниот ден според статусот на доењето, Ромски населби, 2011 Деца кои моментално се дојат Деца кои моментално не се дојат Сите Процент на деца кои примале цврста, полу- цврста или кашеста храна минимален број на пати Број на деца на возраст од 6-23 месеци Процент на деца кои примаат најмалку 2 млечни оброци1 Процент на деца кои примаат цврста, полу- цврста или кашеста храна или млечни оброци 4 пати или повеќе Број на деца на возраст од 6-23 месеци Процент на деца со минимална зачестеност на оброци2 Број на деца на возраст од 6-23 месеци Пол Mашки (53.2) 44 (83.9) (92.4) 30 68.9 74 Женски (37.8) 38 (68.6) (77.6) 31 55.6 68 Возраст 6-8 месеци (*) 9 (*) (*) 5 (*) 14 9-11 месеци (*) 22 (*) (*) 8 (46.3) 29 12-17 месеци (53.7) 31 84.9 90.3 29 71.1 60 18-23 месеци (*) 20 (*) (*) 19 (61.6) 39 образование на мајката Нема (*) 18 (*) (*) 17 (59.7) 35 Основно 45.7 59 77.3 (91.5) 33 62.3 92 Средно+ (*) 5 (*) (*) 10 (*) 15 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 58.1 22 (*) (*) 10 65.0 32 Втор 35.9 25 (*) (*) 16 61.0 41 Среден 32.5 15 (*) (*) 14 52.2 29 Четврт 50.7 8 (*) (*) 11 69.4 19 Најбогат 61.1 11 (*) (*) 9 69.9 20 Вкупно 46.1 82 76.1 84.9 60 62.5 142 1 MICS индикатор 2.15 2 MICS индикатор 2.13 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Кај децата на возраст од 6-8 месеци кои моментално се дојат, минималната зачестеност на оброците се дефинира како зачестеност во која децата примаат цврста, полу-цврста или кашеста храна 2 пати или повеќе. Кај децата на возраст од 9-23 месеци кои моментално се дојат, примање на цврста, полу-цврста или кашеста храна најмалку 3 пати претставува минимална зачестеност на оброците. За децата на возраст од 6-23 месеци кои не се дојат, минималната зачестеност на оброците се дефинира како зачестеност во која децата примаат цврста, полу-цврста или кашеста храна и млечни оброци, најмалку 4 пати во текот на денот. Кај ромските деца на возраст од 6-23 месеци кои моментално се дојат, речиси една половина од нив (46 проценти) примале цврста, полу-цврста или кашеста храна минимален број на пати и овој процент е повисок кај машките деца. Кај децата кои не се дојат, околу 85 проценти од децата примале цврста, полу- цврста или кашеста храна или млечни оброци 4 пати или повеќе. Продолжената практика за хранење со шише претставува загриженост заради можната контаминација од небезбедна вода и/или недостиг на хигиена при подготвувањето. Табелата NU.8Р покажува дека хранењето со шише е со висока преваленца кај ромската популација во Македонија. 68 проценти од ромските деца на возраст од 0-23 месеци се хранат со шише со цуцла. Во тој поглед не беше идентификувана разлика помеѓу девојчињата и момчињата. 34 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела NU.8R: хранење со шише со цуцла процент на деца на возраст од 0-23 месеци кои биле хранети со шише со цуцла во текот на претходниот ден, Ромски населби, 2011 Процент на деца на возраст од 0-23 месеци хранети со шише со цуцла1 Број на деца на возраст од 0-23 месеци Пол Mашки 68.1 95 Женски 67.9 83 Возраст 0-5 месеци (48.2) 36 6-11 месеци (74.9) 43 12-23 месеци 72.2 99 образование на мајката Нема (75.2) 39 Основно 63.4 119 Средно+ (*) 20 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 60% 66.6 124 Најбогати 40% 71.3 54 Вкупно 68.0 178 1 MICS индикатор 2.11 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 34 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 35 ниска родилна тежина Тежината при раѓањето е добар показател не само за здравствената состојба на мајката и нејзината исхранетост, туку и за шансите на новороденчето да преживее, за негов/нејзин раст, долгорочно здравје и психосоцијален развој. Ниската родилна тежина (помала од 2,500 грама) со себе носи низа на тешки здравствени ризици за децата. Бебињата кои недоволно биле хранети во матката со соочуваат со зголемен ризик од умирање во текот на првите месеци или години. Оние кои преживуваат имаат нарушена функција на имунитетот и зголемен ризик од заболувања; кај нив голема е веројатноста да останат неисхранети, со намалена мускулна сила, во текот на целиот нивни живот, голем број од нив страдаат од дијабетес или срцеви заболувања подоцна во животот. Децата кои се родени со помала тежина, исто така покажуваат понизок коефициент на интелигенција и имаат когнитивна попреченост, што влијае на нивните остварувања во училиштето и на нивните можности за вработување како возрасни лица. Ниската родилна тежина првенствено потекнува од лошото здравје и исхрана на мајката. Во индустријализираниот свет, пушењето цигари за време на бременоста е водечка причина за ниската родилна тежина. Тинејџерите кои раѓаат во време кога нивното тело сѐ уште не го завршило развојот, изложени се на ризик да родат бебиња под нормалната тежина. Процентот на родени деца со тежина под 2500 грама се проценува од две ставки во прашалникот: проценката на мајката за големината на детето при раѓањето (т.е., многу мало, помало од просекот, просечно, поголемо од просекот, многу големо) и од сеќавањето на мајката за тежината на детето или евидентираната тежина во здравствениот картон доколку детето било мерено за тежина при раѓањето16. 16 За детален опис на методологијата, види Boerma, J. T., Weinstein, K. I., Rutstein, S.O., and Sommerfelt, A. E. , 1996. Data on Birth Weight in Developing Countries: Can Surveys Help? Bulletin of the World Health Organization, 74(2), 209-16. табела NU.11: новороденчиња со ниска родилна тежина процент на деца родени во последните 2 години пред истражувањето, кои се проценети дека тежеле под 2500 грама при раѓањето и процент на живородени деца кои биле мерени за тежина при раѓањето, Македонија, 2011 Процент на живородени: Број на деца родени 2 години пред истражувањетоПод 2500 грама1 Мерено при раѓање2 регион Вардарски (4.3) (97.3) 16 Источен (6.2) (97.5) 25 Југозападен 4.0 98.6 39 Југоисточен (10.6) (100.0) 16 Пелагониски 8.2 98.7 42 Полошки 6.2 91.3 69 Североисточен (3.6) (95.2) 37 Скопски 4.6 97.3 118 област Урбана 5.0 98.4 178 Рурална 6.0 94.4 183 образование на мајката Основно или помалку 6.0 93.6 146 Средно 5.9 98.1 128 Високо 4.2 98.3 88 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 7.1 91.7 84 Втор 5.2 93.6 70 Среден 5.0 99.7 64 Четврт 3.8 98.7 75 Најбогат 6.2 99.2 68 Eтничка припадност на главата на домаќинството Македонско 5.7 99.0 171 Aлбанско 5.5 92.1 146 Друго 5.1 100.0 45 Вкупно 5.5 96.3 362 1 MICS индикатор 2.18 2 MICS индикатор 2.19 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. Севкупно, кај 96 проценти од раѓањата, децата биле мерени при раѓањето и околу 6 проценти од доенчињата се проценети дека тежеле помалку од 2500 грама при раѓањето (Табела NU.11). 36 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 ниска родилна тежина – Ромски населби 36 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Севкупно, 94 проценти од новороденчиња биле измерени при раѓањето, и приближно 11 проценти од новороденчињаta се проценува дека тежеле помалку од 2500 грама при раѓањето (Табела NU.11R). табела NU.11R: новороденчиња со ниска родилна тежина процент на деца родени последните 2 години пред истражувањето кои се проценети дека имаат тежина под 2500 грама при раѓањето и процент на живородени кои биле мерени при раѓањето, Ромски населби, 2011 Процент на живородени деца: Број деца родени во последните две години пред истражувањето Под 2500 грама1 Мерени при раѓање2 образование на мајката Нема (12.9) (97.9) 41 Основно 10.8 92.2 120 Средно+ (*) (*) 22 индекс на квинтил на богатство Најсиромашни 60% 10.8 93.7 129 Најбогати 40% 12.0 94.9 54 Вкупно 11.2 94.0 182 1 MICS индикатор 2.18 2 MICS индикатор 2.19 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи РОМСКИ НАСЕЛБИ 37 VI ЗдРавјето на детето имунизација Милениумската развојна цел (MDG) 4 се однесува на намалување на смртноста кај децата за две третини во периодот помеѓу 1990 и 2015. Имунизацијата има клучна улога за остварувањето на оваа цел. Со имунизацијата се зачувани животите на милиони деца во трите децении откако беше воведена Проширената програма за имунизација (EPI) во 1974. Ширум светот, сѐ уште има 27 милиони деца кои не се опфатени со рутинската имунизација и како резултат на тоа секоја година има повеќе од 2 милиони смртни случаи од болести кои може да се спречат преку вакцинација. Целта на Свет по мерка на децата е да се обезбеди целосна имунизација за децата под 1-годишна возраст до 90 проценти на национално ниво, со најмалку 80 проценти опфат во секоја околија или слична административна единица. Според упатствата на UNICEF и WHO, детето треба да прими BCG вакцина за да се заштити од туберкулоза, три дози на DPT за да се заштити од дифтерија, пертусис и тетанус, и три дози од вакцината полио (против детска парализа) и вакцина против морбили до возраст од 12 месеци. Распоредот за вакцинација (календар за имунизација) според Националната програма за имунизација на Македонија ги обезбедува сите горе наведени вакцини, како и три дози на вакцини против Хепатитис Б и против Haemophilus influ- enza тип B (HiB) и една доза за рубеола и морбили. Сите вакцини треба да се примат во текот на првата година од животот. Имајќи го предвид овој распоред за вакцинација, проценките за целосно опфатена имунизација во MICS за Македонија се базираат за децата на возраст од 18-29 месеци. календар за имунизација Возраст Заболување Вакцинација ревакцинација До 24 часа од раѓањето, 1 и 6 месеци Хепатитис B (3 дози) Вакцинација До 12 месеци туберкулоза (без тестирање) I доза Вакцинација 2, 3 и 5 месеци Haemophilus influenza тип B (Hib)(3 дози) Вакцинација 2, 3 и 5 месеци Дифтерија, пертусис и тетанус (3 дози) Вакцинација 2, 3 и 5 месеци Полио (3 дози - три типа на орална вакцина) Вакцинација 12 месеци Морбили, рубеола, заушки (1 доза) Вакцинација Информациите за опфатот со имунизација беа собрани за сите деца на возраст под 5 годишна возраст. Од сите мајки и негуватели беше побарано да ги обезбедат картоните за вакцинација. Доколку картонот за вакцинација на детето беше на располагање, анкетарите ги препишуваа информациите од картонот во прашалникот за MICS. Доколку картонот за вакцинација на детето не беше на располагање, анкетарот ја прашуваше мајката да се потсети дали детето ги има примено сите вакцини, и колкав број на дози биле примени за полио, DPT и Хепатитис Б. Покрај тоа, анкетарот ја проверуваше и медицинската евиденција за сите деца, која се чува во здравствените установи каде децата биле вакцинирани. Конечните проценки за опфатот со имунизација се базираат на информациите кои се добиени од картоните за вакцинација, кажувањето на мајката за тоа кои вакцини ги има примено детето и од медицинската евиденција во здравствените установи. 38 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела CH.1: имунизација во првата година од животот процент на деца на возраст од 18-29 месеци кои се вакцинирани против детските болести во било кое време пред истражувањето и пред првиот роденден (до 18-месечна возраст против морбили), Македонија, 2011 Вакцинирано во било кое време пред истражувањето според: Ва кц ин ир ан о до 1 2 ме се чн а во зр ас т (1 8- ме се чн а во зр ас т пр от ив м ор би ли ) Ка рт он з а ва кц ин ац иј а ил и ев ид ен ци ја на з др .ус та но ва Ка жу ва њ е на ма јка та Ед но о д дв ет е BCG1 95.9 1.8 97.6 97.0 Polio 1 96.2 1.8 97.9 97.9 2 96.2 1.8 97.9 97.2 32 94.9 1.8 96.7 92.5 DPT 1 96.2 1.8 97.9 97.9 2 96.2 1.8 97.9 97.9 33 94.3 .9 95.2 91.9 Морбили4 94.3 1.8 96.0 91.6 HepB При раѓање 96.1 1.8 97.8 97.4 1 92.1 4.8 96.9 96.5 2 90.7 4.8 95.5 90.6 HIB 1 97.0 .9 97.9 97.9 2 96.3 .9 97.2 96.8 3 94.4 .9 95.3 93.5 Сите вакцини 84.7 6.6 91.3 79.2 не вакцинирано .0 2.1 2.1 2.1 Број на деца на возраст од 18- 29 месеци 270 270 270 270 1 MICS индикатор 3.1; 2 MICS индикатор 3.2; 3 MICS индикатор 3.3 4 MICS индикатор 3.4; MDG Индикатор 4.3 Процентот на деца на возраст од 18 до 29 месеци, кои ги имаат примено секоја од конкретните вакцини според и картонот за вакцинација и/или сеќавањето на мајката е прикажан во Табела CH.1. Именителот за Табелата се состои од деца на возраст од 18-29 месеци, така што се бројат само децата кои се доволно стари за да ги примат сите вакцини. Во првите три колони од табелата, броителот ги вклучува сите деца кои биле вакцинирани во било кое време пред истражувањето според картонот за вакцинација или сеќавањето на мајката. Во последната колона, вклучени се само оние деца кои биле вакцинирани пред првиот роденден, како што се препорачува. За децата за кои нема картон за вакцинација, процентот на вакцини кои се примени пред првиот роденден се претпоставува дека е ист како за децата кои имаат картони за вакцинација. Графиконот СН.1 го прикажува процентот на деца кои ги примиле препорачаните вакцини до 12 месечна возраст (или до 18 месечна возраст за морбили). Приближно 97 проценти од децата примиле BCG вакцина до 12 месечна возраст - првата и втората доза на DPT им била дадена на 98 проценти од децата, но третата доза на DPT им била дадена само на 92 проценти. Исто така, 98 проценти од децата примиле Polio 1 до 12 месечна возраст, но опфатот со полио вакцината опаѓа до 92 проценти за третата доза. Опфатот со вакцина против морбили до 18 месечна возраст е понизок отколку за другите вакцини. Примарната причина е дека иако 96 проценти од децата ја примиле вакцината, само 92 проценти ја примиле до 18 месечна возраст. Исто така, постои мало опаѓање во однос на вакцинацијата за Хепатитис B од 97 проценти за првата и втората доза до 91 процент за третата доза, што покажува мала стапка на опаѓање од помалку од 6 проценти. Вакцинација за Hib до 12 месечна возраст била спроведена за приближно 98 проценти деца на возраст од 18-29 месеци за првата доза, 97 проценти за втората доза и 94 проценти за третата доза. Процентот на деца кои ги примиле сите препорачани вакцини до нивниот прв роденден е низок и изнесува само 79 проценти. графикон CH.1: процент на деца на возраст од 12-23 месеци кои ги примиле препорачаните вакцини до 12 месеци, Македонија, 2011 39 Табелата CH.2 ги покажува проценките за опфатот со вакцинација нај децата на возраст од 18-29 месеци според основните карактеристики. Бројките укажуваат на децата кои ги примиле вакцините во било кое време до денот на истражувањето, и се базираат на информациите како од картоните за вакцинација, така и од кажувањата на мајките/негувателите. Анкетарите ги виделе картоните за вакцинација само за 89 проценти од децата. табела CH.2: вакцинација според основни карактеристики процент на деца на возраст од 18-29 месеци кои моментално се вакцинирани против детски болести според картоните за вакцинација или евиденцијата на здравствените установи, Македонија, 2011   Процент на деца кои примиле:   Пр оц ен т н а ви де ни ка рт он и за в ак ц. Бр ој н а де ца н а во зр ас т од 1 8- 29 м ес ец и BCG Polio DPT М ор би ли HepB HIB Ни ту е дн а Си те   1 2 3 1 2 3 На раѓање 1 2 1 2 3 Пол Mашки 96.5 97.1 97.1 97.1 97.1 97.1 95.3 95.9 96.8 95.0 94.6 97.0 95.5 94.3 2.9 90.2 87.9 132 Женски 98.8 98.8 98.8 96.3 98.8 98.8 95.1 96.1 98.8 98.8 96.3 98.8 98.8 96.2 1.2 92.4 90.8 138 област Урбана 98.1 98.7 98.7 96.5 98.7 98.7 93.5 95.5 98.4 96.7 94.1 98.7 98.7 95.5 1.3 88.5 89.7 132 Рурална 97.2 97.2 97.2 96.8 97.2 97.2 96.8 96.6 97.2 97.2 96.8 97.2 95.7 95.0 2.8 94.0 89.0 138 образование на мајката Основно или помалку 94.8 94.8 94.8 94.8 94.8 94.8 94.8 94.8 94.5 94.5 94.5 94.8 92.9 92.3 5.2 91.9 87.2 107 Средно 100.0 100.0 100.0 99.2 100.0 100.0 99.2 96.4 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 99.2 .0 95.6 94.3 107 Високо 98.5 100.0 100.0 95.3 100.0 100.0 88.1 97.7 100.0 95.7 88.6 100.0 100.0 93.2 .0 81.9 84.2 55 индекс на богатство Најсиромашен 92.7 92.7 92.7 92.7 92.7 92.7 92.7 92.7 92.2 92.2 92.2 92.7 89.5 86.9 7.3 86.3 92.7 63 Втор 100.0 100.0 100.0 98.9 100.0 100.0 98.9 94.2 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 98.9 .0 94.2 100.0 59 Среден 98.0 98.0 98.0 96.2 98.0 98.0 96.2 96.2 98.0 98.0 98.0 98.0 98.0 98.0 2.0 96.2 98.0 49 Четврт (100.0) (100.0) (100.0) (98.9) (100.0) (100.0) (94.0) (98.1) (100.0) (95.1) (91.0) (100.0) (100.0) (96.8) (.0) (89.1) (90.1) 48 Најбогат 98.4 100.0 100.0 97.1 100.0 100.0 94.0 100.0 100.0 100.0 96.1 100.0 100.0 97.1 .0 91.4 100.0 51 Eтничка припадност на главата на д Македонско 98.1 98.7 98.7 96.4 98.7 98.7 96.4 97.1 98.7 98.7 96.1 98.7 98.7 96.0 1.3 93.8 91.9 131 Aлбанско 97.7 97.7 97.7 97.2 97.7 97.7 93.7 95.0 97.4 95.3 94.8 97.7 95.8 94.9 2.3 87.9 87.1 111 Друго (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (95.4) (93.2) (4.6) (93.2) (86.9) 28 Вкупно 97.6 97.9 97.9 96.7 97.9 97.9 95.2 96.0 97.8 96.9 95.5 97.9 97.2 95.3 2.1 91.3 89.4 270 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. 40 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 имунизација – Ромски населби Процентот на деца на возраст од 18 до 29 месеци, кои ги примиле секоја од наведените вакцини според изворот на информации (картон за вакцинација или сеќавањето на мајката) е прикажан во Табела CH.1R. Именителот за Табелата се состои од деца на возраст од 18-29 месеци, така што се бројат само децата кои се доволно стари за да ги примат сите вакцини. Во првите три колони од табелата, броителот ги вклучува сите деца кои биле вакцинирани во било кое време пред истражувањето според картонот за вакцинација или сеќавањето на мајката. Во последната колона, вклучени се само оние деца кои биле вакцинирани пред првиот роденден, како што се препорачува. За децата за кои нема картон за вакцинација, процентот на вакцини кои се примени пред првиот роденден се претпоставува дека е ист како за децата кои имаат картони за вакцинација. табела CH.1R: имунизација во првата година од животот процент на деца на возраст од 18-29 месеци кои се вакцинирани против детски болести во било кое време пред истражувањето и пред првиот роденден (до 18-месечна возраст против морбили), Ромски населби, 2011 Вакцинирани во било кое време пред истражувањето според: Вакцинација до 12-месечна возраст (18 месечна возраст за морбили) Картон за вакцинација или евиденција на здравствена установа Изјава на мајката Било кое од нив BCG1 98.2 .0 98.2 96.6 Polio 1 98.2 .0 98.2 95.2 2 94.4 .0 94.4 85.9 32 91.0 .0 91.0 80.2 DPT 1 98.2 .0 98.2 95.2 2 95.4 .0 95.4 85.9 33 90.9 .0 90.9 77.9 Морбили4 96.3 .0 96.3 88.9 Хепатитис В При раѓање 97.7 1.2 98.9 98.9 1 94.4 2.7 97.0 95.8 2 90.4 1.3 91.7 85.3 HIB 1 98.2 .0 98.2 96.0 2 95.4 .0 95.4 91.3 3 94.3 .0 94.3 90.3 Сите вакцини 83.6 5.6 89.2 63.1 не се вакцинирани .0 1.1 1.1 1.1 Број на деца на возраст од 18-29 месеци 86 86 86 86 1 MICS Индикатор 3.1; 2 MICS индикатор 3.2; 3 MICS индикатор 3.3 4 MICS индикатор 3.4; MDG индикатор 4.3 Графиконот СН.1R го прикажува процентот на деца кои ги примиле препорачаните вакцини до 12 месечна возраст (и до 18 месечна возраст за морбили). Приближно 97 проценти од децата во ромските населби примиле BCG вакцина до 12-месечна возраст- а првата доза на DPT била дадена на 95 проценти, но за втората и третата доза на DPT тоа опаѓа на 86 проценти и 78 проценти соодветно. Исто така, 95 проценти од ромските деца примиле Polio 1 до 12-месечна возраст и тоа опаѓа до 80 проценти за третата доза. 96 проценти од ромските деца примиле вакцина за морбили, а само 89 проценти ја примиле вакцината до 18-месечна возраст. Исто така, постои големо опаѓање кај вакцинацијата за Хепатитис B од 99 проценти за првата доза дадена на раѓање до 96 проценти за втората доза, и 85 проценти за третата доза, што претставува големо опаѓање од 14 проценти. Вакцината за Hib била дадена до возраст од 12 месеци на приближно 96 проценти од ромските деца на возраст од 18-29 месеци (прва доза), 91 проценти за втората доза и 90 проценти за третата доза. Процентот на ромски деца кои ги примиле сите препорачани вакцини до првиот роденден е низок, односно само 63 проценти. РОМСКИ НАСЕЛБИ 41 графикон CH.1R: процент на деца на возраст од 12-23 месеци кои ги примиле препорачаните вакцини до 12 месеци, Ромски населби, 2011 табела CH.2R: вакцинација според основни карактеристики процент на деца на возраст од 18-29 месеци кои моментално се вакцинирани против детски болести според картоните за вакцинација или евиденцијата на здравствените установи, Ромски населби, 2011   Процент на деца кои примиле: Си те Пр оц ен т с о ви де н ка рт он з а ва кц ин ац иј а ил и зд р. е ви де нц иј а Бр ој н а де ца н а во зр ас т о д 18 - 29 м ес ец и BC G Polio DPT М ор би ли HepB HIB Ни ед на   1 2 3 1 2 3 На раѓање 1 2 1 2 3 Пол Mашки (98.0) (98.0) (96.7) (96.7) (98.0) (96.7) (94.2) (97.0) (98.0) (98.0) (94.2) (98.0) (96.7) (96.7) (2.0) (93.3) (98.0) 45 Женски (98.4) (98.4) (91.8) (84.8) (98.4) (94.0) (87.3) (95.5) (100.0) (96.1) (89.1) (98.4) (93.9) (91.6) (.0) (84.8) (100.0) 42 Вкупно 98.2 98.2 94.4 91.0 98.2 95.4 90.9 96.3 98.9 97.0 91.7 98.2 95.4 94.3 1.1 89.2 98.9 86 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. Табелата CH.2R ги прикажува проценките за опфатот со вакцинација кај децата на возраст од 18-29 месеци според основните карактеристики. Бројките укажуваат на децата кои примиле вакцини во било кое време пред истражувањето, и се базираат на информациите добиени од картоните за вакцинација, кажувањата на мајките/негувателите и здравствената евиденција. Анкетарите виделе картони за вакцинација или евиденција на здравствените установи за 99 проценти од ромските деца (100 проценти за женските деца). Само 1 процент од ромските деца не биле вакцинирани со ниедна вакцина. 99 проценти примиле вакцина за Хепатитис B при раѓањето, додека пак 98 проценти биле вакцинирани со BCG, и првата доза за полио, DPT и HiB и 96 проценти со вакцината за морбили. Она што може да се забележи од Табела CH.2R е повисоката стапка на невакцинирани девојчиња, иако податоците се базираат на 25-49 непондерирани случаи. 42 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 преваленца на дијареја Дијарејата е втората водечка причина за смртност кај децата под 5-годишна возраст ширум светот. Повеќето смртни случаи од дијареја се должат на дехидрирање заради загуби на голема количина вода и електролити од телото во течната столица. Справувањето со дијареја – или преку орална рехидратација со соли (ORS) или препорачана домашна течност (RHF) – може да спречи многу од овие смртни случаи. Спречувањето на дехидратацијата и потхранетоста преку зголемено внесување на течности и континуирано хранење на детето се важни стратегии за справување со дијарејата. Целите на Свет по мерка на детето се да се намали за половина смртноста заради дијареја кај децата под 5-годишна возраст до 2010 споредено со 2000 и да се намали појавата на дијареја за 25 проценти. Милениумската развојна цел е да се намали стапката на смртност за две третини кај децата под 5-годишна возраст до 2015 во споредба со 1990. Во МICS , преваленцата на дијареја беше проценета преку прашување на мајките или негувателите дали нивното дете под 5-годишна возраст имало дијареја две седмици пред истражувањето. Севкупно, 6 проценти од децата под 5-годишна возраст имале дијареја две седмици пред истражувањето (Табела CH.4). Преваленцата на дијареја кај децата е скоро еднаква во руралните (7 проценти) и во урбаните области (6 проценти) што укажува на добри услови за вода и санитарен систем во руралните области. табела CH.4: преваленца на дијареја процент на деца на возраст од 0-59 месеци со дијареја во последните две седмици, Македонија, 2011 Имало дијареја во последните 2 седмици Број на деца на возраст од 0-59 месеци Пол Mашки 7.0 692 Женски 5.8 684 област Урбана 5.9 701 Рурална 6.9 675 Возраст 0-11 месеци 7.8 258 12-23 месеци 9.6 283 24-35 месеци 7.8 274 36-47 месеци 3.1 276 48-59 месеци 3.9 285 образование на мајката Основно или пониско 8.1 545 Средно 4.8 522 Високо 6.2 309 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 8.7 316 Втор 7.6 272 Среден 5.0 255 Четврт 6.3 261 Најбогат 4.1 272 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 5.1 708 Aлбанско 8.4 521 Друго 5.8 148 Вкупно 6.4 1376 преваленца на дијареја – Ромски населби Севкупно, 13 проценти од децата од ромските населби под 5-годишна возраст имале дијареја две седмици пред истражувањето (Табела CH.4R17). 17 Основните карактеристики не се прикажани заради малиот број на случаи во распределените категории. табела CH.4R: преваленца на дијареја процентвозраст of children возраст 0-59 months with diarrhoea in the last two weeks, Roma settlements, 2011 Имале дијареја во последните 2 седмици Број на деца на возраст од 0-59 месеци Пол Mашки 13.4 237 Женски 12.7 239 Вкупно 13.1 476 РОМСКИ НАСЕЛБИ 43 познавање на знаците на пневмонија Пневмонијата претставува водечка причина за смртност кај децата, а клучната интервенција за децата под 5-годишна возраст кај кои постои сомнение за пневмонија е употребата на антибиотици. Целта на Светот по мерка на децата е да се намалат смртните случаи кои се предизвикани од акутни респираторни инфекции за една третина. Прашањата кои се поврзуваат со познавањето на знаците на опасност од пневмонија се прикажани во Табелата CH.8. Познавањето на знаците на опасност од страна на мајките е важна одредница за барањето на стручна помош. Севкупно, само 6 проценти од жените знаат за двата знаци на опасност од пневмонија – брзо и тешко дишење. Најчесто идентификуваниот симптом кога детето се носи во здравствена установа е кога детето има грозница. 16 проценти од мајките го идентификувале брзото дишење и 21 проценти од мајките го идентификувале тешкото дишење како симптоми заради кои децата веднаш биле однесени во здравствена установа. Познавањата на мајките за знаците на опасност од пневмонија варираат по регион, образовно ниво, индекс на богатство и етничко потекло. табела CH.8: познавање на два знаци на опасност од пневмонија процент на мајки и негуватели на деца на возраст од 0-59 месеци според симптоми кои ќе предизвикаат веднаш да ги однесат децата во здравствена установа, и процент на мајки кои препознаваат брзо и тешко дишење како знаци веднаш да се бара стручна помош, Македонија, 2011 Процент на мајки/негуватели на деца на возраст од 0-59 месеци кои сметаат дека детето треба да биде однесено веднаш во здравствена установа, доколку детето: М ај ки /н ег ув ат ел и ко и ги п ре по зн ав аа т дв ат а зн ац и на о па сн ос т о д пн ев мо ни ја Бр ој н а ма јк и/ не гу ва те ли н а де ца на в оз ра ст о д 0- 59 ме се ци Не м ож е да пи е ил и да се д ои Ст ан ув а по бо лн о До би ва гр оз ни ца Им а бр зо ди ш ењ е Те ш ко д иш и Им а кр в во ст ол иц ат а М ал ку п ие те чн ос ти регион Вардарски 1.6 6.3 95.5 19.2 22.2 10.9 2.2 2.0 54 Источен 1.5 9.6 89.1 2.7 3.2 .7 8.2 .7 61 Југозападен 33.0 36.3 92.5 22.5 24.2 15.1 25.0 11.3 72 Југоисточен 6.5 19.2 98.7 11.8 13.2 5.2 .9 2.9 48 Пелагониски 13.9 30.9 96.3 8.9 10.7 1.7 2.0 .6 83 Полошки 16.4 32.8 88.4 23.0 26.0 12.2 17.5 9.7 140 Североисточен 36.9 30.1 93.3 30.6 41.1 8.3 11.2 7.4 77 Скопски 5.4 11.5 88.1 12.3 18.7 2.9 4.7 6.3 234 област Урбана 9.0 15.8 91.1 13.3 20.7 5.1 7.4 5.5 401 Рурална 18.5 28.0 91.3 19.7 20.5 8.4 11.1 6.4 368 образование на мајката Основно или помалку 16.0 27.8 88.9 22.5 23.2 6.4 10.5 7.1 285 Средно 9.0 17.9 94.1 13.9 19.3 4.9 8.9 4.8 292 Високо 17.0 18.1 90.4 11.0 18.6 9.9 7.6 5.8 192 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 21.3 27.6 88.9 21.9 24.0 10.8 9.7 9.9 165 Втор 13.2 23.5 90.9 23.6 18.0 7.1 11.2 7.6 150 Среден 14.8 25.6 90.4 15.6 22.2 4.7 10.8 5.6 136 Четврт 11.8 21.5 92.2 16.2 21.0 3.2 7.8 5.6 155 Најбогат 6.6 10.7 93.6 4.8 17.8 7.2 6.7 1.0 163 Eтничка припадност на главата на домаќинството Македонско 7.3 13.7 93.2 10.2 16.5 4.3 6.5 3.0 408 Aлбанско 24.0 34.7 88.3 25.8 27.3 9.6 13.3 10.1 285 Друго 7.8 15.5 91.9 14.1 17.2 8.7 7.7 6.1 75 Вкупно 13.6 21.6 91.2 16.4 20.6 6.7 9.2 5.9 768 44 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 проценти од ромските мајки идентификувале брзо дишење и 19 проценти од мајките идентификувале тешко дишење како симптоми заради кои детето веднаш треба да биде однесено во здравствена установа. 20 проценти од ромските мајки го носат своето дете во здравствена установа кога ќе стане поболно, додека пак 19 проценти кога не може да пие течности или да се дои. Познавањето на мајките на знаците на опасност од пневмонија е поголемо кај мајките од најбогатите домаќинства во споредба со сите останати квинтили на богатство. quintiles. табела CH.8R: познавање на двата знаци на опасност од пневмонија процент на мајки и негуватели на деца на возраст од 0-59 месеци според симптоми кои предизвикуваат детето веднаш да биде однесено во здравствена установа, и процент на мајки кои препознаваат брзо и тешко дишење како знаци да се бара стручна помош веднаш, Ромски населби, 2011 Процент на мајки/негуватели на деца на возраст од 0-59 месеци кои сметаат дека детето веднаш треба да биде однесено на лекар доколку детето: М ај ки /н ег ув ат ел и ко и ги пр еп оз на ва ат д ва та з на ци на о па сн ос т о д пн ев мо ни ја Бр ој н а ма јк и/ не гу ва те ли на д ец а на в оз ра ст о д 0- 59 ме се ци Не м ож е да п ие и ли да се д ои Ст ан ув а по бо лн о До би ва гр оз ни ца Бр зо д иш е Те ш ко д иш е Им а кр в во ст ол иц ат а М ал ку п ие те чн ос ти образование на мајката Нема 30.5 31.5 93.7 18.6 23.1 3.2 1.8 4.1 73 Основно 16.2 15.4 92.8 10.1 17.9 2.9 3.6 2.0 259 Средно+ (12.4) (26.4) (89.6) (9.3) (16.9) (6.2) (13.9) (9.3) 43 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 20.3 28.4 95.8 9.5 17.3 2.2 1.8 .0 89 Втор 31.5 14.4 95.4 9.0 17.9 .8 3.6 3.7 77 Среден 11.7 17.4 91.3 10.5 16.2 8.9 1.1 1.1 77 Четврт 13.9 14.2 92.8 13.7 19.4 2.9 8.7 2.1 68 Најбогат 13.4 23.1 86.1 17.2 24.5 1.7 8.5 10.8 64 Вкупно 18.5 19.8 92.6 11.6 18.8 3.3 4.4 3.2 375 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. 44 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 познавање на знаците на пневмонија – Ромски населби Прашањата кои се поврзани со познавањето на знаците на опасност од пневмонија се претставени во Табела CH.8R. Познавањето на мајките на знаците на опасност е важна одредница за барањето на стручна помош. Севкупно, само 3.2 проценти од жените од ромските населби знаат за двата опасни знаци на пневмонија – брзо и тешко дишење. Најчесто идентификуваниот синдром за детето да биде однесено на лекар е грозница (93 проценти). 12 РОМСКИ НАСЕЛБИ 45 користење на цврсти горива Повеќе од 3 милиони луѓе ширум светот користат цврсти горива за задоволување на своите основни енергетски потреби, вклучително и за готвење и загревање. Цврстите горива вклучуваат горива од биомаса како што се дрво, ќумур, земјоделски отпад, животински измет, грмушки и слама, и јаглен. Готвењето и загревањето на цврсти горива води кон создавање на високи концентрации на чад внатре во домот, што претставува сложена мешавина од загадувачи кои се штетни по здравјето. Главниот проблем околу употребата на цврсти горива е нивното нецелосното согорување, што создава токсични елементи вклучително и CO, полиароматични јагленоводороди, SO 2 , и други токсични елементи. Користењето на цврсти горива го зголемува ризикот од акутни респираторни заболувања, пневмонија, хронична опструктивна болест на белите дробови, канцер, астма, катаракт и евентуално туберкулоза, и може да придонесе за ниска родилна тежина на бебињата кај бремени жени кои биле изложени на чад. Примарен индикатор за следење на користењето на цврсти горива е процентот на популацијата која користи цврсти горива како примарен извор на домашна енергија за готвење, како што е прикажано на Табелата СН.9. табела CH.9: користење на цврсти горива процент на членови на домаќинства според тип на гориво за готвење кое се користи во домаќинството, и процент на членови на домаќинства кои живеат во домаќинства кои користат цврсти горива за готвење, Македонија, 2011 Процент на членови на домаќинство кои користат: Ел ек тр ич на ен ер ги ја На ф та Би ог ас Цврсти горива Др уг и го ри ва Не до ст ас ув а Не се го тв и хр ан а во до ма ќи нс тв от о Вк уп но Цв рс ти го ри ва за го тв ењ е1 Бр ој н а чл ен ов и на д ом аќ ин ст во Др ве н ја гл ен (ќ ум ур ) Др во Сл ам а, гр му ш ки , тр ев а регион Вардарски 61.0 16.5 .0 .0 22.2 .2 .0 .0 .0 100.0 22.5 1064 Источен 30.2 16.1 .0 .0 53.0 .6 .0 .0 .1 100.0 53.6 1235 Југозападен 38.6 5.3 .0 .0 56.1 .1 .0 .0 .0 100.0 56.1 1337 Југоисточен 61.1 8.9 .0 .0 29.9 .0 .0 .0 .1 100.0 29.9 1293 Пелагониски 55.3 10.2 .2 .0 33.9 .0 .4 .0 .0 100.0 33.9 1957 Полошки 37.8 7.2 .0 .3 54.5 .0 .0 .2 .0 100.0 54.8 2059 Североисточен 61.5 3.1 .0 .1 35.2 .0 .0 .0 .0 100.0 35.3 1466 Скопски 76.8 9.1 .0 .0 13.9 .1 .0 .0 .1 100.0 14.0 4353 област Урбана 75.6 11.4 .0 .0 12.8 .1 .1 .0 .0 100.0 12.9 8202 Рурална 34.0 6.4 .1 .1 59.2 .1 .0 .1 .1 100.0 59.4 6562 образование на главата на домаќинството Основно или помалку 39.5 5.4 .1 .1 54.6 .2 .0 .1 .0 100.0 55.0 6047 Средно 66.9 11.8 .0 .0 21.1 .0 .1 .0 .1 100.0 21.1 6143 Високо 75.4 11.8 .0 .0 12.8 .0 .0 .0 .0 100.0 12.8 2569 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 14.8 2.0 .0 .0 82.9 .1 .2 .0 .0 100.0 83.0 2955 Втор 42.3 6.2 .0 .2 50.7 .4 .0 .0 .2 100.0 51.3 2950 Среден 63.9 9.6 .0 .1 26.1 .0 .0 .3 .0 100.0 26.2 2953 Четврт 76.9 16.2 .1 .0 6.8 .0 .0 .0 .0 100.0 6.8 2950 Најбогат 87.6 11.8 .0 .0 .6 .0 .0 .0 .0 100.0 .6 2955 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 65.0 12.1 .0 .0 22.7 .0 .1 .0 .1 100.0 22.7 9537 Aлбанско 39.1 2.7 .0 .2 57.7 .1 .0 .1 .0 100.0 58.0 4040 Друго 54.5 7.6 .0 .0 37.3 .6 .0 .0 .0 100.0 37.9 1182 Вкупно 57.1 9.2 .0 .0 33.4 .1 .1 .0 .0 100.0 33.6 14764 1 MICS индикатор 3.11 46 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Севкупно, повеќе од една третина (34 проценти) од сите домаќинства во Македонија користат цврсти горива за готвење. Употребата на цврсти горива е многу ниска во урбаните области (13 проценти), но многу висока во руралните области, каде повеќе од половина од домаќинствата (59 проценти) користат цврсти горива. Разликите во однос на богатството на домаќинството и образовното ниво на главата на домаќинството се исто така значајни. Наодите покажуваат дека користењето на цврсти горива е многу невообичаено за домаќинствата во Скопскиот регион и кај најбогатите домаќинства. Табелата, исто така јасно покажува дека севкупниот процент е висок заради високото ниво на користење дрво за готвење. Користењето на цврсти горива според местото на готвење е прикажано во Табела CH.10. Присуството и степенот до кој има внатрешно загадување зависи од практиките за готвење, како и од типот на гориво кое се користи. Во повеќето домаќинства, цврстите горива се користат за готвење во посебна просторија како кујна (77 проценти). Кај 13 проценти од домаќинствата цврстите горива се користат на друго место во куќата, 7 проценти во посебна зграда и 3 проценти надвор. Распределбата е слична ширум земјата и покрај тоа што постојат разлики во однос на регионот, областа на живеење и индексот на богатство на домаќинствата, како и образованието и етничкото потекло на главата на домаќинството. табела CH.10: користење на цврсти горива според местото на готвење процент на членови на домаќинства кои користат цврсти горива според местото на готвење, Македонија, 2011 Место на готвење: Во п ос еб на пр ос то ри ја ка ко к ујн а На д ру го ме ст о во ку ќа та Во п ос еб на зг ра да На дв ор На д ру го ме ст о Не до ст ас ув а Вк уп но Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв о ко и ко ри ст ат цв рс ти го ри ва за го тв ењ е регион Вардарски 48.4 9.3 26.1 14.5 .0 1.7 100.0 239 Источен 60.5 31.7 4.7 3.1 .0 .0 100.0 662 Југозападен 93.9 2.9 .9 2.2 .0 .1 100.0 750 Југоисточен 77.3 5.4 13.1 3.6 .6 .0 100.0 386 Пелагониски 83.5 6.1 7.3 3.1 .0 .0 100.0 664 Полошки 71.6 16.8 7.8 2.9 .0 .8 100.0 1128 Североисточен 88.8 10.3 .0 .9 .0 .0 100.0 518 Скопски 79.5 11.0 5.9 3.4 .0 .2 100.0 610 област Урбана 85.2 10.9 2.7 1.1 .0 .0 100.0 1058 Рурална 75.0 13.1 7.5 3.9 .1 .4 100.0 3900 образование на главата на домаќинството Основно или помалку 73.6 15.3 6.8 3.8 .1 .4 100.0 3325 Средно 82.5 8.0 6.6 2.7 .0 .1 100.0 1298 Високо 91.9 4.2 3.0 1.0 .0 .0 100.0 330 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 67.4 18.5 8.1 5.5 .1 .5 100.0 2454 Втор 84.8 7.3 6.0 1.7 .0 .2 100.0 1512 Среден 90.6 6.7 2.0 .7 .0 .0 100.0 773 Четврт 86.4 4.5 9.1 .0 .0 .0 100.0 201 Најбогат (*) (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 17 Eтничка припадност на главата на домаќинството Македонско 73.4 14.9 8.6 3.0 .0 .2 100.0 2167 Aлбанско 81.1 11.5 4.9 2.0 .0 .5 100.0 2342 Друго 75.1 7.3 4.9 12.3 .5 .0 100.0 448 Вкупно 77.2 12.6 6.5 3.3 .0 .3 100.0 4957 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 47 користење на цврсти горива – Ромски населби табела CH.9R: користење на цврсти горива процент на распределба на членови на домаќинство според типот на гориво за готвење кој се користи во домаќинството, и процент на членови на домаќинство каде се користат цврсти горива за готвење, Ромски населби, 2011 Процент на членови на домаќинството кои користат цврст горива во домаќинството: Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв о Ел ек тр ич на е не рг иј а На ф та Би ог ас Цврсти горива Др уг и го ри ва Не до ст ас ув а Не се го тв и во до ма ќи нс тв от о Вк уп но Цв рс ти го ри ва з а го тв ењ е1 Др ве н ја гл ен (ќ ум ур ) Др во Сл ам а, гр му ш ки , тр ев а образование на главата на домаќинството Нема 63.1 .0 .0 .0 34.6 2.1 .0 .0 .2 100.0 36.7 593 Основно 61.9 1.8 .0 .0 36.3 .0 .0 .0 .0 100.0 36.3 2887 Средно+ 79.4 3.4 .0 .0 17.2 .0 .0 .0 .0 100.0 17.2 749 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 41.8 .1 .0 .0 56.6 1.5 .0 .0 .1 100.0 58.0 845 Втор 58.4 1.0 .0 .0 40.6 .0 .0 .0 .0 100.0 40.6 842 Среден 63.1 1.7 .0 .0 35.2 .0 .0 .0 .0 100.0 35.2 848 Четврт 74.4 1.1 .0 .0 24.5 .0 .0 .0 .0 100.0 24.5 845 Најбогат 88.2 5.1 .0 .0 6.7 .0 .0 .0 .0 100.0 6.7 848 Вкупно 65.2 1.8 .0 .0 32.7 .3 .0 .0 .0 100.0 33.0 4229 1 MICS индикатор 3.11 Севкупно, една третина (33 проценти) од сите домаќинства во ромските населби во Македонија користат цврсти горива за готвење. Употребата на цврсти горива е најмала во најбогатите домаќинства (7 проценти), но особено голема во најсиромашните домаќинства, каде повеќе од половина од домаќинствата (58 проценти) користат цврсти горива. Разликите во однос на образовното ниво на главата на домаќинството се исто така значајни, така што има помала употреба на цврсти горива во домаќинствата каде главата на домаќинството има повисоко образовно ниво. Табелата, исто така јасно покажува дека севкупниот процент е висок заради високиот степен на употреба на дрво за готвење (33 проценти). Користењето на цврсти горива само по себе е слаба замена за загадувањето на воздухот во просторијата, бидејќи концентрацијата на загадувачи е различна кога истото гориво се гори во поинакви печки или огништа. Употребата на затворени шпорети со оџаци го намалува загадувањето во просторијата, додека пак отворените шпорети или оган без оџак или поклопци значи дека нема заштита од штетните ефекти на цврстите горива. Користењето на цврсти горива според местото на готвење е прикажано во Табела CH.10R. Во повеќето ромски домаќинства, цврстите горива се користат за готвење во посебна просторија како кујна (75 проценти). Кај 11 проценти од домаќинствата цврстите горива се користат на друго место во куќата, 4 проценти во посебна зграда и 9 проценти надвор. Оваа распределба е слична ширум целата земја, покрај разликите во однос на индексот на богатство на домаќинството, како и во однос на образовното ниво на главата на домаќинството. 47 РОМСКИ НАСЕЛБИ 48 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела CH.10R: користење на цврсти горива според местото за готвење процент на членови на домаќинства кои користат цврсти горива за готвење во домаќинството, Ромски населби, 2011 Место за готвење: Бр ој н а чл ен ов и на д ом аќ ин ст во во ко ри ст ат ц вр ст и го ри ва за го тв ењ е Во п ос еб на пр ос то ри ја ко ја се ко ри ст и ка ко ку јн а На д ру го м ес то во к уќ ат а Во п ос еб на зг ра да На дв ор На д ру го м ес то Не до ст ас ув а Вк уп но образование на главата на домаќинството Нема 72.7 9.0 8.3 8.3 1.7 .0 100.0 218 Основно 74.0 11.9 3.8 9.7 .0 .5 100.0 1048 Средно+ 87.4 6.2 .0 .4 6.0 .0 100.0 129 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 58.7 13.7 9.1 16.1 2.3 .0 100.0 491 Втор 83.3 4.1 2.6 10.1 .0 .0 100.0 342 Среден 88.8 8.9 .0 2.3 .0 .0 100.0 299 Четврт 83.1 11.9 2.2 .0 .0 2.7 100.0 207 Најбогат 65.8 34.2 .0 .0 .0 .0 100.0 57 Вкупно 75.1 10.9 4.2 8.6 .8 .4 100.0 1395 48 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 49 деца со попреченост Една од целите на Свет по мерка на децата е да се заштитат децата од злоупотреба, експлоатација и насилство, вклучително и елиминација на дискриминацијата врз децата со попреченост. Во Македонија, постои Национална превентивна програма за здравјето на мајките и децата и програма за прегледи на децата од училиштата, вклучително и медицински прегледи. Проценката на попреченоста беше направен во две фази. Во првата фаза се користеше стандардниот MICS модел, со тоа што мајките или негувателите на сите деца на возраст од 2 до 9 години беа запрашани да го проценат бројот на попречености/нарушувања, како што се нарушен вид, нарушен слух, тешкотии во говорот. Овој пристап се потпира на концептот на функционална попреченост, кој е развиен од WHO и има за цел да се развијат импликациите на било кои нарушувања или попреченост кај развојот на децата (на пр: здравјето, исхраната, образованието, итн.). Резултатите од оваа фаза беа искористени за да се селектираат децата кои ќе бидат вклучени во втората фаза. Сите деца кои беа проценети како позитивни (дека имаат најмалку едно нарушување) во првата фаза беа вклучени, како и дополнителни 10 проценти од децата чии мајки или негуватели не пријавија нарушувања, а беа избрани по случаен избор за истражувањето. Втората фаза од проценката се одвиваше во текот на октомври-ноември 2011. Во септември 2011, единаесет тимови беа обучени како да ја направат медицинската проценка. Секој тим беше составен од четири члена: педијатар, офталмолог, оториноларинголог и психолог. Прибирањето на податоците беше организирано во детските градинки. Во детските градинки постои релаксирана и пријателска атмосфера, каде детето може да се прегледа и набљудува со помалку стрес и со подобри реакции од децата и родителите. Здравствените установи може да предизвикаат негативни реакции кај децата, додека пак дневните центри може да го зголемат отпорот кај родителите кои се колебливи да ги донесат децата во ваков тип на установи (во Македонија, дневните центри се наменети за деца со пречки во развојот) Сите родители беа контактирани пред да се започнат прегледите и беа информирани за процедурата, датумот, итн. Во целина, стапката на одзив беше 80 проценти (85 проценти за деца со попреченост и 74 проценти за децата кои немаат попреченост). Прегледите беа закажани да се направат за време на викендите. Полесно беше да се убедат родителите да го донесат детето за време на викенд бидејќи тогаш не работат, и генерално имаат повеќе време да учествуваат во процесот. Покрај тоа, детските градинки се достапни за време на викенд, што не е случај во текот на работните денови. Следните алатки за прибирање на податоци беа користени за прегледите: 1. Формулар за медицинска проценка– се користи за да се приберат податоци за здравствената состојба на детето и присуство на физичка попреченост; 2. Тест за психолошки развој – за проценка на менталната состојба/попреченост; 3. Проценка на спиењето – за прибирање на податоци за проблеми со спиењето; 4. M-Chat – се користи за да се провери присуство на аутизам; 5. ADHD Скала за проценка – се користи за да се провери присуство на хиперкинетичко пореметување (хиперактивност). Формуларот за медицинска проценка и тестот за психолошки развој беа применети на сите деца; останатите инструменти беа применети само на децата кај кои имаше укажувања дека можно е присуство на одредена состојба. Во времето кога се објавуваше овој извештај, анализата на податоците кои беа собрани во текот на втората фаза сѐ уште беше во тек. Од таа причина, резултатите ќе бидат претставени во посебен извештај за попреченоста кај децата. 50 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 VII вода и санитаРен систеМ Безбедната вода за пиење е основниот предуслов за добро здравје. Небезбедната вода за пиење може да биде значителен носител на болести и може да биде загадена со хемиски, физички или радиолошки загадувачи кои имаат штетно влијание по здравјето на луѓето. Покрај нејзината поврзаност со болести, пристапот до вода за пиење може да биде особено важен за жените и децата особено во руралните области, кои имаат примарна одговорност да донесат вода и тоа честопати на огромна оддалеченост. Милениумската цел (7, C) е во периодот помеѓу 1990 и 2015, да се намали за половина процентот на луѓе кои немаат постојан пристап до безбедна вода за пиење и основни санитарни услови. Светот по мерка на децата повикува на намалување на процентот на домаќинства кои немаат пристап до хигиенски санитарни услови и достапна и безбедна вода за пиење најмалку за една третина. Листата на индикатори кои се користат во истражувањето MICS е следната: Вода „ Користење на подобрени извори на вода за пиење „ Примена на адекватен метод за прочистување на водата „ Потребно време за да се стаса до изворот на вода „ Лице кое носи вода за пиење Санитарен систем „ Користење на подобрен санитарен систем „ Исфрлање на детскиот измет во санитарниот систем За повеќе детали за вода и санитарен систем и пристап до некои референтни документи, посетете на веб страната на UNICEF за информации за децата. Користење на подобрени извори на вода за пиење Распределбата на популацијата според главниот извор на вода за пиење е прикажана во Табелата WS.1 и Графикон WS.1. Популацијата која употребува подобрени извори на вода за пиење е популацијата која користи некои од следните видови на снабдување со вода: вода од пумпи (во домот, дворот или на плацот, од соседот, јавна чешма/хидрант), бунар/дупнатина, заштитен бунар, заштитен извор и со собирање на дождовница. Флашираната вода се смета за подобрен извор на вода за пиење само доколку домаќинството употребува подобрен извор на вода за други намени, како на пример за миење на рацете или за готвење. 51 табела WS.1: користење на подобрени извори на вода процент на популацијата во домаќинствата според главниот извор на вода за пиење и процент на популација во домаќинствата кои користат подобрени извори на вода за пиење, Македонија, 2011 Главен извор на вода за пиење Вк уп но Пр оц ен т к ои ко ри ст ат п од об ре ни и зв ор и на в од а за п ие њ е1 Бр ој н а чл ен ов и на д ом аќ ин ст ва Подобрени извори Неподобрени извори Вода од пумпи Бу на р/ ду пн ат ин а За ш ти те н бу на р За ш ти те н из во р Ф ла ш ир ан а во да Не за ш ти те н бу на р Не за ш ти те н из во р Во д ом от Во д во ро т / ме ст от о Ка ј с ос ед от Ја вн а че ш ма /х ид ра нт регион Вардарски 76.1 .9 .0 2.4 .8 8.3 5.1 6.4 .0 .0 100.0 100.0 1064 Источен 89.6 .5 .1 .0 .2 1.7 4.9 2.6 .3 .0 100.0 99.7 1235 Југозападен 94.1 .1 .1 .4 .0 2.3 1.2 1.4 .0 .2 100.0 99.8 1337 Југоисточен 86.0 3.6 .0 .0 4.6 .4 .0 3.0 1.4 1.0 100.0 97.6 1293 Пелагониски 85.8 .4 .0 .0 2.2 1.1 3.9 6.6 .0 .0 100.0 100.0 1957 Полошки 94.0 .0 .0 .1 1.6 1.0 1.5 1.5 .0 .3 100.0 99.7 2059 Североисточен 70.1 .0 .0 4.1 3.0 14.6 4.5 2.6 .0 1.0 100.0 99.0 1466 Скопски 87.7 1.5 .3 .2 .0 1.0 2.7 6.4 .1 .1 100.0 99.8 4353 област Урбана 91.3 .1 .0 .3 .1 .5 .9 6.6 .0 .0 100.0 100.0 8202 Рурална 80.1 1.9 .2 1.1 2.7 6.1 5.3 1.4 .4 .6 100.0 99.0 6562 образование на главата на домаќинството Основно или помалку 84.1 1.6 .3 .8 2.2 3.9 4.9 1.3 .3 .6 100.0 99.1 6047 Средно 88.3 .6 .0 .6 .9 2.9 1.9 4.7 .1 .1 100.0 99.9 6143 Високо 87.0 .1 .0 .6 .1 1.3 .4 10.4 .0 .1 100.0 99.9 2569 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 72.0 3.9 .5 2.5 3.0 7.7 8.7 .3 .7 .7 100.0 98.6 2955 Втор 87.3 .7 .1 .2 2.4 4.8 2.7 .9 .2 .7 100.0 99.2 2950 Среден 93.4 .0 .0 .3 .9 1.0 1.9 2.3 .0 .0 100.0 100.0 2953 Четврт 93.4 .0 .0 .1 .1 1.0 .7 4.7 .0 .0 100.0 100.0 2950 Најбогат 85.6 .0 .0 .2 .0 .5 .3 13.4 .0 .0 100.0 100.0 2955 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 86.9 .8 .0 .8 1.5 2.0 2.3 5.3 .2 .2 100.0 99.6 9537 Aлбанско 86.5 1.1 .4 .4 .8 5.3 3.8 1.1 .1 .6 100.0 99.3 4040 Друго 81.1 1.2 .1 .6 1.8 3.6 4.2 7.2 .2 .0 100.0 99.8 1182 Вкупно 86.3 .9 .1 .7 1.3 3.0 2.9 4.3 .2 .3 100.0 99.6 14764 1 MICS индикатор 4.1; MDG индикатор 7.8 Севкупно, 99.6 проценти од популацијата употребуваат подобрени извори на вода за пиење – 100 проценти во урбаните области и 99 проценти во руралните области. 52 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Табелата WS.1 покажува дека изворот на вода за пиење за популацијата варира од регион до регион. Во југозападниот и полошкиот регион, 94 проценти од популацијата користат вода за пиење од пумпи за вода во нивниот дом. Спротивно на тоа, само околу 76 проценти од оние кои живеат во Вардарскиот регион и 70 проценти од оние кои живеат во североисточниот регион имаат вода од пумпи во домовите. Во Вардарскиот и североисточниот регион, втор по големина најзначаен извор на вода за пиење се заштитените бунари, додека пак во пелагонискиот и Скопскиот регион тоа е флашираната вода. Примената на прочистување на водата во домаќинството е прикажана во Табела WS.2. Од домаќинствата беше побарано да ги кажат начините на кои тие ја прочистуваат водата во домот за да биде побезбедна за пиење. Вриење на водата, додавање на хлор или белило, користење на филтер за вода и соларна дезинфекција се сметаат за соодветни начини за прочистување на водата за пиење. 2 проценти од членовите на домаќинствата кои користат неподобрени извори на вода користат соодветни методи за прочистување на водата (соодветната колона не е прикажана на табелата заради малиот број на непондерирани случаи според основните карактеристики). табела WS.2: прочистување на водата во домаќинствата процент на популацијата во домаќинствата според методот за прочистување на водата кој се користи во домаќинството, Македонија, 2011 Метод на прочистување на водата кој се користи во домаќинството Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв о Ни ед ен Зо вр ив ањ е на во да та До да ва њ е на хл ор /б ел ил о Пр оц ед ув ањ е ни з пл ат но Ко ри ст ењ е на ф ил те р за в од а Со ла рн а де зи нф ек ци ја Да се о ст ав и да от ст ои Др уг о регион Вардарски 98.0 .5 .2 .2 1.2 .0 .1 .0 1064 Источен 95.6 2.5 .0 .0 1.3 .0 .1 .6 1235 Југозападен 92.2 5.3 .3 .0 1.7 .0 .3 .0 1337 Југоисточен 95.1 3.9 .0 .8 .5 .0 .2 .2 1293 Пелагониски 93.0 5.6 .0 .5 1.2 .0 .2 .5 1957 Полошки 92.2 4.2 .0 2.6 2.0 .0 .2 .1 2059 Североисточен 97.5 2.5 .0 .1 .3 .0 .0 .0 1466 Скопски 94.8 1.6 .0 .3 2.8 .0 .4 .8 4353 област Урбана 94.8 2.3 .0 .0 2.4 .0 .0 .4 8202 Рурална 94.2 4.1 .1 1.4 .8 .0 .4 .3 6562 образование на главата на домаќинството Основно или помалку 95.9 2.9 .0 1.1 .5 .0 .3 .3 6047 Средно 93.8 3.5 .1 .4 2.2 .0 .1 .4 6143 Високо 93.0 2.8 .0 .1 3.4 .0 .4 .7 2569 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 95.4 3.6 .2 1.5 .2 .0 .5 .4 2955 Втор 94.2 4.5 .0 1.1 .6 .0 .1 .0 2950 Среден 95.8 3.0 .0 .5 .7 .0 .2 .2 2953 Четврт 95.0 2.7 .0 .1 2.2 .0 .2 .3 2950 Најбогат 92.2 1.8 .0 .0 4.7 .0 .0 1.0 2955 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 94.5 3.0 .0 .2 2.2 .0 .1 .4 9537 Aлбанско 95.0 2.8 .0 1.5 .7 .0 .5 .4 4040 Друго 93.1 5.3 .3 .7 1.2 .0 .3 .4 1182 Вкупно 94.5 3.1 .0 .6 1.7 .0 .2 .4 14764 53 Времето кое е потребно за да се донесе вода е претставено во WS.3, а лицата кои обично ја носат водата се претставени во Табела WS.4. Забележете дека резултатите се однесуваат на едно одење од домот до изворот на вода за пиење. Информациите за тоа колку пати се оди до изворот на вода секој ден, не беа собрани. Табелата WS.3 покажува дека за 97 проценти од домаќинствата, изворот на вода за пиење е во домот. За 1.6 проценти од сите домаќинства, потребни се помалку од 30 минути за да се стигне до изворот со вода и да се донесе водата, додека пак 0.5 проценти од домаќинствата трошат по 30 минути или повеќе за таа цел. Еден забележителен наод е дека висок процент на домаќинства трошат по 30 минути или повеќе за да стигнат до изворот на вода во Вардарскиот регион (3 проценти). табела WS.3: потребно време да се да се стигне до изворот на вода за пиење процентуална распределеност на популацијата во домаќинствата според времето кое е потребно за да се стигне до изворот на вода за пиење, да се наполни вода и да се вратат дома, за корисници на подобрени и неподобрени извори на вода за пиење, Македонија, 2011 Време потребно за да се стигне до изворот на вода Вк уп но Корисници на подобрени извори на вода за пиење Корисници на неподобрени извори на вода за пиење Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв а Во да в о до мо т По ма лк у о д 30 ми ну ти 30 м ин ут и ил и по ве ќе Не до ст ас ув а/ не зн ае Во да в о до мо т По ма лк у о д 30 ми ну ти 30 м ин ут и ил и по ве ќе регион Вардарски 89.9 7.3 2.6 .3 .0 .0 .0 100.0 1064 Источен 98.4 .5 .3 .4 .0 .3 .0 100.0 1235 Југозападен 98.0 1.5 .0 .3 .0 .2 .0 100.0 1337 Југоисточен 97.0 .4 .0 .1 .0 2.4 .0 100.0 1293 Пелагониски 95.8 2.0 1.4 .8 .0 .0 .0 100.0 1957 Полошки 99.4 .0 .3 .1 .3 .0 .0 100.0 2059 Североисточен 93.8 4.2 .2 .8 .0 .0 1.0 100.0 1466 Скопски 99.1 .5 .0 .2 .1 .1 .0 100.0 4353 област Урбана 98.5 .9 .4 .3 .0 .0 .0 100.0 8202 Рурална 95.5 2.5 .6 .4 .1 .7 .2 100.0 6562 образование на главата на домаќинството Основно или помалку 96.0 2.0 .7 .4 .1 .5 .2 100.0 6047 Средно 97.7 1.3 .5 .4 .0 .1 .0 100.0 6143 Високо 98.6 1.2 .0 .1 .0 .1 .0 100.0 2569 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 93.3 3.3 1.2 .9 .3 .6 .5 100.0 2955 Втор 96.5 1.7 .5 .5 .0 .8 .0 100.0 2950 Среден 97.9 1.5 .3 .2 .0 .0 .0 100.0 2953 Четврт 98.8 .8 .3 .1 .0 .0 .0 100.0 2950 Најбогат 99.3 .6 .1 .1 .0 .0 .0 100.0 2955 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 97.1 1.5 .6 .4 .0 .4 .0 100.0 9537 Aлбанско 98.0 .8 .3 .3 .2 .1 .3 100.0 4040 Друго 94.5 4.8 .4 .0 .0 .2 .0 100.0 1182 Вкупно 97.2 1.6 .5 .3 .1 .3 .1 100.0 14764 54 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Табелата WS.4 покажува дека кај најголемиот број домаќинства (56 проценти), возрасен маж е обично оној кој ја носи водата, кога изворот на вода за пиење не е во домот. Возрасни жени носат вода во 41 проценти од домаќинствата, додека пак во останатите домаќинства водата ја носат машки деца под 15-годишна возраст (2 проценти). табела WS.4: лица кои носат вода процент на домаќинства без вода за пиење во домот и процент на домаќинства без вода за пиење во домот според лицето кое ја носи водата за пиење во домаќинството, Македонија, 2011 Пп ро це нт н а до ма ќи нс тв а бе з во да з а пи ењ е во до мо т Бр ој н а до ма ќи нс тв а Лице кое обично ја носи водата за пиење Бр ој н а до ма ќи нс тв а бе з во да з а пи ењ е во д ом от Во зр ас на ж ен а Во зр ас ен м аж Ж ен ск о де те п од 15 -го ди ш на в оз ра ст М аш ко д ет е по д 15 -го ди ш на в оз ра ст Не до ст ас ув а/ не з на е Вк уп но област   Урбана 1.6 2437 29.7 66.0 .0 4.3 .0 100.0 40 Рурална 5.3 1581 47.1 51.1 .0 .9 .9 100.0 84 образование на главата на домаќинството Основно или помалку 4.6 1568 47.3 49.5 .0 2.8 .3 100.0 73 Средно 2.3 1670 32.5 65.2 .0 1.0 1.3 100.0 39 Високо 1.6 778 35.5 64.5 .0 .0 .0 100.0 12 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 3.2 2921 44.6 53.5 .0 1.9 .0 100.0 94 Aлбанско 1.7 784 36.7 51.9 .0 5.5 5.8 100.0 13 Друго 5.5 310 27.6 72.4 .0 .0 .0 100.0 17 Вкупно 3.1 4018 41.4 55.9 .0 2.0 .6 100.0 124 55 користење на подобрени извори за вода – Ромски населби Распределбата на ромската популацијата според главниот извор на вода за пиење е прикажана во Табела WS.1R . табела WS.1R: користење на подобрени извори на вода процент на популација во домаќинствата според главниот извор на вода за пиење и процентот на популацијата на домаќинства кои користат подобрени извори на вода за пиење, Македонија, 2011 Главни извори на вода за пиење Вк уп но Пр оц ен т к ои ко ри ст ат п од об ре ни из во ри н а во да з а пи ењ е1 Бр ој н а чл ен ов и на д ом аќ ин ст ва Подобрени извори Неподобрени извори Вода од пумпи Бу на р/ ду пн ат ин а За ш ти те н бу на р Ф ла ш ир ан а во да По вр ш ин ск а во да (р ек а, п от ок , б ра на , ез ер о, е зе рц е, ка на л, ка на л за на во дн ув ањ е Не за ш ти те н из во р Во д ом от Во д во ро т/ ме ст от о Ка ј с ос ед от Ја вн а че ш ма / хи др ан т образование на главата на домаќинството Нема 81.3 6.7 8.2 3.2 .0 .0 .0 .0 .6 100.0 99.4 593 Основно 92.4 3.0 .8 .4 1.2 .5 .5 .2 .9 100.0 98.9 2887 Средно+ 96.8 .7 .0 .1 .0 .0 2.4 .0 .0 100.0 100.0 749 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 69.2 13.1 8.4 2.6 2.8 .0 .3 .7 2.9 100.0 96.4 845 Втор 91.9 2.0 .0 1.1 1.1 1.6 1.5 .0 .8 100.0 99.2 842 Среден 99.4 .3 .0 .0 .0 .3 .0 .0 .0 100.0 100.0 848 Четврт 98.9 .3 .0 .0 .0 .0 .8 .0 .0 100.0 100.0 845 Најбогат 98.6 .0 .0 .0 .0 .0 1.4 .0 .0 100.0 100.0 848 Вкупно 91.6 3.1 1.7 .7 .8 .4 .8 .1 .7 100.0 99.1 4229 1 MICS индикатор 4.1; MDG индикатор 7.8 Севкупно, 99 проценти од популацијата во ромските населби користи подобрени извори на вода за пиење. Она што може да се забележи во Табелата WS.1R е дека едно од пет домаќинства (18 проценти) во најсиромашната категорија немаат вода за пиење која преку пумпи се доставува до нивниот дом, двор или место. Употребата на прочистување на водата во домаќинствата е прикажано во Табела WS.2R. 96 проценти од сите членови на домаќинствата користат вода во домаќинството без прочистување, додека пак 3.2 проценти ја прочистуваат водата со вриење. 55 РОМСКИ НАСЕЛБИ 56 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела WS.2R: прочистување на водата во домаќинствата процент на популација во домаќинствата според методот на прочистување на водата кој се употребува во домаќинството, Македонија, 2011 Метод на прочистување на водата кој се применува во домаќинството Бр ој н а чл ен ов и на д ом аќ ин ст во Не ма Вр ие њ е Се д од ав а бе ли ло /.х ло р Се п ро це ду ва ни з пл ат но Се ко ри ст и ф ил те р за во да Др уг о Не до ст ас ув а/ не з на е Др уг о образование на главата на домаќинството Нема 97.9 2.1 .0 .0 .0 .0 .0 .0 593 Основно 95.3 3.4 .0 .7 .1 .0 .0 .1 2887 Средно+ 95.0 3.3 .4 .4 .8 .0 .0 .0 749 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 94.3 5.1 .0 .6 .0 .0 .0 .0 845 Втор 94.3 2.7 .0 1.4 .0 .0 .0 .0 842 Среден 97.3 2.2 .0 .3 .2 .0 .0 .0 848 Четврт 97.2 2.3 .0 .0 .1 .0 .0 .3 845 Најбогат 95.0 3.6 .3 .3 .7 .0 .0 .0 848 Вкупно 95.6 3.2 .1 .5 .2 .0 .0 .1 4229 1 MICS индикатор 4.2 Времето кое е потребно за да се донесе вода е претставено во Табела WS.3 и лицето кое вообичаено ја носи водата во Табела WS.4R. Резултатите се однесуваат на само едно носење вода од домот до местото на изворот на вода за пиење. Информациите за тоа колкав број на пати се носи вода во еден ден не беа собрани. Табелата WS.3R покажува дека 99 проценти од членовите на ромските домаќинства, имаат подобрени извори на вода за пиење во домот. За 0.3 проценти, потребни им се помалку од 30 минути за да стигнат до подобрениот извор на вода за пиење за да ја донесат водата. Само 0.7 проценти од членовите домаќинствата имаат неподобрени извори на вода за пиење во домот, додека пак 0.2 проценти трошат помалку од 30 минути за да донесат вода од неподобрен извор. табела WS.3R: потребно време да се стигне до изворот на вода за пиење процент на популација на домаќинства според времето кое е потребно да се стигне до изворот на вода за пиење, да се земе водата и да се врати дома, за корисници на подобрени и неподобрени извори на вода за пиење, Македонија, 2011 Време да се стигне до изворот на вода за пиење Вк уп но Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв о Корисници на подобрени извори на вода за пиење Корисници на неподобрени извори на вода за пиење Во да в о до мо т По ма лк у од 3 0 ми ну ти Во да в о до мо т По ма лк у од 3 0 ми ну ти образование на главата на домаќинството Нема 98.9 .4 .0 .6 100.0 593 Основно 98.5 .4 1.0 .1 100.0 2887 Средно+ 100.0 .0 .0 .0 100.0 749 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 95.9 .5 2.7 .8 100.0 845 Втор 98.1 1.1 .8 .0 100.0 842 Среден 100.0 .0 .0 .0 100.0 848 Четврт 100.0 .0 .0 .0 100.0 845 Најбогат 100.0 .0 .0 .0 100.0 848 Вкупно 98.8 .3 .7 .2 100.0 4229 Само 1 процент од популацијата во ромските населби се без вода за пиење во домот. Возрасна жена е вообичаено лицето кое носи вода, кога изворот на вода за пиење не е во домот. 56 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 57 користење на подобрени санитарни јазли на ризик нивната безбедност. Оттаму, “подобрени санитарни јазли”, се користи во контекст на овој извештај и како MDG индикатор за да упатува на подобрени санитарни јазли кои не се споделуваат. Податоците за подобрените санитарни услови се дадени во Табелите WS.6, WS6R, WS.8 и WS.8R во овој извештај. Во Македонија, 94 проценти од популацијата живее во домаќинства кои употребуваат подобрени санитарни јазли (Табела WS.5) - 99.8 проценти во урбаните области и 88 проценти во руралните области. Кај населението во полошкиот и источниот регион има помала веројатност отколку кај другите да користат подобрени санитарни јазли. Највообичаени јазли во урбаните области и во најбогатиот квинтил се тоалети со казанче кои се поврзани со канализациската мрежа. Кај домаќинствата кај кои главата на домаќинството е со повисоко образование поголема е веројатноста да користат подобрени санитарни јазли. табела WS.5: типови на санитарни јазли процент на популација од домаќинствата според тип на санитарен јазол кој се користи во домаќинството, Македонија, 2011 Тип на санитарен јазол кој се користи во домаќинството Де ф ек ац иј а на о тв ор ен о (н ем а ја зо л, гр му ш ка , по ле ) В ку пн о Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв о Подобрени санитарни јазли Неподобрени санитарни јазли Тоалет со казанче поврзан со: По лс ки к ло зе т с о ве нт ил ац иј а По лс ки к ло зе т с о пл оч а То ал ет со ко мп ос ти ра њ е То ал ет /м ие њ е со мл аз в од а ш то се сл ев а на д ру го ме ст о По лс ки к ло зе т б ез пл оч а/ от во ре на ду пк а Ви се чк и то ал ет / кл оз ет Др уг о Не до ст ас ув а Це вк ов од со ка на ли за ци ск ат а мр еж а Се пт ич ка ја ма По лс ки к ло зе т Не по зн ат о ме ст о/ не е си гу ре н/ н е зн ае регион Вардарски 83.4 1.2 .0 .0 2.0 8.5 .0 .0 4.2 .0 .6 .0 .0 100.0 1064 Источен 83.0 .4 .4 .9 .5 3.0 4.7 .0 3.7 .0 .4 .0 3.0 100.0 1235 Југозападен 66.5 30.4 .8 .1 .1 1.1 .6 .1 .2 .0 .0 .0 .0 100.0 1337 Југоисточен 52.4 21.7 .0 .0 .1 19.7 .0 .0 5.7 .0 .0 .0 .4 100.0 1293 Пелагониски 81.7 4.4 1.8 .2 1.1 6.2 .0 3.3 1.0 .0 .0 .0 .3 100.0 1957 Полошки 36.9 44.8 .3 .7 .0 .0 .0 16.6 .0 .0 .0 .7 .0 100.0 2059 Североисточен 74.3 6.7 1.8 1.7 .9 11.0 .0 1.1 2.4 .0 .0 .0 .0 100.0 1466 Скопски 79.8 14.3 .5 .3 1.2 1.5 .0 1.1 .3 .1 .1 .0 .8 100.0 4353 област Урбана 98.1 1.1 .0 .0 .2 .4 .0 .0 .1 .0 .1 .0 .0 100.0 8202 Рурална 35.8 35.7 1.6 1.1 1.5 10.9 1.0 7.2 3.5 .1 .1 .2 1.3 100.0 6562 образование на главата на домаќинството Основно или помалку 49.8 25.4 1.2 1.0 1.5 8.8 1.0 6.7 3.0 .0 .2 .2 1.1 100.0 6047 Средно 82.6 11.2 .5 .1 .4 3.1 .1 .7 .9 .1 .0 .0 .3 100.0 6143 Високо 90.1 7.9 .1 .1 .0 .8 .1 .9 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 2569 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 20.7 29.4 1.9 1.8 3.2 18.1 2.1 11.7 7.7 .1 .5 .0 2.9 100.0 2955 Втор 60.3 27.7 1.4 .5 .6 5.5 .0 3.4 .3 .0 .0 .3 .0 100.0 2950 Среден 81.5 15.6 .3 .1 .1 1.5 .1 .8 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 2953 Четврт 91.5 8.2 .0 .0 .0 .0 .0 .1 .0 .0 .0 .2 .0 100.0 2950 Најбогат 98.3 1.6 .0 .0 .0 .1 .0 .1 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 2955 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 79.2 9.4 .3 .1 .9 6.6 .6 .3 2.1 .0 .0 .0 .5 100.0 9537 Aлбанско 48.1 34.8 1.7 1.4 .1 1.4 .0 10.9 .1 .0 .2 .3 .9 100.0 4040 Друго 76.2 11.4 .4 .0 1.7 5.2 1.0 .5 2.7 .0 .6 .0 .3 100.0 1182 Вкупно 70.4 16.5 .7 .5 .8 5.0 .4 3.2 1.6 .0 .1 .1 .6 100.0 14764 Несоодветното исфрлање на човечките фекалии и несоодветната личната хигиена се поврзуваат со низа на заболувања, како што се дијареја и полио. Подобрениот санитарен систем може да ја намали појавата на дијареја за повеќе од една третина, и може значително да ги намали лошите влијанија по здравјето од други нарушувања кои се причина за смртност и заболувања кај милиони деца во земјите во развој. Подобрен санитарен јазол се дефинира како место каде фекалиите од човекот хигиенски се одделени од човечки контакт. Подобрените санитарни јазли за исфрлање на фекалиите вклучуваат казанче со клозетска шолја поврзани преку цевковод со канализационата мрежа, септичка јама или клозет, подобрена вентилациона јама за клозет со плоча и комбиниран тоалет. Податоците за подобрени санитарни јазли во Македонија се дадени во Табелата WS.5 и Табелата WS.5R. Меѓутоа, споделувањето на санитарни јазли, дури и доколку се подобрени, се претпоставува дека ја изложува 58 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Милениумските развојни цели и Заедничката програма за мониторинг на WHO и UNICEF за водоснабдување и санитарен систем, ги класифицираат семејствата дека користат неподобрени санитарни јазли доколку тие користат санитарни јазли кои се прифатливи на друг начин, но ги споделуваат со две или повеќе домаќинства или пак користат јавни тоалети. Како што е прикажано во Табелата WS.6, 94 проценти од популацијата во домаќинствата користи подобрени санитарни јазли, а 1 процент од нив ги споделуваат санитарните јазли со друго домаќинство. 5 проценти од членовите на домаќинствата користат неподобрен санитарен систем, а 0.1. процент од нив го споделуваат со други домаќинства табела WS.6: користење и споделување на санитарни јазли процент на популацијата од домаќинствата според употреба на приватни и јавни санитарни јазли и употреба на заеднички санитарни јазли, според корисници на подобрени и неподобрени санитарни јазли, Македонија, 2011 Корисници на подобрени санитарни јазли Корисници на неподобрени санитарни јазли На о тв ор ен о (н ем а ја зо л, гр му ш ка , п ол е) Вк уп но Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв а Не се сп од ел ен и 1 Ја вн и са ни та рн и ја зл и Споделени со Не се сп од ел ен и Споделени со Не до ст ас ув а/ не з на е 5 до ма ќи нс тв а ил и по ма лк у По ве ќе о д 5 до ма ќи нс тв а 5 до ма ќи нс тв а ил и по ма лк у По ве ќе о д 5 до ма ќи нс тв а регион Вардарски 93.1 .0 2.0 .0 3.2 1.4 .0 .3 .0 100.0 1064 Источен 88.5 .0 4.4 .0 3.8 .3 .0 .0 3.0 100.0 1235 Југозападен 98.0 1.0 .0 .7 .3 .0 .0 .0 .0 100.0 1337 Југоисточен 92.7 .0 1.1 .0 5.7 .0 .0 .0 .4 100.0 1293 Пелагониски 94.1 .7 .6 .0 4.4 .0 .0 .0 .3 100.0 1957 Полошки 81.4 .2 1.0 .1 17.3 .0 .0 .0 .0 100.0 2059 Североисточен 94.1 .4 .9 1.0 3.5 .0 .0 .0 .0 100.0 1466 Скопски 97.1 .0 .5 .0 1.6 .0 .0 .0 .8 100.0 4353 област Урбана 98.9 .1 .7 .1 .1 .1 .0 .0 .0 100.0 8202 Рурална 85.4 .4 1.5 .3 10.9 .2 .0 .0 1.3 100.0 6562 образование на главата на домаќинството Основно или помалку 85.9 .5 1.8 .4 9.9 .2 .0 .0 1.1 100.0 6047 Средно 97.3 .0 .7 .0 1.7 .1 .0 .0 .3 100.0 6143 Високо 98.8 .2 .1 .0 .9 .0 .0 .0 .0 100.0 2569 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 72.4 .5 3.6 .6 19.5 .5 .0 .1 2.9 100.0 2955 Втор 94.1 .5 1.0 .3 3.9 .1 .0 .0 .0 100.0 2950 Среден 98.6 .2 .4 .0 .8 .0 .0 .0 .0 100.0 2953 Четврт 99.5 .0 .3 .0 .3 .0 .0 .0 .0 100.0 2950 Најбогат 99.9 .0 .0 .0 .1 .0 .0 .0 .0 100.0 2955 Eтничка припадност на главата на домаќинството Македонско 96.0 .1 .9 .1 2.3 .1 .0 .0 .5 100.0 9537 Aлбанско 86.1 .5 .6 .4 11.6 .0 .0 .0 .9 100.0 4040 Друго 90.9 .6 4.2 .2 2.9 .7 .0 .2 .3 100.0 1182 Вкупно 92.9 .2 1.1 .2 4.9 .1 .0 .0 .6 100.0 14764 1 MICS индикатор 4.3; MDG индикатор 7.9 59 Безбедно исфрлање на детските фекалии е кога детето користи тоалет или столицата се исфрла во тоалет/ нужник. Исфрлањето на фекалиите кај децата на возраст од 0-2 години е претставено во Табела WS.7. Најчесто користено место за исфрлање на детските фекалии е исфрлање во ѓубрето како цврст отпад (80 проценти од домаќинствата), додека пак 10 проценти од децата користат тоалет/нужник, икај 7 проценти од домаќинствата фекалиите се ставаат/плакнат во тоалет/клозет. Кај 17 проценти од децата, последната столица била безбедно исфрлена. Постојат разлики помеѓу регионите во однос на процентот на деца кои употребуваат тоалет/нужник, и тоа три пати повеќе во Скопскиот регион (15 проценти) отколку во полошкиот регион (5 проценти). табела WS.7: исфрлање на детските фекалии процент на деца на возраст од 0-2 години според местото каде се исфрлаат детските фекалии, и процент на деца на возраст од 0-2 години кога безбедно била исфрлена последната столица, Македонија, 2011 Место на исфрлање на детските фекалии Пр оц ен т н а де ца ч иј а по сл ед на ст ол иц а би ла б ез бе дн о ис ф рл ен а1 Бр ој н а де ца н а во зр ас т о д 0- 2 го ди ни Де те то ко ри ст ел о то ал ет /н уж ни к Се ст ав а/ пл ак не в о то ал ет /н уж ни к Се ст ав а/ ми е во сл ив ни к ил и ен де к Се ф рл а во ѓу бр е Се з ак оп ув а по д зе мј а Се о ст ав а на от во ре но Др уг о Не з на е Не до ст ас ув а Вк уп но Вид на санитарен јазол во домот Подобрен 10.3 7.6 1.1 79.8 .2 .2 .3 .1 .6 100.0 17.9 730 Неподобрен (4.1) (2.9) (5.9) (85.7) (.0) (1.4) (.0) (.0) (.0) 100.0 (6.9) 80 На отворено (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 6 регион Вардарски 10.7 8.1 .0 81.1 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 18.9 50 Источен 5.4 20.5 1.0 67.3 .0 5.7 .0 .0 .0 100.0 26.0 60 Југозападен 8.6 23.8 .0 62.5 .0 .0 .0 .7 4.4 100.0 32.4 74 Југоисточен 7.6 12.0 .9 75.0 2.6 .0 1.9 .0 .0 100.0 19.6 49 Пелагониски 10.3 3.2 1.1 85.4 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 13.5 98 Полошки 5.0 6.5 2.1 85.9 .0 .0 .0 .0 .5 100.0 11.5 154 Североисточен 10.1 .0 2.0 87.9 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 10.1 78 Скопски 15.2 1.9 2.2 80.1 .0 .0 .5 .0 .0 100.0 17.2 253 област Урбана 11.1 8.0 .8 79.9 .0 .0 .2 .0 .0 100.0 19.1 417 Рурална 9.2 6.1 2.3 79.7 .3 .9 .3 .1 1.0 100.0 15.3 398 образование на мајката Основно или помалку 12.1 6.2 2.6 77.2 .0 1.1 .4 .2 .3 100.0 18.3 323 Средно 9.3 8.4 .8 81.2 .4 .0 .0 .0 .0 100.0 17.6 300 Високо 8.4 6.5 1.0 82.0 .0 .0 .5 .0 1.6 100.0 14.9 192 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 10.6 8.0 4.2 74.6 .0 1.8 .7 .0 .1 100.0 18.6 190 Втор 15.4 5.2 .2 77.5 .8 .0 .0 .3 .5 100.0 20.6 153 Среден 8.4 13.3 1.3 76.4 .0 .0 .6 .0 .0 100.0 21.7 153 Четврт 6.8 3.2 .9 87.2 .0 .0 .0 .0 1.9 100.0 10.0 158 Најбогат 9.6 5.8 .6 84.0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 15.4 161 Eтничка припадност на главата на домаќинството Македонско 8.8 10.1 1.2 79.4 .3 .0 .2 .0 .0 100.0 18.9 406 Aлбанско 12.2 2.6 2.1 81.7 .0 .0 .0 .2 1.3 100.0 14.7 314 Друго 9.2 9.4 1.4 75.1 .0 3.6 1.4 .0 .0 100.0 18.5 95 Вкупно 10.2 7.1 1.5 79.8 .2 .4 .3 .1 .5 100.0 17.3 815 1 MICS индикатор 4.4 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 60 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Во извештајот за 2008 година18, Заедничката програма за мониторинг на WHO/UNICEF (JMP) изработи нов начин на презентирање на графиконите, преку распределба и рафинирање на податоците за вода за пиење и санитарни системи и нивно претставување во формат на “скала”. Ова скалило овозможува да се направи анализа на трендовите во трислојна скала за вода за пиење и четирислојна скала за санитарен систем. За санитарниот систем, тоа овозможува да се стекне разбирање за процентот на популацијата која воопшто нема санитарни јазли, за оние кои се потпираат на технологии кои со JMP се дефинираат како “неподобрени,” за оние кои ги споделуваат санитарните јазли или на друг начин прифатлива технологија, и за оние кои користат “подобрени” санитарни јазли. Во Табелата WS.8 претставен е процентот на популација во домаќинствата според користењето на подобрени извори на вода за пиење и подобрен санитарен систем. Табелата, исто така го покажува и процентот на членови на домаќинства кои користат подобрени извори на вода 18WHO/UNICEF JMP (2008), MDG assessment report - http://www.wssinfo.org/fileadmin/user_upload/resources/1251794333-JMP_08_en.pdf за пиење и санитарен систем и начини за исфрлање на фекалиите. Севкупно, како што е претставено во Табелата WS.8., повеќе од 90 проценти од популацијата во земјата користат подобрени извори на вода и подобрен санитарен систем. Од сите домаќинства, 99.6 проценти користат подобрена вода за пиење, 93 проценти користат подобрен санитарен систем, додека пак 93 проценти користат подобрени извори на вода за пиење и подобрен санитарен систем. Меѓутоа, подеталната анализа открива диспаритети помеѓу најсиромашниот квинтил и останата популација во националниот примерок. Приближно, речиси 30 проценти од најсиромашните домаќинства немаат пристап до подобрени извори на вода и санитарни системи, за разлика од останатиот дел од популацијата каде повеќе од 90% имаат пристап и до двете. Урбаните домаќинства и домаќинствата од најбогатиот квинтил се со поголема веројатност да користат подобрени извори на вода за пиење и подобрени санитарни системи. Постојат разлики помеѓу регионите, образовното ниво и етничката припадност слично на оние кои беа претставени во табелите погоре. табела WS.8: користење на подобрени извори на вода за пиење и подобрен санитарен систем процент на популација во домаќинствата што користи и подобрени извори на вода за пиење и подобрен санитарен систем, Македонија, 2011 Процент на популацијата во домаќинството кои користат: Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв о Подобрена вода за пиење1 Не по до бр ен а во да за п ие њ е Вк уп но По до бр ен са ни та ре н си ст ем 2 Неподобрен санитарен систем Вк уп но По до бр ен и зв ор на в од а за п ие њ е и по до бр ен са ни та ре н си ст ем Се ис пу мп ув а во д ом от , дв ор от и ли ме ст от о Др уг о по до бр ен о Сп од ел ен по до бр ен ја зо л Не по до бр ен ја зо л Де ф ек ац иј а на о тв ор ен о регион Вардарски 83.4 16.6 .0 100.0 93.1 2.0 4.9 .0 100.0 93.1 1064 Источен 92.8 6.9 .3 100.0 88.5 4.4 4.1 3.0 100.0 88.5 1235 Југозападен 95.5 4.2 .2 100.0 98.0 1.7 .3 .0 100.0 97.7 1337 Југоисточен 92.6 5.0 2.4 100.0 92.7 1.1 5.7 .4 100.0 90.3 1293 Пелагониски 92.7 7.3 .0 100.0 94.1 1.2 4.4 .3 100.0 94.1 1957 Полошки 95.6 4.2 .3 100.0 81.4 1.3 17.3 .0 100.0 81.2 2059 Североисточен 72.3 26.7 1.0 100.0 94.1 2.3 3.5 .0 100.0 94.1 1466 Скопски 95.5 4.3 .2 100.0 97.1 .5 1.6 .8 100.0 96.9 4353 област Урбана 98.1 1.9 .0 100.0 98.9 .9 .2 .0 100.0 98.9 8202 Рурална 83.3 15.7 1.0 100.0 85.4 2.2 11.2 1.3 100.0 84.7 6562 образование на главата на домаќинството Основно или помалку 87.0 12.1 .9 100.0 85.9 2.8 10.2 1.1 100.0 85.4 6047 Средно 93.4 6.4 .1 100.0 97.3 .7 1.7 .3 100.0 97.1 6143 Високо 97.5 2.4 .1 100.0 98.8 .3 .9 .0 100.0 98.7 2569 индекс на квинтил на богатство Најсиромашен 76.0 22.6 1.4 100.0 72.4 4.7 20.0 2.9 100.0 71.7 2955 Втор 88.7 10.5 .8 100.0 94.1 1.9 4.0 .0 100.0 93.3 2950 Среден 95.7 4.3 .0 100.0 98.6 .6 .8 .0 100.0 98.6 2953 Четврт 98.1 1.9 .0 100.0 99.5 .3 .3 .0 100.0 99.5 2950 Најбогат 98.9 1.1 .0 100.0 99.9 .0 .1 .0 100.0 99.9 2955 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 93.1 6.6 .4 100.0 96.0 1.0 2.4 .5 100.0 95.7 9537 Aлбанско 88.6 10.8 .7 100.0 86.1 1.5 11.6 .9 100.0 85.8 4040 Друго 88.9 10.9 .2 100.0 90.9 5.1 3.8 .3 100.0 90.8 1182 Вкупно 91.5 8.1 .4 100.0 92.9 1.5 5.0 .6 100.0 92.6 14764 1 MICS индикатор 4.1; MDG индикатор 7.8 2 MICS индикатор 4.3; MDG индикатор 7.9 61 користење на подобрени санитарни јазли – Ромски населби плоча (27 проценти) или клозет без плоча/ отворена дупка (14 проценти) Наспроти тоа, најчесто употребуваните санитарни јазли во најбогатиот квинтил се тоалет со казанче кој е поврзан со канализациската мрежа (97 проценти) и септичка јама (3 проценти). Домаќинствата во кои главата на домаќинството има повисоко образовно ниво повеќе користат подобрени санитарни јазли. табела WS.5R: типови на санитарни јазли процент на популација во домаќинствата според типот на санитарен јазол кој се користи во домаќинството, ромски населби, 2011 Тип на санитарен јазол кој се користи во домаќинството Де ф ек ац иј а на о тв ор ен о (н ем а ја зо л, гр му ш ка ,, по ле ) Вк уп но Бр ој н а чл ен ов и на д ом аќ ин ст во Подобрен санитарен јазол Неподобрен санитарен јазол Тоалет о казанче кој се влева во: По лс ки к ло зе т с о ве нт ил ац иј а По лс ки к ло зе т с о пл оч а То ал ет /м ие њ е со мл аз в од а ш то се сл ев а на д ру го м ес то По лс ки к ло зе т б ез пл оч а/ от во ре на д уп ка Др уг о Це вк ов од со ка на ли за ци ск а мр еж а Се пт ич ка ја ма По лс ки к ло зе т Не по зн ат о ме ст о/ не е си гу ре н/ н е зн ае образование на главата на домаќинството Основно или помалку 59.0 6.1 .0 .6 5.7 14.2 2.2 9.0 2.5 .7 100.0 593 Средно 78.9 3.4 .5 .3 3.9 8.0 .7 2.6 1.6 .1 100.0 2887 Високо 93.3 3.4 .0 .0 1.1 1.4 .0 .0 .8 .0 100.0 749 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 32.6 3.2 1.0 .8 12.0 27.2 1.8 13.5 7.2 .7 100.0 845 Втор 75.8 5.7 .6 .6 5.6 8.0 1.9 1.7 .2 .0 100.0 842 Среден 90.9 4.5 .0 .0 .7 2.8 .3 .0 .8 .0 100.0 848 Четврт 96.4 3.0 .0 .0 .0 .6 .0 .0 .0 .0 100.0 845 Најбогат 97.4 2.6 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 848 Вкупно 78.7 3.8 .3 .3 3.7 7.7 .8 3.0 1.6 .1 100.0 4229 Како што е прикажано на Табелата WS.6R, 94 проценти oд популацијата на ромските домаќинства користи подобрени санитарни јазли. Користењето на несподелувани санитарни јазли е повообичаено кај домаќинствата кои користат неподобрени санитарни јазли. 3 проценти од домаќинствата користат подобрени санитарни јазли, кои ги споделуваат со други домаќинства. Кај најсиромашните домаќинства отколку кај најбогатите домаќинства поголема е веројатноста за користење на заеднички или споделени санитарни јазли (8 проценти и 0 проценти, соодветно). Најголема е употребата на санитарни јазли кои не се споделуваат со други домаќинства кај домаќинствата каде главата на домаќинството има средно образование – (98 проценти,во споредба со 82 проценки кај оние кои се без образование). 0.1 процент од сите интервјуирани членови на ромски домаќинства немаат санитарен јазол и користат отворени места за дефекација (грмушки, поле, итн.). 61 Во Македонија, 94 проценти од ромската популација живее во домаќинства кои користат подобрени санитарни јазли. Табелата WS.5R покажува дека употребата на подобрени санитарни јазли е тесно поврзана со индексот на богатство. Во најсиромашниот квинтил, само 33 проценти од ромската популација користат тоалет со казанче кој е поврзан со канализациската мрежа, клозет со РОМСКИ НАСЕЛБИ 62 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела WS.6R: користење и споделување на санитарни јазли процент на популација на домаќинства според употребата на приватни и јавни санитарни јазли и корисници на подобрени и неподобрени санитарни јазли, Македонија, 2011 Корисници на подобрени санитарни јазли Корисници на неподобрени санитарни јазли Де ф ек ац иј а на о тв ор ен о (н ем а ја зо л, гр му ш ка , по ле ) Вк уп но Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв о Не се сп од ел ув аа т1 Ја ве н то ал ет Споделувани со Не се сп од ел ув а Споделувани со Не до ст ас ув а/ не зн ае 5 до ма ќи нс тв а ил и по ма лк у Не з на е/ не до ст ас ув а 5 до ма ќи нс тв а ил и по ма лк у По ве ќе о д 5 до ма ќи нс тв а образование на главата на домаќинството Нема 82.1 .0 3.5 .0 11.0 2.8 .0 .0 .7 100.0 593 Основно 91.3 .3 3.0 .5 4.0 1.0 .0 .0 .1 100.0 2887 Средно+ 97.7 .4 1.1 .0 .7 .2 .0 .0 .0 100.0 749 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 69.2 .0 7.6 .0 17.5 5.1 .0 .0 .7 100.0 845 Втор 93.2 .0 3.1 .0 3.3 .4 .0 .0 .0 100.0 842 Среден 95.5 .0 1.8 1.6 1.1 .0 .0 .0 .0 100.0 848 Четврт 98.9 .0 1.1 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 845 Најбогат 98.7 1.3 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 848 Вкупно 91.1 .3 2.7 .3 4.4 1.1 .0 .0 .1 100.0 4229 1 MICS индикатор 4.3; MDG индикатор 7.9 Безбедно исфрлање на детскиот измет е кога детето користи тоалет или столицата се исфрла во тоалет/ нужник. Исфрлањето на фекалиите кај децата на возраст од 0-2 години е претставено во Табела WS.7R. Најчесто користено место за исфрлање на детските фекалии е исфрлање во ѓубрето како цврст отпад (74 проценти од домаќинствата), и се става/плакне во тоалет/клозет (17 проценти од домаќинствата). Тоалет/нужник за детето користат 8 проценти од домаќинствата. Кај 25 проценти од домаќинствата, фекалиите на детето биле исфрлени безбедно. табела WS.7R: исфрлање на детските фекалии процент на деца на возраст од 0-2 години според местото на исфрлање на детските фекалии, и процент на деца на возраст од 0-2 година чија последна столица (фекалии) била безбедно исфрлена, Ромски населби, 2011 Место каде се исфрлаат детските фекалии Пр оц ен т н а де ца ч иј а по сл ед на ст ол иц а би ла бе зб ед но ис ф рл ен а1 Бр ој н а де ца на в оз ра ст од 0 -2 го ди ни Де те то ко ри ст ел о то ал ет / ну жн ик Се ст ав а/ ми е во то ал ет / ну жн ик Се ст ав а/ ми е во сл ив ни к ил и ен де к Се ф рл а во ѓу бр е Не до ст ас ув а Вк уп но Тип на санитарен јазол во домот Подобрен 8,1 18,1 ,8 72,1 ,8 100.0 26,2 262 Неподобрен (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 16 образование на мајката Нема образование 6,4 10,3 2,3 79,8 1,3 100.0 16,7 64 Основно 9,0 19,3 ,4 70,5 ,7 100.0 28,3 183 Средно+ (4,2) (17,8) (,0) (77,9) (,0) 100.0 (22,1) 32 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 3.1 18.2 .0 77.8 .9 100.0 21.3 68 Втор 13.0 13.3 2.0 71.7 .0 100.0 26.2 70 Среден 7.5 17.3 .5 73.2 1.5 100.0 24.8 50 Четврт 10.4 22.4 1.1 64.3 1.7 100.0 32.8 46 Најбогат (5.1) (15.5) (.0) (79.4) (.0) 100.0 (20.6) 44 Вкупно 7.9 17.1 .8 73.5 .8 100.0 25.0 278 1 MICS индикатор 4.4 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 62 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 63 Во Табелата WS.8R претставен е процентот на популација во домаќинствата според користењето на подобрени извори на вода за пиење и подобрен санитарен систем. Табелата, исто така го покажува и процентот на членови на домаќинства кои користат подобрени извори на вода за пиење и санитарен систем и начини за исфрлање на фекалиите. Севкупно, како што е претставено во Табелата WS.8., повеќе од 90 проценти од ромската популација во земјата користат подобрени извори на вода и подобрен санитарен систем. Од сите домаќинства, 99 проценти користат подобрена вода за пиење, 91 проценти користат подобрен санитарен систем, додека пак 91 проценти користат подобрени извори на вода за пиење и подобрен санитарен систем. Меѓутоа, подеталната анализа открива диспаритети помеѓу најсиромашниот квинтил и останата популација во ромскиот примерок. Речиси една третина од популацијата од најсиромашните домаќинства немаат пристап до подобрени извори на вода за пиење и/или санитарен систем, за разлика од останатиот дел на популацијата каде повеќе од 90 проценти имаат пристап и до двете. табела WS.8R: користење на подобрени извори на вода за пиење и подобрен санитарен систем процент на популација во домаќинствата што користи и подобрени извори на вода за пиење и подобрен санитарен систем, Ромски населби, 2011 Процент на популацијата на домаќинствата кои користат: Бр ој н а чл ен ов и на до ма ќи нс тв а Подобрена вода за пиење1 Не по до бр ен а во да з а пи ењ е Вк уп но По до бр ен са ни та ре н си ст ем 2 Подобрен санитарен систем Вк уп но По до бр ен и из во ри н а во да за п ие њ е и са ни та ре н си ст ем Се и сп ум пу ва в о до мо т, дв ор от и ли ме ст от о Др уг о по до бр ен о Сп од ел ен по до бр ен ја зо л Не по до бр ен ја зо л Де ф ек ац иј а на от во ре но образование на главата на домаќинството Основно или помалку 88,0 11.4 .6 100.0 82.1 3.5 13.8 .7 100.0 81.6 593 Средно 96,0 2.9 1.1 100.0 91.3 3.7 5.0 .1 100.0 90.9 2887 Високо 99,9 .1 .0 100.0 97.7 1.5 .8 .0 100.0 97.7 749 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 82.7 13.8 3.6 100.0 69.2 7.6 22.5 .7 100.0 67.5 845 Втор 95.4 3.8 .8 100.0 93.2 3.1 3.7 .0 100.0 93.2 842 Среден 99.7 .3 .0 100.0 95.5 3.4 1.1 .0 100.0 95.5 848 Четврт 100.0 .0 .0 100.0 98.9 1.1 .0 .0 100.0 98.9 845 Најбогат 100.0 .0 .0 100.0 98.7 1.3 .0 .0 100.0 98.7 848 Вкупно 95,6 3,6 ,9 100,0 91,1 3,3 5,5 ,1 100,0 90,8 4229 1 MICS индикатор 4.1; MDG индикатор 7.8 2 MICS индикатор 4.3; MDG индикатор 7.9 63 64 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 VIII РепРодуктивно ЗдРавје фертилитет и рана грижа за деца Во истражувањето MICS4, стапката на раѓања кај адолесценти и вкупната стапка на фертилитет се пресметуваат преку користење на информациите за датумот на последно раѓање на секоја жена, а тие податоци се однесуваат на период од една година пред истражувањето (1-12 месеци). Стапките се потценети со многу мала маргина заради отсуството на информации за раѓања на повеќе деца (близнаци, тројки, итн.) и за жени кои имале такви раѓања во текот на една година пред истражувањето. Табелата RH.1 ги покажува стапките на раѓања кај адолесцентите и вкупната стапка на фертилитет. Стапката на раѓања кај адолесцентите (стапка на плодност на жени на конкретна возраст од 15- 19 години) се дефинира како бројот на раѓања на жени на возраст од 15-19 години во текот на годината пред истражувањето, поделени според просечниот број на жени на возраст од 15-19 години (број на жени-години на живот од 15 до 19 годишна возраст, вклучително) за време на истиот период, изразено на 1000 жени. Вкупната стапка на фертилитет (TFR) се пресметува преку сумирање на стапките на фертилитет за конкретна возраст, кои се пресметани за секоја старосна група на жени на 5 години, и тоа за жени на возраст од 15 до 49 години. Вкупната стапка на фертилитет (TFR) го покажува просечниот број на деца кои жената би ги родила до крајот на нејзините репродуктивни години доколку преовладуваат моменталните стапки на фертилитет. Во Македонија, вкупната стапка на фертилитет е 2.1, додека пак стапката на раѓања кај адолесцентите е 13 на 1000 жени на возраст од 15-19 години. табела RH.1: стапка на раѓања кај адолесценти и вкупна стапка на фертилитет стапки на раѓања кај адолесценти и вкупна стапка на фертилитет, Македонија, 2011 Стапка на раѓања кај адолесценти1 (Стапка на фертилитет за конкретна возраст кај жени на возраст од 15-19 години) Вкупна стапка на фертилитет област Урбана (4) 2.0 Рурална 21 2.3 Етничка припадност на главата на домаќинството Македонско (5) 2.0 Албанско 13 2.3 Друго (*) 2.1 Вкупно 13 2.1 1 MICS индикатор 5.1; MDG индикатор 5.4 ( ) – Податоците се базираат на 125-259 лица-години на изложеност (*) – Податоците се базираат на помалку од 125 лица-години на изложеност 65 фертилитет и рана грижа за деца – Ромски населби табела RH.2R: грижа за деца во раното детство процент на жени на возраст од 15-19 години кои имаат живородено дете, се бремени со прво дете, и започнале да се грижат за дете, и жени кои имаат живородено дете пред 15-годишна возраст, и процент на жени на возраст од 20-24 години кои имаат живородено дете пред 18-годишна возраст, Ромски населби, 2011 Процент на жени на возраст од 15-19 години кои: Број на жени на возраст од 15-19 години Процент на жени на возраст од 20-24 години кои имале живородено дете пред 18-годишна возраст 181 Број на жени на возраст од 20-24 години Имале живородено дете Се бремени со прво дете Започнале грижа за дете Имале живородено дете пред 15-годишна возраст образование Нема (*) (*) (*) (*) 11 45.8 28 Основно 16.4 7.4 23.8 .0 89 31.2 125 Средно+ 3.6 .5 4.2 .0 72 (.0) 37 индекс на богатство Најсиромашни 60% 18.7 6.5 25.3 .8 108 38.4 106 Најбогати 40% 4.8 1.3 6.1 .0 65 13.2 84 Вкупно 13.5 4.6 18.0 .5 173 27.3 190 1 MICS индикатор 5.2 во раната грижа за деца на млади години (табелите RH2 и RH3 не се прикажани за националниот примерок бидејќи за националниот примерок не беа собрани податоци за првото родено дете). Како што е прикажано на Табелата RH.2R, 18 проценти веќе почнале да се грижат за свои деца: 14 проценти од ромските жени на возраст од 15-19 години веќе имаат родено дете, додека пак 5 проценти се бремени со прво дете. 0.5 проценти се имаат породено пред 15 годишна возраст. Од сите ромски жени на возраст од 20-24 години, 27 проценти имаат живородено дете пред 18-годишна возраст, со слична распределба како што е опишано и за раната грижа за деца пред 15-годишна возраст. ( ) – Податоците се базирани на 25–49 непондерирани случаи (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Во Табелата RH 3R прикажани се трендовите за рана грижа за деца. 3 проценти од ромските жени на возраст од 15-49 години имале живородено дете пред 15-годишна возраст, со одредени разлики кај старосните групи. Од сите ромски жени кои се на возраст од 20-49, 27 проценти имале живородено дете пред 18-годишна возраст. Постојат разлики помеѓу различни старосни групи, со највисок процент на возраст од 40-44 години (38 проценти) и најнизок процент на возраст од 30-34 години (19 проценти). табела RH.3R: трендови во грижата за деца во раното детство процент на деца кои имале живородено дете до 15 и 18 годишна возраст, според област и старосна група, Ромски населби, 2011 Процент на жени со живородено дете пред 15 годишна возраст Број на жени на возраст од 15-49 години Процент на жени со живородено дете пред 18 годишна возраст Број на жени на возраст од 20-49 години Возраст 15-19 .5 173 Na Na 20-24 4.5 190 27.3 190 25-29 3.2 166 24.4 166 30-34 2.0 172 18.5 172 35-39 4.7 112 22.2 112 40-44 2.7 149 38.0 149 45-49 2.7 129 30.2 129 Вкупно 2.9 1091 26.6 918 65 Вкупната стапка на фертилитет во ромските населби не може да се пресмета бидејќи не постои доволна изложеност на лица-години низ сите старосни групи. Стапката на раѓања кај адолесценти изнесува 94 на 1000 жени кои се на возраст од 15-19 години, иако тоа се базира на 125-259 лица-години на изложеност и оттаму треба да се разгледува со посебно внимание. Сексуалната активност и грижата за деца на млади години во животот со себе носат значајни ризици за младите луѓе ширум светот. Во Табелата RH.2R претставени се некои индикатори за раната грижа за деца кај жени на возраст од 15-19 и 20-24 години, додека пак Табелата RH.3R ги покажува трендовите РОМСКИ НАСЕЛБИ 66 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 познавање на методи за контрацепција Во MICS во Македонија, беше додадена група на прашања за жените во однос на нивното познавање на методите за контрацепција. Познавањето на методите за контрацепција кои се на располагање претставува важен чекор за пристапот до и користењето на соодветен метод за контрацепција, што пак за возврат овозможува да се направи избор при планирањето на семејството. Информации беа собрани од сите жени на возраст од 15-49 години за тоа дали имаат слушнато за следните методи за планирање на семејството: женска и машка стерилизација, IUD (интраутерин уред), инјекции, импланти, пилули, машки кондом, женски кондом, дијафрагма, пена/гел, периодична апстиненција/ритмичен метод, повлекување и итна контрацепција. Помеѓу сите овие методи, периодичната апстиненција/ритмичен метод и повлекувањето се сметаат за традиционални методи, додека пак останатите се сметаат за модерни методи на контрацепција. Испитаниците, исто така беа запрашани доколку имаат слушнато за други начини и методи со кои може да се избегне бременост, покрај горе споменатите. Како што е прикажано во Табелата RH.3A, 99 проценти од сите жени на возраст од 15-49 години познаваат најмалку еден метод за контрацепција. Процентите се слични како за модерните, така и за традиционалните методи. Најпознати модерни методи се машки кондом (94 проценти) и пилули (93 проценти). Од традиционалните методи, најпознат метод е повлекувањето (92 проценти). При споредба на познавањата на жените кои моментално се во брак/заедница со останатите жени, резултатите се слични. Средниот број на рани методи за контрацепција кои им се познати на сите жени е 9.5, а кај жените кои моментално се во брак/заедница средниот број изнесува 8.9. табела RH.3A познавање на конкретни методи за контрацепција процент на жени на возраст 15-49, процент на жени на возраст 15-49 кои се во моментот во брак или заедница кои слушнале за некој од методите за контрацепција, според конкретен метод, Македонија, 2011   Сите Во моментот во брак или во заедница Било кој метод 98.8 98.9 Било кој модерен метод 98.4 98.4 Женска стерилизација 78.2 78.1 Машка стерилизација 63.4 62.9 Пилули 93.4 93.1 IUD 89.4 91.5 Инјекции 71.9 72.4 Импланти 40.4 40.8 Машки кондом 93.8 93.6 Женски кондом 55.0 52.7 Дијафрагма 51.7 50.7 Пена/гел 32.4 33.3 Итна контрацепција 57.1 57.7 Било кој традиционален метод 92.9 95.1 Периодична апстиненција 72.2 74.1 Повлекување 91.6 94.3 Друго 2.9 3.1 Среден број на познати методи по жена 8.8 8.9 Број на жени 3831 2537 Табелата RH.3B го прикажува познавањето на жените за контрацепција според основните карактеристики. Познавањата за контрацепција севкупно во Македонија се на високо ниво, но може да се забележат неколку разлики во однос на основните карактеристики. Знаењето незначително се зголемува со подобрувањето на материјалната состојба на домаќинството. 67 табела RH.3B: познавање на методи за контрацепција според основни карактеристики процент на жени на возраст 15-49, кои се во моментот во брак или заедница кои слушнале за најмалку еден метод за контрацепција и кои слушнале за најмалку еден модерен метод за контрацепција, според основни карактеристики, Македонија, 2011 Било кој метод Било кој модерен метод* Број на жени во моментот во брак или во заедница регион Вардарски 100.0 99.1 155 Источен 97.7 97.7 185 Југозападен 97.3 96.5 253 Југоисточен 97.0 96.6 211 Пелагониски 100.0 99.5 339 Полошки 97.5 96.7 409 Североисточен 100.0 100.0 254 Скопски 100.0 99.5 730 област Урбана 99.8 99.6 1333 Рурална 97.9 97.1 1205 Возраст 15-19 (94.7) (90.5) 23 20-24 95.3 94.0 173 25-29 99.2 98.5 376 30-34 99.6 99.5 484 35-39 99.2 98.7 492 40-44 98.9 98.9 510 45-49 99.2 98.4 479 образование на жените Основно или помалку 97.3 96.2 989 Средно 99.9 99.7 1059 Високо 100.0 100.0 489 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 96.1 94.4 460 Втор 98.7 97.8 503 Среден 99.5 99.4 495 Четврт 99.8 99.8 513 Најбогат 100.0 100.0 567 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 99.5 99.3 1528 Aлбанско 98.8 97.8 804 Друго 94.8 94.2 206 Вкупно 98.9 98.4 2537 *Женска стерилизација, машка стерилизација, пилула, IUD, инјекции, импланти, машки кондом, женски кондом, итна контрацепција и други модерни методи. ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. користење на контрацепција Моменталното користење на контрацепција беше пријавено од 40 проценти жени кои моментално се во брак или заедница, со помалку од 13 проценти кои користат модерни методи (Табела RH.4). Најпопуларниот метод е повлекување кој го користат една од четири од овие жени во Македонија. Следниот најпопуларен метод е машки кондом, кој го користат 8 проценти од овие жени. 2 проценти од жените се изјасниле дека користат IUD и периодична апстиненција, 2 проценти користат пилули и 0.7 проценти примениле женска стерилизација. Помалку од 0.5 проценти од нив користат инјекции, импланти или машка стерилизација. 68 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела RH.4: користење на контрацепција процент на жени кои се моментално во брак или заедница на возраст од 15-49 години кои користат (или чиј партнер користи) метод за контрацепција, Македонија, 2011 Не користат ниеден метод процент на жени (моментално во брак или заедница) кои користат: Број на жени кои моментално се во брак или заедницаЖ ен ск а ст ер ил из ац иј а М аш ка ст ер ил из ац иј а IU D Ин је кц ии Им пл ан ти Пи лу ли М аш ки ко нд ом Ж ен ск и ко нд ом Ди ја ф ра гм а/ пе на /г ел Пе ри од ич на ап ст ин ен ци ја По вл ек ув ањ е Др уг о Би ло ко ј мо де ре н ме то д Би ло ко ј тр ад иц ио на ле н ме то д Би ло ко ј м ет од 1 Регион Вардарски 61.9 .0 .0 3.0 .0 .0 1.7 10.6 .0 .0 7.9 14.6 .3 15.4 22.7 38.1 155 Источен 61.3 1.0 .0 .9 .0 .0 1.3 8.6 .0 .0 .7 26.2 .0 11.8 26.9 38.7 185 Југозападен 79.3 .4 .0 2.7 .0 .0 3.1 5.4 .0 .0 .1 9.0 .0 11.6 9.1 20.7 253 Југоисточен 81.4 .0 .0 .6 .0 .0 .1 9.4 .0 .0 .0 8.1 .3 10.1 8.5 18.6 211 Пелагониски 23.5 .2 .0 3.6 .0 .0 1.5 10.0 .0 .0 4.1 57.1 .0 15.3 61.2 76.5 339 Полошки 62.0 1.7 .0 2.0 1.2 .0 1.4 7.4 .0 .0 1.2 23.2 .0 13.7 24.3 38.0 409 Североисточен 87.4 .0 .0 1.7 .0 .0 1.0 2.0 .0 .0 .2 7.4 .4 4.7 7.9 12.6 254 Скопски 52.0 .9 .0 1.5 .0 .0 2.1 10.2 .0 .0 2.6 30.5 .1 14.7 33.3 48.0 730 област Урбана 57.3 .6 .0 2.1 .0 .0 1.5 10.9 .0 .0 2.9 24.5 .2 15.1 27.6 42.7 1333 Рурална 62.6 .8 .0 1.8 .4 .0 1.8 5.4 .0 .0 1.2 26.0 .0 10.2 27.2 37.4 1205 возраст 15-19 (66.9) (.0) (.0) (.0) (2.3) (.0) (.0) (5.9) (.0) (.0) (.0) (24.9) (.0) (8.2) (24.9) (33.1) 23 20-24 70.9 .0 .0 .2 .0 .0 1.3 6.8 .0 .0 1.0 19.3 .5 8.3 20.8 29.1 173 25-29 62.4 .0 .0 1.3 .2 .0 1.2 8.6 .0 .0 1.4 24.5 .2 11.4 26.2 37.6 376 30-34 55.3 .6 .0 1.7 .0 .0 2.1 9.5 .0 .0 2.8 28.0 .0 13.9 30.8 44.7 484 35-39 56.5 .6 .0 2.0 .1 .0 1.9 12.0 .0 .0 2.6 24.3 .1 16.6 26.9 43.5 492 40-44 54.3 .7 .0 3.3 .2 .0 2.1 8.5 .0 .0 2.2 28.8 .0 14.7 31.0 45.7 510 45-49 67.3 1.7 .0 2.3 .4 .0 .9 3.2 .0 .0 1.6 22.5 .2 8.5 24.2 32.7 479 број на живородени деца2 0 87.4 .0 .0 .0 .2 .0 .0 4.0 .0 .0 .3 8.1 .0 4.2 8.4 12.6 217 1 61.2 .4 .0 1.1 .2 .0 1.9 9.4 .0 .0 1.8 23.7 .3 13.0 25.9 38.8 509 2 56.0 .4 .0 2.0 .2 .0 1.6 9.6 .0 .0 2.9 27.3 .1 13.7 30.2 44.0 1254 3 57.8 2.1 .0 2.9 .0 .0 1.7 8.1 .0 .0 1.5 25.9 .0 14.7 27.5 42.2 389 4+ 52.7 1.2 .0 5.4 .3 .0 3.4 1.1 .0 .0 .4 35.5 .0 11.4 36.0 47.3 168 образование Основно или помалку 63.6 .7 .0 2.3 .4 .0 1.3 3.2 .0 .0 1.0 27.4 .1 7.9 28.5 36.4 989 Средно 60.9 .6 .0 2.0 .0 .0 1.5 9.2 .0 .0 1.9 23.7 .2 13.4 25.7 39.1 1059 Високо 49.8 .8 .0 1.5 .0 .0 2.5 16.4 .0 .0 4.6 24.4 .0 21.2 29.0 50.2 489 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 65.2 .7 .0 1.5 .2 .0 1.9 3.1 .0 .0 .9 26.2 .2 7.5 27.3 34.8 460 Втор 65.0 .8 .0 1.1 .4 .0 1.3 4.4 .0 .0 .7 26.3 .0 8.0 27.0 35.0 503 Среден 60.9 .4 .0 2.0 .4 .0 1.9 7.7 .0 .0 2.1 24.4 .1 12.5 26.6 39.1 495 Четврт 54.8 .6 .0 2.7 .0 .0 2.0 10.6 .0 .0 3.4 25.5 .3 16.0 29.2 45.2 513 Најбогат 54.5 .8 .0 2.5 .0 .0 1.1 14.1 .0 .0 2.9 24.1 .0 18.5 27.0 45.5 567 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 59.0 .5 .0 1.7 .0 .0 1.1 11.6 .0 .0 2.7 23.3 .1 14.9 26.0 41.0 1528 Aлбанско 60.5 1.0 .0 2.4 .3 .0 2.5 3.4 .0 .0 .9 28.8 .1 9.7 29.8 39.5 804 Друго 62.9 .6 .0 2.4 1.1 .0 2.1 2.4 .0 .0 1.8 26.3 .4 8.6 28.5 37.1 206 вкупно 59.8 .7 .0 2.0 .2 .0 1.6 8.3 .0 .0 2.1 25.3 .1 12.8 27.4 40.2 2537 1 MICS индикатор 5.3; MDG индикатор 5.3 2 Од причина што стандардниот модула за смртност кај децата не беше вклучен во прашалникот, наместо Број на живи деца, во табелата се користи формулација Број на живородени деца. ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. 69 Преваленцата на контрацепција е највисока во пелагонискиот регион со 77 проценти и во Скопскиот регион со 48 проценти. 39 проценти од мажените жени во Вардарскиот и источниот регион користат некаков метод на контрацепција. Во североисточниот регион, користењето на контрацепција е ретко; само 13 проценти од мажените жени се изјасниле дека користат некаков метод. Кај адолесцентите и младите жени има помала веројатност да користат контрацепција во споредба со постарите жени. Само околу 29 проценти од мажените жени на возраст од 20-24 години и 33 проценти од жените кои се мажени или во врска на возраст од 15-19 години моментално користат метод на контрацепција, во споредба со 45 проценти од постарите жени на возраст од 30-34 години. Образовното ниво на жените е во тесна поврзаност со преваленцата на користење контрацепција. Процентот на жени кои користат некаков метод на контрацепција се зголемува од 36 проценти кај оние жени кои немаат образование или се со основно образование, до 50 проценти кај жените кои имаат високо образование. Околу 3 проценти од корисниците на контрацепција кои немаат или имаат само основно образование користат машки кондом, додека пак користењето на кондом е почесто кај корисниците со високо образование (16 проценти). Наспроти тоа, користењето на IUD не е поврзано со образовното ниво и генерално е на ниско ниво (2 проценти од корисниците на контрацепција независно од нивното образовно ниво). Методите за контрацепција повеќе се користат од жените во урбаните области и од најбогатите домаќинства. 70 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 познавање на методи за контрацепција – Ромски населби Како што е прикажано во Табела RH.3AR, 95 проценти од сите жени на возраст од 15-49 години знаат за најмалку еден метод за контрацепција. Модерните методи се многу попознати отколку традиционалните методи; 93 проценти од сите жени имаат слушнато за најмалку еден модерен метод, додека пак 79 проценти знаат за најмалку еден традиционален метод. Најпознатиот модерен метод е машкиот кондом (90 проценти), по кој следуваат пилулите (79 проценти). Од традиционалните методи, најпознат метод е повлекувањето (77 проценти). При споредба на познавањата на жените кои моментално се во брак или заедница со познавањата на другите жени, добиените резултати се слични. Средниот број на разни методи за контрацепција кои им се познати на сите жени и на жените кои се моментално во брак или заедница изнесува 5.9. табела RH.3A R познавање на конкретни методи за контрацепција процент на жени на возраст 15-49, процент на жени на возраст 15-49 кои се во моментот во брак или заедница кои слушнале за некој од методите за контрацепција, според специфичен метод, Ромски населби, 2011   Сите Во моментот во брак или во заедница Било кој метод 94.9 95.3 Било кој модерен метод 92.5 93.1 Женска стерилизација 53.1 52.8 Машка стерилизација 30.5 30.0 Пилули 78.5 79.0 IUD 75.6 76.7 Инјекции 52.4 52.6 Импланти 16.1 15.9 Машки кондом 86.9 88.0 Женски кондом 28.5 28.1 Дијафрагма 18.9 17.4 Пена/гел 9.8 8.8 Итна контрацепција 28.7 28.2 Било кој традиционален метод 79.1 83.0 Периодична апстиненција 42.9 46.1 Повлекување 77.4 82.0 Друго 3.0 3.3 Среден број на познати методи по жена 5.9 5.9 Број на жени 1091 799 Табелата RH.3BR ги прикажува познавањата за контрацепција според основните карактеристики. Познавањата за контрацепција се севкупни на високо ниво во ромските населби и може да се забележат мали разлики во однос на основните карактеристики. Познавањата се поголеми кај ромските жени со средно или високо образование, во споредба со оние кои немаат формално образование. табела RH.3BR: познавање на конкретни методи за контрацепција според основни карактеристики процент на жени на возраст 15-49, кои се во моментот во брак или заедница кои слушнале за најмалку еден метод за контрацепција и кои слушнале за најмалку еден модерен метод за контрацепција, според основни карактеристики, Ромски населби, 2011 Било кој метод Било кој модерен метод* Број на жени во моментот во брак или во заедница Возраст 15-19 (94.5) (92.8) 39 20-24 91.7 86.9 137 25-29 94.6 93.3 132 30-34 96.7 95.3 146 35-39 96.0 96.0 104 40-44 96.5 93.3 131 45-49 97.0 94.7 111 образование на жените Нема 90.7 85.1 148 Основно 96.0 94.4 573 Средно + 98.7 98.7 79 Вкупно 95.3 93.1 799 *Женска стерилизација, машка стерилизација, пилула, IUD, инјекции, импланти, машки кондом, женски кондом, итна контрацепција и други модерни методи. ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. Моменталното користење на контрацепција беше пријавено од 37 проценти од ромските жени кои моментално се во брак или заедница (Табела RH.4R). Најпопуларниот метод е повлекување кој го користат една од три мажени ромски жени во Македонија. Следниот најпопуларен метод е машкиот кондом, кој го пријавиле 3 проценти од мажените жени. 2 проценти од ромските жени користат женска стерилизација, а 1 процент користат IUD. Помалку од 1 процент користат пилули, периодична апстиненција, инјекции, импланти или машка стерилизација 70 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 РОМСКИ НАСЕЛБИ 71 табела RH.4R: користење на контрацепција процент на жени на возраст од 15-49 години кои се моментално во брак/заедница и кои користат (или чиј партнер користи) метод за контрацепција, Ромски населби, 2011 Не користи никаков метод Процент на жени (моментално во брак или заедница) кои користат: Број на жени кои моментално се во брак или заедницаЖ ен ск а ст ер ил из ац иј а М аш ка ст ер ил из ац иј а IU D Ин је кц ии Им пл ан ти Пи лу ли М аш ки ко нд ом Ж ен ск и ко нд ом Ди ја ф ра гм а/ пе на /г ел Пе ри од ич на ап ст ин ен ци ја По вл ек ув ањ е Др уг о Би ло ко ј мо де ре н ме то д Би ло ко ј тр ад иц ио на ле н ме то д Би ло ко ј м ет од 1 Возраст 15-19 (76.5) (.0) (.0) (.0) (.0) (.0) (.0) (.0) (.0) (.0) (.0) (23.5) (.0) (.0) (23.5) (23.5) 39 20-24 66.5 .0 .4 .3 .0 .0 .4 5.9 .0 .0 .0 26.4 .0 7.0 26.4 33.5 137 25-29 70.9 .0 .0 .0 .0 .0 3.5 .4 .0 .0 .0 25.2 .0 3.9 25.2 29.1 132 30-34 46.3 .7 .5 .0 .0 .0 .3 5.8 .0 .0 2.8 43.6 .0 7.2 46.5 53.7 146 35-39 52.9 2.9 .0 2.7 .0 .0 .0 3.8 .0 .0 1.1 36.6 .0 9.4 37.7 47.1 104 40-44 65.2 3.1 .0 3.5 .0 .0 .4 2.2 .0 .0 .0 25.6 .0 9.2 25.6 34.8 131 45-49 73.4 3.4 .0 1.2 .0 .0 1.0 3.5 .0 .0 .0 17.5 .0 9.1 17.5 26.6 111 образование Нема 63.9 2.1 .0 2.0 .0 .0 3.0 1.5 .0 .0 .0 27.4 .0 8.7 27.4 36.1 148 Основно 62.3 1.1 .1 1.0 .0 .0 .4 3.1 .0 .0 .9 31.0 .0 5.8 31.9 37.7 573 Средно + 66.3 3.0 .7 .6 .0 .0 .8 9.3 .0 .0 .0 19.4 .0 14.3 19.4 33.7 79 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 65.0 .7 .0 .0 .0 .0 .0 3.5 .0 .0 2.1 28.8 .0 4.2 30.8 35.0 151 Втор 58.7 .3 .0 .7 .0 .0 3.0 1.8 .0 .0 .0 35.5 .0 5.8 35.5 41.3 156 Среден 66.0 .5 .5 1.3 .0 .0 .0 3.3 .0 .0 .0 28.4 .0 5.6 28.4 34.0 154 Четврт 61.3 2.5 .0 .3 .0 .0 .6 3.9 .0 .0 .6 30.7 .0 7.3 31.3 38.7 166 Најбогат 64.1 3.0 .3 3.3 .0 .0 1.0 4.6 .0 .0 .7 22.9 .0 12.3 23.6 35.9 172 Вкупно 63.0 1.5 .2 1.1 .0 .0 .9 3.4 .0 .0 .7 29.2 .0 7.2 29.8 37.0 799 1 MICS индикатор 5.3; MDG индикатор 5.3 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. Најмладите и најстарите старосни групи на ромски жени кои се во брак или заедница моментално користат помалку методи на контрацепција. 71 72 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 незадоволена потреба за контрацепција Незадоволената потреба за контрацепција се однесува на жени во репродуктивно доба кои не користат некаков метод на контрацепција, но кои сакаат да го одложат следното раѓање (на поголемо временско растојание) или кои сакаат да престанат да раѓаат деца (ограничување). Незадоволената потреба е идентификувана во истражувањето MICS преку поставување на група на прашања од кои се добиваат информации за моменталното однесување и преференци кои се однесуваат на употреба на контрацепција, плодноста и преференците за раѓање. Табелата RH.5 го покажува степенот на задоволена потреба за контрацепција, незадоволена потреба и задоволена побарувачка за контрацепција. Незадоволената потреба од растојание помеѓу бременостите се дефинира како процент на жени кои не користат метод на контрацепција И „ Не се бремени и немаат постпартална аменореја 19 и кои се плодни 20 и кои кажуваат дека сакаат да почекаат две или повеќе години до следното раѓање ИЛИ „ Не се бремени и немаат постпартална аменореја и се плодни, но не се сигурни дали сакаат да имаат друго дете ИЛИ „ Се бремени и кажуваат дека бременоста се случила во погрешно време: би сакале да можеле да почекаат ИЛИ „ Имаат постпартална аменореја и кажуваат дека раѓањето се случило во погрешно време: би сакале да можеле да почекаат 19Жената е постпартално аменореична доколку родила во последните две години и моментално не е бремена, и нејзиниот менструален циклус се повратил од раѓањето на последното дете 20Жената се смета за неплодна доколку таа не е ниту бремена ниту постпартално аменореична и (1a)немала менструација најмалку шест месеци, или (1б) никогаш немала менструација, или (1в)последната менструација ја имала пред последното раѓање, или (1г) е во менопауза или имала хистероктомија ИЛИ (2) Таа кажува дека имала хистероктомија, или дека никогаш немала менструација или дека е во менопауза, или дека се обидувала да остане бремена 2 или повеќе години и без резултат на прашањата зошто таа смета дека е физички неспособна да остане бремена во времето на спроведувањето на истражувањето ИЛИ (3) Таа кажува дека не може да остане бремена кога е запрашана за желбата да роди ИЛИ (4) Таа не раѓала во последните 5 години, моментално не користи контрацепција и била континуирано мажена во текот на последните 5 години пред истражувањето Незадоволената потреба за ограничување се дефинира како процент на жени кои не користат метод на контрацепција И „ Не се бремени и немаат постпартална аменореја и се плодни, но кажуваат дека не сакаат повеќе деца ИЛИ „ Се бремени и кажуваат дека не сакаат да имаат дете ИЛИ „ Имаат постпартална аменореја и кажуваат дека не сакале да родат Вкупната незадоволена потреба за контрацепција претставува збир од незадоволената потреба за ограничување на раѓањата и незадоволената потреба за поголемо растојание меѓу бременостите. 73 табела RH.5: незадоволена потреба за контрацепција процент на жени на возраст од 15-49 години кои моментално се во брак или заедница со незадоволена потреба за планирање на семејството и процент на жени со задоволена побарувачка за контрацепција, Македонија, 2011 Задоволена потреба за контрацепција Незадоволена потреба за контрацепција Број на жени кои моментално се во брак или заедница Процент на задоволена побарувачка за контрацепција Број на жени кои се во брак или заедница со потреба од контрацепција За временско растојание меѓу раѓањата За ограничување на раѓањата Вкупно За временско растојание меѓу раѓањата За ограничување на раѓањата Вкупно1 регион Вардарски 7.8 30.9 38.7 3.5 16.2 19.6 155 66.3 91 Источен 12.5 26.2 38.7 6.4 19.6 26.0 185 59.8 120 Југозападен 6.2 15.9 22.0 8.0 15.8 23.8 253 48.0 116 Југоисточен 3.8 14.7 18.6 6.7 18.9 25.5 211 42.1 93 Пелагониски 17.0 59.7 76.6 .7 2.1 2.8 339 96.5 269 Полошки 13.9 24.7 38.6 7.2 10.2 17.5 409 68.8 229 Североисточен 1.7 10.9 12.6 8.3 19.7 28.0 254 31.0 103 Скопски 14.2 34.1 48.4 4.2 8.3 12.4 730 79.5 444 област Урбана 12.8 30.1 42.9 5.2 11.4 16.6 1333 72.1 793 Рурална 9.2 28.8 38.0 5.5 12.3 17.8 1205 68.1 672 Возраст 15-19 (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 14 20-24 22.6 7.7 30.3 22.2 12.5 34.7 173 46.6 112 25-29 24.0 14.4 38.4 9.8 8.7 18.5 376 67.5 214 30-34 16.5 28.5 45.0 6.8 11.8 18.6 484 70.8 308 35-39 5.7 38.0 43.7 3.8 12.4 16.2 492 72.9 295 40-44 5.3 40.7 46.0 .5 14.5 15.0 510 75.4 311 45-49 2.3 30.6 32.9 .0 11.2 11.2 479 74.6 211 образование Основно или помалку 8.1 28.6 36.7 3.6 12.4 16.0 989 69.6 521 Средно 8.9 30.3 39.2 6.6 13.5 20.1 1059 66.2 628 Високо 22.0 29.3 51.4 6.1 7.1 13.2 489 79.5 316 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 9.7 25.3 35.0 4.5 15.5 20.0 460 63.7 253 Втор 9.9 25.1 35.0 6.8 11.6 18.4 503 65.6 269 Среден 7.4 31.8 39.2 5.7 9.1 14.8 495 72.7 267 Четврт 12.6 33.8 46.4 4.3 10.7 14.9 513 75.6 315 Најбогат 15.2 30.7 45.9 5.4 12.5 17.9 567 71.9 362 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 10.8 30.5 41.3 5.1 12.9 18.0 1528 69.7 906 Aлбанско 12.0 28.0 40.1 5.4 9.3 14.8 804 73.0 441 Друго 10.0 27.1 37.1 6.8 13.7 20.4 206 64.5 118 Вкупно 11.1 29.5 40.6 5.3 11.8 17.2 2537 70.3 1465 1 MICS индикатор 5.4; MDG индикатор 5.6 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 74 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Задоволената потреба од ограничување вклучува жени кои користат (или чиј партнер користи) метод за контрацепција и кои не сакаат повеќе да имаат деца, користат машка или женска стерилизација или се декларираат себеси како неплодни. Задоволената потреба за временско растојание меѓу раѓањата вклучува жени кои користат (или чиј партнер користи) метод за контрацепција и кои сакаат да имаат уште деца или не се одлучиле дали да имаат уште едно дете. Вкупните задоволени потреби за временско растојание меѓу раѓањата и ограничување на раѓањата се придодаваат на вкупните задоволени потреби за контрацепција. Од сите жени кои моментално се во брак или заедница, 41 проценти се изјасниле дека им е задоволена потребата од контрацепција, т.е. 11 проценти за временско растојание помеѓу раѓањата и 30 проценти за ограничување на раѓањата. Процентот на жени чии потреби за контрацепција се задоволени е повисок кај жените кои живеат во пелагонискиот регион, кај жените од урбаните и најбогатите домаќинства, и кај повозрасните и пообразованите жени. Преку користење на информациите за контрацепција и незадоволена потреба, од податоците во истражувањето MICS може да се добие процентот на задоволена побарувачка за контрацепција. Процентот на задоволена побарувачка се дефинира како процент на жени кои моментално се во брак или заедница кои користат контрацепција, од вкупната побарувачка за контрацепција. Вкупната потреба за контрацепција вклучува жени кои моментално имаат незадоволена потреба (за временско растојание помеѓу раѓањата или ограничување на раѓањата), плус оние кои моментално користат контрацепција. Вкупно 70 проценти од жените се изјаснија дека нивната потреба за контрацепција е задоволена. Постојат значителни разлики помеѓу регионите, и тоа највисок е процентот во пелагонискиот регион (97 проценти) и најнизок е процентот во североисточниот регион (31 проценти). 75 незадоволена потреба – Ромски населби Вкупната незадоволена потреба за контрацепција претставува збир од незадоволената потреба за ограничување на раѓањата и незадоволената потреба за поголемо растојание меѓу бременостите. табела RH.5R: незадоволена потреба за контрацепција процент на жени на возраст од 15-49 години кои моментално се во брак или заедница со незадоволена потреба за планирање на семејството или процент на задоволена потреба за контрацепција, Ромски населби, 2011 Задоволена потреба за контрацепција Незадоволена потреба за контрацепција Број на жени кои моментално се во брак или заедница Процент на задоволена потреба за контрацепција Број на жени кои моментално се во брак или заедница со потреба од контрацепција За временско растојание меѓу раѓањата За ограничување на раѓањата Вкупно За временско растојание меѓу раѓањата За ограничување на раѓањата Вкупно1 Возраст 15-19 (19.4) (4.1) (23.5) (15.0) (1.0) (16.0) 39 (*) 15 20-24 18.7 14.8 33.5 21.0 17.8 38.8 137 46.3 99 25-29 12.6 17.0 29.6 7.0 32.8 39.8 132 42.7 91 30-34 8.3 45.4 53.7 5.5 17.7 23.2 146 69.8 112 35-39 4.4 42.7 47.1 3.4 10.6 13.9 104 77.2 63 40-44 .0 34.8 34.8 1.7 5.8 7.5 131 82.4 55 45-49 .0 26.6 26.6 .0 6.9 6.9 111 (79.4) 37 образование Нема 11.8 24.2 36.1 3.5 15.7 19.3 148 65.2 82 Основно 6.9 30.9 37.8 6.9 14.5 21.4 573 63.8 339 Средно + 12.0 21.7 33.7 16.3 17.2 33.5 79 50.1 53 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 6.1 28.9 35.0 6.1 21.9 28.0 151 55.6 95 Втор 6.7 34.6 41.3 6.1 13.4 19.5 156 67.9 95 Среден 10.9 23.6 34.5 7.1 14.0 21.1 154 62.0 85 Четврт 8.0 30.7 38.7 10.9 13.6 24.5 166 61.2 105 Најбогат 9.7 26.1 35.9 5.7 12.6 18.4 172 66.1 93 Вкупно 8.3 28.8 37.1 7.2 15.0 22.2 799 62.5 474 1 MICS индикатор 5.4; MDG индикатор 5.6 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 75 РОМСКИ НАСЕЛБИ 76 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Задоволената потреба за ограничување на раѓањата ги вклучува жените кои користат (или чии партнери користат) метод на контрацепција и кои не сакаат да имаат уште деца, и тие користат машка или женска стерилизација или се декларираат дека се неплодни. Задоволената потреба за временско растојание меѓу раѓањата вклучува жени кои користат (или чии партнери користат) метод на контрацепција и кои сакаат да имаат друго дете или не се одлучиле дали да имаат уште деца. Вкупната задоволена потреба за временско растојание меѓу раѓањата и ограничување на раѓањата се придодава на вкупната задоволена потреба за контрацепција. Од сите жени од ромските населби , 37 проценти се изјасниле дека имаат задоволена потреба од контрацепција, т.е. 8 проценти за временско растојание меѓу раѓањата и 29 проценти за ограничено раѓање. Процентот на жени кои имаат задоволени потреби за контрацепција не е тесно поврзан со индексот на богатство. Со примена на информациите за контрацепција и незадоволена потреба, со податоците од истражувањето MICS се врши проценка на процентот на задоволена побарувачка за контрацепција. Процентот на задоволена побарувачка се дефинира како процент на жени кои моментално се во брак или брачна заедница и кои моментално користат контрацепција во вкупната побарувачка за контрацепција. Вкупната побарувачка за контрацепција вклучува жени кои моментално имаат незадоволена потреба (за временско растојание меѓу раѓањата или ограничување на раѓањата), плус оние кои моментално користат контрацепција. 63 проценти од ромските жени се изјасниле дека нивната потреба за контрацепција е задоволена. Постојат разлики во однос на индексот на богатство и образовното ниво на ромските жени , така што најмало задоволство се забележува кај пообразованите жени. Табелата RH.5R покажува дека вкупната задоволена потреба е поголема од вкупната незадоволена потреба за планирање на семејството кај ромските жени. Незадоволената потреба, исто така се поврзува со образовното ниво, со 34 проценти од жените кои имаат средно образование во споредба со 19 проценти од жените кои се без образование. Во Табелата, исто така се истакнува дека релативно е висока задоволената потреба за планирање на семејството. 76 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 77 предродилна здравствена заштита Предродилниот период подразбира постоење на важни можности за да се обезбедат бројни интервенции за бремените жени, кои може да бидат од клучно значење за нивното здравје и благосостојбата и на нивните доенчиња. Подоброто разбирање на растот и развојот на фетусот и каква е поврзаноста со здравјето на мајката, резултираше во зголемено внимание за потенцијалната предродилна здравствена заштита како интервенција со која може да се подобри како здравјето на мајката, така и здравјето на новороденчето. На пример, доколку предродилниот период се користи за да се информираат жените и семејствата за знаците на опасност и симптомите, и за ризиците од предродилните болки и породувањето, тоа може да го обезбеди начинот со кој ќе се обезбеди сигурност во праксата дека бремените жени се пораѓаат со помош на стручни лица во здравствени установи. Предродилниот период, исто така дава можност да се обезбедат информации за временското растојание меѓу раѓањата, што се препознава како важен фактор за преживување на доенчето. Справувањето со анемијата за време на бременоста и лекувањето на сексуално преносливите болести (STI) може значително да го подобрат исходот од раѓањето и да го подобрат здравјето на мајката. Лошите исходи од раѓањето, како што е ниската родилна тежина, може да се намалат преку комбинација на интервенции за подобрување на состојбата со исхранетоста на жените и превенција на инфекции (на пр: маларија и сексуално преносливи инфекции) за време на бременоста. Од неодамна, потенцијалот на предродилниот период во однос на превенција и здравствена заштита од ХИВ, особено за превенција на пренесувањето на ХИВ од мајката на детето, доведе до појава на обновен интерес кон пристапот и користењето на предродилните услуги. WHO дава препорака за минимален број од четири предродилни посети врз основа на преглед на ефективноста на разни модели на предродилна здравствена заштита. Упатствата на WHO се специфични во однос на содржината на предродилната здравствена заштита, која вклучува: „ Мерење на крвниот притисок „ Испитување на урината за присуство на бактерии и протеини „ Испитување на крвта за да се открие присуство на сифилис и тешка анемија „ Мерење на тежина/висина (по избор) Типот на стручен кадар кој обезбедил предродилна здравствена заштита на жените на возраст од 15-49 години и кои се породиле во текот на претходните две години е прикажан во Табела RH.6. Резултатите покажуваат дека релативно мал број на жени не добиле предродилна здравствена заштита. Во Македонија, најголемиот дел од предродилна здравствена заштита го обезбедува стручен кадар (99 проценти), од кои 93 проценти се лекари, 5 проценти се сестри акушерки, 0.2 проценти се бабици и медицински сестри. Останатите 1 процент не добиле предродилна здравствена заштита. табела RH.6: опфат на предродилната здравствена заштита процент на жени на возраст од 15-49 години кои се породиле две години пред истражувањето според тип на кадар кој обезбедувал предродилна здравствена заштита за време на бременоста за последното раѓање, Македонија, 2011 Лице кое обезбедува предродилна здравствена заштита Не е примена предродилна здравствена заштита Вкупно Било кој стручен кадар1 Број на жени кои родиле во претходните 2 годиниЛекар Бабица Акушерка, медицинска сестра Медицинска сестра област Урбана 98.4 .0 1.2 .0 .4 100.0 99.6 178 Рурална 88.2 .4 8.6 .3 2.5 100.0 97.5 183 Возраст на мајката при раѓањето Помалку од 20 (96.3) (.0) (3.7) (.0) (.0) 100.0 (100.0) 31 20-34 89.7 .4 7.4 .3 2.3 100.0 97.7 319 35-49 (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) 12 образование Основно или помалку 88.4 .0 9.5 .4 1.7 100.0 98.3 146 Средно 95.4 .5 1.9 .0 2.2 100.0 97.8 128 Високо 98.4 .0 1.6 .0 .0 100.0 100.0 88 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 87.2 .8 8.2 .7 3.0 100.0 97.0 84 Втор 91.9 .0 6.1 .0 2.0 100.0 98.0 70 Среден 90.0 .0 8.3 .0 1.7 100.0 98.3 64 Четврт 98.3 .0 1.7 .0 .0 100.0 100.0 75 Најбогат 99.6 .0 .0 .0 .4 100.0 99.6 68 Eтничка припадност на главата на домаќинството Македонско 98.3 .4 .2 .0 1.0 100.0 99.0 171 Aлбанско 87.2 .0 10.7 .0 2.1 100.0 97.9 146 Друго 93.7 .0 4.0 1.4 .9 100.0 99.1 45 Вкупно 93.3 .2 4.9 .2 1.4 100.0 98.6 362 1 MICS индикатор 5.5a; MDG индикатор 5.5 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 78 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 UNICEF и WHO препорачуваат најмалку четири посети на здравствена установа за предродилна здравствена заштита. Табелата RH.7 го покажува бројот на посети за предродилна здравствена заштита за време на последната бременост во последните две години пред истражувањето, независно од давателот на тие услуги според избрани карактеристики. Околу девет од десет мајки (94 проценти) добиле предродилна здравствена заштита четири или повеќе пати. Само 1 процент од жените не посетиле здравствена установа за предродилна здравствена заштита, 0.1 процент биле само на една посета, 0.5 проценти имале две посети и 1 процент имале три посети. табела RH.7: број на посети за предродилна здравствена заштита процент на жени со живородено дете 2 години пред истражувањето според број на посети за предродилна здравствена заштита кај било кој давател на услуги, Македонија, 2011 Процент на жени кои имале: Недостасува/ не знае Вкупно Број на жени со живородено дете во претходните 2 години Ниту една посета за предродилна здравствена заштита Една посета Две посети Три посети 4 или повеќе посети1 регион Вардарски (.0) (.0) (.0) (2.1) (97.9) (.0) 100.0 16 Источен (2.9) (.0) (.0) (1.3) (95.8) (.0) 100.0 25 Југозападен .6 .0 .0 1.2 85.6 12.6 100.0 39 Југоисточен (.0) (.0) (.0) (.0) (95.6) (4.4) 100.0 16 Пелагониски .0 1.0 .0 .0 99.0 .0 100.0 42 Полошки .3 .0 .3 .8 95.2 3.3 100.0 69 Североисточен (5.7) (.0) (.0) (.0) (89.7) (4.6) 100.0 37 Скопски 1.6 .0 1.3 2.9 94.2 .0 100.0 118 област Урбана .4 .0 1.0 .6 95.8 2.3 100.0 178 Рурална 2.5 .2 .0 2.2 92.0 3.0 100.0 183 Возраст на мајката при раѓањето Помалку од 20 (1.0) (.0) (.0) (.0) (93.9) (5.1) 100.0 31 20-34 1.5 .1 .5 1.6 94.2 2.0 100.0 319 35-49 (*) (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 12 образование Основно или помалку 1.7 .3 .2 2.6 92.5 2.8 100.0 146 Средно 2.2 .0 1.2 .6 93.4 2.6 100.0 128 Високо .0 .0 .0 .6 96.9 2.5 100.0 88 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 3.0 .5 .3 4.1 90.7 1.4 100.0 84 Втор 2.0 .0 .0 1.0 96.5 .5 100.0 70 Среден 1.7 .0 2.3 .9 91.3 3.8 100.0 64 Четврт .0 .0 .0 .6 97.3 2.1 100.0 75 Најбогат .4 .0 .0 .0 93.8 5.8 100.0 68 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 1.0 .0 .0 1.0 97.2 .8 100.0 171 Aлбанско 2.1 .3 1.2 2.4 88.4 5.7 100.0 146 Друго .9 .0 .0 .0 99.1 .0 100.0 45 Вкупно 1.4 .1 .5 1.4 93.9 2.6 100.0 362 1 MICS индикатор 5.5b; MDG индикатор 5.5 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 79 Типот на услуги кои бремените жени ги добиваат за време на предродилната здравствена заштита се прикажани во Табела RH.8. Кај жените кои родиле живо дете две години пред истражувањето, 96 проценти се изјасниле дека за време на посетите за предродилна здравствена заштита им била земена крв за испитување, 97 проценти се изјасниле дека им бил проверуван крвниот притисок, и 95 проценти дека била земена урина за анализа. Севкупно, мерење на крвниот притисок, земени урина и крв за анализа било направено кај 94 процент од жените. табела RH.8: содржина на предродилната здравствена заштита процент на жени на возраст од 15-49 години на кои им бил мерен крвниот притисок, и била земена урина и крв за анализа како дел од предродилната здравствена заштита, 2011 Процент на бремени жени на кои: Број на жени кои имаат родено живо дете во последните 2 години Измерен крвниот притисок Земена урина за анализа Земена крв за анализа Измерен крвниот притисок, земена урина и крв за анализа1 регион Вардарски (100.0) (100.0) (100.0) (100.0) 16 Источен (93.8) (88.8) (89.7) (88.0) 25 Југозападен 94.1 94.1 94.1 94.1 39 Југоисточен (100.0) (100.0) (97.6) (97.6) 16 Пелагониски 99.0 99.0 99.0 98.1 42 Полошки 98.6 95.6 96.2 95.6 69 Североисточен (91.1) (94.3) (94.3) (91.1) 37 Скопски 96.6 94.3 96.0 92.7 118 област Урбана 97.3 98.2 98.9 96.4 178 Рурална 95.7 92.2 92.8 91.8 183 Возраст на мајката при раѓањето Помалку од 20 (99.0) (94.8) (96.3) (94.8) 31 20-34 96.3 95.0 95.6 93.9 319 35-49 (*) (*) (*) (*) 12 образование Основно или помалку 94.7 92.1 92.5 90.9 146 Средно 96.4 96.0 96.9 94.2 128 Високо 99.6 99.1 99.6 99.1 88 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 95.2 88.7 89.5 88.7 84 Втор 96.3 95.9 97.2 94.2 70 Среден 94.4 95.1 94.5 93.8 64 Четврт 100.0 99.4 99.7 99.2 75 Најбогат 96.5 97.8 99.1 95.2 68 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 98.0 97.9 98.4 96.8 171 Aлбанско 96.0 92.1 92.8 92.1 146 Друго 92.7 94.5 95.4 89.9 45 Вкупно 96.5 95.2 95.8 94.1 362 1 MICS индикатор 5.6 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 80 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 предродилна здравствена заштита – Ромски населби покажуваат дека релативно мал број на жени од ромските населби не добиле предродилна здравствена заштита. Најголем дел од предродилната здравствена заштита го обезбедува стручен кадар (94 проценти). табела RH.6R: опфат на предродилната здравствена заштита процент на жени на возраст од 15-49 години кои се породиле во претходните две години пред истражувањето според тип на стручно лице кое обезбедило предродилна здравствена заштита за време на бременоста за последното раѓање, Ромски населби, 2011 Лице кое обезбедило предродилна здравствена заштита Не е добиена предродилна здравствена заштита Вкупно Било кое стручно лице1 Број на жени кои родиле живи деца во претходните две години Лекар Возраст на мајката при раѓањето Помалку од 20 (100.0) (.0) (100) (100.0) 31 20-34 92.8 7.2 100 92.8 143 35-49 (*) (*) (*) (*) 9 образование Нема (88.4) (11.6) (100) (88.4) 41 Основно 94.9 5.1 100 94.9 120 Средно + (100.0) (.0) (100) (100.0) 22 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 60% 92.2 7.8 100 92.2 128 Најбогати 40% 98.3 1.7 100 98.3 54 Вкупно 94.0 6.0 100 94.0 182 1 MICS индикатор 5.5a; MDG индикатор 5.5 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи UNICEF и WHO препорачуваат најмалку четири посети на здравствена установа за предродилна здравствена заштита. Табелата RH.7R го покажува бројот на посети за предродилна здравствена заштита за време на последната бременост во последните две години пред истражувањето, независно од давателот на тие услуги според избрани карактеристики. Околу девет од десет мајки (86 проценти) добиле предродилна здравствена заштита четири или повеќе пати. Од сите ромски жени, 6 проценти од жените не посетиле здравствена установа за предродилна здравствена заштита, 2 процент биле само на една посета, 2 проценти имале две посети и 4 проценти имале три посети. На пример, 81 проценти од жените кои живеат во најсиромашните 60 проценти домаќинства пријавиле четири или повеќе посети за предродилна здравствена заштита во споредба со 95 проценти од оние кои живеат во најбогатите 40 проценти домаќинства. 80 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Типот на стручен кадар кој обезбедил предродилна здравствена заштита на жените на возраст од 15-49 години и кои се породиле во текот на претходните две години е прикажан во Табела RH.6R. Резултатите РОМСКИ НАСЕЛБИ 81 табела RH.7R: број на посети за предродилна здравствена заштита процент на жени кои родиле живо дете во претходните две години пред истражувањето според број на посети на здравствени установи за предродилна здравствена заштита, Македонија, 2011 Процент на жени кои имале: Вкупно Број на жени кои родиле живи деца во последните две години Ниту една посета за предродилна здравствена заштита Една посета Две посети Три посети 4 или повеќе посети1 Возраст на мајката при раѓањето Помалку од 20 (.0) (1.9) (.0) (5.4) (92.7) 100.0 31 20-34 7.2 1.6 2.8 4.4 84.1 100.0 143 35-49 (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 9 образование Нема (11.6) (1.4) (5.6) (2.3) (79.0) 100.0 41 Основно 5.1 1.9 .6 3.9 88.5 100.0 120 Средно + (.0) (.0) (4.2) (10.6) (85.2) 100.0 22 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 60% 7.8 2.6 3.4 5.2 81.0 100.0 128 Најбогати 40% 1.7 .0 1.7 1.7 94.8 100.0 54 Вкупно 6.0 1.6 2.2 4.3 85.9 100.0 182 1 MICS индикатор 5.5b; MDG индикатор 5.5 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Типот на услуги кои бремените жени ги добиле за време на предродилната здравствена заштита се прикажани во Табела RH.8R. Кај ромските жени кои имаат живородено дете во текот на двете години пред истражувањето, 87 проценти изјавиле дека за време на посетите за преродилна здравствена заштита им била земена крв за анализа, 86 проценти пријавиле дека им бил измерен крвниот притисок,а 85 проценти дека била земена урина за анализа. Мерење на крвниот притисок и земени крв и урина за анализа било направено кај 83 проценти од ромските жени. табела RH.8R: содржина на предродилната здравствена заштита процент на жени на возраст од 15-49 години на кои им бил измерен крвниот притисок, им биле земени крв и урина за анализа како дел од предродилната здравствена заштита, Ромски населби, 2011 Процент на бремени жени кои: Број на жени кои родиле живи деца во последните две години Измерен крвниот притисок Земена урина за анализа Земена крв за анализа Измерен крвен притисок, земена урина и крв за анализа1 Возраст на мајката при раѓањето Помалку од 20 (88.3) (95.0) (95.0) (88.3) 31 20-34 85.0 82.8 84.6 81.0 143 35-49 (*) (*) (*) (*) 9 образование Нема (74.4) (74.4) (74.4) (74.4) 41 Основно 89.0 86.4 88.6 84.2 120 Средно + (90.4) (100.0) (100.0) (90.4) 22 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 60% 79.3 81.0 81.9 78.4 128 Најбогати 40% 94.8 94.8 98.3 91.4 54 Вкупно 85.9 85.3 86.7 82.7 182 1 MICS индикатор 5.6 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 81 82 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Помош при породување Три четвртини од сите смртни случаи на мајки се случуваат за време на породувањето или во периодот веднаш по породувањето. Единствената најважна интервенција за безбедно мајчинство е да се обезбеди дека на секое породување има присутен компетентен здравствен работник кој има акушерски вештини, и на располагање да има превоз за упатување на медицинска нега во друго породилиште во итни случаи. Целта на Свет по мерка на децата е да се обезбеди дека за жените има готов и достапен пристап до стручна нега при породувањето. Индикаторите се однесуваат на процентот на раѓања со стручно лице и процент на породувања во установа. Индикаторот за присутно стручно лице при породувањето исто така се користи за да се следи напредокот кон Милениумските развојни цели за намалување на стапката на смртност кај мајките за три четвртини во периодот помеѓу 1990 и 2015. Во истражувањето MICS вклучени се одреден број на прашања за да се процени процентот на раѓања на кои присуствувало стручно лице. Стручно лице значи лекар, медицинска сестра, акушерка или бабица. Околу 98 проценти од раѓањата во последните две години пред да се спроведе истражувањето MICS биле извршени во присуство на стручно лице (Табела RH.9). Со помош на лекар биле извршени 87 проценти од раѓањата, а 9 проценти од породувањата се извршени со помош на медицинска сестра. Царски рез е една од најчестите хируршки процедури ширум светот со проценета зачестеност со стапка од 33 проценти. Зачестеноста на царски рез варира од 4 проценти во земјите во развој до повеќе од 30 проценти во најразвиените земји. Ширум светот има зголемување во бројот на тие породување без медицинска помош. Интервенцијата зависи од тоа колку може жените да си ја дозволат, така што бремените жени од побогатите домаќинства можат да ги покријат трошоците за процедурата. На национално ниво, една од четири во Македонија се породува со царски рез. Процентот на жени кои се породиле со царски рез е висок во урбаните области и кај жените од најбогатиот квинтил, кои имаат високо образование, и каде главата на домаќинството е од македонско етничко потекло. 83 табела RH.9: помош при породувањето процент на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете 2 години пред истражувањето со помош при породувањето и процент на породувања со царски рез, Македонија, 2011 Лица кои пружиле помош при породувањето Без помош Вкупно Породување со помош од стручно лице1 Процент на породувања со царски рез2 Број на жени кои родиле живи дева 2 години пред истражувањето Лекар Медицинска сестра/ бабица Акушерка Лице кое традиционално присуствува на породувањето Роднина/ пријател Друг регион Вардарски (88.0) (3.7) (8.3) (.0) (.0) (.0) (.0) 100.0 (100.0) (17.4) 16 Источен (84.9) (.8) (3.3) (9.8) (.0) (1.2) (.0) 100.0 (98.8) (12.4) 25 Југозападен 94.7 .0 4.5 .9 .0 .0 .0 100.0 100.0 30.3 39 Југоисточен (100.0) (.0) (.0) (.0) (.0) (.0) (.0) 100.0 (100.0) (49.2) 16 Пелагониски 97.0 1.8 .0 1.2 .0 .0 .0 100.0 100.0 27.1 42 Полошки 69.5 3.2 24.4 2.9 .0 .0 .0 100.0 100.0 14.2 69 Североисточен (87.6) (1.4) (1.6) (.0) (.0) (9.4) (.0) 100.0 (90.6) (22.5) 37 Скопски 89.7 2.9 3.7 1.7 .9 .4 .7 100.0 98.0 29.9 118 област Урбана 91.5 1.8 3.8 1.1 .0 1.3 .5 100.0 98.3 33.8 178 Рурална 82.6 2.4 10.3 2.9 .6 1.1 .0 100.0 98.3 16.3 183 Возраст на мајката при раѓањето Помалку од 20 (93.1) (2.7) (.6) (2.6) (.0) (1.0) (.0) 100.0 (99.0) (9.4) 31 20-34 86.0 2.1 8.0 2.1 .3 1.3 .3 100.0 98.1 26.1 319 35-49 (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) (*) 12 Место на породување Јавна здравствена установа 87.9 1.5 7.5 2.1 .0 .7 .3 100.0 99.1 23.1 332 Приватна здравствена установа (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) (*) 23 Друго/ Недостасува (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) (*) 6 образование Основно или помалку 81.0 1.3 13.4 3.1 .0 1.2 .0 100.0 98.8 15.2 146 Средно 89.3 2.2 4.1 .9 .8 2.0 .7 100.0 96.5 26.7 128 Високо 93.7 3.4 .9 2.0 .0 .0 .0 100.0 100.0 38.4 88 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 70.7 2.2 19.6 5.1 1.2 1.3 .0 100.0 97.5 10.9 84 Втор 91.1 .8 3.0 1.2 .0 4.0 .0 100.0 96.0 21.2 70 Среден 94.7 2.1 2.1 1.1 .0 .0 .0 100.0 100.0 31.8 64 Четврт 90.2 1.7 6.8 1.3 .0 .0 .0 100.0 100.0 21.8 75 Најбогат 92.3 4.0 .9 .8 .0 .8 1.3 100.0 98.0 43.0 68 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 92.6 2.5 3.9 .5 .0 .5 .0 100.0 99.5 31.4 171 Aлбанско 80.9 2.0 11.6 2.4 .7 2.4 .0 100.0 96.9 18.7 146 Друго 85.4 1.2 4.7 6.8 .0 .0 1.9 100.0 98.1 20.4 45 Вкупно 87.0 2.1 7.1 2.0 .3 1.2 .2 100.0 98.3 24.9 362 1 MICS индикатор 5.7; MDG индикатор 5.2 2 MICS индикатор 5.9 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 84 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 помош при породување – Ромски населби породувањата помошта била обезбедена од друго лице (на пример лице кое традиционално е присутно на породувањето или роднина/пријател). Речиси една од осум ромски жени е породена со царски рез. табела RH.9R: помош при породувањето процент на жени кои родиле живо дете на возраст од 15-49 години во последните две години пред истражувањето според лице кое пружило помош при породувањето и процент на породувања со царски рез, Ромски населби, 2011 Лице кое пружило помош при породувањето Без помош Вкупно Породување со помош од стручно лице1 Процент на породувања со царски рез2 Број на жени кои родиле живи дева 2 години пред истражувањето Лекар Медицинска сестра/ бабица Акушерка Лице кое традиционално присуствува на породување Роднина/ Пријател Возраст на мајката при породувањето Помалку од 20 (94.9) (5.1) (.0) (.0) (.0) (.0) 100.0 (100.0) (6.6) 31 20-34 91.5 3.2 3.4 1.2 .4 .3 100.0 99.3 14.2 143 35-49 (*) (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) (*) 9 Место на породување Јавна здравствена установа 92.9 3.4 2.7 1.0 .0 .0 100.0 100.0 13.3 180 Друго/Недостасува (*) (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) (*) 3 образование Нема (92.3) (3.3) (.0) (2.1) (1.4) (.9) 100.0 (97.7) (10.5) 41 Основно 93.1 4.0 2.1 .8 .0 .0 100.0 100.0 13.6 120 Средно + (89.4) (.0) (10.6) (.0) (.0) (.0) 100.0 (100.0) (15.4) 22 индекс на богатство Најсиромашни 60% 91.4 3.4 1.7 1.7 .9 .9 100.0 98.3 12.9 128 Најбогати 40% 91.4 5.2 3.4 .0 .0 .0 100.0 100.0 19.0 54 Вкупно 92.5 3.4 2.7 1.0 .3 .2 100.0 99.5 13.1 182 1 MICS индикатор 5.7; MDG индикатор 5.2 2 MICS индикатор 5.9 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 84 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Скоро 100 проценти од раѓањата во последните две години пред спроведувањето на истражувањето MICS биле извршени од стручни лица (Табела RH.9R).Кај 93 проценти од раѓањата помошта при породувањето била обезбедена од лекари; кај 6 проценти од раѓањата тоа било направено од бабици/ акушерки и медицински сестри; а кај 1 процент од РОМСКИ НАСЕЛБИ 85 Место на породување Зголемувањето на процентот на породувања кои се вршат во здравствени установи претставува важен фактор за намалување на ризиците по здравјето на мајката и новороденчето. Соодветната медицинска грижа и хигиенските услови во текот на породувањето може да го намалат ризикот од компликации и инфекции, кои пак може да предизвикаат морбидност и смртност кај мајката или новороденчето. Во Табелата RH.10 прикажан е процентот на жени на возраст од 15-49 години кои имаат родено живо дете во последните две години пред истражувањето според местото на породување и процент на породувања кои се извршени во здравствена установа според некои основни карактеристики. 98 проценти од породувањата во Македонија се вршат во здравствена установа; 92 проценти од породувањата се вршат во јавни здравствени установи и 7 проценти во приватни здравствени установи. Само 0.3 проценти од породувањата се вршат во домашни услови. Процентот е висок како во урбаните (99 проценти) така и во руралните области (98 проценти), и кај жените со високо образовно ниво и кои се од побогатите домаќинства. табела RH.10: Место на породување процент на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете две години пред истражувањето според местото на породување, Македонија, 2011 Место на породување Вкупно Породувања во здравствена установа1 Број на жени кои родиле живо дете две години пред истражувањето Јавна здравствена установа Приватна здравствена установа Дома Друго Недостасува/не знае регион Вардарски (100.0) (.0) (.0) (.0) (.0) 100.0 (100.0) 16 Источен (98.8) (.0) (.0) (.0) (1.2) 100.0 (98.8) 25 Југозападен 99.4 .0 .0 .0 .6 100.0 99.4 39 Југоисточен (92.3) (7.7) (.0) (.0) (.0) 100.0 (100.0) 16 Пелагониски 100.0 .0 .0 .0 .0 100.0 100.0 42 Полошки 95.6 1.0 .0 .9 2.4 100.0 96.6 69 Североисточен (95.2) (.0) (.0) (.0) (4.8) 100.0 (95.2) 37 Скопски 80.9 18.2 .9 .0 .0 100.0 99.1 118 област Урбана 86.7 12.6 .0 .4 .4 100.0 99.3 178 Рурална 97.1 .5 .6 .0 1.8 100.0 97.6 183 Возраст на мајката при раѓањето Помалку од 20 (99.0) (.0) (.0) (.0) (1.0) 100.0 (99.0) 31 20-34 91.5 6.8 .3 .2 1.2 100.0 98.3 319 35-49 (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) 12 Број на посети за предродилна здравствена заштита Нема (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) 5 1-3 посети (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) 7 4+ посети 92.5 6.8 .0 .2 .5 100.0 99.3 339 Недостасува/не знае (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) 10 образование Основно или пониско 97.0 .0 .0 .4 2.5 100.0 97.0 146 Средно 97.5 1.5 .8 .0 .2 100.0 99.0 128 Високо 75.4 24.6 .0 .0 .0 100.0 100.0 88 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 95.5 .0 1.2 .8 2.5 100.0 95.5 84 Втор 97.0 1.5 .0 .0 1.5 100.0 98.5 70 Среден 99.7 .0 .0 .0 .3 100.0 99.7 64 Четврт 98.2 1.8 .0 .0 .0 100.0 100.0 75 Најбогат 68.3 30.8 .0 .0 .9 100.0 99.1 68 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 88.4 11.4 .0 .0 .2 100.0 99.8 171 Aлбанско 96.3 .5 .7 .0 2.5 100.0 96.8 146 Друго 91.2 7.3 .0 1.4 .0 100.0 98.6 45 Вкупно 91.9 6.5 .3 .2 1.1 100.0 98.4 362 1 MICS индикатор 5.8 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 86 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Место на породување – Ромски населби пред истражувањето според местото на породување и процент на породувања кои се извршени во здравствена установа според некои основни карактеристики. 99 проценти од породувањата во ромските населби во Македонија се вршат во здравствена установа; 98 проценти од породувањата се вршат во јавни здравствени установи и 1 процент во приватни здравствени установи. Само 0.2 проценти од породувањата се вршат во домашни услови. табела RH.10R: Место на породување процент на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните две години пред истражувањето, Ромски населби, 2011 Место на породување Вкупно Породувања во здравствена установа1 Број на жени кои родиле живо дете две години пред истражувањето Јавна здравствена установа Приватна здравствена установа Дома Друго Недостасува/Не знае Возраст на мајката при раѓањето Помалку од 20 (100.0) (.0) (.0) (.0) (.0) 100.0 (100.0) 31 20-34 97.9 .9 .3 .4 .5 100.0 98.8 143 35-49 (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) 9 Број на посети за предродилна здравствена заштита Нема (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) 11 1-3 посети (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 (*) 15 4+ посети 98.1 .8 .2 .4 .5 100.0 98.9 157 образование Нема (97.7) (.0) (.9) (1.4) (.0) 100.0 (97.7) 41 Основно 98.3 1.0 .0 .0 .6 100.0 99.4 120 Средно + (100.0) (.0) (.0) (.0) (.0) 100.0 (100.0) 22 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 60% 97.4 .9 .9 .9 .0 100.0 98.3 128 Најбогати 40% 98.3 .0 .0 .0 1.7 100.0 98.3 54 Вкупно 98.4 .7 .2 .3 .4 100.0 99.1 182 1 MICS индикатор 5.8 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 86 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Зголемувањето на процентот на породувања кои се вршат во здравствени установи претставува важен фактор за намалување на ризиците по здравјето на мајката и новороденчето. Соодветната медицинска грижа и хигиенските услови во текот на породувањето може да го намалат ризикот од компликации и инфекции, кои пак може да предизвикаат морбидност и смртност кај мајката или новороденчето. Во Табелата RH.10R прикажан е процентот на жени на возраст од 15-49 години кои имаат родено живо дете во последните две години РОМСКИ НАСЕЛБИ 87 Прекин на бременост Во истражувањето MICS за Македонија, беа додадени група на прашања кон прашалникот за жени во однос на спонтан абортус, мртвородени деца и абортуси. Информациите беа собрани од сите жени на возраст од 15-49 години. Жените беа запрашани дали некогаш имале спонтан абортус, дали породувањето завршило со смрт на новороденчето и дали имале абортус, и доколку да, тие беа запрашани за бројот на спонтани абортуси, за бројот на мртвородени новороденчиња и за бројот на абортуси. Покрај тоа, подетални информации беа собрани за индуцирани абортуси во последните две години, вклучително и времетраењето на бременоста во моментот на прекин на бременоста и месецот и годината на прекинот на бременоста. Табелата RH.18 го покажува бројот на живородени деца, спонтани абортуси, абортуси и мртвородени деца кај жените на возраст од 15-49 години. Просечниот број на живородени деца по жена изнесува 1.3. Просечниот број на спонтани абортуси по жена е 0.2, додека пак случаите на мртвородени деца се ретки (блиску до 0 по жена). Како што е прикажано во Табелата RH.18, 11 проценти од жените на возраст од 15-49 години имале најмалку еден индуциран абортус во нивниот живот. Не се утврдени разлики во однос на искуствата со абортусот кога се прави споредба меѓу областите, индексот на квинтили на богатство и образованието на жената. Процентот на жени кои некогаш имале индуциран абортус се зголемува со возраста. Беа утврдени некои разлики меѓу регионите, на пример,ените во полошкиот регион е поверојатно да имале абортус, со речиси една од шест жени кои имале најмалку еден индуциран абортус. RH.18: искуство со прекин на бременост во животот среден или просечен број на живородени деца, спонтани абортуси, индуцирани абортуси и мртвородени деца, и процент на жени кои некогаш имале индуциран абортус, Македонија, 2011 Среден или просечен број на: Процент на жени со најмалку еден индуциран абортус Број на ЖениЖиво родени деца Спонтани абортуси Индуцирани абортуси Мртвородени деца Возраст 15-19 .0 .0 .0 .0 .0 530 20-24 .3 .0 .0 .0 1.8 541 25-29 .9 .1 .0 .0 3.9 574 30-34 1.7 .2 .1 .0 7.9 567 35-39 1.9 .2 .2 .1 13.9 545 40-44 2.2 .2 .3 .1 20.0 555 45-49 2.3 .3 .5 .1 26.9 519 област Урбана 1.2 .2 .2 .0 9.7 2092 Рурална 1.5 .2 .2 .0 11.5 1739 регион Вардарски 1.3 .2 .2 .0 10.3 243 Источен 1.3 .1 .1 .0 10.2 258 Југозападен 1.5 .1 .1 .0 6.4 353 Југоисточен 1.4 .1 .2 .0 11.5 317 Пелагониски 1.2 .1 .1 .0 10.0 512 Полошки 1.4 .2 .3 .1 17.2 597 Североисточен 1.4 .2 .1 .0 5.1 385 Скопски 1.3 .2 .2 .0 10.2 1166 образование Основно или помалку 2.0 .2 .3 .1 16.5 1174 Средно 1.2 .1 .1 .0 9.2 1682 Високо .8 .1 .1 .0 5.7 976 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 1.6 .2 .2 .1 10.1 695 Втор 1.5 .2 .2 .0 12.4 725 Среден 1.3 .2 .2 .0 12.4 782 Четврт 1.2 .1 .1 .0 8.6 791 Најбогат 1.2 .1 .1 .0 9.4 839 Вкупно 1.3 .2 .2 .0 10.5 3831 88 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Табелата RH.19 ги покажува стапките на абортуси кај конкретна возраст, стапките на вкупно абортуси (TAR), и општата стапка на абортуси (GAR). Сите овие стапки на абортуси се однесуваат на двегодишниот период пред истражувањето. Стапките на абортуси за конкретна возраст го изразуваат просечниот број на абортуси на 1,000 жени во старосни групи од по 5 години. Стапката на вкупно абортуси (TAR), која е изразена по жена, е сумирана мерка на стапките за конкретни возрасти. TAR се толкува како број на абортуси која жената ги има во текот на животот доколку таа спаѓа во моменталната забележана стапка на абортуси на конкретна возраст за време на годините додека таа може да раѓа деца. Општата стапка на абортуси (GAR) е број на абортуси на 1,000 жени на возраст од 15-49 години. Стапките на абортуси за конкретна возраст нагло се зголемуваат по 19-годишна возраст, и тие стапки се највисоко во старосните групи од 25-29 и 30- 34 години. Стапките на абортуси се повисоки во руралните отколку во урбаните области. Вкупната стапка на прекин на бременост (абортус) во Македонија изнесува 0.2. Општата стапка на прекин на бременост (абортус) изнесува 4 на 1000 жени. RH.19: искуство со прекин на бременост во животот среден или просечен број на живородени деца, спонтани абортуси, индуцирани абортуси и мртвородени деца, и процент на жени кои некогаш имале индуциран абортус, Македонија, 2011 Област Вкупно Урбана Рурална Возраст 15-19 0 0 0 20-24 6 1 4 25-29 7 11 8 30-34 6 9 8 35-39 2 10 5 40-44 3 8 5 45-49 0 2 1 TAR 15-49 0.1 0.2 0.2 GAR 2.9 5.8 4.2 Табелата RH.20 ги покажува стапките на вкупно индуцирани абортуси (TAR) според основни карактеристики. Како што може да се види од табелата, TAR е речиси два пати повисока во руралните области отколку во урбаните области. TAR се намалува како што се зголемува образовното ниво. RH.20: стапки на индуциран прекин на бременост стапка на вкупно абортуси кај жени на возраст од 15- 49 години две години пред истражувањето и среден број на абортуси кај жени на возраст од 40-49 години, Македонија, 2011 Стапка на вкупно абортуси кај жени на возраст од 15-49 години Среден број на абортуси кај жени на возраст од 40-49 години област Урбана .1 .4 Рурална .2 .4 образование Основно или пониско (.3) .5 Средно (.1) (.4) Високо (.1) (*) индекс на богатство Најсиромашни 60% .2 .5 Најбогати 40% .1 .3 Вкупно .2 .4 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 89 прекин на бременост – Ромски населби Табелата RH.18R го покажува просечниот број на живородени деца, спонтани абортуси, абортуси и мртвородени деца кај ромските жени на возраст од 15-49 години. Просечниот број на раѓање на живи деца на една жена е 2. Додека просечниот број на спонтани абортуси по жена е 0.2, мртвороденчињата се ретки (0.03 на жена). Исто така, Табелата RH.18R RH.18R: искуство со прекин на бременост во животот среден број на живородени деца, спонтани абортуси, индуцирани абортуси и мртвороденчиња, и процент на жени кои имале индуциран абортус, Ромски населби, 2011 среден број на: процент на жени со најмалку еден индуциран абортус број на жениживи родени деца спонтани абортуси индуцирани абортуси Мртвородени деца Возраст 15-19 .2 .1 .0 .0 1.0 173 20-24 1.2 .1 .1 .0 9.5 190 25-29 2.1 .2 .3 .0 16.7 166 30-34 2.6 .2 .6 .0 30.5 172 35-39 2.7 .3 .9 .0 38.5 112 40-44 3.0 .4 1.2 .1 37.8 149 45-49 3.0 .2 1.0 .1 39.6 129 образование Нема 2.8 .2 .7 .0 25.9 183 Основно 2.2 .2 .6 .0 25.9 724 Средно + .7 .1 .1 .0 8.8 184 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 2.6 .2 .7 .0 24.2 200 Втор 2.3 .3 .7 .0 22.0 202 Среден 1.9 .1 .5 .0 22.3 214 Четврт 1.8 .2 .4 .0 21.9 231 Најбогат 1.7 .2 .5 .0 24.4 244 Вкупно 2.0 .2 .6 .0 23.0 1091 Табелата RH.19R ги покажува стапките на абортус кај конкретни возрасти, вкупната стапка на абортуси (TAR), и општите стапки на абортуси (GAR). Сите стапки на абортуси се однесуваат на двегодишниот период пред истражувањето. Стапките на абортуси за конкретна возраст ги изразуваат просечниот број на абортуси на 1,000 жени распределени во старосни групи од по пет години. Стапката на вкупно абортуси (TAR), која е изразена по жена, е сумирана мерка на стапките за конкретни возрасти. TAR се толкува како број на абортуси која жената ги има во текот на животот доколку таа спаѓа во моментално забележаната стапка на абортуси за конкретна старосна група во текот на годините кога таа може да раѓа деца. Општата стапка на абортуси (GAR) е број на абортуси на 1,000 жени на возраст од 15-49 години. Стапките на абортуси за конкретна возраст нагло се зголемуваат по 19-годишна возраст и се највисоки кај старосните групи од 25-29 и 30-34 години. Вкупната стапка на абортуси во ромските населби изнесува 0.9 абортуси на една жена. Општата стапка на абортуси е 29 на 1000 жени. RH.19R: стапки на индуциран прекин на бременост стапки на абортуси кај конкретна возраст (на 1000 жени), вкупна стапка на абортуси (TAR), и општа стапка на абортуси (GAR) за две-годишниот период пред истражувањето, Ромски населби, 2011 Вкупно Возраст 15-19 6 20-24 30 25-29 39 30-34 67 35-39 (28) 40-44 14 45-49 (0) TAR 15-49 (.9) GAR 28.6 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 89 покажува дека 23 проценти од жените на возраст од 15-49 години имале најмалку по еден индуциран абортус во текот на животот. Не постојат разлики во однос на искуството со абортуси и индексот на квинтили на богатство. Стапката на индуцирани абортуси е повисока кај помалку образованите ромски жени. Процентот на жени кои имале индуциран абортус се зголемува со возраста. РОМСКИ НАСЕЛБИ 90 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 IX детски РаЗвој образование и учење во раното детство Подготвеноста на децата за основно училиште може да се подобри преку посетување на програми за образование во раното детство или преку посета на предучилишно образование. Програмите за образование во раното детство вклучуваат програми за деца со организирани компоненти за учење наспроти чувањето на деца и центрите за дневната грижа кои вообичаено немаат организирано образование и учење. Во Македонија, 22 проценти од децата на возраст од 36-59 месеци посетуваат организирано образование во раното детство (Табела CD.1). Постојат значителни разлики помеѓу урбаните и руралните области – посетеноста изнесува 37 проценти во урбаните области, во споредба со 6 проценти во руралните области. 56 проценти од децата кои живеат во богати домаќинства посетуваат такви програми, додека пак тој процент опаѓа на 0.3 проценти во сиромашните домаќинства. Интересно е да се забележи дека процентите на деца кои посетуваат програми за образование во раното детство на возраст од 36-47 месеци (23 проценти) и 48-59 месеци (21 проценти) се многу слични. Децата на мајките со високо образование и каде главата на домаќинството е со македонско етничко потекло е поверојатно да посетуваат програми за образование во раното детство. табела CD.1: образование во раното детство процент на деца на возраст од 36-59 месеци кои посетуваат организирани програми за образование во раното детство, Македонија, 2011 Процент на деца на возраст од 36-59 месеци кои моментално посетуваат програми за образование во раното детство1 Број на деца на возраст од 36-59 месеци Пол Mашки 24.5 293 Женски 18.7 267 регион Вардарски 44.3 51 Источен 24.0 49 Југозападен 10.3 47 Југоисточен (29.8) 34 Пелагониски 21.2 58 Полошки 5.9 102 Североисточен (16.9) 58 Скопски 27.6 162 област Урбана 37.2 284 Рурална 5.9 277 Возраст на детето 36-47 месеци 22.9 276 48-59 месеци 20.6 285 образование на мајката Основно или помалку 1.4 222 Средно 29.0 222 Високо 46.5 117 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен .3 126 Втор 6.7 119 Среден 12.9 102 Четврт 37.4 102 Најбогат 55.9 112 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 36.5 302 Aлбанско 2.9 206 Друго 10.8 52 Вкупно 21.8 561 1 MICS индикатор 6.7 ( ) – податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. Нашироко е прифатено дека периодот на рапиден развој на мозокот се случува во првите 3-4 години од животот, и квалитетот на домашна грижа е главна одредница за детскиот развој во текот на овој период. Во овој контекст, ангажирањето на возрасните во активностите со децата, присуството на книги за децата во домот, и условите за грижа се важни индикатори за квалитетот на домашната грижа. Децата треба да бидат физички здрави, ментално агилни, емоционално сигурни и подготвени за учење. Со истражувањето беа собрани информации за бројот на активности со кои се поддржува раното учење. Тука спаѓа вклученоста на возрасните во следните активности со децата: читање книги или разгледување сликовници, раскажување приказни, пеење песнички, прошетки за децата надвор од домот на игралишта, игри со децата, и поминување време со децата за учење на називи, броење, или цртање. За речиси сите (92 проценти) од децата на возраст од 36-59 месеци, возрасен член од домаќинството бил 91 ангажиран во четири или повеќе активности со кои се промовира учењето и подготвеноста за училиште во текот на 3 дена пред истражувањето (Табела CD.2). Просечниот број на активности во кои возрасните биле ангажирани со децата е пет. Табелата, исто така покажува дека вклученоста на таткото во една или повеќе активности била само 71 процент. 4 проценти од децата живеат во домаќинства без нивниот татко. табела CD.2: поддршка за учење процент на деца на возраст од 36-59 месеци со кои е ангажиран возрасен член на домаќинството во активности со кои се промовира учењето и подготвеноста за училиште во последните три дена пред истражувањето, Македонија, 2011 Процент на деца на возраст од 36-59 месеци Среден број на активности Процент на деца кои не живеат со нивниот биолошки татко Број на деца на возраст од 36-59 месеци Со кои возрасен член на семејството се ангажирал во четири или повеќе активности1 Со кои таткото се ангажирал во една или повеќе активности2 Било кој возрасен член на домаќинството кој е ангажиран со детето Татко ангажиран со детето Пол Mашки 91.6 75.9 5.3 1.8 4.1 293 Женски 91.3 65.8 5.3 1.9 3.5 267 регион Вардарски 93.9 81.3 5.3 2.3 6.1 51 Источен 85.5 78.1 5.2 2.3 4.8 49 Југозападен 91.5 75.9 5.5 2.2 2.8 47 Југоисточен (87.6) (66.1) (5.2) (1.4) (4.9) 34 Пелагониски 91.1 70.4 5.3 2.2 .6 58 Полошки 91.4 53.4 5.2 1.1 6.1 102 Североисточен (99.0) (92.9) (5.6) (2.5) (2.2) 58 Скопски 90.8 68.9 5.2 1.8 3.2 162 област Урбана 94.1 78.5 5.5 2.2 4.3 284 Рурална 88.8 63.5 5.1 1.5 3.3 277 Возраст 36-47 месеци 92.8 71.1 5.3 1.9 2.8 276 48-59 месеци 90.1 71.0 5.3 1.8 4.8 285 образование на мајката Основно или помалку 84.9 58.4 4.9 1.2 4.2 222 Средно 96.0 77.4 5.5 2.3 4.0 222 Високо 95.3 83.0 5.7 2.4 2.8 117 образование на таткото Основно или помалку 84.0 64.1 4.9 1.3 .0 170 Средно 94.2 74.7 5.4 2.1 .0 275 Високо 96.7 87.5 5.6 2.7 .0 94 Таткото не е во домаќинството (*) (*) (*) (*) (*) 21 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 81.3 58.2 4.8 1.2 4.1 126 Втор 89.8 63.3 5.1 1.6 7.5 119 Среден 93.4 78.4 5.4 2.0 4.2 102 Четврт 98.6 80.1 5.6 2.2 1.0 102 Најбогат 96.3 78.8 5.7 2.5 2.0 112 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 94.6 79.2 5.5 2.3 3.0 302 Aлбанско 90.7 59.8 5.1 1.2 3.8 206 Друго 76.5 68.4 4.8 1.7 9.1 52 Вкупно 91.5 71.1 5.3 1.9 3.8 561 1 MICS индикатор 6.1 2 MICS индикатор 6.2 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 92 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Не постојат разлики меѓу половите во однос на активностите на возрасните со децата; меѓутоа, поголем процент од татковците се ангажирани во активности со машките деца (96 проценти) отколку со женските деца (66 проценти). Исто така, поголем е процентот во најбогатите домаќинства (76 проценти) наспроти оние кои живеат во најсиромашните домаќинства (81 процент). Оние кои имаат повисоко образование е поверојатно да бидат ангажирани околу децата. Изложеноста на детето на рана возраст на книги не само што му овозможува да стекне поголемо разбирање за разни печатени концепти туку исто така детето има можност да види други како читаат, како што се постарите браќа и сестри додека ги работат домашните задачи. Присуството на книги е важно за понатамошниот успех на училиште. Мајките/негувателите на сите деца под 5-годишна возраст беа запрашани за бројот на детски книги или сликовници кои тие ги имаат за детето, предмети во домаќинството или предмети од надвор, и домашно изработени играчки или купени играчки од продавница кои им се на располагање на децата дома. Во Македонија, само 52 проценти од децата на возраст од 0-59 месеци живеат во домаќинство каде има најмалку три детски книги за детето (Табела CD.3). Процентот на деца со 10 или повеќе книги опаѓа на 36 проценти. Иако не се забележани разлики во однос на полот, децата од урбаните области се чини дека имаат поголем пристап до детски книги отколку оние кои живеат во руралните домаќинства. Процентот на деца под 5 годишна возраст кои имаат три или повеќе детски книги изнесува 66 проценти во урбаните области, во споредба со 38 проценти во руралните области. Присуството на детски книги е во позитивна корелација со возраста на детето; во домот на 66 проценти од децата на возраст од 24-59 месеци, има по 3 или повеќе детски книги, и 32 проценти за децата на возраст од 0-23 месеци. Кај домаќинствата кај кои има по 10 или повеќе детски книги или сликовници, постојат регионални разлики , така што највисоки 48 проценти има во Скопскиот, а најниски (11 проценти) има во полошкиот регион. Tоа е различно отколку кај оние кои имаат по 3 или повеќе книги, каде највисокиот процент на деца е во југозападниот и југоисточниот регион. Исто така, разлики може да се најдат во однос на образованието на мајката (63 проценти за мајките со високо образование наспроти 8 проценти за мајките со основно или пониско образование); и во однос на етничкото потекло на главата на домаќинството (57 проценти за Македонците во споредба со 8 проценти за Албанците). 93 табела CD.3: Материјали за учење процент на деца под 5-годишна возраст според број на детски книги кои се присутни во домаќинството, и играчки со кои може да си играат децата, Македонија, 2011 Домаќинството за детето има: Детето си игра со: Два или повеќе типа на играчки2 Број на деца под 5-годишна возраст 3 или повеќе детски книги1 10 или повеќе детски книги Домашно изработени играчки Играчки од продавница/ произведени Предмети од домаќинството/ предмети од надвор Пол Mашки 53.0 35.4 32.6 92.0 67.2 72.1 692 Женски 51.8 35.7 30.2 91.8 64.5 69.2 684 регион Вардарски 59.3 43.9 12.5 94.5 68.0 67.6 100 Источен 55.5 41.0 41.1 95.3 83.0 85.7 110 Југозападен 66.1 34.6 47.6 87.3 66.9 68.0 121 Југоисточен 68.9 44.9 14.2 95.6 73.5 77.4 83 Пелагониски 55.9 41.7 47.6 89.5 71.2 76.5 156 Полошки 31.5 11.1 16.0 89.8 53.4 58.5 256 Североисточен 41.7 20.8 23.0 95.3 49.0 55.6 136 Скопски 57.7 48.0 38.2 91.9 70.2 77.1 415 област Урбана 66.0 49.4 31.0 94.2 68.9 73.4 701 Рурална 38.3 21.1 31.8 89.4 62.8 67.8 675 Возраст 0-23 месеци 32.0 18.7 22.3 82.3 49.6 53.7 541 24-59 месеци 65.6 46.4 37.3 98.0 76.4 81.7 835 образование на мајката Основно или помалку 22.0 8.2 34.8 86.6 59.4 66.2 545 Средно 68.0 47.8 29.0 95.2 69.2 73.8 522 Високо 79.7 63.0 29.4 95.5 71.7 73.2 309 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 18.4 5.0 35.6 85.2 65.8 70.4 316 Втор 39.6 20.2 35.9 91.5 63.0 69.7 272 Среден 56.0 32.0 31.4 91.9 59.7 66.7 255 Четврт 74.0 60.1 24.3 96.7 64.7 67.4 261 Најбогат 80.8 66.2 28.7 95.3 75.7 78.8 272 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 75.4 57.4 29.3 95.8 74.8 77.6 708 Aлбанско 25.0 8.3 34.2 86.9 52.0 60.2 521 Друго 39.1 26.8 31.6 90.3 72.1 74.4 148 Вкупно 52.4 35.5 31.4 91.9 65.9 70.7 1376 1 MICS индикатор 6.3 2 MICS индикатор 6.4 Табелата CD.3 исто така покажува дека 71 проценти од децата на возраст од 0-59 месеци имале 2 или повеќе типови на играчки во нивните домови. Во рамки на истражувањето MICS, играчки подразбираат домашно изработени играчки (како што се кукли и колички, или други играчки направени дома), играчки купени од продавница, и предмети од домаќинството (како што се лонци и чинии) или предмети и материјали кои се најдени надвор од домот (како што се стапови, камења, школки или лисја). Интересно е да се забележи дека 92 проценти од децата си играат со играчки од продавница; меѓутоа, процентот за другите типови на играчки изнесува 31. Постојат мали разликите во однос на социоекономскиот статус на домаќинствата и помеѓу регионите. Оставањето на децата сами или во присуство на други мали деца се знае дека го зголемува ризикот од несреќни случаи. Во истражувањето MICS, беа поставени две 94 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 прашања дали децата на возраст од 0-59 месеци биле оставани само во текот на седмицата пред интервјуто, односно дали децата биле оставани за нив да се грижат други деца под 10-годишна возраст. Табелата CD.4 покажува дека 4 проценти од децата на возраст од 0-59 месеци биле оставани за нив да се грижат други деца, додека пак 3 проценти биле оставани сами во текот на седмицата пред интервјуто. Преку комбинирање на двата индикатори за грижа, пресметано е дека 5 проценти од децата биле оставани на несоодветна грижа во текот на една седмица пред истражувањето, или биле оставани сами или за нив се грижело друго дете. Не беа забележани разлики во однос на полот на детето. Од друга страна, несоодветната грижа е многу позастапена во руралните области (8 проценти) во споредба со урбаните области (2 проценти), кај децата чии мајки имаат средно образование (3 проценти), наспроти децата чии мајки имаа основно образование или се без образование (8 проценти). Мали се разликите во однос на регионите, додека пак значителни разлики се забележуваат во однос на социоекономскиот статус на домаќинството со најголема застапеност на несоодветна грижа во најсиромашните домаќинства (11 проценти) и најмала во најбогатите домаќинства (1 процент) и во однос на етничката припадност на главата на домаќинството, односно 2 проценти кај Македонците наспроти 9 проценти кај Албанците. табела CD.4: несоодветна грижа процент на деца на возраст под 5 години кои се оставани сами или за нив да се грижи друго дете под 10-годишна возраст подолго од еден час најмалку еднаш во текот на изминатата седмица, Македонија, 2011 Процент на деца под 5-годишна возраст Број на деца под 5-годишна возраст 5Оставено само изминатата седмица Оставено за него да се грижи друго дете под 10-годишна возраст во изминатата седмица Оставено во несоодветна грижа изминатата седмица1 Пол Mашки 2.2 3.5 5.2 692 Женски 2.9 4.0 4.9 684 регион Вардарски .0 2.3 2.3 100 Источен 1.5 3.3 4.2 110 Југозападен 12.2 10.6 14.9 121 Југоисточен .0 1.7 1.7 83 Пелагониски 4.9 6.0 8.8 156 Полошки .7 2.7 3.2 256 Североисточен 4.5 1.1 5.6 136 Скопски .7 3.2 3.2 415 Вардарски Урбана 1.2 1.6 2.4 701 Рурална 3.9 5.9 7.8 675 Возраст 0-23 месеци 1.8 3.3 3.7 541 24-59 месеци 3.0 4.0 6.0 835 образование на мајката Основно или помалку 3.2 5.9 7.9 545 Средно 1.3 1.9 2.7 522 Високо 3.4 3.0 3.9 309 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 4.8 8.1 10.6 316 Втор 2.6 3.3 5.2 272 Среден 1.3 1.7 3.0 255 Четврт 3.0 4.2 4.2 261 Најбогат .6 .6 1.2 272 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско .5 1.3 1.8 708 Aлбанско 5.8 6.4 9.2 521 Друго .8 6.0 6.0 148 Вкупно 2.5 3.7 5.0 1376 1 MICS индикатор 6.5 95 образование и учење во раното детство- Ромски населби Нашироко е прифатено дека периодот на рапиден развој на мозокот се случува во првите 3-4 години од животот, и квалитетот на домашна грижа е главна одредница за детскиот развој во текот на овој период. Во овој контекст, ангажирањето на возрасните во активностите со децата, присуството на книги за децата во домот, и условите за грижа се важни индикатори за квалитетот на домашната грижа. Децата треба да бидат физички здрави, ментално агилни, емоционално сигурни и подготвени за учење. Со истражувањето беа собрани информации за бројот на активности со кои се поддржува раното учење. Тука спаѓа вклученоста на возрасните во следните активности со децата: читање книги или разгледување сликовници, раскажување приказни, пеење песнички, прошетки за децата надвор од домот на игралишта, игри со децата, и поминување време со децата за учење на називи, броење, или цртање. Кај две третини (62 проценти) од ромските деца на возраст од 36-59 месеци, возрасен член на домаќинството бил ангажиран во повеќе од четири активности со кои се промовира учењето и подготвеноста за училиште во текот на претходните 3 дена пред истражувањето (Табела CD.2R). Просечниот број на активности во кои возрасните биле ангажирани со децата изнесува четири. Табелата, исто така покажува дека вклученоста на таткото во една или повеќе активности била само 57 проценти. 10 проценти од децата живеат во домаќинства без нивниот татко. 95 Само 4 проценти од децата во ромските населби на возраст од 36-59 месеци посетуваат организирано образование во раното детство (Табела CD.1R). табела CD.1R: образование во раното детство процент на деца на возраст од 36-59 месеци кои посетуваат организирани програми за рано образование, Ромски населби, 2011 Процент на деца на возраст од 36-59 месеци кои моментално посетуваат програми за рано детско образование1 Број на деца на возраст од 36-59 месеци Пол Mашки 6.5 100 Женски 1.1 98 Возраст на детето 36-47 месеци 5.3 92 48-59 месеци 2.6 105 образование на мајката Нема (1.2) 38 Основно 3.5 144 Средно + (*) 16 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 60% 3.3 135 Најбогати 40% 7.5 63 Вкупно 3.9 198 1 MICS индикатор 6.7 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи РОМСКИ НАСЕЛБИ 96 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела CD.2R: поддршка за учење процент на деца на возраст од 36-59 месеци со кои возрасни членови на домаќинството биле ангажирани во активности со кои се промовира учењето и подготвеноста за на училиште во последните три дена, Ромски населби, 2011 Процент на деца на возраст од 36-59 месеци Среден број на активности Процент на деца кои не живеат со нивниот биолошки татко Број на деца на возраст од 36-59 месеци Со кои возрасен член на домаќинството бил ангажиран во четири или повеќе активности1 Со кои таткото бил ангажиран во една или повеќе активности2 Било кој возрасен член на домаќинството ангажиран со детето Таткото ангажиран со детето Пол Mашки 68.4 61.7 4.1 1.5 4.4 100 Женски 55.1 51.9 3.5 1.2 15.9 98 Возраст 36-47 месеци 62.8 61.1 3.9 1.6 10.3 92 48-59 месеци 61.0 53.1 3.8 1.2 9.9 105 образование на мајката Нема (68.0) (58.9) (4.0) (1.3) (7.9) 38 Основно 58.1 56.8 3.6 1.3 11.8 144 Средно + (*) (*) (*) (*) (*) 16 образование на таткото Нема (*) (*) (*) (*) (*) 27 Основно 61.2 64.1 3.7 1.6 .0 128 Средно + (91.3) (70.2) (5.3) (1.9) (.0) 23 Не може да се определи (*) (*) (*) (*) (*) 20 индекс на квинтили на богатство Најсиромашни 60% 55.4 55.4 3.5 1.2 5.8 135 Најбогати 40% 70.1 58.2 4.3 1.5 7.5 63 Вкупно 61.8 56.8 3.8 1.3 10.1 198 1 MICS индикатор 6.1 2 MICS индикатор 6.2 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Изложеноста на детето на рана возраст на книги не само што му овозможува да стекне поголемо разбирање за разни печатени концепти туку исто така детето има можност да види други како читаат, како што се постарите браќа и сестри додека ги работат домашните задачи. Присуството на книги е важно за понатамошниот успех на училиште. Мајките/негувателите на сите деца под 5-годишна возраст беа запрашани за бројот на детски книги или сликовници кои тие ги имаат за детето, предмети во домаќинството или предмети од надвор, и домашно изработени играчки или купени играчки од продавница кои им се на располагање на децата дома. Во Македонија, само 27 проценти од децата во ромските населби на возраст од 0-59 месеци живеат во домаќинства каде има најмалку три детски книги за детето (Табела CD.3R). Процентот на деца со 10 или повеќе книги опаѓа на 12 проценти. Присуството на детски книги е во позитивна корелација со возраста на детето; во домовите на 34 проценти од децата на возраст од 24-59 месеци, постојат 3 или повеќе детски книги, додека пак тоа изнесува 16 проценти за децата на возраст од 0-23 месеци. Кога ќе се земат предвид децата за кои има по 10 или повеќе детски книги или сликовници, значајните разлики се во корелација со социо-економскиот статус, и тоа со највисоките 29 проценти кај најбогатите домаќинства и само 3 проценти кај најсиромашните домаќинства. 97 табела CD.3R: Материјали за учење процент на деца под 5-годишна возраст според бројот на детски книги кои се присутни во домаќинството, и според предмети за играње за децата, Ромски населби, 2011 Домаќинство има за детето: Детето си игра со: Два или повеќе типа на играчки2 Број на деца под 5-годишна возраст 3 или повеќе детски книги1 10 или повеќе детски книги Домашни изработени играчки Играчки од продавница. произведени Предмети од домаќинството/ предмети најдени надвор Пол Mашки 29.4 12.6 37.2 83.0 56.2 59.6 237 Женски 24.8 10.6 36.5 87.5 62.7 64.6 239 Возраст 0-23 месеци 15.5 7.9 28.8 78.1 43.0 46.6 178 24-59 месеци 34.0 13.8 41.7 89.5 69.3 71.4 298 образование на мајката Нема 19.4 6.5 58.8 76.4 55.3 64.5 102 Основно 25.0 10.1 32.4 86.4 61.5 62.6 327 Средно + (57.4) (32.7) (20.9) (95.9) (54.7) (53.8) 48 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 16.1 3.4 40.6 74.2 62.7 66.9 122 Втор 21.6 6.9 42.5 90.9 66.7 69.2 108 Среден 28.3 10.7 24.0 82.0 50.5 48.5 93 Четврт 29.5 15.7 45.0 92.6 56.4 65.3 79 Најбогат 49.5 28.8 29.7 91.4 58.3 57.3 73 Вкупно 27.1 11.6 36.9 85.2 59.5 62.1 476 1 MICS индикатор 6.3 2 MICS индикатор 6.4 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. Табелата CD.3R исто така покажува дека 62 проценти од децата на возраст од 0-59 месеци имале 2 или повеќе типови на предмети за играње во нивните домови. Играчките или предметите за играње во истражувањето MICS вклучуваат домашно изработени играчки (како што се кукли и колички, или други играчки изработени дома), играчки од продавница, и предмети од домаќинството (како што се лонци и чинии) или предмети и материјали кои се најдени надвор од домот (како што се стапови, камења, школки и лисја). Интересно е да се забележи дека 85 проценти од децата си играат со играчки од продавница; меѓутоа, процентот на другите видови играчки е 37. Процентот на деца кои имаат два или повеќе типови на предмети за играње изнесува 60 проценти за машките деца и 65 проценти за женските деца. Разликите се мали во однос на социоекономската положба на домаќинствата. Оставањето на децата сами или во присуство на други деца под 10-годишна возраст се знае дека го зголемува ризикот од несреќни случаи. Во истражувањето MICS, беа поставени две прашања за да се открие дали децата на возраст од 0-59 месеци биле оставени сами во текот на претходната недела пред интервјуто, и дали децата биле оставени во грижа на други деца под 10-годишна возраст. Табелата CD.4R покажува дека 6 проценти од ромските деца на возраст од 0-59 месеци биле оставани за нив да се грижат други деца под 10-годишна возраст, додека пак 2 процент биле оставени сами во текот на седмицата пред интервјуто. Со комбинирање на двата индикатори за грижата, се пресметува дека 7 процент од децата биле оставени на несоодветна грижа во текот на седмицата пред истражувањето, или биле оставени сами или за нив да се грижи друго дете. Разликите се забележуваат во однос на полот на детето, т.е несоодветната грижа многу повеќе преовладува кај женските (11 проценти) во споредба со машките деца (4 проценти). Децата на возраст од 24-59 месеци биле оставани на несоодветна грижа повеќе (10 проценти) отколку децата на возраст од 0-23 месеци (3 проценти). Разлики се забележуваат во однос на социоекономската положба на домаќинството со највисока застапеност на несоодветна грижа во најсиромашните семејства (15 проценти) и најниска во најбогатите семејства (1 процент). 98 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела CD.4R: несоодветна грижа процент на деца под 5-годишна возраст кои се оставени сами или се оставени за нив да се грижи друго дете под 10-годишна возраст подолго од еден час најмалку еднаш во текот на изминатата седмица, Ромски населби, 2011 Процент на деца под 5-годишна возраст Број на деца на возраст под 5 годиниОставено само во претходната седмица Оставено за него да се грижи друго дете под 10-годишна возраст во изминатата седмица Оставено со несоодветна грижа во последната седмица1 Пол Mашки 1.7 3.7 4.2 237 Женски 2.1 9.0 10.5 239 Возраст 0-23 месеци .8 2.7 2.7 178 24-59 месеци 2.5 8.6 10.1 298 образование на мајката Нема или пониско 6.3 7.1 11.1 102 Основно .8 7.0 7.2 327 Средно + .0 1.0 1.0 48 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 3.8 14.1 15.0 122 Втор .0 3.2 3.2 108 Среден 1.6 8.0 8.7 93 Четврт 3.7 1.8 5.6 79 Најбогат .0 1.1 1.1 73 Вкупно 1.9 6.4 7.4 476 1 MICS индикатор 6.5 98 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 99 Ран детски развој Раниот детски развој се дефинира како правилен, предвидлив процес по еден континуиран пат, во кој детето учи да се справува со покомплицирани нивоа на движење, размислување, зборување, чувствување и воспоставување на релации со другите. Физичкиот развој, описменувањето и вештините за броење, социо-економскиот развој и подготвеноста за учење се суштински домени за севкупниот развој на детето, кое пак претставува основа за севкупниот човечки развој. Модулот од 10-ставки кој беше изработен за програмата MICS се користеше за да се пресмета индексот на Ран детски развој (ECDI). Индикаторот се заснова на некои одредници за кои се очекува дека децата ќе ги имаат доколку тие се развиваат како повеќето деца во таа старосна група. Примарната цел на индексот за ран детски развој (ECDI) е да се обезбеди информации за јавните политики во однос на состојбата со развојот на децата во Македонија. Секоја од десетте ставки се користи во еден од четирите домени, за да се одреди дали децата имаат правилен развој во тој домен. Tие домени се следните: „ Писменост-вештини за бројки: Децата се идентификуваат дека имаат правилен развој доколку тие можат да идентификуваат и именуваат најмалку десет букви од азбуката, доколку можат да прочитаат најмалку четири едноставни, познати зборови, и дали ги знаат броевите и ги препознаваат симболите за сите бројки од 1 до 10. Доколку детето има такви познавања за две од овие ставки, тогаш се смета дека има правилен развој. „ Физички: доколку детето може да земе предмет со два прста, на пример стапче или камен од земја и/или мајката/негувателот не каже дека детето е некогаш премногу болно за да си игра, тогаш се смета дека детето има правилен развој во физичкиот домен. „ Социо-емоционален: Децата се смета дека имаат правилен развој доколку се исполнети две од следниве работи: доколку детето добро се согласува со другите деца, доколку детето не клоца, гризе или ги удира другите деца и доколку детето не го губи лесно вниманието. „ Учење: доколку детето следи едноставни насоки за тоа како да се направи нешто правилно и/или кога му се дава нешто да прави, детето може тоа да го направи самостојно, и тогаш се смета дека детето има правилен развој во овој домен. ECDI потоа се пресметува како процент на деца кои имаат правилен развој во најмалку три од овие четири домени. 100 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела CD.5: индекс на ран детски развој процент на деца на возраст од 36-59 месеци кои имаат правилен развој во однос на писменост и бројки, физичкиот, социо- емоционалниот домен и доменот на учење, и според бодовите во индексот за ран детски развој, Македонија, 2011 година   Процент на деца на возраст од 36-59 месеци кои имаат правилен развој во дадените домени Бодови од Индексот за ран детски развој1 Број на деца на возраст од 36-59 месеци  Писменост-бројки Физички Социо- емоционален Учење Пол Mашки 43.9 99.7 90.4 98.9 92.6 293 Женски 43.0 99.6 92.0 98.1 92.8 267 регион Вардарски 39.1 98.2 88.8 98.2 87.3 51 Источен 40.8 100.0 76.8 97.6 81.9 49 Југозападен 60.4 99.6 95.3 99.6 97.7 47 Југоисточен (36.0) (97.3) (79.9) (97.0) (82.8) 34 Пелагониски 56.9 100.0 89.5 100.0 95.7 58 Полошки 36.0 100.0 91.6 99.2 94.3 102 Североисточен (53.0) (100.0) (100.0) (95.2) (97.4) 58 Скопски 38.7 100.0 94.7 99.0 94.5 162 област Урбана 45.2 99.7 89.0 98.7 91.7 284 Рурална 41.6 99.6 93.4 98.2 93.7 277 Возраст 36-47 месеци 30.5 99.3 89.8 97.5 89.1 276 48-59 месеци 56.0 99.9 92.6 99.5 96.1 285 Посетува предучилишно образование Посетува. 43.8 99.2 94.6 100.0 95.4 122 Не посетува 43.3 99.8 90.3 98.1 91.9 439 образование на мајката Основно или помалку 38.6 99.9 90.3 96.7 91.4 222 Средно 46.1 99.2 89.9 99.5 91.8 222 Високо 47.6 100.0 95.3 100.0 96.8 117 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 36.6 100.0 91.2 97.3 91.5 126 Втор 44.1 99.1 92.1 96.4 90.7 119 Среден 46.4 100.0 84.7 99.2 90.8 102 Четврт 48.4 99.1 92.9 100.0 94.1 102 Најбогат 43.3 100.0 94.7 100.0 96.5 112 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 44.3 99.4 90.0 99.6 92.7 302 Aлбанско 44.5 99.9 94.0 98.6 94.6 206 Друго 34.6 100.0 87.1 91.7 85.0 52 Вкупно 43.4 99.6 91.2 98.5 92.7 561 1 MICS индикатор 6.6 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. Во Македонија, 93 проценти од децата на возраст од 36-59 месеци имаат правилен развој (Табела CD.5). ECDI е повисок кај постарата старосна група (96 проценти кај децата на возраст од 48-59 месеци во споредба со 89 проценти кај децата на возраст од 36-47 месеци), бидејќи децата усвојуваат повеќе вештини со зголемување на возраста. Децата кои живеат во најсиромашните домаќинства имаат понизок ECDI (92 проценти) во споредба со децата кои живеат во најбогатите домаќинства (97 проценти од децата имаат правилен развој). Анализата на четирите домени на детски развој покажува дека сите деца имаат правилен развој во доменот учење и во физичкиот домен, но многу помал развој во доменот писменост-бројки (43 проценти). Од сите деца, 91 проценти имаат правилен развој во социо- емоционалниот домен. 101 Ран детски развој – Ромски населби Анализата на четирите домени на детски развој покажува дека 92 проценти од ромските деца имаат правилен развој во доменот учење и уште повеќе (98 проценти) во доменот на физички развој, но значително помал развој во доменот на писменост/бројки (16 проценти). Од сите ромски деца, 72 проценти имаат правилен развој во социо- емоционалниот домен. Во секој поединечен домен, највисокиот резултат се поврзува со постарите деца. 101 табела CD.5R: индекс на ран детски развој процент на деца на возраст од 36-59 месеци кои имаат правилен развој во домените на писменост/бројки, социо- економскиот домен, физичкиот домен и доменот учење, и бодови од индексот за ран детски развој, Ромски населби, 2011   Процент на деца на возраст од 36-59 месеци кои имаат правилен развој во дадените домени Бодови на Индекс за ран детски развој1 Број на деца на возраст од 36-59 месеци  Писменост-бројки Физички Социо- емоционален Учење Пол Mашки 18.9 100.0 65.0 92.5 65.8 100 Женски 12.5 95.8 78.8 91.4 78.8 98 Возраст 36-47 месеци 8.8 95.6 70.6 87.6 69.6 92 48-59 месеци 21.8 100.0 73.0 95.8 74.6 105 Посетува образование во рано детство Посетува (*) (*) (*) (*) (*) 8 Не посетува 14.1 97.8 71.6 91.9 71.1 190 образование на мајката Нема (19.4) (100.0) (56.1) (81.2) (62.4) 38 Основно 13.2 97.2 74.6 93.9 73.2 144 Средно+ (*) (*) (*) (*) (*) 16 индекс на богатство Најсиромашни 60% 12.4 99.2 76.0 95.0 76.0 135 Најбогати 40% 29.9 100.0 83.6 94.0 85.1 63 Вкупно 15.7 97.9 71.9 92.0 72.2 198 1 MICS индикатор 6.6 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Во Македонија, 72 проценти од децата во ромските населби на возраст од 36-59 месеци имаат правилен развој (Табела CD5.R). ECDI е понизок кај момчињата (66 проценти) отколку кај девојчињата (79 проценти). ECDI е повисок кај повозрасната старосна група (75 проценти кај децата на возраст од 48-59 месеци во споредба со 70 проценти од децата на возраст од 36-47 месеци), бидејќи децата развиваат повеќе вештини на поголема возраст. РОМСКИ НАСЕЛБИ 102 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 X писМеност и обРаЗование писменост кај младите жени Една од целите на Свет по мерка на децата е да се обезбеди писменост кај возрасните. Писменоста кај возрасните е исто така индикатор за Милениумските развојни цели (MDG). Во истражувањето MICS, писменоста се оценува како способност на испитаникот да прочита краток едноставен исказ или пак се заснова на посетувањето на училиште на испитаникот. Процентот на писменост е прикажан во Табелата ED.1. Табелата ED.1 покажува дека речиси сите жени (97 проценти) во Македонија се писмени. Писменоста во сите региони е повисока од 95 проценти, освен во источниот регион (89 проценти). Кај оние жени кои се изјаснија дека основното училиште е нивно највисоко образовно ниво, 87 проценти од нив можеа да го прочитаат исказот кој им беше покажан. Младите жени на возраст од 15-19 години, кои живеат во урбани области, во најбогатите домаќинства и кои имаат македонска етничка припадност се најписмени (99 – 100 проценти). табела ED.1: писменост кај младите жени процент на жени на возраст од 15-24 години кои се писмени, Македонија, 2011 Процент на писмени1 Процент кој не се знае Број на жени на возраст од 15-24 години регион Вардарски 95.9 .0 58 Источен 88.9 .0 61 Југозападен 95.8 .4 99 Југоисточен 96.4 2.8 88 Пелагониски 99.1 .0 144 Полошки 97.2 .7 199 Североисточен 100.0 .0 108 Скопски 98.5 .3 316 област Урбана 99.0 .2 514 Рурална 95.9 .8 557 образование Основно или помалку 87.2 2.3 220 Средно 100.0 .0 553 Високо 100.0 .0 299 Возраст 15-19 98.6 .3 530 20-24 96.1 .6 541 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 91.5 1.0 250 Втор 97.7 1.1 210 Среден 99.7 .2 220 Четврт 99.5 .0 214 Најбогат 100.0 .0 177 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 99.7 .0 574 Aлбанско 96.8 .4 411 Друго 84.6 3.8 87 Вкупно 97.4 .5 1071 1 MICS индикатор 7.1; MDG индикатор 2.3 103 писменост кај младите жени – Ромски населби најсиромашниот квинтил (54 проценти) и највисока во најбогатиот квинтил (90 проценти). Кај жените во ромските населби кои се изјаснија дека основното училиште е нивното највисоко образовно ниво, 78 проценти можеа да го прочитаат исказот кој што им беше покажан. табела ED.1R: писменост кај младите жени процент на жени на возраст од 15-24 години кои се писмени, Ромски населби, 2011 Процент на писмени1 Процент кој не се знае Број на жени на возраст од 15-24 години образование Нема (3.7) (.0) 39 Основно 78.2 1.2 215 Средно + 100.0 .0 109 Возраст 15-19 79.0 1.4 173 20-24 74.5 .0 190 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 53.6 .0 68 Втор 72.6 1.7 63 Среден 82.9 .0 83 Четврт 81.1 .0 72 Најбогат 89.2 1.8 77 Вкупно 76.6 .7 363 1 MICS индикатор 7.1; MDG индикатор 2.3 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. 103 Процентот на жени од ромските населби кои се писмени е прикажан во Табелата ED.1R. Табелата ED.1 R покажува дека три четвртини од жените во Ромски населби (77 проценти) во Македонија се писмени и дека состојбата со писменоста се разликува значително во однос на индексот на богатство, така што најниската стапка на писменост е во РОМСКИ НАСЕЛБИ 104 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 подготвеност за училиште Посетувањето на предучилишно образование со организирано учење или програма за образование на децата е важно за да децата се подготват за на училиште. Табелата ED.2 го покажува процентот на деца во прво одделение основно училиште кои во текот на претходната година посетувале предучилишна настава. Севкупно, 40 проценти од децата кои моментално посетуваат прво одделение во основно училиште, посетувале предучилишно образование во текот на претходната година. Процентот на женските деца е поголем (49 проценти) отколку процентот на машките деца (33 проценти), додека пак повеќе од половина од децата во урбаните области (53 проценти) имаат посетувано предучилишна настава претходната година во споредба со 25 проценти од децата кои живеат во руралните области. табела ED.2: подготвеност за училиште процент на деца кои посетуваат прво одделение основно училиште, а кои посетувале предучилишна настава во претходната година, Македонија,2011 Процент на деца кои одат во прво одделение основно училиште, а кои посетувале предучилишна настава во претходната година1 Број на деца во прво одделение основно училиште Пол Mашки 32.9 83 Женски 48.8 66 област Урбана 52.7 79 Рурална 25.4 70 образование на мајката Основно или помалку 30.5 56 Средно 42.4 63 Високо (52.4) 30 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 45.8 87 Aлбанско 31.1 50 Друго (*) 11 Вкупно 40.0 149 1 MICS индикатор 7.2 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи подготвеност за училиште – Ромски населби21 Посетувањето на предучилишно образование со организирано учење или програма за образование на децата е важно за да децата се подготват за на училиште. Севкупно, 36 проценти од децата од ромските населби кои моментално посетуваат прво одделение во основно училиште, посетувале предучилишно образование во текот на претходната година. 21 Табелата ED.2R не е претставена во извештајот заради мал број на деца случаи во распределените категории РОМСКИ НАСЕЛБИ 105 опфат во основно и средно училиште Една од најзначајните цели на Милениумските развојни цели и на Свет по мерка на децата претставува универзалниот пристап до основно образование и завршување на основното училиште. Образованието е важен предуслов за спречување на сиромаштијата, зајакнување на жените, заштита на децата од опасен и експлоатирачки труд и сексуална експлоатација, унапредување на човековите права и демократијата, заштита на животната средина и вршење влијание за растот на популацијата. Индикаторите за посетување на основно и средно училиште вклучуваат: „ Нето стапка на запишување во основното образование „ Нето стапка на посетување на основно училиште (прилагодена) „ Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) „ Стапка на соодносот на посетување на основно училиште од машки и женски деца (или индекс на родова еднаквост - GPI) Индикаторите за напредување во училиштето вклучуваат: „ Деца кои стигнале до последното одделение во основното училиште „ Стапка на завршено основно училиште „ Стапка на премин во средно училиште Во Македонија, децата почнуваат да одат во основно училиште на 6 годишна возраст, а во средно училиште на 14-годишна возраст. Во основното училиште има 9 одделенија, и 4 години во средното училиште. Во основното училиште, на одделенијата се упатува со - од прво до деветто одделение. За средното училиште, на годините се упатува со - од прва до четврта година. Училишната година обично започнува од септември во тековната година и трае до јуни следната година. Кај децата кои се на возраст за основно училиште (6 годишна возраст) во Македонија, 91 проценти одат во прво одделение во основно училиште (Табела ED.3). Не постојат разлики во однос на полот кај децата. Кај македонските домаќинства, тоа изнесува околу 95 проценти, и 88 проценти кај децата кои живеат во албанските домаќинства. табела ED.3: Запишување во основно училиште процент на деца запишани во основно училиште во прво одделение 1 (нето стапка на запишување), Македонија,2011 Процент на деца на возраст за основно училиште кои се запишани во прво одделение1 Број на деца кои се на возраст за основно училиште, кои се запишале во прво одделение Пол Mашки 90.8 93 Женски 91.6 77 област Урбана 92.4 95 Рурална 89.6 75 образование на мајката Основно или помалку 86.7 68 Средно 93.6 76 Високо (95.8) 26 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 95.3 98 Aлбанско 88.2 58 Друго (*) 14 Вкупно 91.2 170 1 MICS индикатор 7.3 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Табелата ED.4 го прикажува процентот на деца на возраст за основно училиште [од 6 до 14 години] кои посетуваат основно или средно училиште22. Мнозинството од децата на возраст за основно училиште моментално посетуваат училиште (98 проценти). Меѓутоа, 2 проценти од децата не одат на училиште, кога се очекува дека тие би биле опфатени од училиштата. Постојат мали разлики во однос на регионите, и не постојат разлики помеѓу половите и помеѓу руралните и урбаните области. Нето стапката на посетување на училиште е повисока кај децата кои живеат во најбогатите домаќинства. 22 Стапките кои се прикажани во оваа Табела се “прилагодени” бидејќи во броителот не е вклучена само нето стапката на посетување на основно училиште туку и посетувањето на средно училиште. 106 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела ED.4: посетување на основно училиште процент на деца на возраст за основно училиште кои посетуваат основно или средно училиште (прилагодена нето стапка на посетеност), Македонија, 2011 Машки Женски Вкупно Нето стапка на посетеност (прилагодена) Број на деца Нето стапка на посетеност (прилагодена) Број на деца Нето стапка на посетеност (прилагодена)1 Број на деца регион Вардарски 95.4 49 97.3 42 96.3 90 Источен 93.0 62 99.1 45 95.5 107 Југозападен 98.8 86 95.8 77 97.4 163 Југоисточен 100.0 67 97.8 64 98.9 131 Пелагониски 99.7 100 98.8 93 99.2 192 Полошки 98.5 129 98.1 89 98.3 219 Североисточен 99.4 79 100.0 89 99.7 167 Скопски 99.2 238 98.2 214 98.7 452 област Урбана 98.6 397 98.5 359 98.6 756 Рурална 98.4 413 97.8 353 98.1 766 Возраст на почеток на училишната година 6 93.1 93 91.6 77 92.4 170 7 100.0 85 97.9 67 99.1 152 8 99.6 83 100.0 72 99.8 154 9 98.9 88 100.0 76 99.4 164 10 99.6 105 100.0 88 99.8 193 11 99.1 108 99.6 76 99.3 184 12 98.5 73 97.9 77 98.2 150 13 99.3 77 97.3 86 98.3 163 14 98.5 98 99.1 94 98.8 192 образование на мајката Основно или помалку 97.2 378 97.5 300 97.3 678 Средно 99.8 306 98.6 309 99.2 616 Високо 99.1 122 98.9 101 99.0 223 Не може да се одреди (*) 3 (*) 2 (*) 5 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 95.8 185 97.3 147 96.5 332 Втор 98.4 164 97.3 154 97.9 318 Среден 99.5 164 99.8 138 99.7 302 Четврт 100.0 136 97.5 121 98.8 257 Најбогат 99.3 161 98.9 152 99.1 313 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 99.8 440 99.0 409 99.4 849 Албанско 98.4 302 97.8 244 98.1 545 Друго 90.5 68 94.4 59 92.4 127 Вкупно 98.5 810 98.2 712 98.3 1522 1 MICS индикатор 7.4; MDG индикатор 2.1 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Нето стапката на посетување на средно училиште е прикажана во Табела ED.523. 83 проценти од децата на возраст за средно училиште, посетуваат средно училиште. Останатите деца, некои или не 23 Стапките кои се прикажани во оваа Табела се “прилагодени” бидејќи во броителот не е вклучена само нето стапката на посетување на основно училиште туку и посетување на средно училиште. посетуваат училиште или посетуваат основно училиште; 1 процент од децата на возраст за средно училиште посетуваат основно училиште иако би требало да посетуваат средно училиште, додека пак останатите 16 проценти воопшто не посетуваат училиште. Децата кои живеат во урбаните области е поверојатно да посетуваат средно училиште (92 проценти) отколку во руралните области 107 (76 проценти). Разлики постојат во однос на социоекономската положба, така што најниска е нето стапката на посетување кај децата кои живеат во најсиромашните домаќинства (62 проценти) и највисока во најбогатите домаќинства (99 проценти), а според етничката припадност, повисока е стапката кај Македонците (89 проценти) отколку кај Албанците (77 проценти).Нето стапката на посетување кај машките деца изнесува 84 проценти, а кај женските деца изнесува 81 процент. Значителни се разликите во однос на возраста, со повисока стапка кај децата на возраст од 15 години на почетокот на училишната година (93 проценти) во споредба со 64 проценти на 18 годишна возраст. табела ED.5: посетување на средно училиште процент на деца на возраст за средно училиште кои посетуваат средно училиште или повисоко образование (прилагодена нето стапка на посетеност) и процент на деца кои посетуваат основно училиште, Македонија, 2011 Машки Женски Вкупно Не то ст ап ка н а по се ту ва њ е( пр ил аг од ен а) Пр оц ен т н а по се ту ва њ е на ос но вн о уч ил иш те Бр ој н а де ца Не то п ри ла го де на ст ап ка н а по се ту ва њ е (п ри ла го де на ) Пр оц ен т н а по се ту ва њ е на ос но вн о уч ил иш те Бр ој н а де ца Не то ст ап ка н а по се ту ва њ е (п ри ла го де на )1 П ро це нт н а по се ту ва њ е на ос но вн о уч ил иш те Бр ој н а де ца регион Вардарски (79.8) (.0) 31 (*) (*) 16 (85.9) (.0) 47 Источен (*) (*) 20 (*) (*) 24 (86.0) (2.1) 45 Југозападен 85.4 .0 57 67.0 .9 39 77.9 .4 96 Југоисточен (74.9) (.0) 48 (90.5) (.0) 34 81.3 .0 82 Пелагониски (93.6) (.0) 44 95.9 .0 61 95.0 .0 105 Полошки 83.0 .0 75 67.3 .0 77 75.0 .0 152 Североисточен 70.3 3.8 66 (83.4) (.0) 44 75.6 2.3 109 Скопски 91.3 .6 138 79.9 2.4 94 86.7 1.3 233 област Урбана 91.4 1.3 221 91.9 .9 166 91.6 1.1 387 Рурална 77.5 .6 257 73.2 .5 224 75.5 .6 481 Возраст на почеток на училишната година 15 94.4 2.8 118 90.9 2.6 102 92.8 2.7 221 16 89.0 .8 124 88.8 .0 85 88.9 .5 208 17 82.0 .0 128 85.1 .0 112 83.5 .0 240 18 69.0 .0 108 58.0 .0 91 64.0 .0 199 образование на мајката Основно или помалку 83.7 2.5 137 84.2 .7 112 84.0 1.7 249 Средно 98.9 1.1 90 97.5 2.5 73 98.3 1.7 163 Високо (100.0) (.0) 47 (*) (*) 25 100.0 .0 72 Не може да се определи (*) (*) 13 (*) (*) 13 (86.7) (.0) 26 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 65.6 .9 97 57.9 .7 107 61.6 .8 204 Втор 75.3 2.1 117 77.4 .0 71 76.1 1.3 188 Среден 89.3 .0 97 91.9 .4 89 90.5 .2 186 Четврт 94.9 1.2 81 92.7 2.4 62 94.0 1.7 142 Најбогат 100.0 .0 87 98.5 .0 61 99.4 .0 148 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 85.5 .0 256 92.7 1.1 205 88.7 .5 461 Aлбанско 85.1 1.4 178 67.9 .0 155 77.1 .7 333 Друго (70.6) (4.2) 45 (69.8) (1.2) 30 70.3 3.0 74 Вкупно 84.0 .9 478 81.1 .7 390 82.7 .8 868 1 MICS индикатор 7.5 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 108 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Процентот на деца кои се запишуваат во основно училиште, и кои успеваат да стигнат до последното одделение на основното училиште е прикажан во Табела ED.6. Од сите деца кои започнуваат со прво одделение, повеќето од нив (99 проценти) на крајот ќе стигнат до последното одделение. Овој број ги вклучува децата кои ги повторуваат одделенијата и кои на крајот успеваат да стигнат до последното одделение. Не постојат разлики помеѓу половите, руралните и урбаните области и етничката припадност. табела ED.6: деца кои стигнуваат до последното одделение во основно училиште процент на деца кои се запишуваат во прво одделение и кои на крајот стигнуваат до последното одделение на основното училиште (стапка на деца кои опстојуваат до последното одделение во основно училиште), Македонија,2011 Пр оц ен т н а де ца в о 1 од де ле ни е ми на та та уч ил иш на го ди на , а ко и се в о 2 од де ле ни е ов аа уч ил иш на го ди на П ро це нт н а де ца в о 2 од де ле ни е ми на та та уч ил иш на го ди на , а ко и се в о 3 од де ле ни е ов аа уч ил иш на го ди на П ро це нт н а де ца в о 3 од де ле ни е ми на та та уч ил иш на го ди на , а ко и се в о 4 од де ле ни е ов аа уч ил иш на го ди на П ро це нт н а де ца в о 4 од де ле ни е ми на та та уч ил иш на го ди на , а ко и се в о 5 од де ле ни е ов аа уч ил иш на го ди на П ро це нт н а де ца в о 5 од де ле ни е ми на та та уч ил иш на го ди на , а ко и се в о 6 од де ле ни е ов аа уч ил иш на го ди на П ро це нт н а де ца в о 6 од де ле ни е ми на та та уч ил иш на го ди на , а ко и се в о 7 од де ле ни е ов аа уч ил иш на го ди на П ро це нт н а де ца в о 7 од де ле ни е ми на та та уч ил иш на го ди на , а ко и се в о 8 од де ле ни е ов аа уч ил иш на го ди на П ро це нт н а де ца ко и ст иг аа т до 8 о дд ел ен ие о д он ие ко и се за пи ш ал е во 1 о дд ел ен ие 1 Пол Mашки 100.0 100.0 100.0 99.0 100.0 98.7 100.0 97.6 Женски 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 99.5 99.5 област Урбана 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 98.8 100.0 98.8 Рурална 100.0 100.0 100.0 98.9 100.0 100.0 99.6 98.5 образование на мајката Основно или помалку 100.0 100.0 100.0 98.7 100.0 100.0 99.5 98.2 Средно 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 Високо (*) (*) (*) (100.0) (*) 100.0 100.0 100.0 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен (100.0) (100.0) (100.0) 97.6 100.0 100.0 98.9 96.5 Втор 100.0 (100.0) 100.0 100.0 (100.0) 97.2 100.0 97.2 Среден 100.0 (100.0) (100.0) 100.0 (100.0) 100.0 100.0 100.0 Четврт (100.0) (100.0) (100.0) 100.0 (100.0) 100.0 100.0 100.0 Најбогат (100.0) (100.0) (100.0) 100.0 (100.0) 100.0 100.0 100.0 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 100.0 100.0 100.0 99.4 100.0 100.0 100.0 99.4 Албанско 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 99.4 99.4 Друго (*) (*) (*) 97.9 (*) 93.4 100.0 91.4 Вкупно 100.0 100.0 100.0 99.5 100.0 99.4 99.8 98.6 1 MICS индикатор 7.6; MDG индикатор 2.2 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Стапката на завршено основно училиште и стапката на премин во средно образование се прикажани во Табелата ED.7. Стапката на завршено основно образование претставува сооднос на вкупниот број на ученици, независно на возраста, кои за прв пат се запишале во последното одделение во основно училиште со бројот на деца кои се на возраст за завршување на основното училиште на почетокот на тековната (или последната) училишна година. Во моментот на истражувањето, стапката на завршено основно образование изнесува 97 проценти. 98 проценти од децата кои успешно го завршиле последното одделение од основното училиште во моментот на спроведувањето на истражувањето посетуваа прва година во средно училиште. Стапката на премин во средно училиште изнесува 100 проценти во урбаните области и кај децата од македонска етничка припадност. 109 табела ED.7: Завршено основно училиште и премин во средно училиште стапки на завршено основно училиште и стапка на премин во средно училиште, Македонија, 2011 Стапка на завршено основно училиште1 Број на деца на возраст за завршено основно училиште Стапка на премин во средно училиште2 Број на деца кои биле во последното одделение од основно училиште претходната година Пол Mашки 102.8 98 98.9 95 Женски 91.8 94 97.1 91 област Урбана 98.1 87 100.0 85 Рурална 96.9 105 96.4 101 образование на мајката Основно или пониско 88.9 104 96.2 98 Средно 119.2 55 100.0 55 Високо (97.6) 28 (100.0) 27 Не може да се определи (*) 5 (*) 6 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 94.6 96 100.0 99 Aлбанско 104.7 79 95.2 77 Друго (*) 17 (*) 10 Вкупно 97.4 192 98.0 186 1 MICS индикатор 7.7 2 MICS индикатор 7.8 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Соодносот помеѓу девојчињата и момчињата кои посетуваат основно и средно училиште е прикажан во Табела ED.8. Овие соодноси се подобро познати како Индекс на родова еднаквост (GPI). Забележете дека стапките кои се вклучени тука се добиени од нето стапките на посетување, а не од бруто стапките на посетеност. Последните стапки даваат погрешен опис на GPI главно бидејќи во повеќето случаи најголем број од децата кои се на поголема возраст и посетуваат основно училиште се машки. Табелата покажува дека родовата еднаквост за основните училишта е 1, што укажува дека нема разлика во посетувањето на основното училиште помеѓу момчињата и девојчињата. Меѓутоа, тој индикатор опаѓа на 0.96 за средното образование. Обесправеноста на девојчињата е особено изразена во југозападниот регион и во полошкиот регион, како и кај децата кои живеат во најсиромашните домаќинства, во руралните области и кај албанските домаќинства. 110 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела ED.8: Родова еднаквост во образованието сооднос помеѓу прилагодените нето стапки на посетување на основно и средно образование кај момчињата и девојчињата, Македонија,2011 Прилагодена нето стапка на посетување основно училиште (NAR), девојчиња Прилагодена нето стапка на посетување основно училиште (NAR), момчиња Индекс на родова еднаквост (GPI) за прилагоден NAR за основно училиште1 Прилагодена нето стапка на посетување на средно училиште (NAR), девојчиња Прилагодена нето стапка на посетување на средно училиште (NAR), момчиња Индекс на родова еднаквост (GPI) за прилагоден NAR за основно училиште2 регион Вардарски (97.3) (95.4) (1.02) (97.3) (89.5) (1.09) Источен (99.1) 93.0 (1.07) (87.4) (84.4) (1.04) Југозападен 95.8 98.8 .97 69.6 86.8 .80 Југоисточен (97.8) (100.0) (.98) 97.1 81.4 1.19 Пелагониски 98.8 99.7 .99 95.9 95.5 1.00 Полошки 98.1 98.5 1.00 68.9 85.6 .81 Североисточен 100.0 99.4 1.01 86.3 76.7 1.13 Скопски 98.2 99.2 .99 83.6 93.3 .90 област Урбана 98.5 98.6 1.00 93.3 93.8 1.00 Рурална 97.8 98.4 .99 76.3 82.0 .93 образование на мајката/негувателот Основно или помалку 97.5 97.2 1.00 84.2 83.7 1.01 Средно 98.6 99.8 .99 97.5 98.9 .99 Високо 98.9 99.1 1.00 100.0 100.0 1.00 Не може да се определи na na na (*) (*) (*) индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 97.3 95.8 1.02 60.6 71.3 .85 Втор 97.3 98.4 .99 78.7 79.9 .99 Среден 99.8 99.5 1.00 96.3 93.8 1.03 Четврт 97.5 100.0 .97 93.8 96.4 .97 Најбогат 98.9 99.3 1.00 100.0 100.0 1.00 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 99.0 99.8 .99 95.5 90.0 1.06 Aлбанско 97.8 98.4 .99 70.1 87.4 .80 Друго (94.4) 90.5 (1.04) 70.7 73.0 .97 Вкупно 98.2 98.5 1.00 83.5 87.4 .96 1 MICS индикатор 7.9; MDG индикатор 3.1 2 MICS индикатор 7.10; MDG индикатор 3.1 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 111 опфат во основно и средно училиште – Ромски населби 111 за основно училиште посетуваат училиште (86 проценти). Меѓутоа, 14 проценти од децата не одат на училиште кога се очекува дека тие би требало да посетуваат училиште. Нето стапката на посетување училиште е повисока кај ромските деца кои живеат во најбогатите домаќинства. Не постојат разлики во однос на полот на децата. По 6-годишна возраст, посетувањето на училиште почнува да опаѓа. табела ED.4R: посетување на основно училиште процент на деца на возраст за основно образование кои посетуваат основно или средно училиште (прилагодена нето стапка на посетеност), Ромски населби, 2011 Машки Женски Вкупно Нето стапка на посетување (прилагодена) Број на деца Нето стапка на посетување (прилагодена) Број на деца Нето стапка на посетување (прилагодена)1 Број на деца Возраст на почеток на уч.година 6 (81.3) 36 (91.6) 38 86.6 74 7 (93.6) 44 90.9 56 92.1 101 8 (93.4) 37 (90.7) 38 92.0 75 9 (88.9) 35 (90.2) 43 89.6 78 10 (91.7) 37 (85.3) 27 89.0 64 11 (*) 27 (85.4) 39 86.0 66 12 (83.0) 31 (89.1) 30 86.0 61 13 (76.7) 36 (75.9) 42 76.3 78 14 (74.6) 40 (70.1) 39 72.4 79 образование на мајката Нема 83.0 65 77.2 75 79.9 140 Основно 86.5 238 87.1 254 86.8 492 Средно + (*) 19 (*) 23 (93.4) 43 Не може да се определи (*) 1 (*) 0 (*) 1 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 64.9 78 69 87 67.1 165 Втор 92.1 60 93.2 87 92.8 147 Среден 91 68 75.7 55 84.2 123 Четврт 90.3 65 93.8 68 92.1 133 Најбогат 96.3 52 99.1 57 97.7 109 Вкупно 85.7 323 85.6 353 85.6 676 1 MICS индикатор 7.4; MDG индикатор 2.1 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Нето стапката на посетување на средно училиште е прикажана во Табелата ED.5R 25. Само 38 проценти од ромските деца кои се на возраст да посетуваат средно училиште, одат во средно училиште. Кај останатите деца, некои или не одат на училиште или посетуваат основно училиште. 4 проценти од децата на возраст за средно училиште посетуваат основно училиште, 25 Стапките кои се прикажани во оваа Табела се “прилагодени” бидејќи броителот не го вклучува само посетувањето на основното училиште, туку и на средното училиште. а треба да посетуваат средно училиште, додека пак останатата половина (58 проценти) воопшто не посетуваат училиште. Значителни разлики постојат во однос на социоекономската положба, така што најниската нето стапка на посетување училиште е кај децата кои живеат во најсиромашните домаќинства (16 проценти) и највисока во најбогатите домаќинства (66 проценти). Постојат незначителни разлики во однос на полот на децата, така што нето стапката на посетување училиште е повисока кај машките деца (42 проценти) во споредба со женските деца (35 проценти). 84 проценти од ромските деца кои се возраст за запишување во основно училиште (6- годишна возраст) во ромските населби посетуваат прво одделение во основно училиште. Табелата ED.4R го покажува процентот на деца од ромските населби на возраст за основно училиште [од 6 до 14 години] кои посетуваат основно или средно училиште24. Поголемиот број деца на возраст 24 Стапките кои се прикажани во оваа Табела се “прилагодени” бидејќи броителот не го вклучува само посетувањето на основното училиште, туку и на средното училиште. РОМСКИ НАСЕЛБИ 112 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела ED.5R: посетување на средно училиште процент на деца на возраст за средно образование кои посетуваат средно или повисоко образование (прилагодена нето стапка на посетеност) и процент на деца кои посетуваат основно училиште, Ромски населби, 2011 Машки Женски Вкупно Не то ст ап ка на п ос ет ув ањ е (п ри ла го де на ) П пр оц ен т н а по се ту ва њ е на ос но вн о уч ил иш те Бр ој н а де ца Не то ст ап ка на п ос ет ув ањ е (п ри ла го де на ) П ро це нт н а по се ту ва њ е на ос но вн о уч ил иш те Бр ој н а де ца Не то ст ап ка на п ос ет ув ањ е (п ри ла го де на )1 П ро це нт н а по се ту ва њ е на ос но вн о уч ил иш те Бр ој н а де ца Возраст на почетокот на училишната година 15 (37.5) (19.5) 33 (35.4) (8.0) 34 36.4 13.7 66 16 54.0 2.7 55 39.3 2.7 51 46.9 2.7 106 17 (47.9) (2.2) 31 (23.9) .0 35 35.3 1.1 66 18 (17.9) (.0) 32 (*) (*) 24 27.0 .0 55 образование на мајката Нема (*) (*) 20 (*) (*) 12 (24.1) (16.7) 32 Основно 55.7 5.1 65 45.8 8.1 50 51.4 6.4 115 Средно + (*) (*) 6 (*) (*) 3 (*) (*) 9 Не може да се определи (*) (*) 6 (12.4) (.0) 30 (15.6) (.0) 36 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен (14.0) (6.5) 34 (17.1) (4.6) 34 15.6 5.6 68 Втор (44.6) (12.5) 22 (10.8) (.0) 28 25.9 5.6 50 Среден (28.9) (7.3) 26 (43.9) (1.6) 28 36.7 4.4 54 Четврт (56.8) (2.4) 31 (38.6) (5.0) 25 48.5 3.6 56 Најбогат (61.3) (2.5) 37 (66.8) (2.7) 28 63.7 2.6 65 Вкупно 41.6 5.7 151 34.7 2.8 143 38.2 4.3 294 1 MICS индикатор 7.5 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Со истражувањето беше пресметан процентот на деца кои се запишуваат во прво одделение во основно училиште, и кои успеваат да стигнат до последното одделение на основното училиште. Од сите ромски деца кои започнуваат со прво одделение, повеќето од нив (89 проценти) на крајот ќе стигнат до последното одделение. Овој број ги вклучува децата кои ги повторуваат одделенијата и кои на крајот успеваат да стигнат до последното одделение. Стапката на завршено основно училиште и стапката на премин во средно образование исто така беа пресметани. Стапката на завршено основно образование е соодносот на вкупниот број на ученици, независно на возраста, кои за прв пат се запишале во последното одделение во основно училиште со бројот на деца кои се на возраст за завршување на основното училиште на почетокот на тековната (или последната) училишна година. Во моментот на спроведување на истражувањето, стапката на завршено основно образование изнесуваше 67 проценти. 80 проценти од ромските деца кои успешно го завршиле последното одделение од основното училиште во моментот на спроведувањето на истражувањето посетуваа прва година во средно училиште. Соодносот помеѓу девојчињата и момчињата кои посетуваат основно и средно училиште е прикажан во Табела ED.8 R. Овие соодноси се подобро познати како Индекс на родова еднаквост (GPI). Стапките кои се вклучени тука се добиени од нето стапките на посетување на училиште, а не од бруто стапките на посетување на училиште. Последните стапки даваат погрешен опис на GPI главно бидејќи во повеќето случаи најголем број од децата кои се на 113 поголема возраст и посетуваат основно училиште се машки. Табелата покажува дека родовата еднаквост за основните училишта е 1, што укажува дека нема разлика во посетувањето на основното училиште помеѓу момчињата и девојчињата. Меѓутоа, тој индикатор опаѓа на 0.80 за средното образование. табела ED.8R: Родова еднаквост во образованието сооднос на прилагодени нето стапки на посетување на основно и средно училиште кај девојчињата и момчињата, Ромски населби, 2011 Прилагодена нето стапка на посетување на основно училиште (NAR), девојчиња Прилагодена нето стапка на посетување на основно училиште (NAR), момчиња Индекс на родова еднаквост (GPI) за прилагоден NAR за основно училиште1 Прилагодена нето стапка на посетување на средно училиште (NAR), девојчиња Прилагодена нето стапка на посетување на средно училиште (NAR), момчиња Индекс на родова еднаквост (GPI) за прилагоден NAR за основно училиште2 образование на мајката/негувател Нема 77.2 83.0 .93 46.7 10.2 4.57 Основно 87.1 86.5 1.01 45.8 55.7 .82 Средно + (*) (*) (*) (*) (*) (*) Не може да се определи na na na (12.4) (*) (*) индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 69.0 64.9 1.06 17.1 14.0 1.22 Втор 93.2 (92.1) (1.01) (10.8) (44.6) (.24) Среден (75.7) 91.0 (.83) 43.9 (28.9) (1.52) Четврт 93.8 (90.3) (1.04) (38.6) 59.2 (.65) Најбогат (99.1) (96.3) (1.03) (66.8) 67.2 (.99) Вкупно 85.6 85.7 1.00 34.7 43.5 .80 1 MICS индикатор 7.9; MDG индикатор 3.1 2 MICS индикатор 7.10; MDG индикатор 3.1 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 114 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 XI детска Заштита Запишување во матична книга на родените Меѓународната конвенција за правата на детето наведува дека секое дете има право на име и националност и право на заштита да биде лишено од неговиот/нејзиниот идентитет. Запишувањето во матичната книга на родените е основен начин со кој ќе се даде сигурност дека овие права им се обезбедени на децата. Свет по мерка на децата има поставено цел да се развиваат системи со кои се обезбедува евидентирање на секое дете при раѓањето или кратко време по раѓањето, и исполнување на неговото/нејзиното право да има име и националност, согласно на националните закони и релевантните меѓународни инструменти. Индикаторот во истражувањето MICS кој се однесува на запишувањето во матичната книга на родените претставува процент на деца под 5-годишна возраст кои се запишани во матичната книга на родените. Во Македонија, 99.7 проценти од децата биле регистрирани по раѓањето, како што е прикажано во Табелата CP.1. Не беа утврдени разлики кај различни групи. Заради малиот број на деца кои не се запишани во матичната книга на родените (вкупно 4 деца), информациите за таа група не се вклучени во табелата. Три од овие деца се од руралните области, а едно дете е од урбана област; три од нив се женски, а едно е машко дете. табела CP.1: Запишување во матичната книга на родените процент на деца под 5-годишна возраст во однос на тоа дали се запишани во матичната книга на родените, Македонија, 2011 Деца под 5-годишна возраст кои се запишани во матичната книга на родените Број на деца Има извод од матична книга на родените Нема извод од матична книга на родените Вкупно запишани деца во матична книга на родените1 Виден Не е виден Пол Mашки 65.2 33.2 1.5 99.9 692 Женски 69.5 28.3 1.7 99.6 684 регион Вардарски 85.8 13.1 1.1 100.0 100 Источен 68.4 30.5 1.1 100.0 110 Југозападен 72.7 22.6 3.8 99.1 121 Југоисточен 54.6 45.4 .0 100.0 83 Пелагониски 56.9 41.5 1.3 99.7 156 Полошки 73.6 22.7 3.5 99.7 256 Североисточен 38.4 61.6 .0 100.0 136 Скопски 73.2 25.4 1.0 99.7 415 област Урбана 68.1 31.2 .6 99.9 701 Рурална 66.6 30.4 2.6 99.6 675 Возраст 0-11 месеци 69.3 25.3 4.3 98.8 258 12-23 месеци 65.2 33.3 1.5 100.0 283 24-35 месеци 68.9 30.5 .6 100.0 274 36-47 месеци 68.9 30.4 .7 100.0 276 48-59 месеци 64.9 34.0 .9 99.8 285 образование на мајката Основно или пониско 61.4 35.6 2.5 99.5 545 Средно 68.9 30.1 .8 99.9 522 Високо 75.3 23.4 1.4 100.0 309 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 62.9 33.7 2.7 99.2 316 Втор 65.9 32.2 1.7 99.8 272 Среден 62.5 35.3 2.0 99.7 255 Четврт 69.9 29.9 .2 100.0 261 Најбогат 76.1 22.8 1.1 100.0 272 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 71.0 28.4 .6 100.0 708 Aлбанско 62.7 34.1 3.1 99.8 521 Друго 66.3 30.9 1.2 98.4 148 Вкупно 67.4 30.8 1.6 99.7 1376 1 MICS индикатор 8.1 115 Запишување во матична книга на родените – Ромски населби 98 проценти од децата во Ромските населби кои се под 5-годишна возраст во Македонија се запишани во матичната книга на родените (Табела CP.1R). Не постојат значителни разлики во запишувањето на децата во матичната книга на родените во однос на категориите пол, возраст или образование. табела CP.1R: Запишување во матичната книга на родените процент на деца под 5-годишна возраст во однос на тоа дали се запишани во матичната книга на родените, Ромски населби, 2011 Деца под 5-годишна возраст кои се запишани во матичната книга на родените Број на деца Има извод од матичната книга на родените Нема извод од матичната книга на родените Вкупно деца кои се запишани во матичната книга на родените1Виден Не е виден Пол Mашки 64.2 32.9 1.4 98.5 237 Женски 57.5 40.4 .4 98.3 239 Возраст 0-11 месеци 63.1 30.5 3.1 96.7 79 12-23 месеци 61.2 36.0 1.5 98.7 99 24-35 месеци 55.2 41.6 .3 97.1 100 36-47 месеци 70.1 28.9 .0 99.0 92 48-59 месеци 56.0 44.0 .0 100.0 105 образование на мајката Нема 58.6 33.2 2.3 94.1 102 Основно 58.0 41.1 .6 99.7 327 Средно + (84.9) (13.8) (.0) (98.7) 48 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 43.0 50.6 1.5 95.1 122 Втор 56.8 42.7 .5 100.0 108 Среден 66.6 31.0 1.3 98.9 93 Четврт 77.1 22.9 .0 100.0 79 Најбогат 71.6 26.6 1.0 99.2 73 Вкупно 60.8 36.7 .9 98.4 476 1 MICS индикатор 8.1 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. 115 РОМСКИ НАСЕЛБИ 116 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 детски труд Во Член 32 од Конвенцијата за правата на детето се наведува следното: “Државите потписнички го признаваат правото на детето да биде заштитено од економска експлоатација и од вршење на било каква работа која е веројатно дека ќе биде опасна или ќе влијае на образованието на детето, или ќе биде штетна по здравјето на детето или физичкиот, менталниот, духовниот, моралниот или социјалниот развој.” Во Свет по мерка на децата се споменуваат девет стратегии за спречување на детскиот труд, а Милениумските развојни цели повикуваат на заштита на децата од експлоатација. Во прашалникот за MICS, одреден број на прашања се однесуваат на детскиот труд, односно деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во работни активности. Детето се смета дека било вклучено во работни активности во моментот на спроведување на истражувањето доколку било вклучено во такви активности во текот на седмицата пред спроведувањето на истражувањето: „ На возраст од 5-11 години детето е вклучено во најмалку еден час економска работа или 28 часа домашна работа во една седмица. „ На возраст од 12-14 години детето е вклучено во најмалку 14 часа економска работа или 28 часа домашна работа во една седмица. Оваа дефиниција овозможува да се направи разграничување помеѓу детскиот труд и детската работа и се идентификува типот на работа која треба да се елиминира. Оттаму, проценката која е направена овде ја претставува минималната застапеност на детскиот труд бидејќи некои деца може да бидат вклучени во опасни работни активности за одреден број на часови кои може да бидат во помал број од бројот на часови кои се утврдени со критериумите погоре. Табелата CP.2 ги содржи резултатите за детскиот труд според видот на работа. Процентите не го претставуваат вкупниот број на деца работници бидејќи децата може да бидат вклучени во повеќе од еден вид на работа. Во Македонија, со истражувањето MICS 4 се проценува дека има 17 проценти на деца кои се вклучени во работни активности. Како што покажува Табелата, процентот на деца на возраст од 5-11 години кои се вклучени во детски труд изнесува 23, додека пак за децата на возраст од 12-14 години тоа изнесува 0.9 проценти. Покрај тоа, севкупниот детски труд кај помладата група на деца се однесува на категоријата економска активност во траење од најмалку еден час. Тоа значи дека севкупниот детски труд кој е евидентиран со истражувањето се должи на економска активност од најмалку еден час кај децата на возраст од 5-11 години. Оваа појава е поизразена во руралните средини (23 проценти) во споредба со урбаните средини (10 проценти), во најсиромашниот квинтил (27 проценти) и кај децата чии мајки се помалку образовани. Детскиот труд е најмалку присутен во Скопскиот и Вардарскиот регион (помалку од 10 проценти), додека пак во североисточниот и полошкиот регион детскиот труд е присутен со повеќе од 30 проценти. Не беа утврдени разлики во однос на полот. 117 табела CP.2: детски труд процент на деца според вклученост во економска активност и домашна работа во текот на претходната седмица, според старосни групи, и процент на деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во детски труд Македонија, 2011   Процент на деца на возраст од 5-11 години вклучени во: Процент на деца на возраст од 12-14 години вклучени во: Вк уп но д ет ск и тр уд 1 Бр ој н а де ца н а во зр ас т о д 5- 14 го ди ни   Економска активност Ек он ом ск а ак ти вн ос т в о тр ае њ е од н ај ма лк у е де н ча с До ма ш на р аб от а по ма лк у о д 28 ч ас а До ма ш на р аб от а за 2 8 ил и по ве ќе ч ас ов и Де тс ки тр уд Бр ој н а де ца н а во зр ас т о д 5- 11 го ди ни Економска активност Ек он ом ск а ак ти вн ос т з а по ма лк у о д 14 ч ас а Ек он ом ск а ак ти вн ос т з а 14 ил и по ве ќе ч ас ов и До ма ш на р аб от а по ма лк у о д 28 ч ас а До ма ш на р аб от а за 2 8 ил и по ве ќе ч ас ов и Де тс ки тр уд Бр ој н а де ца н а во зр ас т о д 12 -1 4 го ди ни  Работа надвор од домаќинството Ра бо та з а се ме ен би зн ис Работа надвор од домаќинството Ра бо та з а се ме ен би зн ис Пл ат ен а ра бо та Не пл ат ен а ра бо та Пл ат ен а ра бо та Не пл ат ен а ра бо та Пол Mашки 3.5 11.9 11.4 22.1 44.6 .0 22.1 651 5.2 14.2 24.2 32.4 1.2 62.5 .2 1.4 243 16.4 894 Женски 3.7 13.6 13.6 23.7 53.5 .0 23.7 571 4.8 10.7 16.9 26.1 .0 74.9 .5 .5 237 16.9 808 регион Вардарски .0 3.8 6.6 7.9 76.1 .0 7.9 67 .0 18.1 28.7 33.1 5.9 91.5 .0 5.9 30 7.3 97 Источен 3.6 15.4 18.1 25.1 57.2 .0 25.1 94 9.3 17.0 17.2 30.2 .0 87.0 2.5 2.5 29 19.8 123 Југозападен 10.1 17.1 24.2 34.6 56.1 .0 34.6 114 14.2 14.6 32.3 43.7 .0 77.4 .0 .0 57 23.0 171 Југоисточен 3.3 30.8 28.5 46.5 65.0 .0 46.5 103 .0 14.3 24.5 33.1 .0 74.7 .0 .0 39 33.6 142 Пелагониски .9 4.7 8.1 13.5 59.0 .0 13.5 155 1.1 3.5 17.4 20.9 .0 67.2 .6 .6 60 9.9 215 Полошки 6.9 32.2 9.6 42.3 40.0 .0 42.3 171 3.7 17.6 18.7 33.0 1.6 55.5 .0 1.6 71 30.4 242 Североисточен 4.9 10.5 17.1 26.0 24.0 .0 26.0 134 9.4 19.1 33.3 45.3 .0 62.0 .0 .0 56 18.3 190 Скопски 1.6 2.8 5.7 9.0 43.8 .0 9.0 384 3.3 7.5 10.8 16.3 .0 64.4 .3 .3 138 6.7 521 област Урбана 2.1 8.4 7.2 13.8 50.4 .0 13.8 639 2.4 7.0 7.3 15.6 .0 66.1 .3 .3 221 10.3 860 Рурална 5.2 17.4 18.2 32.7 46.9 .0 32.7 583 7.2 17.2 31.9 41.0 1.1 70.8 .3 1.4 259 23.1 842 Посетува училиште Да 3.9 12.8 12.9 23.4 53.5 .0 23.4 993 5.1 12.2 20.3 29.1 .5 69.2 .3 .8 473 16.2 1466 Не 2.4 12.2 10.3 20.1 27.9 .0 20.1 229 .0 27.5 36.0 42.0 7.2 34.3 .0 7.2 8 19.6 236 образование на мајката Основно или пониско 5.6 16.8 15.3 30.6 40.5 .0 30.6 503 5.9 17.9 32.0 42.1 1.3 64.0 .0 1.3 223 21.6 726 Средно 2.6 11.6 12.2 20.3 54.7 .0 20.3 515 4.4 7.8 11.0 19.0 .0 71.8 .8 .8 191 15.0 706 Високо 1.2 5.4 6.1 9.8 54.2 .0 9.8 204 3.4 7.8 9.8 15.8 .0 75.1 .0 .0 66 7.4 270 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 6.0 20.7 19.1 37.3 45.8 .0 37.3 242 7.7 21.8 37.1 47.7 1.6 69.5 .7 2.4 109 26.5 350 Втор 5.1 12.1 17.3 28.1 44.8 .0 28.1 259 7.3 15.5 30.7 41.7 .2 71.4 .7 1.0 100 20.5 359 Среден 4.0 14.8 14.5 24.2 46.2 .0 24.2 238 3.6 11.9 18.3 28.5 .0 60.7 .0 .0 76 18.3 314 Четврт .8 9.2 7.5 13.6 52.5 .0 13.6 221 .0 8.4 7.2 14.3 .0 62.1 .0 .0 89 9.7 310 Најбогат 1.9 7.1 3.8 10.7 54.5 .0 10.7 263 5.3 4.0 7.1 11.8 .9 76.4 .0 .9 106 7.9 368 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 2.8 9.4 12.1 19.0 57.8 .0 19.0 705 3.9 10.1 16.3 23.6 .5 76.9 .4 .9 258 14.2 963 Aлбанско 5.4 19.6 14.2 31.3 36.3 .0 31.3 420 7.1 16.7 26.1 38.1 .6 57.2 .2 .9 181 22.2 601 Друго 1.6 7.0 7.3 13.4 36.9 .0 13.4 97 2.4 9.1 23.3 25.7 1.4 66.7 .0 1.4 42 9.8 138 Вкупно 3.6 12.7 12.4 22.8 48.7 .0 22.8 1221 5.0 12.5 20.6 29.3 .6 68.6 .3 .9 480 16.6 1702 1 MICS индикатор 8.2 118 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Табелата CP.3 го прикажува процентот на деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во детскиот труд и кои посетуваат училиште и процентот на деца на возраст од 5-14 години кои одат на училиште и се вклучени во детски труд. Oд 86 проценти од децата на возраст од 5-14 години кои посетуваат училиште, 16 проценти се исто така вклучени во детски работни активности. Процентот е највисок во во најсиромашните домаќинства (25 проценти и кај децата чии мајки се помалку образовани (21 процент). Меѓутоа, од 17 проценти од децата кои се вклучени во детски труд, повеќето од нив одат на училиште (84 проценти). Овој процент е повисок кај момчињата (88 проценти) отколку кај девојчињата (79 проценти); повисок е процентот во урбаните (93 проценти) отколку во руралните области (79 проценти): и повисок кај Македонците (88 проценти) отколку кај Албанците (79 проценти). табела CP.3: детски труд и посетување на училиште процент на деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во детски труд и кои посетуваат училиште и процент на деца на возраст од 5-14 години кои посетуваат училиште и се вклучени во детски труд, Македонија, 2011 Процент на деца вклучени во детски труд Процент на деца кои посетуваат училиште Број на деца на возраст од 5-14 години Процент на деца кои работат и кои посетуваат училиште1 Број на деца на возраст од 5-14 години вклучени во детски труд Процент на деца кои посетуваат училиште и кои се вклучени во детски труд2 Број на деца на возраст од 5-14 години кои посетуваат училиште Пол Mашки 16.4 87.4 894 88.0 147 16.5 781 Женски 16.9 84.7 808 78.9 136 15.7 685 област Урбана 10.3 87.1 860 93.0 89 11.0 749 Рурална 23.1 85.1 842 79.3 194 21.5 716 Возраст 5-11 22.8 81.3 1221 83.5 279 23.4 993 12-14 .9 98.4 480 (*) 4 .8 473 образование на мајката Основно или пониско 21.6 84.8 726 80.6 157 20.5 616 Средно 15.0 87.6 706 91.0 106 15.6 619 Високо 7.4 85.5 270 (*) 20 5.9 231 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 26.5 82.9 350 77.6 93 24.8 290 Втор 20.5 82.7 359 80.5 74 20.0 297 Среден 18.3 86.4 314 91.5 58 19.4 271 Четврт 9.7 88.4 310 (84.8) 30 9.3 274 Најбогат 7.9 90.4 368 (93.6) 29 8.2 333 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 14.2 87.6 963 88.4 136 14.3 844 Aлбанско 22.2 84.5 601 78.9 133 20.7 508 Друго 9.8 82.5 138 (*) 14 9.7 114 Вкупно 16.6 86.1 1702 83.6 283 16.2 1466 1 MICS индикатор 8.3 2 MICS индикатор 8.4 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 119 детски труд – Ромски населби Табелата CP.2R ги содржи резултатите за детскиот труд според видот на работа. Процентите не се однесуваат на вкупниот број на деца работници бидејќи децата може да бидат вклучени во повеќе од еден вид на работа. Застапеноста на детскиот труд кај децата од ромските населби на возраст од 5 до 11 години изнесува 14 проценти. Детскиот труд е 119 помалку застапен кај повозрасните деца на возраст од 12 до 14 години (2 проценти). Вкупната застапеност на детскиот труд изнесува 10 проценти, со разлики врз основа на полот, индексот на богатство и образованието на мајката (повисок процент кај женските деца, во најсиромашните домаќинства и каде мајката има пониско образование). табела CP.2R: детски труд процент на деца кои се вклучени во економска активност или домашни работи во текот на минатата седмица, според старосната група и процент на деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во детски труд, Ромски населби, 2011   Процент на деца на возраст од 5-11 години кои се вклучени во: Процент на деца на возраст од 12-14 години кои се вклучени во: Вк уп но д ет ск и тр уд 1 Бр ој н а де ца н а во зр ас т о д 5- 14 го ди ни   Економска активност Ек он ом ск а ак ти вн ос т в о тр ае њ е од н ај ма лк у е де н ча с До ма ш на р аб от а по ма лк у о д 28 ч ас а До ма ш на р аб от а за 2 8 ил и по ве ќе ч ас ов и Де тс ки тр уд Бр ој н а де ца н а во зр ас т о д 5- 11 го ди ни Економска активност Ек он ом ск а ак ти вн ос т з а по ма лк у о д 14 ч ас а Ек он ом ск а ак ти вн ос т з а 14 ил и по ве ќе ч ас ов и До ма ш на р аб от а по ма лк у о д 28 ч ас а До ма ш на р аб от а за 2 8 ил и по ве ќе ч ас ов и Де тс ки тр уд Бр ој н а де ца н а во зр ас т о д 12 -1 4 го ди ни  Работи надвор од домаќинството Ра бо ти з а се ме ен би зн ис Работи надвор од домаќинството Ра бо ти з а се ме ен б из ни с Пл ат ен а ра бо та Не пл ат ен а ра бо та Пл ат ен а ра бо та Не пл ат ен а ра бо та Пол Mашки 1.1 5.0 6.3 10.0 30.4 .0 10.0 279 4.6 7.8 11.3 17.1 3.6 39.7 .0 3.6 105 8.2 384 Женски 3.0 5.7 12.1 16.9 36.6 .0 16.9 285 4.9 10.6 11.1 20.2 .0 54.7 .6 .6 112 12.3 397 Посетува училиште Да 1.9 5.9 9.8 14.3 36.2 .0 14.3 404 3.9 8.6 9.8 17.4 1.1 51.6 .0 1.1 177 10.3 581 Не 2.4 4.1 7.9 11.5 26.9 .0 11.5 160 (8.3) (12.3) (17.4) (24.6) (4.6) (29.1) (1.8) (6.3) 39 10.5 200 образование на мајката Нема 3.1 .9 16.3 17.2 25.7 .0 17.2 128 (2.8) (5.7) (16.2) (20.6) (.6) (45.2) (.0) (.6) 41 13.2 170 Основно 1.0 7.2 7.4 12.2 36.2 .0 12.2 401 4.7 10.0 10.4 17.6 2.2 48.2 .4 2.6 165 9.4 566 Средно + (10.6) (.0) (4.5) (15.1) (32.1) (.0) (15.1) 35 (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 10 (11.7) 45 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 2.7 9.1 18.9 23.9 36.3 .0 23.9 144 2.8 17.6 18.1 31.3 .4 52.8 1.1 1.5 62 17.2 206 Втор 1.3 3.4 10.0 10.9 27.4 .0 10.9 126 (4.7) (11.1) (11.1) (13.7) (4.7) (53.5) (.0) 4.7 38 9.5 164 Среден .0 5.4 3.5 7.9 35.2 .0 7.9 95 (3.3) (1.4) (11.1) (13.6) (2.2) (49.8) (.0) 2.2 43 6.1 137 Четврт 2.3 3.4 4.4 8.7 38.6 .0 8.7 107 (3.8) (4.7) (4.1) (8.5) (2.0) (42.3) (.0) 2.0 43 6.8 150 Најбогат 3.9 4.5 4.5 12.0 30.1 .0 12.0 92 (12.0) (7.4) (7.8) (20.9) (.0) (33.7) (.0) .0 31 8.9 124 Вкупно 2.1 5.4 9.2 13.5 33.5 .0 13.5 564 4.7 9.2 11.2 18.7 1.8 47.5 .3 2.1 217 10.3 781 1 MICS индикатор 8.2 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Табела CP.3R го покажува процентот на деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во детски труд и кои посетуваат училиште, и процентот на деца на возраст од 5-14 години кои одат на училиште и се вклучени во детскиот труд. Од 74 проценти ромски деца на возраст од 5-14 години кои одат на училиште, 10 проценти исто така се вклучени во активности на детски труд. Од 10 проценти на деца кои се вклучени во детски труд, повеќето од нив исто така посетуваат училиште (74 проценти). Стапката на посетување на училиште од страна на децата кои се вклучени во детски труд е пониска во најсиромашните домаќинства. РОМСКИ НАСЕЛБИ 120 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела CP.3R: детски труд и посетување на училиште процент на деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во детски труд и кои посетуваат училиште, и процент на деца на возраст од 5-14 години кои посетуваат училиште и се вклучени во детски труд, Ромски населби, 2011 Процент на деца вклучени во детски труд Процент на деца кои посетуваат училиште Број на деца на возраст од 5-14 години Процент на деца кои работат и кои посетуваат училиште1 Број на деца на возраст од 5-14 години вклучени во детски труд Процент на деца кои посетуваат училиште и кои се вклучени во детски труд2 Број на деца на возраст од 5-14 години кои посетуваат училиште Пол Mашки 8.2 72.3 384 (80.4) 32 9.2 277 Женски 12.3 76.5 397 (69.9) 49 11.3 304 Возраст 5-11 13.5 71.6 564 75.7 76 14.3 404 12-14 2.1 81.8 217 (*) 5 1.1 177 образование на мајката Нема 13.2 65.8 170 (*) 22 13.1 112 Основно 9.4 75.7 566 (75.0) 53 9.3 429 Средно + 11.7 91.3 45 (*) 5 12.9 41 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 17.2 52.5 206 (59.2) 35 19.4 108 Втор 9.5 82.6 164 (*) 16 10.9 135 Среден 6.1 79.3 137 (*) 8 3.9 109 Четврт 6.8 79.0 150 (*) 10 7.4 118 Најбогат 8.9 89.1 124 (*) 11 10.0 110 Вкупно 10.3 74.4 781 74.0 81 10.3 581 1 MICS индикатор 8.3 2 MICS индикатор 8.4 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 120 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 121 детска дисциплина Како што се наведува во Свет по мерка на децата, „децата мора да бидат заштитени од било какво насилство …” . Покрај тоа, Милениумската декларација повикува на заштита на децата од злоупотреба, експлоатација и насилство. Во истражувањето MICS за Македонија, испитаниците за прашалникот наменет за домаќинства, беа прашани серија на прашања за начините на кои возрасните во домаќинството тежнееле да ги дисциплинираат децата кога биле немирни во текот на претходниот месец пред спроведувањето на истражувањето. Забележете дека за модулот за детска дисциплина, во текот на теренската работа беше направен случаен избор на едно дете на возраст од 2-14 години по домаќинство. Од овие прашања, двата индикатори кои се користат за да се опишат аспекти на детската дисциплина се: 1) бројот на деца на возраст од 2-14 години кои доживеале психолошка агресија како казна или помало физичко казнување или тешко физичко казнување; и 2) број на испитаници кои сметаат дека за соодветно воспитување на децата тие треба да бидат физички казнувани. табела CP.4: детска дисциплина процент на деца на возраст од 2-14 години според методот на дисциплинирање на детето, Македонија, 2011 Процент на деца на возраст од 2-14 години кои доживеале: Број на деца на возраст од 2-14 години Испитаникот смета дека детето треба да биде физички казнувано Испитаници во модулот за детска дисциплина Само ненасилно дисциплинирање Психолошка агресија Физичко казнување Било кој метод на насилно дисциплинирање1Било какво Тешко Пол Mашки 26.7 57.2 54.3 6.4 71.0 1178 3.0 731 Женски 29.9 55.4 50.0 2.9 67.4 1044 2.8 634 регион Вардарски 20.3 69.6 50.6 3.9 79.7 143 4.8 93 Источен 36.2 55.8 54.4 13.3 63.8 168 5.2 113 Југозападен 29.6 30.8 60.2 3.3 66.6 208 3.0 134 Југоисточен 32.0 57.9 45.6 3.7 65.2 179 2.3 104 Пелагониски 14.4 72.4 60.9 4.9 83.8 274 1.5 187 Полошки 24.9 56.0 55.3 2.0 68.4 339 1.4 188 Североисточен 32.8 55.1 39.3 4.3 65.7 240 1.3 143 Скопски 32.0 55.2 51.2 5.1 66.3 671 4.0 403 област Урбана 31.6 52.0 50.0 4.7 66.7 1130 2.4 744 Рурална 24.6 60.8 54.8 4.9 72.1 1091 3.5 621 Возраст 2-4 години 28.7 52.8 56.6 5.1 68.8 506 4.3 336 5-9 години 25.2 58.0 59.6 4.7 73.3 877 3.1 496 10-14 години 31.1 56.8 42.1 4.7 65.5 838.7 1.9 533 образование на главата на домаќинството Основно или пониско 24.5 61.1 54.7 6.0 72.2 952 na na Средно 29.7 56.0 51.8 4.4 68.7 963 na na Високо 35.1 42.4 46.7 1.9 62.1 306 na na образование на испитаникот Основно или пониско na na na na na na 4.2 530 Средно na na na na na na 2.3 579 Високо na na na na na na 1.6 256 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 17.8 69.0 58.8 6.7 77.8 469 5.9 249 Втор 30.6 57.1 50.3 5.9 66.4 460 4.3 257 Среден 29.6 52.9 49.1 3.6 67.9 413 1.5 260 Четврт 34.3 50.3 49.9 4.6 64.8 404 1.1 276 Најбогат 29.7 51.3 52.7 2.9 68.9 475 2.3 322 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 29.7 53.7 52.9 4.2 69.4 1246 1.8 837 Aлбанско 25.6 60.7 50.5 4.2 69.3 789 4.2 417 Друго 29.0 55.8 55.8 10.6 68.8 187 6.9 112 Вкупно 28.2 56.3 52.3 4.8 69.3 2222 2.9 1365 1 MICS индикатор 8.5 122 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Во Македонија, речиси 70 проценти од децата на возраст од 2-14 години биле изложени на најмалку една форма на насилен метод на дисциплинирање (психолошко или физичко) од страна на родителите или други возрасни членови на домаќинството во текот на претходниот месец пред спроведувањето на истражувањето, а околу 5 проценти од децата биле изложени на тешко физичко казнување. Машките деца биле повеќе изложени на поблаго или тешко физичко дисциплинирање (54 и 6 проценти) отколку женските деца (50 и 3 проценти). Разликите во однос на физичкото казнување се релативно мали за различни основни варијабли. Меѓутоа, беше утврдено дека методите на насилно дисциплинирање се повеќе присутни во домаќинствата каде главата на домаќинството има основно или пониско образование, и дека децата на возраст од 5-9 години се изложени на повеќе насилство од помалите или постарите деца. Важно е да се истакне дека само 3 проценти од испитаниците сметаат дека за соодветно воспитување на децата тие треба да бидат физички казнувани, додека пак во пракса 52 проценти од испитаниците се служат со физичко насилство за дисциплинирање на децата. 123 детска дисциплина – Ромски населби 123 на тешко физичко казнување. Иако само 10 проценти од ромските испитаници за прашалникот за домаќинства сметаа дека децата треба да бидат физички казнувани, во ромските домаќинства беше забележано дека физичкото дисциплинирање е многу застапено. Покрај тоа што постарите деца и оние кои живеат во најсиромашните домаќинства биле изложени на најмалку едно психолошко или физичко казнување, севкупно разликите во однос на тешкото физичко казнување беа мали. табела CP.4R: детска дисциплина процент на деца на возраст од 2-14 години според методот на дисциплинирање на детето, Ромски населби, 2011 Процент на деца на возраст од 2-14 години кои доживеале: Број на деца на возраст од 2-14 години Испитаникот смета дека детето треба да биде физички казнувано Испитаници во модулот за детска дисциплина Само ненасилно дисциплинирање Психолошка агресија Физичко казнување Било кој метод на насилно дисциплинирање1Било какво Тешко Пол Mашки 16.5 72.3 62.7 18.5 80.9 545 10.9 285 Женски 15.7 74.8 62.0 15.9 83.1 549 8.6 280 Возраст 2-4 години 20.2 73.0 61.1 18.3 78.9 280 12.7 157 5-9 години 9.6 77.9 70.2 20.6 88.8 452 8.3 213 10-14 години 21.1 68.5 53.5 12.2 76.0 362 9.0 194 образование на главата на домаќинството Нема 12.3 77.0 57.6 16.3 83.6 166 na na Основно 15.6 75.0 64.0 18.4 83.3 776 na na Средно + 22.8 62.5 59.1 12.1 73.9 152 na na образование на испитаникот Нема na na na na na na 12.7 102 Основно na na na na na na 10.2 402 Средно + na na na na na na 2.0 61 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 13.9 79.7 61.9 26.6 85.0 287 19.3 123 Втор 16.3 68.0 66.4 9.6 80.3 229 7.3 122 Среден 16.1 73.3 60.6 15.5 82.9 199 9.5 109 Четврт 15.4 74.4 63.3 13.3 81.6 206 6.6 113 Најбогат 20.6 69.9 58.6 18.2 78.8 173 4.9 98 Вкупно 16.1 73.6 62.4 17.2 82.0 1094 9.8 565 1 MICS индикатор 8.5 Во ромските населби во Македонија, 82 проценти од децата на возраст од 2-14 години биле изложени на најмалку една форма на метод на психолошко или физичко дисциплинирање од страна на родителите или други возрасни членови на домаќинството. Имено, 17 проценти од ромските деца биле изложени РОМСКИ НАСЕЛБИ 124 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Рани бракови Брак пред 18-годишна возраст е реалност за многу млади девојчиња. Според проценките на UNICEF на светско ниво, повеќе од 64 милиони жени на возраст од 20-24 години биле мажени и/или во заедница пред 18-годишна возраст. Факторите кои влијаат на стапката на бракови кај децата вклучуваат: состојбата на системот на матични служби во земјата кои обезбедуваат доказ за возраста кај децата; постоење на адекватна законска рамка со придружни законски механизми за справување со случаи на детски бракови; и постоење на обичаи или верски закони со кои таквата практика премолчено се одобрува. Во многу делови од светот, родителите го охрабруваат мажењето на нивните ќерки додека тие сѐ уште се деца со надеж дека ќе имаат финансиски и социјални придобивки од таквиот брак, и притоа да го намалат финансиското оптоварување за семејството. Фактички, детските бракови подразбираат повреда на човековите права, со што се нарушува развојот на девојчињата како резултат на рана бременост и социјална изолација, ниско образование и слаба стручна подготовка што ја зајакнува родовата димензија на сиромаштијата. Правото на ‘слободна и целосна’ согласност за брак е признаено со Универзалната декларација за човекови права – со признавањето дека согласноста не може да биде ‘слободна и целосна’ кога една од вклучените страни не е доволно зрела за да донесе одлука врз основа на претходна информираност за својот животен партнер. Законската возраст за брак во Република Македонија е 18 години без согласност на родителите. Надлежен суд со неспорна одлука може да дозволи на лице кое наполнило 16 години да стапи во брак, под услов судот да е на мислење дека лицето ја има потребната физичка и психолошка зрелост. Детските бракови се во тесна поврзаност со возраста на која девојчињата стануваат сексуално активни. Жените кои се мажени пред 18 годишна возраст тежнеат да имаат повеќе деца отколку оние жени кои се омажиле подоцна во животот. Смртните случаи заради бременост се водечка причина за смртноста кај мажените и немажените девојчиња на возраст од 15 до 19 години, особено кај најмладите од оваа старосна група. Постојат докази кои укажуваат дека девојчињата кои се мажат на рана возраст е поверојатно да се омажат со постари мажи, заради што се изложени на зголемен ризик од ХИВ инфекција. Родителите бараат да ги омажат своите девојчиња за да ја зачуваат својата чест, а мажите честопати бараат помлади жени за сопруги како начин да се избегне избор на жена која е веќе инфицирана. Барањето на млада жена за репродукција и неизбалансираната моќ заради разликата во годините, исто така е причина за мало користење на кондом од страна на овие парови. Двата индикатори за ран брак имаат за цел да се направи проценка за процентот на жени кои се мажени пред 15-годишна возраст и процентот на жени кои се мажени пред 18-годишна возраст. Процентот на жени кои се мажени на различна возраст е прикажан во Табелата CP.5. На национално ниво, 1 процент од жените на возраст од 15-49 години биле мажени пред 15-годишна возраст и 11 проценти од жените на возраст од 20-29 години биле мажени пред 18-годишна возраст. Со текот на времето се забележува тренд на опаѓање на браковите пред 18-годишна возраст, додека пак браковите пред 15-годишна возраст се со одредена стабилност од помалку од -2 проценти со текот на времето. Бракот пред 18 и бракот пред 15 годишна возраст се во поврзаност со образовното ниво и со квинтилот на богатство на домаќинството. Околу 1 од 25 млади жени на возраст од 15-19 години моментално е во брак (4 проценти). Овој процент не се разликува многу помеѓу урбаните (3 проценти) и руралните области (5 проценти),но тесно е поврзан со образовното ниво. 125 табела CP.5: Рани бракови процент на жени на возраст од 15-49 години кои прв пат се омажиле или стапиле во брачна заедница пред 15-тиот роденден, процент на жени на возраст од 20-49 години кои прв пат се омажиле или стапиле во брачна заедница пред 15-тиот и 18-тиот роденден, и процент на жени на возраст од 15-19 години кои моментално се мажени или во заедница, Македонија, 2011 Пр оц ен т н а ма же ни пр ед 1 5 го ди ш на во зр ас т1 Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 15 -4 9 го ди ни Пр оц ен т н а же ни ма же ни п ре д 15 го ди ш на в оз ра ст Пр оц ен т н а ма же ни пр ед 1 8 го ди ш на во зр ас т2 Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 20 -4 9 го ди ни Пр оц ен т н а же ни на в оз ра ст о д 15 -1 9 го ди ни ко и мо ме нт ал но се ма же ни и ли в о за ед ни ца 3 Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 15 -1 9 го ди ни регион Вардарски 2.3 243 2.4 18.8 219 2.0 23 Источен 2.3 258 2.6 13.9 228 11.6 31 Југозападен 1.2 353 1.4 11.6 296 6.5 57 Југоисточен 1.9 317 2.3 15.4 263 .6 54 Пелагониски .6 512 .8 9.4 431 4.1 81 Полошки 2.4 597 2.3 13.2 500 6.7 97 Североисточен .8 385 1.0 14.1 327 1.7 58 Скопски .8 1166 .9 5.0 1037 3.0 129 област Урбана .8 2092 .9 6.3 1854 3.1 239 Рурална 2.0 1739 2.2 16.3 1447 5.2 291 Возраст 15-19 .6 530 na na na 4.3 530 20-24 .9 541 .9 6.9 541 na na 25-29 1.6 574 1.6 6.9 574 na na 30-34 1.6 567 1.6 10.5 567 na na 35-39 1.7 545 1.7 13.4 545 na na 40-44 1.4 555 1.4 11.5 555 na na 45-49 1.7 519 1.7 15.3 519 na na образование Основно или помалку 3.5 1174 3.5 23.5 1090 15.9 83 Средно .5 1682 .6 7.1 1279 2.4 403 Високо .3 976 .3 .6 932 .0 44 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 3.8 695 4.3 20.8 558 8.1 137 Втор 1.0 725 1.1 15.9 630 7.0 94 Среден 1.0 782 1.2 9.8 671 4.3 111 Четврт .5 791 .5 6.4 690 .3 100 Најбогат .7 839 .8 3.5 751 .0 88 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско .6 2330 .7 9.2 2047 1.5 283 Aлбанско 1.9 1199 2.0 10.7 993 6.1 206 Друго 4.8 302 5.3 22.0 260 (14.3) 42 Вкупно 1.4 3831 1.5 10.7 3301 4.3 530 1 MICS индикатор 8.6 2 MICS индикатор 8.7 3 MICS индикатор 8.8 Табелата CP.6 го покажува процентот на жени кои за прв пат биле мажени или стапиле во брачна заедница пред 15 и 18 годишна возраст според област и старосна група. Разгледувањето на процентите на жени кои се мажени пред 15 и 18 годишна возраст според разни старосни групи ни овозможува да ги видиме трендовите за ран брак со текот на времето. Трендот на одложување на бракот е забележлив особено во руралните области. 126 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела CP.6: трендови во раните бракови процент на жени кои биле за прв пат мажени или стапиле во брачна заедница пред 15 и 18 годишна возраст, според област и старосни групи, Македонија,2011 Урбана Рурална Сите Пп ро це нт н а же ни ма же ни п ре д 15 го ди ш на в оз ра ст Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 15 -4 9 го ди ни Пр оц ен т н а же ни ма же ни п ре д 18 го ди ш на в оз ра ст Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 20 -4 9 го ди ни Пр оц ен т н а же ни ко и се м аж ен и пр ед 1 5 го ди ш на в оз ра ст Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 15 -4 9 го ди ни Пр оц ен т н а же ни ма же ни п ре д 18 го ди ш на в оз ра ст Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 20 -4 9 го ди ни Пр оц ен т н а же ни ма же ни п ре д 15 го ди ш на в оз ра ст Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 15 -4 9 го ди ни П ро це нт н а же ни ко и се м аж ен и пр ед 1 8 го ди ш на в оз ра ст Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 20 -4 9 го ди ни Возраст 15-19 .3 239 na na .9 291 na na .6 530 na na 20-24 .8 275 4.7 275 1.1 266 9.2 266 .9 541 6.9 541 25-29 .9 318 3.8 318 2.3 256 10.6 256 1.6 574 6.9 574 30-34 1.1 355 5.9 355 2.5 212 18.2 212 1.6 567 10.5 567 35-39 .6 312 6.2 312 3.1 234 22.9 234 1.7 545 13.4 545 40-44 .9 306 8.6 306 1.9 249 15.0 249 1.4 555 11.5 555 45-49 1.2 288 8.6 288 2.4 231 23.5 231 1.7 519 15.3 519 Вкупно .8 2092 6.3 1854 2.0 1739 16.3 1447 1.4 3831 10.7 3301 Друга компонента претставува разликата во возраста на сопружниците, а индикатор претставува процентот на жени кои се мажени или во заедница и кои се 10 или повеќе години помлади од нивните сопружници. Табелата CP.7 ги прикажува резултатите од разликата во возраста помеѓу сопругот и жената. Околу една од десет жени на возраст од 20–24 години моментално табела CP.7: Разлики во возраста на сопружниците процент на жени кои моментално се мажени или во заедница, на возраст 20-24 години, според разликата во возраста со нивните сопрузи или партнери, Македонија, 2011 Процент на жени на возраст од 20-24 години кои моментално се мажени или во заедница, и чиј сопруг или партнер е: Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 20 - 24 го ди ни ко и мо ме нт ал но се ма же ни и ли в о за ед ни ца По мл ад 0- 4 го ди ни по ст ар 5- 9 го ди ни по ст ар 10 + го ди ни по ст ар 1 Не се з на е во зр ас та н а со пр уг от / па рт не ро т Вк уп но област Урбана 5.2 50.6 38.5 5.8 .0 100.0 69 Рурална 7.7 55.1 26.0 10.2 .9 100.0 104 образование Основно или помалку 10.3 45.9 29.8 14.0 .0 100.0 78 Средно 2.8 59.5 32.8 4.9 .0 100.0 76 Високо (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 19 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 2.8 48.9 42.4 5.9 .0 100.0 78 Aлбанско 8.1 56.1 21.1 13.3 1.4 100.0 70 Друго (15.0) (59.0) (23.2) (2.8) (.0) 100.0 25 Вкупно 6.7 53.3 31.0 8.4 .6 100.0 173 1 MICS индикатор 8.10b ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи е мажена за маж кој е 10 или повеќе години постар од неа (8 проценти). Овој процент е повисок кај жените со пониско образование (14 проценти). Податоците за старосната група од 15-19 години не се прикажани во табелата заради малиот број на случаи во оваа категорија (додека се спроведуваше истражувањето, 29 жени на возраст од 15-19 години беа моментално мажени). 127 Рани бракови – Ромски населби Процентот на ромски жени кои се мажени на различна возраст е прикажан во Табелата CP.5R. 12 проценти од ромските жени се мажени пред 15-годишна возраст и 47 проценти пред 18-годишна возраст. Околу една од пет млади Ромки на возраст од 15-19 години моментално се мажени (22 проценти). Овој процент е тесно поврзан со образовното ниво. табела CP.5R: Рани бракови процент на жени на возраст од 15-49 години кои за прв пат се омажиле или стапиле во брак пред 15-тиот роденден, процент на жени на возраст од 20-49 години кои за прв пат се омажиле или стапиле во брак пред нивниот 15-тиот и 18- тиот роденден, процент на жени на возраст од 15-19 години кои моментално се мажени или во заедница, Ромски населби, 2011 Процент на мажени пред 15 годишна возраст1 Број на жени на возраст од 15-49 години Процент на мажени пред 15 годишна возраст Процент на мажени пред 18 годишна возраст2 Број на жени на возраст од 20-49 години Процент на жени на возраст од 15-19 години кои моментално се мажени/во заедница3 Број на жени на возраст од 15-19 години Возраст 15-19 6.8 173 na na na 22.4 173 20-24 15.2 190 15.2 43.0 190 na na 25-29 7.6 166 7.6 46.4 166 na na 30-34 4.7 172 4.7 33.7 172 na na 35-39 18.3 112 18.3 55.7 112 na na 40-44 18.3 149 18.3 58.7 149 na na 45-49 16.4 129 16.4 50.6 129 na na образование Нема 25.4 183 25.6 61.0 172 (*) 11 Основно 11.4 724 11.6 49.9 634 31.6 89 Средно + .4 184 .7 9.3 112 6.6 72 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 21.9 200 25.1 57.1 161 (36.6) 38 Втор 14.3 202 13.2 54.1 169 (46.1) 33 Среден 10.0 214 12.0 49.4 177 (9.5) 37 Четврт 9.4 231 10.5 41.6 200 (7.2) 31 Најбогат 5.9 244 6.4 36.8 210 (11.5) 34 Вкупно 11.9 1091 12.9 47.0 918 22.4 173 1 MICS индикатор 8.6 2 MICS индикатор 8.7 3 MICS индикатор 8.8 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 127 РОМСКИ НАСЕЛБИ 128 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Табелата CP.6R го покажува процентот на ромски жени кои за прв пат се мажени или стапиле во брак пред 15 и 18 годишна возраст според област и старосни групи. табела CP.6R: трендови во раните бракови процент на жени кои прв пат биле мажени или стапиле во брак пред 15 и 18 годишна возраст, според старосни групи, Ромски населби, 2011 Процент на жени мажени пред 15 годишна возраст Број на жени на возраст од 15-49 Процент на жени мажени пред 18 годишна возраст Број на жени на возраст од 20-49 години Возраст 15-19 6.8 173 na na 20-24 15.2 190 43.0 190 25-29 7.6 166 46.4 166 30-34 4.7 172 33.7 172 35-39 18.3 112 55.7 112 40-44 18.3 149 58.7 149 45-49 16.4 129 50.6 129 Вкупно 11.9 1091 47.0 918 Друга компонента претставува разликата во возраста на сопружниците, а индикатор претставува процентот на жени кои се мажени или во заедница и кои се 10 или повеќе години помлади од нивните сопружници. Резултатите покажуваат дека постојат разлики во возраста на сопружниците во Ромските населби во Македонија. Околу 5 проценти од ромските жени на возраст од 20-24 години моментално се мажени за маж кој е постар десет или повеќе години. Две од три ромски жени се мажени за маж кој е постар 0-4 години години, додека една од три ромски жени е мажена со маж постар од 5-9 години. 7 проценти од жените на возраст од 20- 24 години се мажени за помлад маж. 128 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 129 ставови за семејното насилство Со истражувањето MICS се правеше проценка на ставовите на жените на возраст од 15-49 години преку поставување на одреден број на прашања за тоа дали е оправдано сопрузите да ги удираат или тепаат своите жени/партнерки во разни сценарија. Овие прашања беа поставени за да се утврдат индикации за културолошките верувања кои се поврзуваат со застапеноста на насилство врз жените од страна на нивните сопрузи/партнери. Главната претпоставка овде е дека жените кои се согласуваат со исказите кои укажуваат дека е оправдано сопрузите/ партнерите да ги тепаат своите жени/партнерки во опишаните ситуации, во реалноста тежнеат да бидат злоупотребувани од страна на своите сопрузи/ партнери. Одговорите на овие прашања може да се најдат во Табела CP.11. Севкупно, 15 проценти од жените во Македонија сметаат дека сопругот/партнерот има право да ја удира/тепа својата жена/партнерка за најмалку една од повеќе причини. Жените кои го одобруваат насилството на сопругот, во повеќето случаи се согласуваат и го оправдуваат насилството во случаи кога жената ги занемарува децата (12 проценти). Таквото прифаќање е многу поголемо кај жените кои живеат во руралните области, од најсиромашните домаќинства, кај жените со пониско образование и кај жените Албанки. Една од четири жени од полошкиот регион го оправдува насилното однесување на партнерот, за разлика од источниот регион каде таквото прифаќање беше искажано од една на дваесет жени. 130 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела CP.11: ставови за семејното насилство процент на жени на возраст од 15-49 години кои сметаат дека е оправдано сопругот/партнерот да ја тепа својата жена/ партнерка во разни околности, Македонија, 2011 Процент на жени на возраст од 15-49 години кои сметаат дека е оправдано сопругот да ја тепа својата жена/партнерка: Број на жени на возраст од 15-49 години Доколку излезе без да му каже Доколку ги занемарува децата Доколку се расправа со него Доколку одбива сексуален однос со него Доколку го загори јадењето Заради некоја од овие причини1 регион Вардарски 3.8 11.3 4.7 2.0 1.3 12.4 243 Источен 1.1 4.9 1.4 1.9 .9 5.4 258 Југозападен 10.0 14.6 7.3 6.0 2.7 17.8 353 Југоисточен 2.8 11.7 3.2 .3 1.6 12.2 317 Пелагониски 3.6 6.1 3.3 2.2 1.7 7.1 512 Полошки 15.5 20.5 12.1 9.5 5.0 24.9 597 Североисточен 9.4 13.9 5.8 1.5 1.2 16.1 385 Скопски 6.6 10.7 7.0 5.1 2.7 13.9 1166 област Урбана 2.6 5.0 2.5 1.6 1.0 6.6 2092 Рурална 13.0 20.5 11.1 7.6 4.3 23.9 1739 Возраст 15-19 5.9 11.9 4.8 2.7 1.7 13.7 530 20-24 5.7 12.0 7.0 3.6 2.4 15.1 541 25-29 4.4 10.3 3.7 3.4 1.9 11.6 574 30-34 5.6 9.2 5.5 3.8 1.5 11.5 567 35-39 8.2 11.1 6.8 4.7 3.1 13.7 545 40-44 11.0 15.3 8.0 5.3 2.7 17.9 555 45-49 10.8 14.6 8.9 6.7 4.1 18.2 519 Статус на брак/заедница Моментално мажена/во заедница 9.0 13.9 7.6 5.3 2.9 16.9 2537 Претходно мажена/во заедница 2.0 3.5 1.1 .0 .0 4.4 119 Никогаш не била мажена/во заедница 4.2 8.8 4.3 2.6 1.8 10.3 1175 образование Основно или пониско 20.4 27.6 17.5 11.7 6.8 33.3 1174 Средно 2.4 7.0 2.0 1.4 .7 8.2 1682 Високо .2 1.9 .5 .4 .4 2.5 976 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 21.3 29.8 18.3 12.7 7.5 35.5 695 Втор 11.2 17.7 10.4 6.7 3.5 21.4 725 Среден 4.8 9.5 3.7 2.5 1.7 12.0 782 Четврт 1.2 4.6 1.4 .9 .2 5.2 791 Најбогат .5 1.7 .2 .2 .3 2.1 839 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 1.4 5.6 1.5 .5 .4 6.2 2330 Aлбанско 18.7 24.8 15.3 11.2 6.2 30.0 1199 Друго 8.2 10.8 8.5 6.4 3.8 16.2 302 Вкупно 7.3 12.0 6.4 4.3 2.5 14.5 3831 1 MICS индикатор 8.14 131 ставови за семејното насилство - Ромски населби 131 проценти од жените сметаат дека сопругот има право да ја удри/тепа својата жена/партнерка доколку таа одбива да има сексуален однос со него или доколку се расправа со него. На крајот, 3 проценти од нив го одобруваат насилството на сопругот доколку таа го загори јадењето. Жените кои повеќе го прифаќаат насилството се помалку образовани, повозрасни и моментално мажени, и се од најсиромашните домаќинства. табела CP.11R: ставови за семејното насилство процент на жени на возраст од 15-49 години кои сметаат дека е оправдано сопругот/партнерот да ја тепа својата жена/ партнерка во разни околности , Ромски населби, 2011 Процент на жени на возраст од 15-49 години кои сметаат дека е оправдано сопругот/партнерот да ја тепа својата жена/партнерка: Број на жени на возраст од 15-49 години Доколку излезе без да му каже Доколку ги занемарува децата Доколку се расправа со него Доколку одбива сексуален однос со него Доколку го загори јадењето Заради било која од овие причини1 Возраст 15-19 10.3 18.0 9.2 6.2 3.6 23.5 173 20-24 10.8 17.5 10.5 8.6 2.4 25.4 190 25-29 11.7 22.6 9.6 8.3 6.1 27.6 166 30-34 10.7 16.3 11.4 8.4 3.5 25.7 172 35-39 13.4 17.5 9.6 14.0 4.9 30.5 112 40-44 11.6 16.6 5.9 8.7 .0 24.6 149 45-49 12.3 15.7 8.6 8.1 2.3 20.9 129 Статус на брак/заедница Моментално мажена/во заедница 13.4 17.7 10.7 9.6 3.3 26.7 799 Претходно мажена/во заедница 6.7 22.6 5.0 9.0 2.5 27.2 92 Никогаш не била мажена/во заедница 5.4 16.0 5.8 4.5 3.5 19.3 200 образование Нема 19.3 26.2 16.1 12.1 5.4 37.9 183 Основно 11.8 17.4 9.0 9.7 3.4 25.0 724 Средно + 1.8 11.2 3.7 1.3 .4 14.3 184 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 18.4 24.7 14.0 11.6 5.4 32.6 200 Втор 15.2 20.5 14.5 11.2 5.6 30.6 202 Среден 12.0 19.4 8.6 9.2 3.8 28.6 214 Четврт 7.1 13.7 6.0 6.9 1.2 19.9 231 Најбогат 6.0 12.6 5.0 5.4 1.0 17.5 244 Вкупно 11.4 17.8 9.3 8.7 3.3 25.4 1091 1 MICS индикатор 8.14 Севкупно, 25.4 проценти од жените од ромските населби во Македонија сметаат дека сопругот/ партнерот има право да ја удри или тепа својата жена/ партнерка заради најмалку една од повеќето причини (Табела СР.11R). Жените кои го одобруваат насилството на сопругот, во повеќето случаи се согласуваат и го оправдуваат насилството во случаите кога жената ги занемарува децата (18 проценти), или доколку таа покажува самостојност, т.е. излезе без да му каже на мажот (11 проценти). Околу 9 РОМСКИ НАСЕЛБИ 132 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 XII коРистење на тутун и алкохол Користењето на тутун е познат ризик фактор за многу смртоносни заболувања. Пушењето цигари, луле или пури го зголемува ризикот од кардиоваскуларни заболувања, респираторни заболувања и предизвикува канцер на белите дробови, како и други видови на канцер. Тутунските производи кои не се пушат, исто така се знае дека предизвикуваат канцер. Жените во репродуктивното доба кои пушат се изложени на повеќе штетни последици по здравјето поврзани со бременоста, вклучително и тешко забременување, неплодност, спонтан абортус, ниска родилна тежина, неонатална смртност, мртвородено дете и предвремено породување. Прекумерното користење на алкохол, исто така го зголемува ризикот од многу штетни здравствени состојби. Прекумерното пиење, на долг рок може да доведе до кардиоваскуларни проблеми, неуролошки пореметувања, заболувања на црниот дроб и социјални проблеми. Злоупотребата на алкохол, исто така се поврзува со повреди и насилство, вклучително и насилство врз интимен партнер и малтретирање на деца.26 Со истражувањето MICS беа собрани информации од жени на возраст од 15-49 години во однос на нивното користење на тутун и алкохол. Тие информации ќе помогнат да се стекне увид за следното: „ Досегашно и моментално користење на цигари и возраст на која се почнало со пушење цигари „ Досегашно и моментално користење на тутунски производи кои се пушат и тутунски производи кои не се пушат „ Интензитет на користење на цигари и тутунски производи кои се пушат и тутунски производи кои не се пушат 26 Центар за контрола и превенција на болести во САД (US Centers for Disease Control and Prevention), http://www.cdc.gov/ „ Досегашно и моментално користење на алкохол, и интензитет во користењето користење на тутун Табелата TA.1 го прикажува моменталното и досегашното користење на тутунски производи од страна на жените на возраст од 15-49 години. Во Македонија, користењето на тутунски производи е вообичаено кај жените и 51 проценти од жените се изјаснија дека имаат користено тутунски производ. 30 проценти од жените пушеле цигари, или користеле тутунски производи кои се пушат и не се пушат во текот на еден или повеќе денови во последниот месец пред истражувањето. Користењето на тутун од страна на жените е многу повообичаено во урбаните отколку во руралните области. Највисокиот процент на користење на тутун од страна на жените е утврден во Вардарскиот регион (43 проценти). Кај жените кои моментално се корисници на тутун и тутунски производи, највообичаено употребуван тутунски производ се цигарите (30 проценти од жените пушеле само цигари во последниот месец). Користењето на тутун е поизразено кај жените од најбогатиот квинтил. Околу 23 проценти од бремените жени моментално користат тутун. 133 табела TA.1: Моментално и досегашно користење на тутун процент на жени на возраст од 15-49 годни според начин на користење на тутун, Македонија, 2011 Ни ко га ш н е пу ш ел а ци га ри и ли ко ри ст ел а др уг ту ту нс ки п ро из во д Досегашно користење Користеле тутунски производи еден или повеќе дена во последниот месец Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 15 -4 9 го ди ни Са мо ц иг ар и Ци га ри и др уг и ту ту нс ки пр ои зв од и Са мо д ру ги ту ту нс ки пр ои зв од и Би ло ко ј ту ту нс ки пр ои зв од Са мо ц иг ар и Ци га ри и др уг и ту ту нс ки пр ои зв од и Са мо д ру ги ту ту нс ки пр ои зв од и Би ло ко ј ту ту нс ки пр ои зв од 1 Возраст 15-19 77.2 19.8 1.7 1.0 22.4 7.9 .1 .0 8.0 530 20-24 48.6 45.0 5.4 .9 51.3 24.4 .3 .7 25.3 541 25-29 46.5 46.9 5.8 .8 53.5 28.5 .3 .0 28.8 574 30-34 43.0 54.9 2.0 .0 56.9 36.9 .1 .0 37.0 567 35-39 39.9 57.7 2.4 .0 60.1 38.5 .4 .0 38.9 545 40-44 45.2 51.5 3.4 .0 54.8 31.6 .6 .0 32.2 555 45-49 39.7 57.6 2.7 .0 60.3 38.8 .3 .0 39.2 519 регион Вардарски 36.3 61.2 1.8 .7 63.7 42.1 .7 .0 42.8 243 Источен 40.0 54.7 5.2 .0 60.0 36.0 .0 .0 36.0 258 Југозападен 65.6 32.8 1.2 .2 34.2 20.3 .0 .0 20.3 353 Југоисточен 38.1 59.3 1.9 .0 61.2 40.5 .1 .0 40.6 317 Пелагониски 49.5 46.3 4.0 .3 50.5 27.6 .9 .1 28.6 512 Полошки 66.3 31.8 1.5 .2 33.5 20.1 .3 .0 20.3 597 Североисточен 57.1 42.1 .5 .2 42.9 27.5 .0 .0 27.5 385 Скопски 38.1 55.3 5.9 .8 61.9 31.8 .3 .2 32.3 1166 област Урбана 38.3 55.6 5.5 .6 61.7 35.5 .4 .1 36.0 2092 Рурална 60.8 38.2 .7 .1 39.0 22.4 .2 .0 22.7 1739 образование Основно или помалку 64.3 34.7 1.0 .1 35.7 23.1 .3 .1 23.5 1174 Средно 43.4 54.2 2.0 .2 56.4 34.5 .3 .0 34.8 1682 Високо 38.2 52.1 8.6 1.1 61.8 28.8 .4 .3 29.5 976 Мајчински статус Бремена 46.9 50.9 2.1 .0 53.1 22.9 .0 .0 22.9 113 Доење (не е бремена) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 5 Ниедно 48.5 47.6 3.4 .4 51.4 29.8 .3 .1 30.2 3713 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 63.2 36.0 .7 .1 36.8 23.9 .2 .1 24.2 695 Втор 57.2 41.0 1.3 .0 42.3 25.0 .2 .0 25.1 725 Среден 49.9 48.0 2.0 .1 50.1 27.8 .3 .0 28.0 782 Четврт 41.7 54.3 3.4 .5 58.3 32.1 .6 .4 33.1 791 Најбогат 33.7 56.6 8.5 1.1 66.3 37.6 .2 .0 37.8 839 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 36.3 59.0 4.2 .4 63.6 37.4 .4 .1 37.9 2330 Aлбанско 69.7 28.4 1.3 .4 30.2 16.2 .1 .1 16.3 1199 Друго 58.0 36.9 5.1 .0 42.0 22.7 .7 .0 23.4 302 Вкупно 48.5 47.7 3.4 .4 51.4 29.6 .3 .1 30.0 3831 1 MICS индикатор TA.1 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 5 проценти од жените на возраст од 15-49 години за прв пат пушеле цигара пред 15 годишна возраст (види Табела TA.2). 134 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 16 проценти од жените кои моментално пушат цигари, испушиле повеќе од 20 цигари во последните 24 часа. 49 проценти од жените испушиле 10-19 цигари во последните 24 часа, во споредба со 16 проценти кои испушиле помалку од 5 цигари. Постојат разлики во однос на регионите и областа и социоекономската положба на домаќинствата. табела TA.2: возраст при прво користење на цигари и зачестеност во користењето процент на жени на возраст од 15-49 години кои испушиле цела цигара пред 15-годишна возраст, и процентуална распределба на моментални пушачи според бројот на цигари кои се испушени во последните 24 часа, Македонија, 2011 Процент на жени кои испушиле цела цигара пред 15 годишна возраст1 Број на жени на возраст од 15-49 години Број на цигари во последните 24 часа Бр ој н а же ни на в оз ра ст од 1 5- 49 го ди ни ко и мо ме нт ал но ко ри ст ат ци га ри Помалку од 5 5-9 10-19 20+ Не знае/ недостасува Вкупно Возраст 15-19 4.6 530 (36.0) (41.2) (21.4) (1.3) (.0) 100.0 42 20-24 7.2 541 18.5 26.5 40.3 14.1 .6 100.0 133 25-29 3.6 574 16.2 21.8 48.0 13.6 .2 100.0 166 30-34 6.4 567 17.0 18.0 43.3 21.1 .6 100.0 209 35-39 4.0 545 12.8 18.1 52.1 16.9 .0 100.0 212 40-44 6.7 555 18.9 10.1 54.5 16.5 .0 100.0 179 45-49 3.5 519 8.7 14.7 60.5 16.2 .0 100.0 203 регион Вардарски 12.9 243 7.4 15.4 51.3 25.9 .0 100.0 104 Источен 4.7 258 15.3 19.2 44.9 20.6 .0 100.0 93 Југозападен 2.5 353 27.7 17.2 41.5 13.7 .0 100.0 72 Југоисточен 5.1 317 13.1 23.4 52.6 9.6 1.4 100.0 129 Пелагониски 5.7 512 18.9 17.6 41.9 21.6 .0 100.0 146 Полошки 5.0 597 24.1 28.8 32.5 14.6 .0 100.0 122 Североисточен 2.8 385 10.5 4.7 71.0 13.8 .0 100.0 106 Скопски 5.1 1166 14.5 18.9 52.3 14.0 .2 100.0 374 област Урбана 5.3 2092 14.9 17.2 50.3 17.5 .1 100.0 751 Рурална 5.0 1739 17.5 21.4 47.3 13.4 .4 100.0 394 образование Основно или помалку 6.2 1174 17.0 16.8 47.2 19.0 .0 100.0 276 Средно 4.8 1682 13.3 18.3 51.7 16.4 .3 100.0 585 Високо 4.6 976 19.9 20.9 46.2 12.7 .3 100.0 285 Мајчински статус Бремена 3.3 113 (45.9) (13.5) (27.1) (13.5) (.0) 100.0 26 Доење (Не е бремена) (*) 5 (*) (*) (*) (*) (*) (*) 1 Ниедно 5.2 3713 15.1 18.7 49.8 16.2 .2 100.0 1119 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 8.3 695 22.2 19.8 41.8 16.2 .0 100.0 168 Втор 4.9 725 20.5 15.7 48.4 15.1 .2 100.0 182 Среден 3.1 782 13.4 18.1 51.6 17.0 .0 100.0 220 Четврт 4.3 791 15.5 20.4 47.5 16.1 .5 100.0 259 Најбогат 5.5 839 11.7 18.5 53.5 16.1 .2 100.0 317 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 5.5 2330 12.8 17.8 53.1 16.1 .2 100.0 879 Aлбанско 3.5 1199 26.2 25.1 32.4 15.8 .4 100.0 195 Друго 8.9 302 25.0 10.3 47.5 17.2 .0 100.0 71 Вкупно 5.2 3831 15.8 18.6 49.3 16.1 .2 100.0 1145 1 MICS индикатор TA.2 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 135 користење на тутун – Ромски населби Табелата TA.1R го прикажува моменталното и досегашното користење на тутун од страна на жени на возраст од 15-49 години во ромските населби. Користењето на тутунски производи е вообичаено кај жените од ромските населби, и 54 проценти од жените се изјасниле дека до сега имаат користено тутунски производи. 42 проценти од жените Ромки пушеле цигари, или користеле тутунски производи за пушење и тутунски производи кои не се пушат во еден или повеќе денови во текот на последниот месец пред истражувањето. Највисокиот процент на корисници на тутун од страна на жените во ромските населби е идентификуван во најсиромашните домаќинства ( 65 проценти) за разлика од најнискиот процент во најбогатите домаќинства (49 проценти). Користењето на тутунски производи тесно се поврзува со образовното ниво на испитаниците. Процентот на досегашни и моментални корисници на тутун е највисок кај жените кои немаат образование, во споредба со оние кои имаат основно или средно образование. табела TA.1R: Моментално и досегашно користење на тутун процент на жени на возраст од 15-49 години според начин на користење на тутун, Ромски населби, 2011 Ни ко га ш н е пу ш ел е ци га ри и ли ко ри ст ел е др уг и ту ту нс ки пр ои зв од и Досегашно користење Користеле тутунски производи во еден или повеќе денови во текот на последниот месец Бр ој н а же ни н а во зр ас т од 1 5- 49 го ди ни Са мо ц иг ар и Ци га ри и др уг и ту ту нс ки пр ои зв од и Са мо д ру ги ту ту нс ки пр ои зв од и Би ло ко ј ту ту нс ки пр ои зв од Са мо ц иг ар и Ци га ри и др уг и ту ту нс ки пр ои зв од и Би ло ко ј ту ту нс ки пр ои зв од 1 Возраст 15-19 67.8 32.0 .2 .0 32.2 20.4 .0 20.4 173 20-24 53.4 44.2 2.5 .0 46.6 34.4 .0 34.4 190 25-29 45.1 52.8 2.1 .0 54.9 42.7 .0 42.7 166 30-34 44.2 53.4 2.5 .0 55.8 41.1 .0 41.1 172 35-39 42.4 55.3 1.2 1.1 57.6 45.8 1.2 47.0 112 40-44 25.0 75.0 .0 .0 75.0 63.6 .0 63.6 149 45-49 30.6 66.0 .0 .0 66.0 54.0 .0 54.0 129 образование Нема 31.3 68.0 .8 .0 68.7 57.8 .8 58.5 183 Основно 45.6 52.7 .9 .2 53.8 43.1 .0 43.1 724 Средно + 57.9 38.7 3.3 .0 42.1 21.9 .0 21.9 184 Мајчински статус Бремена 55.5 44.5 .0 .0 44.5 19.1 .0 19.1 57 Дои (не е бремена) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 1 Ниедно 44.7 53.3 1.4 .1 54.8 43.2 .1 43.3 1032 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 32.9 64.2 .7 .0 64.9 55.7 .7 56.4 200 Втор 38.7 60.6 .0 .6 61.3 47.9 .0 47.9 202 Среден 48.4 50.1 1.5 .0 51.6 41.2 .0 41.2 214 Четврт 52.2 46.2 1.6 .0 47.8 35.8 .0 35.8 231 Најбогат 51.5 46.2 2.4 .0 48.5 32.4 .0 32.4 244 Вкупно 45.2 52.9 1.3 .1 54.4 42.0 .1 42.1 1091 1 MICS индикатор TA.1 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 135 РОМСКИ НАСЕЛБИ 136 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 23 проценти од жените на возраст од 15-49 години во ромските населби пушеле цигари за прв пат во животот пред 15 годишна возраст (види Табела TA.2Р). Додека 17 проценти од жените на возраст од 15-19 години и 24 проценти од жените на возраст од 20-24 години пушеле цигари пред 15 годишна возраст, 36 проценти од жените на возраст од 40-45 години пушеле цигари пред 15 годишна возраст. Пушењето е доста застапено кај жените од ромските населби-29 проценти од жените кои моментално пушат цигари, испушиле повеќе од 20 цигари во последните 24 часа пред истражувањето. 40 проценти од жените испушиле 10-19 цигари во последните 24 часа, наспроти само 15 проценти кои испушиле помалку од 5 цигари. Постојат разлики во однос на социоекономската положба на домаќинството, на пример постои негативна корелација помеѓу индексот на богатство и пушењето. табела TA.2R: возраст при прво користење на цигари и зачестеност во користењето процент на жени на возраст од 15-49 години кои испушиле цела цигара пред 15-годишна возраст, и процент на моментални пушачи според бројот на цигари кои се испушени во последните 24 часа, Ромски населби, 2011 Процент на жени кои испушиле цела цигара пред 15-годишна возраст1 Број на жени на возраст од 15-49 години Број на цигари во последните 24 часа Број на жени на возраст од 15-49 години кои моментално пушат Помалку од 5 5-9 10-19 20+ Не знае/ недостасува Вкупно Возраст 15-19 16.9 173 (15.0) (26.2) (38.3) (20.4) (.0) 100.0 35 20-24 24.2 190 25.5 22.1 33.2 19.2 .0 100.0 65 25-29 18.6 166 25.2 23.9 30.0 20.9 .0 100.0 71 30-34 19.8 172 6.5 18.7 46.9 27.9 .0 100.0 71 35-39 23.4 112 7.1 6.5 44.8 41.5 .0 100.0 53 40-44 35.7 149 10.5 10.7 42.1 35.5 1.1 100.0 95 45-49 22.1 129 14.3 8.6 45.3 31.9 .0 100.0 70 образование Нема 32.6 183 17.4 12.8 40.5 28.3 1.0 100.0 107 Основно 24.6 724 14.4 15.9 39.7 30.0 .0 100.0 312 Средно + 5.5 184 (11.2) (24.8) (43.5) (20.5) (.0) 100.0 40 Мајчински статус Бремена 24.9 57 (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 11 Дои (не е бремена) (*) 1 (*) (*) (*) (*) (*) 100.0 1 Ниедно 22.6 1032 14.0 16.2 40.6 29.0 .2 100.0 447 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 30.8 200 18.4 12.1 31.1 38.3 .0 100.0 112 Втор 29.3 202 11.4 9.9 48.5 29.1 1.1 100.0 97 Среден 23.3 214 21.2 22.0 37.0 19.8 .0 100.0 88 Четврт 18.4 231 11.8 16.9 45.8 25.5 .0 100.0 83 Најбогат 14.3 244 10.0 21.3 40.7 28.0 .0 100.0 79 Вкупно 22.7 1091 14.8 16.0 40.2 28.7 .2 100.0 459 1 MICS индикатор TA.2 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи 136 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 137 користење на алкохол Во Табелата TA.3 прикажано е користењето на алкохол од страна на жените. 29 проценти од жените на возраст од 15-49 години испиле најмалку еден алкохолен пијалак во еден или повеќе денови во текот на последниот месец пред истражувањето. 3 проценти од жените од истата старосна група го испиле првиот алкохолен пијалак пред 15 годишна возраст, додека пак 53 проценти од жените никогаш не испиле алкохолен пијалак. Кај најмладите старосни групи, процентот на жени кои испиле најмалку еден алкохолен пијалак пред 15 годишна возраст е поголем отколку кај повозрасните старосни групи. Користењето на алкохол кај жените варира во однос на квинтилите на богатство и областа . Користењето на алкохол е повообичаено во урбаните области и кај жените кои припаѓаат на најбогатите домаќинства и кои имаат повисоко образование. Најнискиот процент на користење на алкохол е утврден во полошкиот регион (7 проценти) и во североисточниот регион (14 проценти). табела TA.3: користење на алкохол процент на жени на возраст од 15-49 години кои никогаш не испиле алкохолен пијалак, процент на жени кои испиле алкохолен пијалак пред 15-годишна возраст, и процент на жени кои испиле најмалку еден алкохолен пијалак во еден или повеќе денови во текот на последниот месец, Македонија, 2011 Процент на жени кои: Број на жени на возраст од 15-49 години Никогаш не испиле алкохолен пијалак Испиле најмалку еден алкохолен пијалак пред 15-годишна возраст 1 Испиле најмалку еден алкохолен пијалак во еден или повеќе денови во текот на последниот месец 2 Возраст 15-19 63.4 7.7 23.2 530 20-24 50.8 3.9 33.3 541 25-29 47.2 2.3 27.7 574 30-34 45.9 .8 30.7 567 35-39 51.9 .5 30.1 545 40-44 55.6 1.8 26.8 555 45-49 54.3 1.4 27.5 519 регион Вардарски 36.3 8.8 42.2 243 Источен 24.8 4.2 40.5 258 Југозападен 68.8 1.2 20.9 353 Југоисточен 52.3 2.8 21.7 317 Пелагониски 35.0 2.5 42.1 512 Полошки 86.8 1.2 7.3 597 Североисточен 71.5 .5 14.0 385 Скопски 41.3 2.8 36.7 1166 област Урбана 36.1 3.6 39.7 2092 Рурална 72.4 1.4 15.0 1739 образование Основно или помалку 86.4 .7 5.9 1174 Средно 42.7 3.3 32.7 1682 Високо 29.0 3.7 48.4 976 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 82.6 1.6 9.3 695 Втор 71.6 1.1 15.3 725 Среден 49.9 2.5 27.1 782 Четврт 41.7 4.0 34.4 791 Најбогат 24.2 3.5 51.5 839 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 29.1 3.9 42.9 2330 Aлбанско 94.8 .3 3.0 1199 Друго 66.5 1.8 18.5 302 Вкупно 52.6 2.6 28.5 3831 1 MICS индикатор TA.3 2 MICS индикатор TA.4 138 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 користење алкохол – Ромски населби населби кои испиле најмалку еден алкохолен пијалак пред 15 годишна возраст е повисок кај најмладата група (на возраст од 15-19 години) во споредба со останатите старосни групи. Користењето на алкохол од страна на жените варира до одреден степен според нивното образовно ниво. Користењето алкохол е многу повообичаено кај жените со повисоко образование. табела TA.3R: користење на алкохол процент на жени на возраст од 15-49 години кои никогаш не испиле алкохолен пијалак, процент на жени кои испиле алкохолен пијалак пред 15-годишна возраст, и процент на жени кои испиле најмалку еден алкохолен пијалак во еден или повеќе денови во текот на последниот месец, Ромски населби, 2011 Процент на жени кои: Број на жени на возраст од 15-49 години Никогаш не испиле алкохолен пијалак Испиле најмалку еден алкохолен пијалак пред 15-годишна возраст 1 Испиле најмалку еден алкохолен пијалак во еден или повеќе денови во текот на последниот месец 2 Возраст 15-19 65.1 13.8 13.6 173 20-24 59.5 4.7 9.5 190 25-29 60.8 3.2 12.3 166 30-34 61.9 3.8 12.4 172 35-39 51.4 .5 12.5 112 40-44 65.0 3.1 7.8 149 45-49 59.6 2.3 10.2 129 образование Нема 73.8 3.4 5.9 183 Основно 61.6 3.9 10.6 724 Средно+ + 45.3 9.7 18.7 184 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 69.6 8.9 9.6 200 Втор 69.1 4.0 6.0 202 Среден 55.1 5.2 13.0 214 Четврт 57.3 3.4 14.5 231 Најбогат 55.5 3.2 12.0 244 Вкупно 60.9 4.8 11.2 1091 1 MICS индикатор TA.3 2 MICS индикатор TA.4 138 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Во Табелата TA.3R прикажано е користењето на алкохол кај жените од ромските населби. Само 11 проценти од жените од ромските населби на возраст од 15-49 години испиле најмалку еден алкохолен пијалак во еден или повеќе денови во текот на последниот месец пред истражувањето. 5 проценти од жените во истата старосна група прв пат пиеле алкохол пред 15 годишна возраст, додека пак 61 проценти од жените никогаш не се напиле алкохолен пијалак. Процентот на жени од ромските РОМСКИ НАСЕЛБИ 139 XIII субјективна благосостојба Добро е познато дека субјективната перцепција на поединците за нивниот приход, здравје, животна средина и слично, игра важна улога во животот и може да влијае на нивната перцепција за благосостојба, независно од објективните услови како што е реалниот приход и здравствената состојба. Во истражувањето MICS за Македонија, група на прашања им беа поставени на жените на возраст помеѓу 15-24 години за да се разбере колку се тие задоволни во разни области од живеењето, како што се семејниот живот, пријателствата, училиштето, моменталната работа, здравјето, средината во која живеат,како со нив постапуваат останатите, како изгледаат, и нивниот моментален приход. Задоволството од животот е мерка за перцепцијата на поединецот за неговата благосостојба. Разбирањето на задоволството на младите жени во разни области од нивниот живот може да помогне да се добие сеопфатна слика за состојбата со животот на младите луѓе. Исто така, може да се направи разлика помеѓу задоволството од животот и среќата. Среќата е краткотрајна емоција која може да биде определена од повеќе фактори, вклучително и фактори од секојдневието како што се временските услови, или неодамнешна смрт во семејството. Можно е еден човек да биде задоволен со својата работа, приход, семеен живот, пријатели, и други аспекти од животот, но сепак да биде несреќен. Покрај групата прашања кои се однесуваат на задоволството од животот, во истражувањето MICS за 2011 во Македонија беа поставувани прашања за среќата и перцепцијата на испитаниците за подобар живот. За да им се помогне на испитаниците при давањето одговор на прашањата за среќата и задоволството од животот, им беа покажувани картички со насмеани лица (и ненасмеани лица) кои одговараат на категориите на одговори (види Прашалници во Прилог Ѓ). Индикаторите кои се однесуваат на субјективната благосостојба се следните: „ Задоволство од животот – процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен задоволни од нивниот семеен живот, пријателства, училиштето, моменталната работа, средината во која живеат,како со нив постапуваат останатите, и како изгледаат. „ Среќа – процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен среќни „ Перцепција за подобар живот– процент на жени на возраст од 15-24 години кои сметаат дека нивните животи се подобриле за време на последната година и кои очекуваат дека животот ќе им биде подобар по една година Табелата SW.1 го покажува процентот на млади жени на возраст од 15-24 години, кои се многу или до одреден степен задоволни во одредени области. Од тие различни области, младите жени се најзадоволни со нивниот семеен живот (96 проценти), начинот на кој изгледаат (96 проценти), нивното здравје (96 проценти), како постапуваат другите со нив (93 проценти), нивните пријателства (91 проценти). Кај останатите области, младите жени се најмалку задоволни со нивниот моментален приход (71 проценти) и моменталната работа (74 проценти). Истовремено, 77 проценти од младите жени на возраст од 15-24 години воопшто немаат никаков приход. 140 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SW.1: Задоволство од животот по области процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен задоволни во одредени области, Македонија, 2011 Процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен задоволни во одредени области: Процент на жени на возраст од 15-24 години кои: Број на жени на возраст од 15-24 години Се ме ен ж ив от Пр иј ат ел ст ва Уч ил иш те М ом ен та лн а ра бо та Зд ра вј е Ж ив от на ср ед ин а Ка ко по ст ап ув аа т др уг ит е со н еа Ка ко и зг ле да М ом ен та ле н пр их од М ом ен та лн о не п ос ет ув аа т уч ил иш те Не ма р аб от а Не ма н ик ак ов пр их од Возраст 15-19 96.0 93.2 91.8 (86.4) 98.0 88.3 92.6 96.1 79.1 17.4 93.8 89.2 530 20-24 96.6 89.2 85.5 71.0 93.0 87.7 93.0 95.3 68.6 59.0 71.0 64.5 541 област Урбана 96.6 92.0 89.9 64.8 96.1 92.6 94.7 95.6 76.6 26.3 82.3 74.2 514 Рурална 96.0 90.4 89.4 81.9 94.9 83.8 91.1 95.7 64.6 49.6 82.2 79.1 557 Брачна состојба Моментално мажена/во заедница 94.6 88.6 (*) 75.3 90.1 89.2 94.2 93.7 72.4 92.2 73.2 70.5 199 Никогаш мажена/во заедница 96.7 91.8 89.9 73.1 96.7 87.7 92.5 96.1 70.6 26.2 84.3 78.1 872 образование Основно или помалку 95.5 88.7 (*) (53.0) 90.9 81.4 91.6 95.2 (51.9) 91.5 85.4 83.9 220 Средно 95.8 91.5 92.3 82.2 97.1 89.7 91.7 95.9 77.6 31.3 83.0 79.3 553 Високо 97.8 92.5 85.8 71.7 95.8 89.7 95.8 95.6 70.3 12.4 78.5 66.6 299 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 93.4 88.6 87.5 (63.7) 91.3 77.3 87.9 94.9 (46.6) 61.6 86.7 84.6 250 Втор 96.0 93.0 91.2 (90.3) 96.7 88.7 92.2 98.2 (79.9) 51.8 81.1 78.8 210 Среден 96.7 89.1 95.3 (66.9) 96.3 91.5 93.0 95.8 67.3 35.2 80.7 77.0 220 Четврт 98.1 90.6 86.3 (70.8) 97.9 90.4 95.1 92.4 65.6 21.3 81.9 69.6 214 Најбогат 98.1 96.0 88.5 (75.8) 96.0 95.0 97.4 97.4 92.4 14.4 79.5 71.3 177 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 96.9 91.7 89.6 73.0 96.2 89.8 93.5 95.8 76.4 27.2 80.2 71.3 574 Aлбанско 96.2 91.3 91.3 74.6 95.2 84.7 92.3 95.2 60.9 51.4 83.1 81.7 411 Друго 92.6 87.0 (83.4) (*) 92.1 92.0 90.6 96.6 (*) 50.7 91.6 89.3 87 Вкупно 96.3 91.2 89.7 73.7 95.5 88.0 92.8 95.6 71.0 38.4 82.2 76.7 1071 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Во Табелата SW.2 прикажан е процентот на жени на возраст од 15-24 години во однос на нивното задоволство од животот. „Задоволството од животот” се дефинира како задоволство на поединци кои се многу или до одреден степен задоволни од семејниот живот, пријателствата, училиштето, моменталната работа, здравјето, каде живеат, како со нив постапуваат другите и како изгледаат. 69 проценти од жените на возраст од 15-24 години се задоволни од животот. 76 проценти од жените кои живеат во најбогатите домаќинства се задоволни со животот наспроти само 52 проценти во најсиромашните домаќинства. Процентот на жени кои се задоволни од животот е нешто повисок во урбаните области (72 проценти) отколку во руралните области (65 проценти). Просечниот резултат за задоволството од животот претставува аритметичка средина од одговорите на прашањата кои се вклучени во пресметувањето на задоволството од животот. Пониските резултати укажуваат на повисок степен на задоволство од животот. Според Табелата SW.2, 91 проценти од жените на возраст од 15-24 години се многу или до одреден степен среќни, со одредени разлики во однос на квинтилите на богатство. При споредба на жените на возраст од 15-19 години со жените на возраст од 20-24 години, процентот на жени кои се многу или до одреден степен среќни се малку различни, односно 93 и 89 проценти соодветно. Разликите може исто така да се забележат по региони, каде најнизок процент на задоволство од животот е идентификуван кај жените од источниот регион. 49 проценти од жените на возраст од 15-24 години се многу или до одреден степен задоволни од својот приход . 141 табела SW.2: Задоволство од животот и среќа процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен задоволни од нивниот семеен живот, пријателства, училиште, моментална работа, здравје, средина во која живеат, како постапуваат другите со нив, и како изгледаат, просечен резултат за задоволство од животот, процент на жени кои се задоволни од животот и кои се многу или до одреден степен задоволни со нивниот приход, и процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен среќни, Македонија, 2011   Процент на жени задоволни од животот1 Просечен резултат на задоволство од животот Недостасува/ не може да се пресмета Жени со задоволство од животот кои многу или до одреден степен се задоволни со нивниот приход Нема приход/ не може да се пресмета Процент на жени кои се многу или до одреден степен среќни 2 Број на жени на возраст од 15-24 години Возраст 15-19 73.4 1.4 .0 58.8 89.2 93.2 530 20-24 63.7 1.5 .4 46.4 64.8 89.2 541 Регион 56.2 1.7 .0 (*) 82.9 79.9 58 Вардарски 52.5 1.6 .0 (*) 83.2 91.1 61 Источен 61.5 1.5 .0 (41.5) 66.4 88.9 99 Југозападен 66.4 1.5 .0 (*) 74.6 85.6 88 Југоисточен 72.5 1.4 .0 (*) 83.9 93.3 144 Пелагониски 71.6 1.4 .0 (49.9) 86.3 93.7 199 Полошки 78.3 1.4 .0 (*) 84.2 94.8 108 Североисточен 69.6 1.4 .6 49.3 66.9 91.8 316 Скопски Област 72.5 1.4 .4 53.7 74.5 92.0 514 Урбана 64.9 1.5 .0 44.4 79.1 90.4 557 рурална Брачна состојба 64.1 1.5 .0 53.4 70.5 88.6 199 Мажена/во заедница 69.6 1.4 .2 48.0 78.4 91.8 872 никогаш мажена/во заедница Образование 61.8 1.5 .0 (30.7) 83.9 88.7 220 Основно или помалку 71.2 1.4 .0 56.0 79.3 91.5 553 Средно 68.5 1.4 .7 48.2 67.2 92.5 299 Високо Индекс на квинтили на богатство 54.7 1.5 .0 (26.2) 84.6 88.6 250 Најсиромашен 73.0 1.4 .0 (62.0) 78.8 93.0 210 Втор 68.3 1.4 .0 42.1 77.0 89.1 220 Среден 74.4 1.4 .9 50.0 70.5 90.6 214 Четврт 76.2 1.3 .0 62.1 71.3 96.0 177 најбогат Етничко потекло на главата на домаќинството 68.3 1.5 .0 53.6 71.3 91.7 574 Македонско 70.1 1.4 .5 40.6 82.1 91.3 411 Aлбанско 62.9 1.5 .0 (*) 89.3 87.0 87 друго 68.5 1.4 .2 49.3 76.9 91.2 1071 1 MICS индикатор SW.1 2 MICS индикатор SW.2 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Во Табелата SW.3 прикажана е перцепцијата на жените за подобар живот. 55 проценти од жените на возраст од 15-24 години сметаат дека нивниот живот се подобрил во текот на последната година и очекуваат дека нивниот живот ќе се подобри по една година. Разликите во перцепцијата за подобар живот може да се забележат според квинтилите на богатство: 48 проценти од младите жени кои живеат во домаќинства од најсиромашниот квинтил на богатство сметаат дека нивниот живот се подобрил во текот на последната година и очекуваат дека ќе се подобри по една година, додека пак соодветниот процент на млади жени кои живеат во домаќинствата од најбогатиот квинтил на богатство изнесува 66 проценти. Перцепцијата за подобар живот е поголема кај младите жени и оние кои имаат повисоко образование. 142 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SW.3: перцепција за подобар живот процент на жени на возраст од 15-24 години кои сметаат дека нивниот живот се подобрил во текот на последната година и оние кои очекуваат дека нивниот живот ќе се подобри по една година, Македонија, 2011 Процент на жени кои сметаат дека нивниот живот Број на жени на возраст од 15-24 години Се подобрил во текот на последната година Ќе се подобри по една година Двете 1 Возраст 15-19 63.2 84.2 58.9 530 20-24 54.0 82.8 50.5 541 регион Вардарски 37.8 85.2 34.2 58 Источен 21.9 76.5 17.6 61 Југозападен 47.4 73.2 46.9 99 Југоисточен 71.0 83.9 67.0 88 Пелагониски 60.4 83.4 54.5 144 Полошки 65.0 87.3 61.9 199 Североисточен 68.3 90.4 65.9 108 Скопски 61.3 82.9 56.1 316 област Урбана 59.9 81.6 54.3 514 Рурална 57.3 85.1 54.9 557 Брачна состојба Моментално мажена/во заедница 59.0 83.1 55.3 196 Никогаш мажена/во заедница 58.5 83.5 54.5 872 образование Основно или помалку 53.2 80.5 50.4 220 Средно 59.3 84.5 55.3 553 Високо 61.2 83.8 56.4 299 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 49.7 82.9 47.8 250 Втор 60.3 82.2 55.7 210 Среден 52.3 78.5 46.7 220 Четврт 64.8 83.4 60.5 214 Најбогат 69.4 92.0 65.6 177 Етничко потекло на главата на домаќинството Македонско 60.4 82.0 55.4 574 Aлбанско 58.2 86.9 55.5 411 Друго 48.2 76.9 45.2 87 Вкупно 58.6 83.5 54.6 1071 1 MICS индикатор SW.3 143 субјективна благосостојба – Ромски населби постапуваат другите со нив (86 проценти), средината во која живеат (85 проценти). Кај останатите области, младите жени се најмалку задоволни со нивниот моментален приход (73 проценти) и нивната моментална работа (76 проценти). Истовремено, 82 проценти од младите жени на возраст од 15-24 години воопшто немаат никаков приход. табела SW.1R: Задоволство од животот по области процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен задоволни во одредени области, Ромски населби, 2011 Процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен задоволни во одредени области: Процент на жени на возраст од 15-24 години кои: Бр ој н а же ни н а во зр ас т о д 15 -2 4 го ди ни Се ме ен ж ив от Пр иј ат ел ст ва Уч ил иш те М ом ен та лн а ра бо та Зд ра вј е Ж ив от на ср ед ин а Ка ко п ос та пу ва ат др уг ит е со н еа Ка ко и зг ле да М ом ен та ле н пр их од М ом ен та лн о не п ос ет ув аа т уч ил иш те Не ма р аб от а Не ма н ик ак ов пр их од Возраст 15-19 89.6 81.9 82.2 (*) 91.4 88.2 87.6 93.5 (*) 57.7 93.1 90.3 173 20-24 87.8 80.9 (*) 69.8 84.3 82.3 84.5 87.7 67.0 91.5 84.7 74.6 190 Брачна состојба Било кога мажена/во заедница 88.2 79.8 (*) (*) 85.0 82.2 84.3 87.9 71.4 98.1 88.6 79.5 191 Никогаш мажена/во заедница 89.1 83.1 82.7 (*) 90.6 88.3 87.7 93.3 74.6 50.2 88.9 85.0 172 образование Нема 82.0 70.9 (*) (*) 84.2 72.2 77.9 82.6 (*) 96.5 95.2 92.8 39 Основно 89.0 80.6 (*) 78.1 85.9 87.3 84.9 91.0 74.1 93.3 88.0 80.1 215 Средно + 90.2 86.7 81.1 (*) 92.4 85.5 90.9 92.3 (*) 32.4 87.7 82.2 109 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 77.5 70.2 (*) (*) 91.7 77.7 78.2 90.7 (*) 86.7 97.8 91.6 68 Втор 88.3 75.5 (*) (*) 75.2 77.6 87.1 86.9 (*) 90.1 88.8 86.3 63 Среден 89.0 84.9 (*) (*) 90.2 87.8 89.2 92.6 (*) 76.7 93.7 85.0 83 Четврт 93.3 90.4 (*) (*) 95.3 87.7 86.1 93.2 (*) 75.6 86.6 77.9 72 Најбогат 93.9 83.6 90.0 (*) 84.5 92.5 88.2 88.3 (*) 51.9 77.3 71.2 77 Вкупно 88.6 81.4 82.8 75.8 87.7 85.1 85.9 90.5 72.7 32.4 87.7 82.2 363 (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Во Табелата SW.2R прикажан е процентот на ромски жени на возраст од 15-24 години кои се „задоволни со животот“. „Задоволството од животот” се дефинира како задоволство на поединци кои се многу или до одреден степен задоволни од семејниот живот, пријателствата, училиштето, моменталната работа, здравјето, каде живеат, како со нив постапуваат другите и како изгледаат. 60 проценти од ромските жени на возраст од 15-24 години се задоволни од животот. 61 процент од жените кои живеат во најбогатите домаќинства се задоволни од животот наспроти 48 проценти од жените кои живеат во најсиромашните домаќинства. Просечниот резултат за задоволството од животот претставува аритметичка средина од одговорите на прашањата кои се вклучени во пресметувањето на задоволството од животот. Пониските резултати укажуваат на повисок степен на задоволство од животот. Според Табелата SW.2R, 81 процент од жените на возраст од 15-25 години од ромските населби се многу или до одреден степен среќни. Истовремено, 45 проценти од нив се многу или до одреден степен задоволни од сопствените приходи. 143 Табелата SW.1R го покажува процентот на млади жени на возраст од 15-24 години од ромските населби, кои се многу или до одреден степен задоволни во одредени области. Од тие различни области,тие се најзадоволни со начинот на кој изгледаат (91 проценти), нивниот семеен живот (89 проценти), нивното здравје (88 проценти), како РОМСКИ НАСЕЛБИ 144 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SW.2R: Задоволство од животот и среќа процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен задоволни од нивниот семеен живот, пријателства, училиште, моментална работа, здравје, средината во која живеат, како постапуваат другите со нив, и како изгледаат, просечен резултат за задоволство од животот, процент на жени кои се задоволни од животот и кои се многу или до одреден степен задоволни со нивниот приход, и процент на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен среќни, Ромски населби, 2011   Процент на жени задоволни од животот1 Просечен резултат на задоволство од животот Недостасува/ не може да се пресмета Жени со задоволство од животот кои многу или до одреден степен се задоволни со нивниот приход Нема приход/ не може да се пресмета Процент на жени кои се многу или до одреден степен среќни 2 Број на жени на возраст од 15-24 години Возраст 15-19 62.8 1.5 .0 (*) 90.3 81.9 173 20-24 57.8 1.6 1.6 (39.6) 76.2 80.9 190 Брачна состојба Некогаш мажена/во заедница 58.5 1.6 1.6 (45.6) 81.1 79.8 191 Никогаш мажена/во заедница 62.1 1.6 .0 (44.7) 85.0 83.1 172 образование Нема (58.9) (1.7) (3.5) (*) (96.3) (70.9) 39 Основно 60.9 1.6 .8 (46.4) 80.9 80.6 215 Средно + 59.4 1.5 .0 (*) 82.2 86.7 109 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 48.2 1.8 .0 (*) 91.6 70.2 68 Втор 57.1 1.7 2.2 (*) 88.5 75.5 63 Среден 62.6 1.5 1.0 (*) 86.1 84.9 83 Четврт 70.2 1.5 .0 (*) 77.9 90.4 72 Најбогат 61.4 1.5 1.0 (*) 72.3 83.6 77 Вкупно 60.2 1.6 .8 45.3 82.9 81.4 363 1 MICS индикатор SW.1 2 MICS индикатор SW.2 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. (*) – Податоците се базираат на помалку од 25 непондерирани случаи Во Табелата SW.3R прикажана е перцепцијата на ромските жени за подобар живот. 39 проценти од жените на возраст од 15-24 години од ромските населби сметаат дека нивниот живот се подобрил во последната година и очекуваат дека нивниот живот ќе се подобрат по една година. Разлики во перцепцијата за подобар живот може да се забележат кај квинтилите на богатство: 28 проценти од младите ромски жени кои живеат во домаќинства од најсиромашниот квинтил на богатство сметаат дека нивниот живот се подобрил во текот на последната година и очекуваат дека ќе се подобри по една година, додека пак процентот на млади ромски жени кои живеат во домаќинства од најбогатиот квинтил изнесува 43. 145 табела SW.3R: перцепција за подобар живот процент на жени на возраст од 15-24 години кои сметаат дека нивниот живот се подобрил во текот на последната година и оние кои очекуваат дека нивниот живот ќе се подобрат по една година, Ромски населби, 2011 Процент на жени кои сметаат дека нивниот живот Број на жени на возраст од 15-24 години Се подобрил во последната година Ќе се подобри по една година Двете1 Возраст 15-19 43.8 77.8 40.3 173 20-24 42.9 70.2 37.8 190 Брачна состојба Моментално мажена/во заедница 47.3 71.5 40.3 176 Никогаш мажена/во заедница 42.4 77.9 40.4 172 образование Нема (42.5) (55.1) (40.0) 39 Основно 41.3 69.1 34.7 215 Средно + 47.6 90.0 46.9 109 индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 32.1 59.2 27.7 68 Втор 43.2 74.0 34.5 63 Среден 41.6 76.6 40.4 83 Четврт 50.6 79.5 47.1 72 Најбогат 48.3 78.2 43.3 77 Вкупно 43.3 73.8 39.0 363 1 MICS индикатор SW.3 ( ) – Податоците се базираат на 25–49 непондерирани случаи. 146 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 пРилоЗи 147 прилог A1. дизајн на примерокот – Македонија Овој прилог содржи опис на главните карактеристики на дизајнот на примерокот. Карактеристиките на дизајнот на примерокот вклучуваат големина на целниот примерок, распределба на примерокот, рамка на примерокот и список,избор на области, фази за определување на примерок, стратификација и пресметка на пондерите за примерокот. Примарната цел на дизајнот на примерокот за Мултииндикаторското кластерско истражување за Македонија беше да се изготват статистички веродостојни проценки зa повеќето индикатори, на национално ниво, за урбаните и руралните области, и за осумте региони (вардарски, источен, југозападен, југоисточен, пелагониски, полошки, североисточен, скопски) во земјата. Урбаните и руралните области во секој од осумте региони беа дефинирани како домени за земање примероци. За избор на примерокот за истражувањето се користеше приод составен од повеќе фази со земање примероци од раслоен кластер. големина и алокација на примерокот Целната големина на националниот примерок за MICS во Македонија беше пресметанa на 4703 домаќинства. За пресметување на големината на примерокот, клучен индикатор беше појавата на забавен раст кај децата на возраст од 0-4 години. За да се процени потребната големина за примерокот за овој индикатор, се користеше следната формула: каде n е потребната големина на примерокот, изразена како број на домаќинства 4 е факторот за да се постигне ниво на доверливост од 95 проценти r е предвидената вредност на индикаторот, изразена во форма на пропорција 1.1 е факторот кој е потребен за да се подигне големината на примерокот за 10 проценти за очекуван неодзив [актуелниот фактор ќе се базира на искуството од степенот на неодзив кај испитаниците во претходните истражувања во земјата] f е скратеница за симболот за deff (дизајн ефект) 0.12r е маргината на грешка која треба да се толерира на 95 процентно ниво на доверливост, дефинирана како 12 проценти од r (релативна маргина на грешка од r) p е процентот од вкупната популација на која се базира индикаторот r е просечната големина на домаќинство (број на лица во едно домаќинство). За пресметката, r (преваленца на забавен раст) се претпоставува дека е 8 проценти. Вредноста на deff (ефект на дизајнот) е земена да биде 1.5 врз основа на проценките од претходни истражувања, p ( процент на деца на возраст од 0-4 години во вкупната популација) е земен како 11 проценти, (просечна големина на домаќинство) е земена да биде 3.4 членови, и стапката на одзив се претпоставува дека е 90 проценти. Крајниот број на домаќинства во ова истражување беше 14520 домаќинства, а тоа е потребната големина на примерокот за да се обезбеди доволен број на деца на возраст под 5 години за да се дојде до веродостојни заклучоци. За да се намали големината на примерокот и притоа да се задржи веродостојноста на проценките за повеќето индикатори, примерокот беше поделен на групи на домаќинства со деца под 5 годишна возраст и домаќинства без деца под 5 годишна возраст. Просечниот број на домаќинства кои се избрани по кластер за MICS Македонија беше утврден на 15 домаќинства, врз основа на одреден број на разгледувања, вклучително и ефектот на дизајнот, расположливиот буџет, и времето потребно на секој од тимовите да комплетира еден кластер. Севкупно, 300 кластери беа распределени на регионите, а бројот на кластери беше пропорционален на популацијата во поединечни региони. 148 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SD.1: алокација на кластерите за примерокот (примарни единици за земање примероци) во домени за земање примерок Регион Популација (проценки од 2002) Број на кластери Урбана Рурална Вкупно Урбана Рурална Вкупно Вардарски 105846 48326 154172 16 7 23 Источен 118443 63411 181854 18 9 27 Југозападен 104956 116539 221495 16 17 33 Југоисточен 77623 93570 171193 12 14 26 Пелагониски 162488 74982 237470 24 11 35 Полошки 88755 215355 304110 13 32 45 Североисточен 97624 75030 172654 15 11 26 Скопски 412657 164760 577417 61 24 85 Вкупно 1168392 851973 2020365 175 125 300 Рамка на примерокот и избор на кластери За изборот на кластерите се користеше Пописот од 2002. Пописните единици од пописот беа дефинирани како примарни единици за земање примерок (PSUs), и тие беа избрани од секој од слоевите на примерокот преку примена на систематски pps (веројатност која е пропорционална на големината) процедури за земање примероци, кои се засновани на проценетата големина на областите на набројување од Пописот на населението од 2002. Првата фаза од земањето примероци беше комплетирана со изборот на потребниот број на области за набројување за секој од осумте региони, посебно за урбаниот и руралниот слој. активности за изработка на списоци Бидејќи рамката за примерокот не беше ажурирана (Попис на населението од 2002), нов список на домаќинства беше изработен во сите пописни единици во примерокот пред да се направи изборот на домаќинствата. За таа цел беа подготвени тимови за изработка на списоци, кои ги посетија сите пописни единици и направија списоци од населените домаќинства. Овие активности беа спроведени од страна на истата компанија која беше одговорна за прибирањето на податоците. Истите тимови кои работеа на прибирањето на податоците, исто така работеа и на изработката на списоците. Изработката на списоците беше направена во февруари 2012. На сите тимови им беше даден опис и мапа на избраните кластери. Тимовите ги посетија сите домаќинства во кластерите, и прашуваа за бројот на членови, бројот на жени на возраст од 15-49 години и бројот на деца под 5 годишна возраст. избор на домаќинства Списоците за домаќинствата со членовите на домаќинствата беа подготвени од страна на тимовите во текот на теренската работа за секоја од пописните единици. Бројот на избрани домаќинства според пописна единица беше различен, зависно од вкупниот број на жители во пописната единица и бројот на домаќинства со деца под 5-годишна возраст кои беа најдени во пописната единица. Во пописните единици со помалку од 450 жители, беа избрани 5 домаќинства со деца под 5-годишна возраст и 10 домаќинства без деца под 5-годишна возраст; во пописните единици со повеќе од 450 и помалку од 600 жители, беа избрани 6 домаќинства со деца под 5-годишна возраст и 11 домаќинства без деца под 5-годишна возраст; во пописните единици со повеќе од 600 жители, беа избрани 7 домаќинства со деца под 5-годишна возраст и 12 домаќинства без деца под 5-годишна возраст. Во пописните единици каде беа најдени 5 или помалку домаќинства со деца под 5-годишна возраст, независно од бројот на жители во пописната единица, сите домаќинства со деца под 5-годишна возраст и 8 од домаќинствата сo деца под 5-годишна возраст беа вклучени во примерокот. Домаќинствата во рамките на секое раслојување од втората фаза (домаќинства со и без деца под 5-годишна возраст) беа последователно нумерирани од 1 до n (вкупен број на домаќинства во секоја пописна единица) од страна на одговорната компанија. Изборот на домаќинства во рамки на секое раслојување од втората фаза беше направен со примена на процедура за систематски случаен избор. Вкупниот број на домаќинства кои беа избрани за истражувањето изнесуваше 4397; од кои 748 беа домаќинства со деца под 5-годишна возраст. 149 пресметка на пондерите за примерокот Примерокот за Мултииндикаторското кластерско истражување за Македонија не е само-пондериран. Во основа, преку распределба на еднаков број на домаќинства за секој од регионите беа користени различни формули за примероците, бидејќи регионите се разликуваат во однос на големината. Од таа причина, пондерите за примерокот беа пресметани и тие беа користени во последователната анализа на податоците од истражувањето. Главната компонента на пондерот е реципрочна на формулата за примерокот која се применува во изборот на бројот на домаќинства во примерокот во тој одреден слој на примерок (h) и примарната единица за земање на примерокот - PSU (i): W =hi 1 ƒhi Терминот f hi , формула за примерокот за i-та PSU во слојот, е производ од веројатноста за селекција во секоја фаза во секој слој од примерокот: f p px=hi 1hi 2hi Каде p shi е веројатноста за избор на единицата примерок во фазата s за i-та PSU во h-ти слојот на примерокот. Бидејќи проценетиот број на домаќинства во секоја од пописните единици (PSU) во рамката на примерокот кој се користеше за изборот од првата фаза и ажурираниот број на домаќинства во пописната единица од списокот се разликуваат, беа пресметани поединечни делови од примерокот за домаќинствата за секоја пописна единица (кластер) од примерокот. Деловите од примерокот за домаќинствата во секоја пописна единица (кластер) ја вклучуваа веројатноста од првата фаза за избор од пописната единица во тој одреден слој на примерок и веројатноста од втората фаза за избор на домаќинство во пописната единица (кластер) од примерокот. Втората компонента во пресметувањето на пондерите за примероците во предвид ги зема нивоата на неодзив за интервјуата за домаќинства и за поединци. Прилагодувањето за неодзив за домаќинство е еднакво на обратната вредност на: RR h = Број на интервјуирани домаќинства во слојот h/ Број на населени домаќинства кои се на списокот на тој слој h По завршувањето на теренската работа, стапките на одзив беа пресметани за секој слој од примероците. Тие беа искористени за да се прилагодат пондерите за примероците кои се пресметани за секој кластер. Стапките на одзив за Мултииндикаторското кластерско истражување во Македонија се прикажани во Табела HH.1 од овој извештај. Исто така, прилагодувањето за неодзив на индивидуално ниво (жени и деца под 5-годишна возраст) за секој слој е еднакво на спротивната вредност на: RR h = Пополнето прашалници за жени (или деца под 5 годишна возраст) во слојот h / Подобни жени (или деца под 5-годишна возраст) во слој h Факторите за прилагодување за неодзив на прашалниците за жени и деца под 5-годишна возраст се применуваат на прилагодените пондери за домаќинства. Бројот на подобни жени и деца под 5-годишна возраст се добиени од списокот на членови на домаќинство во прашалникот за домаќинство, и тоа за домаќинства каде интервјуата се завршени. Пондерите за домаќинства беа пресметани со помножување на горните фактори за земање примерок во сите фази од домаќинствата за секоја пописна единица. Потоа пондерите беа стандардизирани (или нормализирани),а една од целите е да се направи пондерираниот збир од интервјуирани единици од примерокот да биде еднаков на вкупната големина на примерокот на национално ниво. Нормализацијата беше постигната преку делење на целосниот пондер на примерокот (прилагоден за неодзив) со просекот од тие пондери низ сите домаќинства на национално ниво. Тоа се врши преку помножување на пондерите од примерокот со константен фактор кој е еднаков на непондерираниот број на домаќинства на национално ниво, поделено со пондерираниот вкупен број на домаќинства (со примена на пондерите за целиот примерок прилагодени за неодзив на испитаниците). Слична процедура за стандардизација се следеше за да се добијат стандардизирани пондери за прашалниците за жени и деца под 5-годишна возраст. Прилагодените (нормализирани) пондери варираа помеѓу 0.25 и 4.23 во 300 области на набројување (кластери) во примерокот. Пондерите од примерокот се приложени во сите групи на податоци, а анализите беа извршени со пондерирање на секое домаќинство, жена или дете под 5-годишна возраст со овие пондери на примерокот. 150 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Во текот на прибирањето податоци, кај одреден број на кластери, анкетарите не беа во можност да го спроведат истражувањето кај некои од домаќинствата од примерокот бидејќи членовите на тоа домаќинство живееле надвор од земјата поголем дел од годината. Кај 17 кластери каде беа идентификувани повеќе од 20% празни домаќинства, беше одлучено тие домаќинства да се заменат со примерок по случаен избор од домаќинствата кои беа избрани за истиот сегмент и слојот од втората фаза (со и без деца). Вкупно 101 домаќинство беа заменети во три региони: југозападен, полошки и североисточен регион. Предложената процедура за замена на примерокот влијаеше на компонентата на пондерите од втората фаза. Компонентата на пондерите од првата фаза (пресметана како спротивно од веројатноста за избор на примарната единица примерок) остана иста. Врз основа на дизајнот на примерокот, посебен пондер беше пресметан за слојот на домаќинства со и без деца во рамките на секој сегмент од примерокот. Бидејќи избраните домаќинства кои не беа опфатени со секој слој од овие сегменти на примерокот беа заменети, компонентата на пондерите од втората фаза постоеше можност да се поедностави за домаќинствата со деца, како што е прикажано подолу: W =2hi (wc) M`hi (wc) m`hi (wc) , where: W 2hi(wc) = компонента на пондерот од втората фаза за домаќинствата со деца од примерокот во сегментот i, слојот h од примерокот M’ hi(wc) = број на опфатени домаќинства со деца наведени во сегментот i, слојот h од примерокот, откако ќе се одземат сите домаќинства кои се идентификувани дека живеат надвор од Македонија поголем дел од годината m’ hi(wc) = број на домаќинства со деца од примерокот кои имаат пополнето прашалници во сегментот i, слојот h од примерокот, вклучително и заменети домаќинства Потребно е да се истакне дека оваа прилагодена компонента на пондерот од втората фаза автоматски го прилагодува пондерот за било кои неспроведени интервјуа или за било кои заменети домаќинства со деца во рамки на сегментот на примерокот. Оттаму, не е потребно да се врши посебно прилагодување на пондерите за неспроведени интервјуа во домаќинствата. Компонентата на пондерот од втората фаза за домаќинства без деца во рамки на сегментот на примерокот беше пресметана на сличен начин, како што е прикажано подолу: W =2hi (woc) M`hi (woc) m`hi (woc) , каде: W 2hi(woc) = компонента на пондерот за втората фаза за домаќинства од примерокот без деца во сегментот i, слојот h од примерокот M’ hi(woc) = број на опфатени домаќинства без деца наведени во сегментот i, слојот h од примерокот, откако ќе се одземат домаќинствата кои се идентификувани дека живеат надвор од Македонија поголем дел од годината m’ hi(woc) = број на домаќинства без деца од примерокот кои ги имаат пополнето прашалниците во сегментот i, слојот h од примерокот, вклучително и заменетите домаќинства 151 прилог A2. дизајн на примерокот – Ромски населби Овој прилог содржи опис на главните карактеристики на дизајнот на примерокот. Карактеристиките на дизајнот на примерокот вклучуваат големина на целниот примерок, распределба на примерокот, рамка на примерокот и список,избор на области, фази за определување на примерок, стратификација и пресметка на пондерите за примерокот. Примарната цел на дизајнот на примерокот за ромските населби во рамки на Мултииндикаторското кластерско истражување за Македонија беше да се изготват статистички веродостојни пресметки зa повеќето индикатори, за ромската популација која живее во ромските населби на национално ниво. За избор на примерокот за истражувањето се користеше приод составен од повеќе фази со земање примероци од раслоен кластер. големина и алокација на примерокот Целната големина на примерок за ромските населби во рамки на MICS во Македонија беше пресметан на 1079 домаќинства. За пресметување на големината на примерокот, клучен индикатор беше појавата на забавен раст кај децата на возраст од 0-4 години. За да се процени потребната големина за примерокот за овој индикатор, се користеше следната формула: каде n е потребната големина на примерокот, изразена како број на домаќинства 4 е факторот за да се стигне до 95 проценти ниво на доверливост r е предвидената вредност на индикаторот, изразена во форма на процент или сооднос 1.1 е факторот кој е потребен за да се подигне големината на примерокот за 10 проценти за очекуван неодзив [актуелниот фактор ќе се базира на искуството од степенот на неодзив кај испитаниците во претходните истражувања во земјата] f е скратеница за симболот за deff (ефект на дизајнот) 0.12r е маргината на грешка која треба да се толерира на 95 процентно ниво на доверливост, дефинирана како 12 проценти од r (релативна маргина на грешка од r) p е процентот од вкупната популација на која се базира индикаторот r е просечната големина на домаќинство (број на лица во едно домаќинство). За пресметката, r (преваленца на забавен раст) се претпоставува дека е 16 проценти. Вредноста на deff (ефект на дизајнот) е земена да биде 1.5 врз основа на проценките од претходни истражувања, p ( процент на деца на возраст од 0-4 години во вкупната популација) е земен како 11 проценти, (просечна големина на домаќинство) е земена да биде 4.4 членови, и стапката на одзив се претпоставува дека е 90 проценти. Крајниот број на домаќинства во ова истражување беше 4972 домаќинства, а тоа е потребната големина на примерокот за да се обезбеди доволен број на деца на возраст под 5 години за да се дојде до веродостојни заклучоци. Големината на овој примерок беше намалена на 1079 домаќинства врз основа на оригиналниот план за раслојување на списоците во ромскиот примерок PSU на домаќинства со и без деца под 5-годишна возраст за втората фаза од изборот. Во оваа фаза, повисока стапка на земање примерок ќе се користеше за домаќинствата со деца, слично на стратегијата за земање примерок во националниот MICS. Меѓутоа, подоцна беше одлучено дека имајќи го предвид големиот просечен број на деца под 5-годишна возраст во ромските домаќинства, процедурата за земање примерок беше поедноставена за да се изберат сите домаќинства со еднаква веројатност во секоја PSU од ромскиот примерок во втората фаза . Просечниот број на домаќинства кои се избрани по кластер за ромскиот примерок за MICS Македонија беше утврден на 15 домаќинства, врз основа на одреден број на разгледувања, вклучително и ефектот на дизајнот, расположливиот буџет, и времето потребно на секој од тимовите да комплетира еден кластер. Севкупно, 70 кластери беа распределени на регионите, а бројот на кластери беше пропорционален на популацијата во поединечни региони. 151 РОМСКИ НАСЕЛБИ 152 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SD.1R: алокација на кластерите за примерокот (примарни единици за земање примероци) во домени за земање примерок Регион Ромска популација (проценки од 2002) Број на кластери Урбана Рурална Вкупно Урбана Рурална Вкупно Вардарски 633 709 1342 3 0 3 Источен 5196 301 5497 10 0 10 Југозападен 1560 262 1822 3 0 3 Југоисточен 69 51 120 0 0 0 Пелагониски 6416 54 6470 11 0 11 Полошки 2366 215 2581 4 0 4 Североисточен 3406 107 3513 6 0 6 Скопски 19048 1207 20255 33 0 33 Вкупно 38694 2906 41600 70 0 70 Рамка на примерокот и избор на кластери За изборот на кластерите се користеше Пописот од 2002. Подрачјата за набројување од пописот беа дефинирани како примарни единици за земање примерок (PSUs), и тие беа избрани од секој од слоевите на примерокот преку примена на систематски pps (веројатност која е пропорционална на големината) процедури за земање примероци, кои се засновани на проценетата големина на областите на набројување од Пописот на населението од 2002. Првата фаза од земањето примероци беше комплетирана со изборот на потребниот број на области за набројување на регионално ниво. активности за изработка на списоци Бидејќи рамката за примерокот не беше ажурирана (Попис на населението од 2002), беше спроведен нов список на домаќинства во сите области на набројување во примерокот пред да се направи изборот на домаќинствата. За таа цел беа подготвени тимови за изработка на списоци, кои ги посетија сите области на набројување, и направија списоци од населените домаќинства. Овие активности беа спроведени од страна на истата компанија која беше одговорна за прибирањето на податоците. Истите тимови кои работеа на прибирањето на податоците, исто така работеа и на изработката на списоците. Изработката на списоците беше направена во февруари 2012. На сите тимови им беше даден опис и мапа на избраните кластери. Тимовите ги посетија сите домаќинства во кластерите, и прашуваа за бројот на членови, бројот на жени на возраст од 15-49 години и бројот на деца под 5 годишна возраст. избор на домаќинства Списоците за домаќинствата беа подготвени од страна на тимовите во текот на теренската работа за секоја од областите на набројување . Потоа домаќинствата беа последователно нумерирани од 1 до n (вкупен број на домаќинства во секоја област на набројување) од страна на одговорната компанија. Изборот на домаќинства беше направен со примена на процедура за систематски случаен избор. пресметка на пондерите за примерокот Примерокот за Мултииндикаторското кластерско истражување за Македонија не е само-пондериран. Во основа, преку распределба на еднаков број на домаќинства за секој од регионите беа користени различни формули за примероците, бидејќи регионите се разликуваат во однос на големината. Од таа причина, пондерите за примерокот беа пресметани и тие беа користени во последователната анализа на податоците од истражувањето. Главната компонента на пондерот е реципрочна на формулата за примерокот која се применува во изборот на бројот на домаќинства во примерокот во тој одреден слој на примерок (h) и примарната единица за земање на примерокот - PSU (i): 153 W =hi hi 1 f Терминот f hi , формула за примерокот за i-ти примерок PSU во h-ти слојот, е производ од веројатноста за селекција во секоја фаза во секој слој од примерокот: hi 1hi 2hif p x p= Каде p shi е веројатноста за избор на единицата примерок во фазата s за i-та PSU во h-ти слојот на примерокот. Бидејќи проценетиот број на домаќинства во секоја од областите на набројување (PSU) во рамката на примерокот кој се користеше за изборот од првата фаза и ажурираниот број на домаќинства во областа на набројување од списокот се разликуваат, беа пресметани поединечни делови од примерокот за домаќинствата за секоја област (кластер) на набројување од примерокот. Деловите од примерокот за домаќинствата во секоја област на набројување (кластер) ја вклучуваа веројатноста од првата фаза за избор од областа на набројување во тој одреден слој на примерок и веројатноста од втората фаза за избор на домаќинство во областа на набројување (кластер) од примерокот. Втората компонента во пресметувањето на пондерите за примероците во предвид ги зема нивоата на неодзив за интервјуата за домаќинства и за поединци. Прилагодувањето за неодзив за домаќинство е еднакво на обратната вредност на: RR h = Број на интервјуирани домаќинства во слојот h/ Број на населени домаќинства кои се на списокот на тој слој h По завршувањето на теренската работа, стапките на одзив беа пресметани за секој слој од примероците. Тие беа искористени за да се прилагодат пондерите за примероците кои се пресметани за секој кластер. Стапките на одзив за Мултииндикаторското кластерско истражување во Македонија се прикажани во Табела HH.1 од овој извештај. Исто така, прилагодувањето за неодзив на индивидуално ниво (жени и деца под 5-годишна возраст) за секој слој е еднакво на спротивната вредност на: RR h = Пополнето прашалници за жени (или деца под 5 годишна возраст) во слојот h / Подобни жени (или деца под 5-годишна возраст) во слој h Факторите за прилагодување за неодзив на прашалниците за жени и деца под 5-годишна возраст се применуваат на прилагодените пондери за домаќинства. Бројот на подобни жени и деца под 5-годишна возраст се добиени од списокот на членови на домаќинство во прашалникот за домаќинство, и тоа за домаќинства каде интервјуата се завршени. Дизајнот на пондерите за домаќинства беа пресметани со помножување на горните фактори за земање примерок во сите фази од домаќинствата за секоја област на набројување. Потоа пондерите беа стандардизирани (или нормализирани),а една од целите беше да се направи пондерираниот збир од интервјуирани единици од примерокот да биде еднаков на вкупната големина на примерокот на национално ниво. Нормализацијата беше постигната преку делење на целосниот пондер на примерокот (прилагоден за неодзив) со просекот од тие пондери низ сите домаќинства на национално ниво. Тоа се направи преку помножување на пондерите од примерокот со константен фактор кој е еднаков на непондерираниот број на домаќинства на национално ниво, поделено со пондерираниот вкупен број на домаќинства (со примена на пондерите за целиот примерок прилагодени за неодзив на испитаниците). Слична процедура за стандардизација се следеше за да се добијат стандардизирани пондери за прашалниците за жени и деца под 5-годишна возраст. Прилагодените (нормализирани) пондери варираа помеѓу 0.24 и 4.39 во 70 области на набројување (кластери) во примерокот. Пондерите од примерокот се приложени во сите групи на податоци, а анализите беа извршени со пондерирање на секое домаќинство, жена или дете под 5-годишна возраст со овие пондери на примерокот. 154 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 прилог б. список на лица вклучени во спроведувањето на истражувањето Управувачки комитет Теренски супервизори Институт за јавно здравје – Чаир; Министерство за образование; Министерство за труд и социјална политика; Завод за социјални дејности; Државен завод за статистика; UNDP; UNFPA; WHO; UNICEF; IPSOS Strategic Puls; Ајхан Хани Џила Борка Крстева Ѓорѓе Спасов Ирена Топалзолева Исмет Бислими Јадранка Данчева Катерина Цацоровска Катерина Крстевска Марина Ампорова Насер Фетахи Проектен менаџмент Теренски контролори Ѓорѓи Митревски – IPSOS Strategic Puls Драган Андовски Драгица Пејоска Флорина Гаси Ѓурѓица Јакимовска Игор Костадиновски Лаура Жута Митко Митрев Наташа Симакоска Оливер Трпковски Рефик Таири Ромео Кирилин Теута Туше Леси Дизајн на прашалникот Тања Иванова – IPSOS Strategic Puls Зоран Стојанов – UNICEF Дизајн на примерокот Драгиша Бјелоглав – IPSOS Strategic Puls Тања Стојадиновиќ – IPSOS Strategic Puls Управување со теренската работа Јадранка Маркоска – IPSOS Strategic Puls Теренски координатори Невена Ташковска – IPSOS Strategic Puls Mерачи Валбона Емини – IPSOS Strategic Puls Билјана Трајкова Благица Јакимовска Десира Авдили Хамија Османи Јулијана Маџовска Лидија Стевановска Љупка Спасова Марија Чорбевска Наташа Шупева Нора Неџипи Валентина Лабовиќ Виолета Јовановска Обработка на податоци Ивица Соколовски – IPSOS Strategic Puls UNICEF Шелдон Јет – претставник во земјата Фаорух Фојузат – заменик претставник Зоран Стојанов – офицер за мониторинг и евалуација 155 Медицински тимови Податоци за имунизација од здравствените центри Медицински тимови Проценка на попреченост во втора фаза Александра Србиновска Билјана Трајкова Билјана Данилова Филиповиќ Благоја Алексоски Јованка Струлакова Коровесовска Натка Каранфилова Предраг Ѓорѓиевски Силвана Петкоска Сузана Субашиќ Татјана Станимировиќ Владимир Спасеновски Александра Прошева Ана Кедева-Петрова Aница Ангова Беким Татеси Бети Михајловиќ Димовска Билјана Паланова Борис Милевски Даниела Димовска Душанка Малинкова Елена Бојаџиевска Елица Станишевиќ Елизабета Спасиќ Елизабета Зисовска Фадиљ Малиќи Фетах Елмази Лидија Ѓуровска Лидија Марковскаж Љубица Костова-Христовска Магда Манојловска Марија Хубрева Марија Илиевска Марија Нанева Маријана Костуранова Марионка Владимировска Марина Гацова Мери Патче Наташа Деспотовска Петре Крстев Роза Ангелова Сандре Ѓоршевски Снежана Станковска - Коцева Соња Филева Страхил Газепов Султана Асани Сузана Ристовска Сузана Тасевска Светлана Дембоска Татјана Кочанковска Тирче Тноковски Трајанка Лалевска Вера Крстеска Весна Деловска Стојкова Виолета Коцева Зора Димитриеска Надворешни консултанти Aлександар Зориќ Иван Двојаков Фимка Тозија Пјер Мартел 156 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 Теренски анкетари Оператори за внес на податоци Афродита Велиоска Ајсеѓиље Реџепи Ајмира Емсиу Анета Русеска Анѓелина Ѓуреска Аница Стојановска Ардионе Рамадани Арѓента Салиу Бејтуљ Ељези Билјана Ѓоргиевска Билјана Ивановска Билјана Каракашова Биљана Трајковска Даниела Димитрова Дрита Хусеини Елмедина Буџаку Габриела Камчева Индијана Еленчевска Јулија Стојковска Каролина Арабаџиева Катица Дојчинова Кимет Ахмети Kристина Анакиева Kристина Стојкова Kрстана Костоска Лиридона Рамадани Лизабет Реџепи Љаура Асани Љубинка Пеловска Љумтурије Дервисоска Мајлинда Рамадани Марија Ефтимова Марија Маринковска Марија Михајловска Марија Николова Марија Веселинова Мартина Ристовска Милена Лазовска Милка Трајанова Надире Реџепи Натка Дамјанова Наиља Реџеп Наталија Цветковиќ Наташа Каневче Оливера Чавкар Павлина Асенова Рабије Реџепи Самеда Мемед Сања Сиљановска Сара Рамадани Селда Бекири Силвана Кујумџиева Симона Радовска Слаѓана Тошиќ Славица Божоска Славица Димоски-Илиевска Смиља Никова Софија Котевска Софија Крчова Соња Вељановска Тања Костадиновска Теута Алији Теута Асани Ванеса Илијаз Весна Атанасијевиќ Вљора Елмази Загорка Петрушева Жаклина Трајковска Жанета Атанасовска Атанас Серафимовски Харкан Мемеди Љубомир Павловиќ Маја Стојаноска Марина Неделковска Симона Насковска Сумеа Аџами Велимир Ѓорѓиевски Весна Мисачовска Викторија Маринова 157 прилог в. проценка на грешки во примерокот Примерокот на испитаници кои се избрани за Мултииндикаторското кластерско истражување во Македонија е само еден од примероците кои можеа да бидат избрани од истата популација, користејќи го истиот дизајн и големина. Секој од овие примероци ќе даде резултати кои се разликуваат во одреден степен од резултатите на актуелно избраниот примерок. Грешките во земањето примероци претставуваат мерка на варијабилност помеѓу проценките од сите можни примероци. Степенот на варијабилност не се знае прецизно, но може статистички да се процени од податоците на истражувањето. Следните мерки на грешки во примероците се прикажани во овој прилог за секој од избраните индикатори: „ Стандардна грешка (se): Грешките во примероците обично се мерат во однос на стандардните грешки за одредени индикатори (просек, процент, итн). Стандардната грешка е квадратен корен од отстапувањето на проценката. За проценка на стандардните грешки се користи Тејлоровиот метод на линеаризација. „ Коефициент на варијација (se/r) е соодносот меѓу стандардната грешка и вредноста на индикаторот, и тоа е мерка за релативна грешка на примерокот. „ Ефект од дизајнот (deff) е соодносот на актуелната варијација на одреден индикатор, според методот на земање примероци кој се користи во истражувањето, со варијацијата која се пресметува според претпоставката за случаен избор на примероци. Квадратниот корен од ефектот од дизајнот (deft) се користи за да се покаже ефикасноста на дизајнот на примерокот во однос на прецизноста. Вредност на deft од 1.0 укажува дека дизајнот на примерокот е онолку ефикасен како и едноставниот случаен примерок, додека пак вредност на deft над 1.0 укажува на зголемување во стандардната грешка заради употреба на покомплексен дизајн на примерокот. „ Границите на доверба се пресметуваат за да се покаже интервалот во кој точната вредност за популацијата може разумно да се претпостави дека ќе опадне, со специфициран степен на доверба. За било која дадена статистика која е пресметана со истражувањето, вредноста на таа статистика ќе спадне во опсегот на плус или минус два пати од стандардната грешка (r + 2.se or r – 2.se) на статистиката во 95 проценти од сите можни примероци со идентична големина и дизајн. За пресметување на грешките во примероците за податоците од истражувањето MICS, беше користен модулот за комплексни примероци SPSS Version 18. Резултатите се прикажани во табелата подолу. Покрај мерењата на грешките во примерокот кои се опишани погоре, табелите исто така вклучуваат и пондерирани и непондерирани броења на именителите за секој индикатор. Грешките во примерокот се пресметуваат за индикаторите од примарен интерес, на национално ниво, за урбани и рурални области, и за регионите. Шест од избраните индикатори се базираат на членовите на домаќинствата, 10 се базираат на жени и 18 се базираат на деца под 5 годишна возраст. Сите индикатори кои се прикажани тука се во форма на соодноси или проценти. Во Табелата SE.1 прикажана е листа на индикатори за кои се пресметани грешките во примероците, вклучително и основната популација (именител) за секој индикатор. Табелите од SE.2 до SE.12 ги покажуваат пресметаните грешки во примероците за избрани домени. 158 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SE.1: избрани индикатори за пресметка на грешка на примерокот, Македонија, 2011 листа на избрани индикатори за пресметка на грешките во примероците, и основната популација (именител) за секој индикатор, Македонија, 2011 MICS4 Индикатор Основна популација ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО 4.1 Користење на подобрени извори на вода за пиење Сите членови на домаќинството 4.3 Користење на подобрен санитарен систем Сите членови на домаќинството 7.5 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) Деца на средношколска возраст 8.2 Детски труд Деца на возраст од 5-14 години 9.18 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати Деца на возраст од 0-17 години 8.5 Насилно дисциплинирање Деца на возраст од 2-14 години ЖЕНИ 5.2 Рана грижа за деца Жени на возраст од 20-24 години 5.3 Преваленца на контрацепција Жени на возраст од 15-49 години кои моментално се мажени или во заедница 5.4 Незадоволена потреба за контрацепција Жени на возраст од 15-49 години кои моментално се мажени или во заедница 5.5a Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 5.5b Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 5.7 Стручно лице присутно на породување Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 5.8 Породувања во здр.установи Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 5.9 Царски рез Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 7.1 Стапка на писменост кај млади жени Жени на возраст од 15-24 години 8.7 Брак пред 18-годишна возраст Жени на возраст од 20-49 години ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ 2.1a Преваленца на помала тежина Деца под 5 годишна возраст 2.2a Преваленца на забавен раст Деца под 5 годишна возраст 2.3a Преваленца на исцрпеност Деца под 5 годишна возраст 2.6 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст Вкупно број на доенчиња под 6-месечна возраст 2.14 Доење на соодветна возраст Деца на возраст од 0-23 месеци - Примена вакцина за туберкулоза Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за полио Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за DPT Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за морбили Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за Хепатитис Б Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за HIB Деца под 5 годишна возраст - Дијареја во претходните 2 седмици Деца под 5 годишна возраст - Болест со кашлање во претходните 2 седмици Деца под 5 годишна возраст 3.8 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење Деца под 5 годишна возраст со дијареја во последните 2 седмици 3.10 Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија Деца под 5 годишна возраст со сомнение за пневмонија во последните 2 седмици 6.1 Поддршка за учење Деца на возраст од 36-59 месеци 6.7 Посетување на образование во рано детство Деца на возраст од 36-59 месеци 8.1 Запишување во матична книга на родените Деца под 5 годишна возраст 159 табела SE.2: грешки во примерокот: вкупен примерок, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS Индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) Пондериран број Непондериран број Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 0.996 0.00209 0.002 3.963 1.991 14764 4018 0.991 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.984 0.00247 0.003 1.504 1.226 13935 3814 0.979 0.989 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.827 0.01324 0.016 1.148 1.071 868 939 0.800 0.853 Детски труд 8.2 0.166 0.01017 0.061 1.482 1.218 1702 1990 0.146 0.187 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.019 0.00312 0.167 2.164 1.471 3204 4085 0.013 0.025 Насилно дисциплинирање 8.5 0.693 0.01452 0.021 1.713 1.309 2222 1729 0.664 0.722 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.016 0.00369 0.227 0.471 0.686 541 555 0.009 0.024 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.404 0.01350 0.033 2.024 1.423 2537 2675 0.377 0.431 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.172 0.00790 0.046 1.172 1.083 2537 2675 0.156 0.188 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a 0.986 0.00429 0.004 0.649 0.806 362 503 0.977 0.994 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b 0.939 0.00960 0.010 0.808 0.899 362 503 0.920 0.958 Стручно лице присутно на породување 5.7 0.983 0.00415 0.004 0.512 0.715 362 503 0.975 0.991 Породувања во здр.установи 5.8 0.984 0.00462 0.005 0.694 0.833 362 503 0.975 0.994 Царски рез 5.9 0.249 0.01991 0.080 1.063 1.031 362 503 0.209 0.289 Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.974 0.00534 0.005 1.209 1.100 1071 1084 0.963 0.984 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.107 0.00751 0.070 1.956 1.398 3301 3302 0.092 0.122 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.013 0.00336 0.263 1.190 1.091 1332 1332 0.006 0.019 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.049 0.00727 0.147 1.478 1.216 1318 1317 0.035 0.064 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.018 0.00573 0.314 2.379 1.542 1299 1297 0.007 0.030 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 0.230 0.01797 0.078 0.202 0.450 114 112 0.194 0.266 Доење на соодветна возраст 2.14 0.224 0.02207 0.098 1.458 1.208 541 522 0.180 0.268 Примена вакцина за туберкулоза - 0.976 0.01097 0.011 1.472 1.213 270 282 0.955 0.998 Примена вакцина за полио - 0.967 0.01132 0.012 1.115 1.056 270 282 0.944 0.989 Примена вакцина за DPT - 0.952 0.01281 0.013 1.008 1.004 270 282 0.926 0.978 Примена вакцина за морбили - 0.960 0.01208 0.013 1.074 1.036 270 282 0.936 0.984 Примена вакцина за Хепатитис Б - 0.955 0.01172 0.012 0.895 0.946 270 282 0.931 0.978 Примена вакцина за HIB - 0.953 0.01280 0.013 1.011 1.006 266 280 0.927 0.978 Дијареја во претходните 2 седмици - 0.064 0.00819 0.128 1.535 1.239 1376 1376 0.048 0.081 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.023 0.00438 0.187 1.153 1.074 1376 1376 0.015 0.032 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 0.666 0.01949 0.029 0.150 0.388 88 89 0.627 0.705 Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 32 37 * * Поддршка за учење 6.1 0.915 0.01242 0.014 1.099 1.049 561 558 0.890 0.939 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.218 0.02112 0.097 1.459 1.208 561 558 0.175 0.260 Запишување во матична книга на родените 8.1 0.997 0.00115 0.001 0.708 0.841 1376 1376 0.995 1.000 160 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SE.3: грешки во примерокот: урбани области, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS Индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 1.000 0.00000 0.000 NA NA 8202 2206 1.000 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.991 0.00224 0.002 1.214 1.102 8188 2199 0.986 0.995 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.916 0.01701 0.019 1.279 1.131 387 341 0.882 0.950 Детски труд 8.2 0.103 0.01246 0.121 1.464 1.210 860 874 0.078 0.128 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.021 0.00450 0.214 1.869 1.367 1604 1900 0.012 0.030 Насилно дисциплинирање 8.5 0.667 0.02056 0.031 1.662 1.289 1130 875 0.626 0.708 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.017 0.00604 0.351 0.488 0.699 275 227 0.005 0.029 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.429 0.01827 0.043 1.750 1.323 1333 1285 0.392 0.465 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.166 0.01049 0.063 1.020 1.010 1333 1285 0.145 0.187 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a 0.996 0.00274 0.003 0.533 0.730 178 264 0.991 1.000 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b 0.958 0.01351 0.014 1.201 1.096 178 264 0.931 0.985 Стручно лице присутно на породување 5.7 0.983 0.00564 0.006 0.490 0.700 178 264 0.971 0.994 Породувања во здр.установи 5.8 0.993 0.00358 0.004 0.469 0.685 178 264 0.986 1.000 Царски рез 5.9 0.338 0.02512 0.074 0.742 0.861 178 264 0.288 0.388 Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.990 0.00533 0.005 1.146 1.071 514 415 0.979 1.000 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.063 0.00692 0.110 1.338 1.157 1854 1650 0.049 0.077 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.008 0.00325 0.429 1.008 1.004 671 718 0.001 0.014 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.041 0.00733 0.177 0.962 0.981 666 712 0.027 0.056 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.012 0.00390 0.313 0.865 0.930 657 701 0.005 0.020 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 0.211 0.02322 0.110 0.185 0.430 58 58 0.165 0.257 Доење на соодветна возраст 2.14 0.256 0.02742 0.107 1.086 1.042 268 276 0.201 0.311 Примена вакцина за туберкулоза - 0.981 0.01412 0.014 1.557 1.248 132 146 0.953 1.000 Примена вакцина за полио - 0.965 0.01501 0.016 0.959 0.979 132 146 0.935 0.995 Примена вакцина за DPT - 0.935 0.01910 0.020 0.867 0.931 132 146 0.897 0.973 Примена вакцина за морбили - 0.955 0.01718 0.018 0.988 0.994 132 146 0.920 0.989 Примена вакцина за Хепатитис Б - 0.941 0.01569 0.017 0.639 0.800 132 146 0.909 0.972 Примена вакцина за HIB - 0.955 0.01670 0.017 0.930 0.964 129 145 0.921 0.988 Дијареја во претходните 2 седмици - 0.059 0.00944 0.159 1.197 1.094 701 750 0.040 0.078 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.019 0.00425 0.223 0.721 0.849 701 750 0.011 0.028 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 42 47 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 13 17 * * Поддршка за учење 6.1 0.941 0.01370 0.015 1.018 1.009 284 304 0.913 0.968 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.372 0.03399 0.091 1.498 1.224 284 304 0.304 0.440 Запишување во матична книга на родените 8.1 0.999 0.00077 0.001 0.576 0.759 701 750 0.998 1.000 161 табела SE.4: грешки во примерокот: Рурални области, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 0.990 0.00467 0.005 4.002 2.001 6562 1812 0.981 0.999 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.975 0.00507 0.005 1.693 1.301 5746 1615 0.965 0.985 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.755 0.01996 0.026 1.286 1.134 481 598 0.715 0.795 Детски труд 8.2 0.231 0.01504 0.065 1.421 1.192 842 1116 0.201 0.261 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.016 0.00433 0.262 2.522 1.588 1599 2185 0.008 0.025 Насилно дисциплинирање 8.5 0.721 0.02032 0.028 1.748 1.322 1091 854 0.680 0.761 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.015 0.00415 0.271 0.374 0.611 266 328 0.007 0.024 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.377 0.01956 0.052 2.262 1.504 1205 1390 0.338 0.416 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.178 0.01200 0.067 1.367 1.169 1205 1390 0.154 0.202 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a 0.975 0.00819 0.008 0.659 0.812 183 239 0.959 0.992 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b 0.920 0.01419 0.015 0.653 0.808 183 239 0.892 0.949 Стручно лице присутно на породување 5.7 0.983 0.00607 0.006 0.525 0.724 183 239 0.971 0.995 Породувања во здр.установи 5.8 0.976 0.00855 0.009 0.745 0.863 183 239 0.959 0.993 Царски рез 5.9 0.163 0.02584 0.158 1.164 1.079 183 239 0.111 0.215 Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.959 0.00892 0.009 1.359 1.166 557 669 0.941 0.977 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.163 0.01314 0.081 2.092 1.447 1447 1652 0.136 0.189 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.018 0.00593 0.329 1.218 1.104 661 614 0.006 0.030 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.058 0.01278 0.221 1.813 1.347 653 605 0.032 0.083 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.024 0.01060 0.440 2.842 1.686 642 596 0.003 0.045 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 0.250 0.02806 0.112 0.223 0.472 56 54 0.194 0.306 Доење на соодветна возраст 2.14 0.193 0.03305 0.171 1.715 1.309 273 246 0.127 0.260 Примена вакцина за туберкулоза - 0.972 0.01675 0.017 1.397 1.182 138 136 0.939 1.000 Примена вакцина за полио - 0.968 0.01682 0.017 1.248 1.117 138 136 0.935 1.000 Примена вакцина за DPT - 0.968 0.01682 0.017 1.248 1.117 138 136 0.935 1.000 Примена вакцина за морбили - 0.966 0.01687 0.017 1.158 1.076 138 136 0.932 0.999 Примена вакцина за Хепатитис Б - 0.968 0.01682 0.017 1.248 1.117 138 136 0.935 1.000 Примена вакцина за HIB - 0.950 0.01933 0.020 1.065 1.032 137 135 0.912 0.989 Дијареја во претходните 2 седмици - 0.069 0.01358 0.196 1.786 1.336 675 626 0.042 0.096 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.028 0.00785 0.280 1.414 1.189 675 626 0.012 0.044 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 47 42 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 19 20 * * Поддршка за учење 6.1 0.888 0.02101 0.024 1.123 1.060 277 254 0.846 0.930 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.059 0.01045 0.176 0.495 0.704 277 254 0.038 0.080 Запишување во матична книга на родените 8.1 0.996 0.00219 0.002 0.677 0.823 675 626 0.991 1.000 162 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SE.5: грешки во примерокот: вардарски регион, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 1.000 0.00000 0.000 NA NA 1064 338 1.000 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.979 0.00926 0.009 1.326 1.152 1012 317 0.961 0.998 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.859 0.04700 0.055 0.694 0.833 47 39 0.765 0.953 Детски труд 8.2 0.073 0.02268 0.312 0.894 0.945 97 118 0.027 0.118 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.017 0.00954 0.555 1.525 1.235 193 284 0.000 0.036 Насилно дисциплинирање 8.5 0.797 0.04849 0.061 1.951 1.397 143 135 0.700 0.894 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.026 0.00944 0.364 0.152 0.389 34 44 0.007 0.045 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.387 0.05456 0.141 2.334 1.528 155 187 0.278 0.496 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.196 0.03202 0.163 1.209 1.099 155 187 0.132 0.260 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a * * * * * 16 37 * * Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b * * * * * 16 37 * * Стручно лице присутно на породување 5.7 * * * * * 16 37 * * Породувања во здр.установи 5.8 * * * * * 16 37 * * Царски рез 5.9 * * * * * 16 37 * * Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.959 0.02458 0.026 0.959 0.979 58 64 0.909 1.000 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.188 0.02748 0.146 1.166 1.080 219 237 0.133 0.243 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.013 0.01378 1.029 1.956 1.398 99 137 0.000 0.041 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.051 0.02613 0.508 1.891 1.375 98 136 0.000 0.104 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.038 0.01615 0.429 0.972 0.986 98 136 0.005 0.070 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 * * * * * 7 11 * * Доење на соодветна возраст 2.14 * * * * * 27 42 * * Примена вакцина за туберкулоза - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за полио - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за DPT - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за морбили - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за Хепатитис Б - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за HIB - * * * * * 20 30 * * Дијареја во претходните 2 седмици - 0.040 0.01689 0.426 1.035 1.017 100 139 0.006 0.073 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.024 0.01198 0.492 0.834 0.913 100 139 0.000 0.048 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 4 7 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 2 4 * * Поддршка за учење 6.1 0.939 0.03791 0.040 1.525 1.235 51 62 0.863 1.000 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.443 0.12733 0.288 4.008 2.002 51 62 0.188 0.697 Запишување во матична книга на родените 8.1 1.000 0.00000 0.000 NA NA 100 139 1.000 1.000 163 табела SE.6: грешки во примерокот: источен регион, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 0.997 0.00252 0.003 0.671 0.819 1235 370 0.991 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.953 0.01474 0.015 1.655 1.287 1148 344 0.923 0.982 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 * * * * * 45 39 * * Детски труд 8.2 0.198 0.03206 0.162 0.906 0.952 123 141 0.134 0.262 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.021 0.01026 0.485 1.531 1.237 225 302 0.001 0.042 Насилно дисциплинирање 8.5 0.638 0.05694 0.089 2.063 1.436 168 148 0.524 0.752 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.072 0.04280 0.592 0.956 0.978 30 36 0.000 0.158 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.387 0.03114 0.080 0.805 0.897 185 198 0.325 0.449 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.260 0.03241 0.125 1.075 1.037 185 198 0.195 0.325 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a * * * * * 25 41 * * Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b * * * * * 25 41 * * Стручно лице присутно на породување 5.7 * * * * * 25 41 * * Породувања во здр.установи 5.8 * * * * * 25 41 * * Царски рез 5.9 * * * * * 25 41 * * Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.889 0.05313 0.060 1.694 1.301 61 60 0.783 0.996 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.139 0.03519 0.254 2.375 1.541 228 230 0.068 0.209 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.033 0.01749 0.533 1.252 1.119 110 131 0.000 0.068 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.063 0.02874 0.455 1.813 1.347 110 131 0.006 0.121 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.028 0.01601 0.568 1.207 1.099 109 130 0.000 0.060 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 * * * * * 6 5 * * Доење на соодветна возраст 2.14 * * * * * 37 41 * * Примена вакцина за туберкулоза - * * * * * 27 32 * * Примена вакцина за полио - * * * * * 27 32 * * Примена вакцина за DPT - * * * * * 27 32 * * Примена вакцина за морбили - * * * * * 27 32 * * Примена вакцина за Хепатитис Б - * * * * * 27 32 * * Примена вакцина за HIB - * * * * * 27 32 * * Дијареја во претходните 2 седмици - 0.063 0.02148 0.342 1.020 1.010 110 131 0.020 0.106 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.037 0.01592 0.432 0.928 0.963 110 131 0.005 0.069 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 7 8 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 4 4 * * Поддршка за учење 6.1 0.855 0.06166 0.072 1.807 1.344 49 60 0.731 0.978 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.240 0.06121 0.255 1.213 1.101 49 60 0.117 0.362 Запишување во матична книга на родените 8.1 1.000 0.00000 0.000 NA NA 110 131 1.000 1.000 164 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SE.7: грешки во примерокот: југозападен регион, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 0.998 0.00214 0.002 0.795 0.892 1337 428 0.993 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.983 0.00690 0.007 1.211 1.101 1332 425 0.969 0.997 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.779 0.05370 0.069 2.025 1.423 96 122 0.671 0.886 Детски труд 8.2 0.230 0.03346 0.145 1.447 1.203 171 230 0.163 0.297 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.009 0.00526 0.555 1.328 1.152 312 451 0.000 0.020 Насилно дисциплинирање 8.5 0.666 0.04057 0.061 1.390 1.179 208 189 0.584 0.747 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.000 0.00000 . . . 43 51 0.000 0.000 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.207 0.02642 0.128 1.258 1.122 253 297 0.154 0.260 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.238 0.03155 0.132 1.624 1.274 253 297 0.175 0.301 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a 0.994 0.00590 0.006 0.312 0.559 39 52 0.982 1.000 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b 0.856 0.05476 0.064 1.243 1.115 39 52 0.747 0.966 Стручно лице присутно на породување 5.7 1.000 0.00000 0.000 NA NA 39 52 1.000 1.000 Породувања во здр.установи 5.8 0.994 0.00590 0.006 0.312 0.559 39 52 0.982 1.000 Царски рез 5.9 0.303 0.06254 0.207 0.945 0.972 39 52 0.178 0.428 Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.958 0.02674 0.028 2.095 1.447 99 120 0.904 1.000 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.116 0.02147 0.185 1.557 1.248 296 348 0.073 0.159 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.028 0.01670 0.595 1.278 1.130 117 126 0.000 0.061 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.133 0.04356 0.328 2.011 1.418 111 123 0.046 0.220 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.038 0.01977 0.525 1.252 1.119 103 117 0.000 0.077 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 * * * * * 5 8 * * Доење на соодветна возраст 2.14 0.153 0.05224 0.342 1.140 1.067 59 55 0.048 0.257 Примена вакцина за туберкулоза - * * * * * 20 26 * * Примена вакцина за полио - * * * * * 20 26 * * Примена вакцина за DPT - * * * * * 20 26 * * Примена вакцина за морбили - * * * * * 20 26 * * Примена вакцина за Хепатитис Б - * * * * * 20 26 * * Примена вакцина за HIB - * * * * * 20 26 * * Дијареја во претходните 2 седмици - 0.041 0.01675 0.406 0.922 0.960 121 131 0.008 0.075 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.001 0.00144 1.043 0.195 0.442 121 131 0.000 0.004 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 5 8 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 0 1 * * Поддршка за учење 6.1 0.915 0.04572 0.050 1.346 1.160 47 51 0.824 1.000 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.103 0.03335 0.324 0.603 0.776 47 51 0.036 0.169 Запишување во матична книга на родените 8.1 0.991 0.00613 0.006 0.566 0.752 121 131 0.979 1.000 165 табела SE.8: грешки во примерокот: југоисточен регион, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 0.976 0.02012 0.021 6.074 2.465 1293 354 0.936 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.988 0.00391 0.004 0.445 0.667 1213 337 0.981 0.996 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.813 0.05434 0.067 1.401 1.184 82 73 0.705 0.922 Детски труд 8.2 0.336 0.05499 0.163 2.072 1.440 142 154 0.226 0.446 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.024 0.01560 0.658 3.481 1.866 262 332 0.000 0.055 Насилно дисциплинирање 8.5 0.652 0.05728 0.088 2.023 1.422 179 141 0.537 0.766 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 * * * * * 34 39 * * Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.186 0.03877 0.209 2.156 1.468 211 218 0.108 0.263 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.255 0.02960 0.116 1.001 1.000 211 218 0.196 0.314 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a * * * * * 16 31 * * Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b * * * * * 16 31 * * Стручно лице присутно на породување 5.7 * * * * * 16 31 * * Породувања во здр.установи 5.8 * * * * * 16 31 * * Царски рез 5.9 * * * * * 16 31 * * Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.964 0.00301 0.003 0.021 0.143 88 80 0.958 0.970 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.154 0.02198 0.143 0.953 0.976 263 258 0.110 0.198 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.004 0.00454 1.019 0.530 0.728 81 115 0.000 0.014 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.013 0.00090 0.072 0.007 0.086 81 114 0.011 0.014 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.010 0.00988 0.985 1.092 1.045 79 112 0.000 0.030 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 * * * * * 6 8 * * Доење на соодветна возраст 2.14 * * * * * 24 33 * * Примена вакцина за туберкулоза - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за полио - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за DPT - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за морбили - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за Хепатитис Б - * * * * * 20 30 * * Примена вакцина за HIB - * * * * * 20 30 * * Дијареја во претходните 2 седмици - 0.049 0.02565 0.519 1.639 1.280 83 118 0.000 0.101 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.044 0.01915 0.439 1.029 1.014 83 118 0.005 0.082 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 4 5 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 4 5 * * Поддршка за учење 6.1 * * * * * 34 48 * * Посетување на образование во рано детство 6.7 * * * * * 34 48 * * Запишување во матична книга на родените 8.1 1.000 0.00000 0.000 NA NA 83 118 1.000 1.000 166 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SE.9: грешки во примерокот: пелагониски регион, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 1.000 0.00000 0.000 NA NA 1957 550 1.000 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.987 0.00716 0.007 2.084 1.444 1866 523 0.973 1.000 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.950 0.01747 0.018 0.593 0.770 105 94 0.915 0.985 Детски труд 8.2 0.099 0.02274 0.230 1.371 1.171 215 237 0.053 0.144 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.014 0.00808 0.558 2.318 1.523 392 508 0.000 0.031 Насилно дисциплинирање 8.5 0.838 0.03023 0.036 1.571 1.253 274 234 0.778 0.899 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.025 0.01099 0.439 0.307 0.554 62 63 0.003 0.047 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.766 0.02770 0.036 1.526 1.235 339 357 0.711 0.822 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.028 0.01027 0.369 1.389 1.178 339 357 0.007 0.048 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a * * * * * 42 78 * * Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b * * * * * 42 78 * * Стручно лице присутно на породување 5.7 * * * * * 42 78 * * Породувања во здр.установи 5.8 * * * * * 42 78 * * Царски рез 5.9 * * * * * 42 78 * * Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.991 0.00626 0.006 0.524 0.724 144 126 0.978 1.000 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.094 0.01486 0.158 1.105 1.051 431 427 0.064 0.124 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.018 0.00977 0.556 1.067 1.033 152 194 0.000 0.037 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.041 0.01177 0.286 0.681 0.825 152 195 0.018 0.065 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.023 0.00987 0.434 0.847 0.920 152 194 0.003 0.042 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 * * * * * 17 20 * * Доење на соодветна возраст 2.14 0.109 0.01708 0.156 0.236 0.486 62 80 0.075 0.144 Примена вакцина за туберкулоза - * * * * * 34 42 * * Примена вакцина за полио - * * * * * 34 42 * * Примена вакцина за DPT - * * * * * 34 42 * * Примена вакцина за морбили - * * * * * 34 42 * * Примена вакцина за Хепатитис Б - * * * * * 34 42 * * Примена вакцина за HIB - * * * * * 34 42 * * Дијареја во претходните 2 седмици - 0.048 0.01502 0.316 0.986 0.993 156 199 0.018 0.078 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.049 0.01747 0.354 1.287 1.134 156 199 0.014 0.084 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 7 11 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 8 9 * * Поддршка за учење 6.1 0.911 0.02937 0.032 0.785 0.886 58 75 0.852 0.969 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.212 0.05532 0.261 1.358 1.165 58 75 0.101 0.322 Запишување во матична книга на родените 8.1 0.997 0.00346 0.003 0.691 0.831 156 199 0.990 1.000 167 табела SE.10: грешки во примерокот: полошки регион, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 0.997 0.00184 0.002 0.825 0.908 2059 625 0.994 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.984 0.00600 0.006 1.268 1.126 1703 546 0.972 0.996 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.750 0.03177 0.042 1.190 1.091 152 222 0.687 0.814 Детски труд 8.2 0.304 0.02522 0.083 1.083 1.041 242 361 0.253 0.354 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.020 0.00938 0.474 3.383 1.839 513 747 0.001 0.039 Насилно дисциплинирање 8.5 0.684 0.04092 0.060 2.240 1.497 339 290 0.603 0.766 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.007 0.00078 0.105 0.010 0.099 102 120 0.006 0.009 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.384 0.02322 0.060 1.231 1.110 409 541 0.338 0.431 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.175 0.02016 0.115 1.523 1.234 409 541 0.134 0.215 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a 0.997 0.00361 0.004 0.315 0.561 69 85 0.989 1.000 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b 0.952 0.01729 0.018 0.550 0.742 69 85 0.917 0.987 Стручно лице присутно на породување 5.7 1.000 0.00000 0.000 . . 69 85 1.000 1.000 Породувања во здр.установи 5.8 0.966 0.01873 0.019 0.904 0.951 69 85 0.929 1.000 Царски рез 5.9 0.142 0.04564 0.321 1.433 1.197 69 85 0.051 0.234 Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.972 0.01159 0.012 1.225 1.107 199 251 0.949 0.995 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.132 0.01821 0.138 1.877 1.370 500 648 0.095 0.168 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.005 0.00504 1.018 1.078 1.038 251 210 0.000 0.015 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.050 0.01792 0.356 1.375 1.173 250 206 0.015 0.086 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.034 0.02466 0.731 3.675 1.917 244 198 0.000 0.083 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 * * * * * 23 19 * * Доење на соодветна возраст 2.14 0.195 0.06038 0.309 1.972 1.404 103 86 0.075 0.316 Примена вакцина за туберкулоза - * * * * * 39 38 * * Примена вакцина за полио - * * * * * 39 38 * * Примена вакцина за DPT - * * * * * 39 38 * * Примена вакцина за морбили - * * * * * 39 38 * * Примена вакцина за Хепатитис Б - * * * * * 39 38 * * Примена вакцина за HIB - * * * * * 38 37 * * Дијареја во претходните 2 седмици - 0.084 0.02556 0.306 1.833 1.354 256 216 0.033 0.135 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.017 0.00909 0.532 1.057 1.028 256 216 0.000 0.035 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 21 17 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 4 4 * * Поддршка за учење 6.1 0.914 0.03690 0.040 1.485 1.219 102 87 0.840 0.988 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.059 0.01830 0.313 0.523 0.723 102 87 0.022 0.095 Запишување во матична книга на родените 8.1 0.997 0.00039 0.000 0.013 0.115 256 216 0.997 0.998 168 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SE.11: грешки во примерокот: североисточен регион, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 0.990 0.00944 0.010 3.187 1.785 1466 341 0.972 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.976 0.01272 0.013 2.293 1.514 1414 335 0.950 1.000 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.756 0.03810 0.050 0.896 0.947 109 115 0.679 0.832 Детски труд 8.2 0.183 0.04093 0.224 2.331 1.527 190 209 0.101 0.265 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.038 0.01192 0.315 1.482 1.217 352 381 0.014 0.062 Насилно дисциплинирање 8.5 0.657 0.04666 0.071 1.439 1.200 240 150 0.563 0.750 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.024 0.02383 0.990 1.209 1.100 50 51 0.000 0.072 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.126 0.03159 0.251 2.015 1.419 254 223 0.063 0.189 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.280 0.03765 0.134 1.560 1.249 254 223 0.205 0.356 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a * * * * * 37 42 * * Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b * * * * * 37 42 * * Стручно лице присутно на породување 5.7 * * * * * 37 42 * * Породувања во здр.установи 5.8 * * * * * 37 42 * * Царски рез 5.9 * * * * * 37 42 * * Стапка на писменост кај млади жени 7.1 1.000 0.00000 0.000 NA NA 108 112 1.000 1.000 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.141 0.04569 0.325 5.023 2.241 327 292 0.049 0.232 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.015 0.01235 0.814 0.919 0.959 135 91 0.000 0.040 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.050 0.02728 0.543 1.403 1.184 135 91 0.000 0.105 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.004 0.00419 1.043 0.386 0.621 130 89 0.000 0.012 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 * * * * * 8 7 * * Доење на соодветна возраст 2.14 0.120 0.05617 0.467 1.222 1.105 54 42 0.008 0.233 Примена вакцина за туберкулоза - * * * * * 38 23 * * Примена вакцина за полио - * * * * * 38 23 * * Примена вакцина за DPT - * * * * * 38 23 * * Примена вакцина за морбили - * * * * * 38 23 * * Примена вакцина за Хепатитис Б - * * * * * 38 23 * * Примена вакцина за HIB - * * * * * 38 23 * * Дијареја во претходните 2 седмици - 0.051 0.02382 0.466 1.075 1.037 136 93 0.004 0.099 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.000 0.00000 0.000 NA NA 136 93 0.000 0.000 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 7 6 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 0 0 * * Поддршка за учење 6.1 0.990 0.01064 0.011 0.371 0.609 58 35 0.968 1.000 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.169 0.04149 0.245 0.416 0.645 58 35 0.086 0.252 Запишување во матична книга на родените 8.1 1.000 0.00000 0.000 NA NA 136 93 1.000 1.000 169 табела SE.12: грешки во примерокот: скопски регион, Македонија, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Македонија 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан бр ој Не по нд ер ир ан бр ој Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 0.998 0.00085 0.001 0.435 0.659 4353 1012 0.997 1.000 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 0.995 0.00221 0.002 0.944 0.972 4247 987 0.990 0.999 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 0.867 0.02055 0.024 0.856 0.925 233 235 0.826 0.908 Детски труд 8.2 0.067 0.01073 0.160 0.994 0.997 521 540 0.045 0.088 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 0.014 0.00485 0.339 1.798 1.341 955 1080 0.005 0.024 Насилно дисциплинирање 8.5 0.663 0.02662 0.040 1.398 1.182 671 442 0.610 0.716 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 0.006 0.00032 0.054 0.003 0.051 186 151 0.005 0.006 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 0.484 0.02585 0.053 1.748 1.322 730 654 0.432 0.535 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 0.124 0.01280 0.103 0.983 0.991 730 654 0.099 0.150 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a 0.984 0.01134 0.012 1.115 1.056 118 137 0.961 1.000 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b 0.942 0.01363 0.014 0.465 0.682 118 137 0.915 0.970 Стручно лице присутно на породување 5.7 0.980 0.01208 0.012 0.996 0.998 118 137 0.956 1.000 Породувања во здр.установи 5.8 0.991 0.00864 0.009 1.190 1.091 118 137 0.974 1.000 Царски рез 5.9 0.299 0.03171 0.106 0.652 0.808 118 137 0.236 0.362 Стапка на писменост кај млади жени 7.1 0.985 0.00678 0.007 0.855 0.925 316 271 0.972 0.999 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 0.050 0.00730 0.145 0.963 0.981 1037 862 0.036 0.065 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗÐАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a 0.006 0.00467 0.730 1.122 1.059 388 328 0.000 0.016 Преваленца на забавен раст 2.2a 0.031 0.01095 0.352 1.274 1.129 382 321 0.009 0.053 Преваленца на исцрпеност 2.3a 0.000 0.00000 . . . 382 321 0.000 0.000 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 * * * * * 43 34 * * Доење на соодветна возраст 2.14 0.266 0.02787 0.105 0.565 0.751 175 143 0.210 0.322 Примена вакцина за туберкулоза - 0.970 0.02163 0.022 0.975 0.987 71 61 0.927 1.000 Примена вакцина за полио - 0.952 0.02047 0.021 0.550 0.742 71 61 0.911 0.993 Примена вакцина за DPT - 0.919 0.02082 0.023 0.348 0.590 71 61 0.877 0.960 Примена вакцина за морбили - 0.933 0.02576 0.028 0.640 0.800 71 61 0.882 0.985 Примена вакцина за Хепатитис Б - 0.900 0.02289 0.025 0.350 0.592 71 61 0.855 0.946 Примена вакцина за HIB - 0.929 0.02640 0.028 0.625 0.790 69 60 0.876 0.982 Дијареја во претходните 2 седмици - 0.079 0.01718 0.218 1.417 1.190 415 349 0.044 0.113 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - 0.024 0.00949 0.396 1.341 1.158 415 349 0.005 0.043 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 * * * * * 33 27 * * Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * 10 10 * * Поддршка за учење 6.1 0.908 0.02038 0.022 0.692 0.832 162 140 0.867 0.949 Посетување на образование во рано детство 6.7 0.276 0.02855 0.103 0.567 0.753 162 140 0.219 0.334 Запишување во матична книга на родените 8.1 0.997 0.00309 0.003 1.059 1.029 415 349 0.991 1.000 170 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела SE.1R: избрани индикатори за пресметка на грешка на примерокот, Ромски населби, 2011 листа на избрани индикатори за пресметка на грешките во примероците, и основната популација (именител) за секој индикатор, Ромски населби, 2011 MICS4 Индикатор Основна популација ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО 4.1 Користење на подобрени извори на вода за пиење Сите членови на домаќинството 4.3 Користење на подобрен санитарен систем Сите членови на домаќинството 7.5 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) Деца на средношколска возраст 8.2 Детски труд Деца на возраст од 5-14 години 9.18 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати Деца на возраст од 0-17 години 8.5 Насилно дисциплинирање Деца на возраст од 2-14 години ЖЕНИ 5.2 Рана грижа за деца Жени на возраст од 20-24 години 5.3 Стапка на застапеност на контрацепција Жени на возраст од 15-49 години кои моментално се мажени или во заедница 5.4 Незадоволена потреба за контрацепција Жени на возраст од 15-49 години кои моментално се мажени или во заедница 5.5a Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 5.5b Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 5.7 Стручно лице присутно на породување Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 5.8 Породувања во здр.установи Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 5.9 Царски рез Жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 7.1 Стапка на писменост кај млади жени Жени на возраст од 15-24 години 8.7 Брак пред 18-годишна возраст Жени на возраст од 20-49 години ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ 2.1a Преваленца на помала тежина Деца под 5 годишна возраст 2.2a Преваленца на забавен раст Деца под 5 годишна возраст 2.3a Преваленца на исцрпеност Деца под 5 годишна возраст 2.6 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст Вкупно број на доенчиња под 6-месечна возраст 2.14 Доење на соодветна возраст Деца на возраст од 0-23 месеци - Примена вакцина за туберкулоза Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за полио Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за DPT Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за морбили Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за Хепатитис Б Деца на возраст од 18-29 месеци - Примена вакцина за HIB Деца под 5 годишна возраст - Дијареја во претходните 2 седмици Деца под 5 годишна возраст - Болест со кашлање во претходните 2 седмици Деца под 5 годишна возраст 3.8 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење Деца под 5 годишна возраст со дијареја во последните 2 седмици 3.10 Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија Деца под 5 годишна возраст со сомнение за пневмонија во последните 2 седмици 6.1 Поддршка за учење Деца на возраст од 36-59 месеци 6.7 Посетување на образование во рано детство Деца на возраст од 36-59 месеци 8.1 Запишување во матична книга на родените Деца под 5 годишна возраст РОМСКИ НАСЕЛБИ 171 табела SE.2R: грешки во примерокот: вкупен примерок, Ромски населби, 2011 стандардни грешки, коефициенти на варијација, ефекти на дизајнот (deff), квадратен корен од ефектите на дизајнот (deft) и интервали на доверба за избрани индикатори, Ромски населби 2011 MICS индикатор Вредност (r) Стандардна грешка (se) Коефициент на варијација (se/r) Ефект на дизајнот (deff) Квадратен корен на ефектот од дизајнот (deft) По нд ер ир ан а пр ес ме тк а Не по нд ер ир ан а пр ес ме тк а Граници на доверба r - 2se r + 2se ЧЛЕНОВИ НА ДОМАЌИНСТВО Користење на подобрени извори на вода за пиење 4.1 .9913 .00338 .003 1.261 1.123 4229 953 0.985 0.998 Користење на подобрен санитарен систем 4.3 .9652 .00714 .007 1.358 1.165 3992 896 0.951 0.979 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) 7.5 .3819 .03597 .094 1.655 1.286 294 303 0.310 0.454 Детски труд 8.2 .1033 .01670 .162 2.449 1.565 781 814 0.070 0.137 Преваленца на деца кај кои еден или двајцата од родителите се починати 9.18 .0334 .00950 .285 4.330 2.081 1523 1548 0.014 0.052 Насилно дисциплинирање 8.5 .8203 .01868 .023 1.332 1.154 1094 564 0.783 0.858 ЖЕНИ Рана грижа за деца 5.2 .2728 .03291 .121 1.081 1.040 190 199 0.207 0.339 Стапка на застапеност на контрацепција 5.3 .3708 .02927 .079 2.938 1.714 799 801 0.312 0.429 Незадоволена потреба за контрацепција 5.4 .2222 .01813 .082 1.521 1.233 799 801 0.186 0.258 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку еднаш од стручно лице 5.5a .9401 .02126 .023 1.390 1.179 182 174 0.898 0.983 Опфат на предродилна здравствена заштита – најмалку четири пати од било кој давател на здрав. Услуги 5.5b .8594 .03243 .038 1.506 1.227 182 174 0.795 0.924 Стручно лице присутно на породување 5.7 .9948 .00378 .004 .479 .692 182 174 0.987 1.000 Породувања во здр.установи 5.8 .9906 .00573 .006 .609 .781 182 174 0.979 1.000 Царски рез 5.9 .1312 .03681 .281 2.056 1.434 182 174 0.058 0.205 Стапка на писменост кај млади жени 7.1 .7663 .02968 .039 1.835 1.354 363 374 0.707 0.826 Брак пред 18-годишна возраст 8.7 .4704 .02213 .047 1.798 1.341 918 916 0.426 0.515 ДЕЦА ПОД 5-ГОДИШНА ВОЗРАСТ Преваленца на помала тежина 2.1a .0756 .01422 .188 1.354 1.164 470 469 0.047 0.104 Преваленца на забавен раст 2.2a .1647 .03016 .183 3.014 1.736 458 457 0.104 0.225 Преваленца на исцрпеност 2.3a .0448 .01016 .227 1.098 1.048 457 456 0.024 0.065 Ексклузивно доење под 6 месечна возраст 2.6 .3208 .08170 .255 1.103 1.050 36 37 0.157 0.484 Доење на соодветна возраст 2.14 .4291 .04576 .107 1.556 1.247 178 183 0.338 0.521 Примена вакцина за туберкулоза - .9817 .01269 .013 .853 .924 86 96 0.956 1.000 Примена вакцина за полио - .9099 .03019 .033 1.056 1.028 86 96 0.849 0.970 Примена вакцина за DPT - .9088 .03091 .034 1.095 1.046 86 96 0.847 0.971 Примена вакцина за морбили - .9629 .02271 .024 1.373 1.172 86 96 0.918 1.000 Примена вакцина за Хепатитис Б - .9173 .02733 .030 .936 .967 86 96 0.863 0.972 Примена вакцина за HIB - .9429 .02209 .023 .852 .923 85 95 0.899 0.987 Дијареја во претходните 2 седмици - .1305 .01672 .128 1.169 1.081 476 476 0.097 0.164 Болест со кашлање во претходните 2 седмици - .0521 .01239 .238 1.475 1.214 476 476 0.027 0.077 Терапија за орална рехидратација со продолжено хранење 3.8 .5285 .06578 .124 1.077 1.038 62 63 0.397 0.660 Антибиотска терапија при сомнение за пневмонија 3.10 * * * * * * 25 * * Поддршка за учење 6.1 .6185 .05228 .085 2.166 1.472 198 188 0.514 0.723 Посетување на образование во рано детство 6.7 .0385 .01227 .318 .760 .872 198 188 0.014 0.063 Запишување во матична книга на родените 8.1 .9839 .00760 .008 1.734 1.317 476 476 0.969 0.999 172 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 прилог г. табели за квалитет на податоците табела DQ.1: старосна распределба на популацијата во домаќинствата Распределба на популацијата од домаќинствата за секоја возраст според полот, Македонија 2011 Пол Пол Машки Женски Машки Женски Возраст Број Процент Број Процент Возраст Број Процент Број Процент 0 83 1.1 78 1.1 44 97 1.3 103 1.4 1 87 1.2 91 1.2 45 127 1.7 82 1.1 2 80 1.1 92 1.3 46 103 1.4 90 1.2 3 88 1.2 81 1.1 47 107 1.4 95 1.3 4 94 1.3 84 1.2 48 95 1.3 111 1.5 5 96 1.3 111 1.5 49 97 1.3 90 1.2 6 83 1.1 81 1.1 50 79 1.1 99 1.4 7 97 1.3 77 1.1 51 114 1.5 103 1.4 8 79 1.1 66 .9 52 97 1.3 120 1.6 9 90 1.2 67 .9 53 108 1.5 101 1.4 10 99 1.3 81 1.1 54 112 1.5 101 1.4 11 107 1.4 88 1.2 55 89 1.2 99 1.4 12 90 1.2 66 .9 56 99 1.3 126 1.7 13 66 .9 80 1.1 57 108 1.4 107 1.5 14 86 1.2 92 1.3 58 110 1.5 117 1.6 15 96 1.3 100 1.4 59 94 1.3 88 1.2 16 127 1.7 101 1.4 60 93 1.2 81 1.1 17 131 1.8 88 1.2 61 81 1.1 74 1.0 18 120 1.6 102 1.4 62 91 1.2 115 1.6 19 117 1.6 103 1.4 63 82 1.1 102 1.4 20 96 1.3 121 1.7 64 70 .9 75 1.0 21 126 1.7 104 1.4 65 76 1.0 77 1.1 22 96 1.3 92 1.3 66 56 .8 60 .8 23 101 1.4 95 1.3 67 71 1.0 68 .9 24 115 1.5 111 1.5 68 48 .6 45 .6 25 108 1.5 102 1.4 69 62 .8 63 .9 26 113 1.5 110 1.5 70 59 .8 65 .9 27 122 1.6 115 1.6 71 63 .8 61 .8 28 116 1.6 105 1.4 72 33 .4 57 .8 29 121 1.6 122 1.7 73 32 .4 54 .7 30 123 1.7 94 1.3 74 44 .6 44 .6 31 125 1.7 104 1.4 75 52 .7 57 .8 32 91 1.2 101 1.4 76 60 .8 62 .9 33 122 1.6 108 1.5 77 40 .5 51 .7 34 117 1.6 115 1.6 78 25 .3 47 .6 35 111 1.5 111 1.5 79 17 .2 45 .6 36 108 1.4 116 1.6 80 26 .4 22 .3 37 106 1.4 81 1.1 81 16 .2 28 .4 38 92 1.2 84 1.2 82 8 .1 15 .2 39 108 1.4 111 1.5 83 19 .3 9 .1 40 102 1.4 95 1.3 84 6 .1 20 .3 41 102 1.4 99 1.4 85+ 44 .6 62 .8 42 90 1.2 86 1.2 DK 3 .0 4 .1 43 106 1.4 111 1.5 Вкупно 7445 100.0 7319 100.0 173 табела DQ.2: подобни и интервјуирани жени според возраста женска популација од домаќинствата на возраст од 10-54 години, интервјуирани жени на возраст од 15-49 години и процент на подобни жени кои биле интервјуирани, по петгодишни старосни групи, Македонија 2011 Женска популација во домаќинствата на возраст од 10-54 години Интервјуирани жени на возраст од 15-49 години Процент на подобни интервјуирани жени (стапка на завршени интервјуаБрој Број Процент Возраст 10-14 407 . . . 15-19 493 465 13.8 94.2 20-24 524 473 14.1 90.3 25-29 554 508 15.1 91.6 30-34 522 499 14.9 95.5 35-39 503 478 14.2 95.1 40-44 495 483 14.4 97.6 45-49 468 452 13.5 96.5 50-54 524 . . . Вкупно (15-49) 3559 3357 100.0 94.3 табела DQ.3: деца под 5-годишна возраст во домаќинствата според возраста и прашалници за деца под 5-годишна возраст популација на деца на возраст од 0-7 години во домаќинството, деца на возраст од 0-4 години чии мајки/негуватели се интервјуирани, и процент на деца под 5-годишна возраст чии мајки/негуватели биле интервјуирани, според секоја возраст, Македонија 2011 Популација на деца на возраст од 0-7 години во домаќинството Интервјуирани деца под 5-годишна возраст процент на подобни и интервјуирани деца под 5 годишна возраст (стапка на завршени интервјуа) Број Број Процент Возраст 0 161 158 18.7 98.1 1 178 173 20.5 97.2 2 172 169 20.0 98.1 3 169 169 20.0 100.0 4 178 175 20.7 98.2 5 207 . . . 6 164 . . . 7 174 . . . Вкупно (0-4) 1403 844 100.0 98.3 графикон DQ.1: број на популација во домаќинствата според возраста, Македонија, 2011 174 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела DQ.4: стапки на завршени интервјуа за жените според социоекономските карактеристики на домаќинствата Популација на жени на возраст од 15-49 години во домаќинствата, интервјуирани жени на возраст од 15-49 години, и процент на подобни жени кои биле интервјуирани, според избрани социоекономски карактеристики на домаќинствата, Македонија, 2011 Популација на жени на возраст од 15-49 години во домаќинствата Интервјуирани жени на возраст од 15-49 години Процент на подобни и интервјуирани жени (стапки на завршени интервјуа)Број Процент Број Процент Регион Вардарски 225 6.3 218 6.5 96.9 Источен 240 6.8 233 6.9 96.8 Југозападен 326 9.2 302 9.0 92.7 Југоисточен 294 8.3 278 8.3 94.5 Пелагониски 473 13.3 462 13.8 97.7 Полошки 552 15.5 537 16.0 97.3 Североисточен 355 10.0 349 10.4 98.2 Скопски 1093 30.7 978 29.1 89.4 Област Урбана 1942 54.6 1805 53.8 92.9 Рурална 1617 45.4 1552 46.2 96.0 Големина на домаќинство 1-3 1749 49.2 618 18.4 93.2 4-6 1615 45.4 2184 65.1 94.3 7+ 195 5.5 554 16.5 95.6 Образование на главата на домаќинството Основно или помалку 1354 38.1 1308 39.0 96.6 Средно 1570 44.1 1481 44.1 94.4 Високо 633 17.8 566 16.8 89.3 Индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 647 18.2 624 18.6 96.5 Втор 690 19.4 667 19.9 96.7 Среден 716 20.1 681 20.3 95.1 Четврт 709 19.9 665 19.8 93.8 Најбогат 796 22.4 719 21.4 90.3 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 2184 61.4 2034 60.6 93.1 Aлбанско 1089 30.6 1059 31.5 97.3 Друго 286 8.0 263 7.8 92.2 Вкупно 3559 100.0 3357 100.0 94.3 табела DQ.5: стапка на завршени интервјуа за прашалникот за деца под 5-годишна возраст според социоекономските карактеристики на домаќинствата Популација на деца под 5-годишна возраст во домаќинствата, пополнети прашалници за деца под 5-годишна возраст, и процент на деца под 5-годишна возраст за кои биле завршени интервјуата, според социоекономските карактеристики на домаќинствата, Македонија, 2011 Популација на деца под 5-годишна возраст во домаќинството Интервјуирани деца под 5-годишна возраст Процент на подобни деца под 5- годишна возраст со пополнети прашалници за деца под 5-годишна возраст (стапка на завршени интервјуа)Број Процент Број Процент Регион Вардарски 63 7.3 63 7.4 100.0 Источен 68 8.0 68 8.1 99.7 Југозападен 75 8.7 72 8.5 96.3 Југоисточен 52 6.0 52 6.1 100.0 Пелагониски 98 11.4 98 11.5 100.0 Полошки 161 18.7 157 18.6 97.4 Североисточен 85 9.9 83 9.9 98.4 Скопски 259 30.1 253 29.9 97.7 Област Урбана 437 50.9 433 51.2 98.9 Рурална 422 49.1 412 48.8 97.7 Големина на домаќинство 1-3 100 11.7 92 10.8 97.5 4-6 519 60.4 502 59.4 98.8 7+ 240 27.9 252 29.8 97.6 Образование на главата на домаќинството Основно или помалку 397 46.2 392 46.3 98.7 Средно 328 38.2 321 38.0 97.9 Високо 134 15.6 132 15.6 98.4 Индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 195 22.7 193 22.8 98.9 Втор 164 19.0 162 19.2 99.2 Среден 165 19.3 160 18.9 96.7 Четврт 160 18.6 156 18.5 97.6 Најбогат 175 20.4 174 20.6 99.1 Eтничко потекло на главата на домаќинството Македонско 445 51.8 437 51.7 98.1 Aлбанско 322 37.4 317 37.6 98.6 Друго 92 10.7 91 10.7 98.3 Вкупно 859 100.0 845 100.0 98.3 175 табела DQ.6: целосност на известувањето Процент на забелешки дека недостасуваат информации за избрани прашања и индикатори, Македонија, 2011 Прашалник и тип на информации кои недостасуваат Референтна група Процент на информации кои недостасуваат/ нецелосни* Број на случаи Домаќинство Возраст Сите членови на домаќинство .1 16323 Време на почеток на интервјуто Сите домаќинства интервјуирани .5 4018 Време на завршување на интервјуто Сите домаќинства интервјуирани .5 4018 Жени Датум на раѓање на жената Сите жени на возраст од 15-49 години Само месец .1 3831 И месец и година .0 3831 Датум на прво породување Сите жени на возраст од 15-49 години со најмалку едно живо родено дете Само месец .0 2423 И месец и година .0 2423 Поминати години од првото раѓање Сите жени на возраст од 15-49 години со најмалку едно живо родено дете каде годината на првото раѓање не се знае .0 0 Датум на последно раѓање Сите жени на возраст од 15-49 години со живо родено дете во последните 2 години Само месец .0 2423 И месец и година .0 2423 Датум на прв брак/заедница Сите мажени жени на возраст од 15-49 години Само месец 3.9 2656 И месец и година 2.4 2656 Возраст на прв брак/врска/заедница Сите мажени жени на возраст од 15-49 години каде годината на првиот брак не се знае .9 2656 Возраст на првиот сексуален однос Сите жени на возраст од 15-24 години кои имале сексуален однос .0 1071 Време од последниот сексуален однос Сите жени на возраст од 15-24 кои имале сексуален однос .0 1071 Време на почеток на интервјуто Сите интервјуирани жени .8 3831 Време на завршување на интервјуто Сите интервјуирани жени .8 3831 Деца под 5-годишна возраст Датум на раѓање Сите деца под 5-годишна возраст Само месец .0 1376 И месец и година .0 1376 Антропометриски мерења Сите деца под 5-годишна возраст Тежина 2.9 1376 Висина 3.6 1376 И тежина и висина 2.8 1376 Време на почеток на интервјуто Сите деца под 5 годишна возраст .3 1376 Време на завршување на интервјуто Сите деца под 5 годишна возраст .3 1376 176 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела DQ.7: целосност на информациите за антропометриските индикатори Распределба на децата под 5-годишна возраст според целосноста на информациите за антропометриските индикатори, Македонија, 2011 Валидна тежина и датум на раѓање Причини за исклученост од анализата Вкупно Процент на деца кои се исклучени од анализата Број на деца под 5-годишна возраст Тежината не е измерена Нецелосен датум на раѓање Тежината не е мерена, нецелосен датум на раѓање Посебни случаи (oтстапувања) Тежина според возраста <6 месеци 96.4 2.7 .0 .0 .9 100.0 3.6 112 6-11 месеци 97.2 2.8 .0 .0 .0 100.0 2.8 145 12-23 месеци 95.8 3.4 .0 .0 .8 100.0 4.2 265 24-35 месеци 98.0 2.0 .0 .0 .0 100.0 2.0 296 36-47 месеци 97.1 2.2 .0 .0 .7 100.0 2.9 273 48-59 месеци 96.1 3.5 .0 .0 .4 100.0 3.9 285 Вкупно 96.8 2.8 .0 .0 .4 100.0 3.2 1376 Валидна височина и датум на раѓање Причини за исклученост од анализата Вкупно Процент на деца кои се исклучени од анализата Број на деца под 5-годишна возраст Висината не е измерена Нецелосен датум на раѓање Висината не е измерена, нецелосна дата на раѓање Посебни случаи (oтстапувања) Височина според возраста <6 месеци 95.5 4.5 .0 .0 .0 100.0 4.5 112 6-11 месеци 95.2 2.8 .0 .0 2.1 100.0 4.8 145 12-23 месеци 95.1 3.4 .0 .0 1.5 100.0 4.9 265 24-35 месеци 94.3 5.1 .0 .0 .7 100.0 5.7 296 36-47 месеци 97.8 2.2 .0 .0 .0 100.0 2.2 273 48-59 месеци 96.1 3.9 .0 .0 .0 100.0 3.9 285 Вкупно 95.7 3.6 .0 .0 .7 100.0 4.3 1376 Валидна тежина и висина Причини за исклученост од анализата Вкупно Процент на деца кои се исклучени од анализата Број на деца под 5-годишна возраст Тежината не е измерена Висината не е измерена Тежината и висината не се измерени Посебни случаи (oтстапувања) Weight by height <6 месеци 93.8 .0 1.8 2.7 1.8 100.0 6.3 112 6-11 месеци 93.8 .0 .0 2.8 3.4 100.0 6.2 145 12-23 месеци 93.2 .8 .8 2.6 2.6 100.0 6.8 265 24-35 месеци 94.6 .0 3.0 2.0 .3 100.0 5.4 296 36-47 месеци 96.3 .0 .0 2.2 1.5 100.0 3.7 273 48-59 месеци 93.3 .4 .7 3.2 2.5 100.0 6.7 285 Вкупно 94.3 .2 1.1 2.5 1.9 100.0 5.7 1376 177 табела DQ.8: Заокружување при антропометриските мерења Распределба на мерењата за тежината и висината/должината според бројката на последната децимала, Македонија, 2011 Тежина Висина или должина Број Процент Број Процент Бројки 0 173 12.9 297 22.1 1 140 10.5 126 9.4 2 147 11.0 145 10.8 3 115 8.6 122 9.1 4 113 8.4 105 7.8 5 149 11.1 161 12.0 6 123 9.2 115 8.6 7 132 9.9 100 7.5 8 123 9.2 93 6.9 9 123 9.2 77 5.7 0 or 5 322 24.1 458 34.2 Вкупно 1338 100.0 1341 100.0 табела DQ.11: изводи од матичната книга на родените за децата под 5-годишна возраст Процент на деца под 5-годишна возраст кои имаат извод од матичната книга на родените и процент на видени календари за раѓањето, Македонија, 2011 Детето нема извод од матичната книга на родените Детето има извод од матичната книга на родените Недостасува/ не знае Вкупно Процент на изводи кои ги има видено анкетарот (1)/ (1+2)*100 Број на деца под 5-годишна возраст Видено од анкетарот (1) Не е видено од анкетарот (2) Регион Вардарски 1.4 83.5 15.1 .0 100.0 84.7 139 Источен .8 72.5 26.7 .0 100.0 73.1 131 Југозападен 4.6 69.5 26.0 .0 100.0 72.8 131 Југоисточен .0 54.2 45.8 .0 100.0 54.2 118 Пелагониски 2.0 54.8 43.2 .0 100.0 55.9 199 Полошки 3.7 67.6 28.7 .0 100.0 70.2 216 Североисточен .0 50.5 49.5 .0 100.0 50.5 93 Скопски 1.1 73.4 25.5 .0 100.0 74.2 349 Област Урбана .8 68.0 31.2 .0 100.0 68.5 750 Рурална 3.0 66.1 30.8 .0 100.0 68.2 626 Возраст на детето 0 6.3 66.0 27.7 .0 100.0 70.4 256 1 1.1 65.0 33.8 .0 100.0 65.8 266 2 .7 68.9 30.4 .0 100.0 69.4 296 3 .4 70.6 29.0 .0 100.0 70.8 272 4 1.0 65.0 33.9 .0 100.0 65.7 286 Вкупно 1.8 67.2 31.0 .0 100.0 68.4 1376 178 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела DQ.12: картони за вакцинација Процент на деца под 5-годишна возраст кои имаат картон за вакцинација, и процент на картони за вакцинација кои ги имаат видено анкетарите, Македонија, 2011 Детето нема картон за вакцинација Детето има картон за вакцинација Недостасува/ не знае Вкупно Процент на видени картони за вакцинација од анкетарот (1)/(1+2)*100 Број на деца под 5-годишна возраст Имало претходно картон за вакцинација Никогаш немало картон за вакцинација Виден од анкетарот (1) Не е виден од анкетарот (2) Регион Вардарски .7 .7 91.4 7.2 .0 100.0 92.7 139 Источен .0 .8 91.6 7.6 .0 100.0 92.3 131 Југозападен .8 2.3 89.3 7.6 .0 100.0 92.1 131 Југоисточен .8 .0 94.1 5.1 .0 100.0 94.9 118 Пелагониски 1.5 1.0 94.0 3.5 .0 100.0 96.4 199 Полошки 2.8 3.2 80.6 13.4 .0 100.0 85.7 216 Североисточен .0 1.1 91.4 7.5 .0 100.0 92.4 93 Скопски 1.4 .9 94.8 2.9 .0 100.0 97.1 349 Област Урбана .9 .4 92.7 6.0 .0 100.0 93.9 750 Рурална 1.6 2.4 89.0 7.0 .0 100.0 92.7 626 Возраст на детето 0 2.7 3.1 91.8 2.3 .0 100.0 97.5 256 1 .4 .4 92.1 7.1 .0 100.0 92.8 266 2 .7 .7 92.2 6.4 .0 100.0 93.5 296 3 1.8 .4 91.5 6.3 .0 100.0 93.6 272 4 .7 2.1 87.4 9.8 .0 100.0 89.9 286 Вкупно 1.2 1.3 91.0 6.5 .0 100.0 93.4 1376 табела DQ.13: присуство на мајката во домаќинството и интервјуираното лице за прашалникот за деца под 5-годишна возраст Распределба на децата под 5-годишна возраст во однос на тоа дали мајката живее во истото домаќинство и лицето кое е интервјуирано според прашалникот за деца под 5-годишна возраст, Македонија, 2011 Мајката е во домаќинството Мајката не е во домаќинството Вкупно Број на деца под 5-годишна возраст Мајката е интервјуирана Таткото е интервјуиран Други возрасни жени се интервјуирани Други возрасни мажи се интервјуирани Таткото е интервјуиран Други возрасни жени се интервјуирани Возраст 0 100.0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 161 1 100.0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 178 2 98.1 .0 .0 .0 1.9 .0 100.0 172 3 99.6 .0 .0 .0 .4 .0 100.0 169 4 98.6 .0 .0 .0 .6 .8 100.0 178 Вкупно 99.3 .0 .0 .0 .6 .2 100.0 859 179 табела DQ.14: избор на деца на возраст од 2-14 години за модулот за детска дисциплина Процент на домаќинства со најмалку 2 деца на возраст од 2-14 години каде е извршен исправен избор на едно дете за модулот за детска дисциплина, Македонија, 2011 Процент на домаќинства каде е извршен исправен избор Број на домаќинства со две или повеќе деца на возраст од 2-14 години Регион Вардарски 95.5 67 Источен 100.0 69 Југозападен 95.7 92 Југоисточен 100.0 79 Пелагониски 98.1 106 Полошки 90.8 141 Североисточен 90.4 73 Скопски 98.3 231 Област Урбана 97.9 390 Рурална 94.7 468 Број на деца на возраст од 2-14 години 2 96.8 660 3 95.9 148 4 89.5 38 5+ 83.3 12 Вкупно 96.2 858 табела DQ.15: посетување на училиште според возраста Распределба на популацијата на возраст од 5-24 години во домаќинствата според образовното ниво и одделението/класот во тековната (или последната) училишна година, Македонија, 2011 Не посетува училиште Моментално посетува Вкупно Број на членови на домаќинство Предучилишно образование Основно училиште Одделение Средно училиште Клас Повисоко од средно 1 2 3 4 5 6 7 8 1 2 3 4 Возраст на почетокот на училишната година 5 62.0 15.0 22.6 .4 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 171 6 4.2 2.6 60.6 31.4 .9 .4 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 170 7 .2 .0 4.1 73.9 21.4 .4 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 152 8 .2 .0 1.1 2.8 67.7 27.0 1.2 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 154 9 .6 .0 .5 .2 2.9 52.1 41.8 1.9 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 164 10 .2 .0 .0 .0 1.0 4.7 89.8 4.2 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 193 11 .7 .0 .0 .0 .0 .3 43.9 51.2 3.4 .3 .0 .0 .2 .0 .0 100.0 184 12 1.8 .0 .0 .0 .0 .0 1.2 36.9 57.8 2.3 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 150 13 1.7 .0 .0 .0 .0 .0 1.8 .3 40.6 53.4 1.5 .6 .0 .0 .0 100.0 163 14 3.2 .0 .0 .0 .0 .4 .0 .3 1.5 46.4 47.6 .3 .0 .2 .0 100.0 192 15 4.5 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 2.7 37.7 52.1 3.0 .0 .0 100.0 221 16 10.6 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .5 .0 .0 2.1 49.4 36.4 1.0 .0 100.0 208 17 16.5 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 2.0 39.0 40.9 1.5 100.0 240 18 36.0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .5 .5 4.9 36.1 22.0 100.0 199 19 42.2 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 2.8 55.1 100.0 241 20 56.1 .0 .0 .7 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .4 .3 .0 42.5 100.0 216 21 56.0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 44.0 100.0 199 22 74.2 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .5 .0 25.3 100.0 192 23 73.2 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .2 .0 .0 .1 .1 26.3 100.0 207 24 86.4 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 13.6 100.0 236 180 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела DQ.1R: старосна распределба на популацијата во домаќинствата, Ромски населби Популацијата на домаќинствата за секоја возраст според полот, Ромски населби, 2011 Пол Пол Машки Женски Машки Женски Возраст Број Процент Број Процент Возраст Број Процент Број Процент 0 47 2.2 37 1.7 44 20 1.0 33 1.6 1 53 2.5 49 2.3 45 20 1.0 25 1.2 2 43 2.1 62 2.9 46 31 1.5 24 1.1 3 45 2.2 53 2.5 47 25 1.2 31 1.5 4 58 2.8 53 2.5 48 30 1.4 24 1.1 5 47 2.2 44 2.1 49 28 1.3 23 1.1 6 48 2.3 36 1.7 50 23 1.1 24 1.1 7 46 2.2 48 2.2 51 35 1.7 30 1.4 8 37 1.8 46 2.1 52 26 1.2 19 .9 9 33 1.6 48 2.2 53 16 .8 29 1.4 10 33 1.6 35 1.6 54 32 1.5 38 1.8 11 35 1.7 29 1.3 55 14 .7 19 .9 12 35 1.7 39 1.8 56 29 1.4 21 1.0 13 35 1.7 32 1.5 57 20 1.0 23 1.1 14 35 1.7 41 1.9 58 20 1.0 18 .8 15 32 1.5 42 2.0 59 9 .4 19 .9 16 53 2.5 35 1.7 60 19 .9 13 .6 17 37 1.8 45 2.1 61 13 .6 15 .7 18 35 1.7 33 1.5 62 14 .7 13 .6 19 30 1.4 23 1.1 63 8 .4 8 .4 20 38 1.8 35 1.6 64 14 .7 8 .4 21 37 1.8 43 2.0 65 9 .4 11 .5 22 31 1.5 36 1.7 66 5 .2 10 .5 23 30 1.4 40 1.9 67 5 .3 6 .3 24 43 2.0 35 1.6 68 4 .2 10 .4 25 48 2.3 34 1.6 69 3 .1 13 .6 26 31 1.5 21 1.0 70 8 .4 8 .4 27 38 1.8 48 2.2 71 2 .1 3 .1 28 29 1.4 30 1.4 72 10 .5 3 .2 29 38 1.8 29 1.4 73 4 .2 13 .6 30 36 1.7 40 1.9 74 3 .1 2 .1 31 39 1.8 31 1.5 75 4 .2 4 .2 32 26 1.2 29 1.4 76 6 .3 3 .2 33 34 1.6 36 1.7 77 6 .3 0 .0 34 28 1.3 35 1.7 78 2 .1 0 .0 35 29 1.4 23 1.1 79 1 .1 0 .0 36 26 1.2 28 1.3 80 0 .0 3 .1 37 23 1.1 25 1.2 81 0 .0 0 .0 38 37 1.8 21 1.0 82 0 .0 1 .0 39 19 .9 20 .9 83 0 .0 0 .0 40 22 1.0 33 1.5 84 0 .0 0 .0 41 27 1.3 32 1.5 85+ 4 .2 3 .1 42 20 .9 27 1.3 DK 0 .0 0 .0 43 25 1.2 27 1.3 Вкупно 2093 100.0 2136 100.0 РОМСКИ НАСЕЛБИ 181 табела DQ.2R: подобни и интервјуирани жени според возраста, Ромски населби Популација на жени на возраст од 10-54 години, интервјуирани жени на возраст од 15-49 години и процент на подобни жени кои биле интервјуирани, Ромски населби, 2011 Популација на жени на возраст од 10-54 години Интервјуирани жени на возраст од 15-49 години Процент на подобни и интервјуирани жени (стапка на завршени интервјуа)Број Број Процент Возраст 10-14 176 . . . 15-19 178 167 15.8 93.8 20-24 189 183 17.4 97.1 25-29 162 160 15.2 98.9 30-34 171 166 15.8 97.0 35-39 117 108 10.3 92.9 40-44 153 144 13.7 94.5 45-49 127 125 11.9 98.4 50-54 140 . . . Вкупно (15- 49) 1098 1055 100.0 96.2 графикон DQ.1R: број на популација во домаќинствата според возраста, Ромски населби, 2011 табела DQ.3R: деца под 5-годишна возраст во домаќинствата според возраста и прашалници за деца под 5-годишна возраст Популација на деца на возраст од 0-7 години во домаќинствата, деца на возраст од 0-4 години чии мајки/негуватели биле интервјуирани и процент на деца под 5-годишна возраст чии мајки/негуватели биле интервјуирани, според возраста, Ромски населби 2011 Популација на деца на возраст од 0-7 години во домаќинствата Интервјуирани деца под 5-годишна возраст Процент на подобни и интервјуирани деца под 5-годишна возраст (стапка на завршени интервјуа) Број Број Процент Возраст 0 84 82 16.7 98.0 1 102 101 20.5 99.1 2 105 105 21.3 100.0 3 98 96 19.5 97.7 4 111 109 22.1 98.4 5 91 . . . 6 85 . . . 7 94 . . . Вкупно (0-4) 499 492 100.0 98.7 182 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела DQ.4R: стапки на завршени интервјуа на жени според социоекономските карактеристики на домаќинствата Популација на жени на возраст од 15-49 години во домаќинствата, интервјуирани жени на возраст од 15-49 години, и процент на подобни жени кои беа интервјуирани, според избрани социоекономски карактеристики на домаќинствата, Ромски населби, 2011 Популација на жени на возраст од 15-49 години во домаќинствата Интервјуирани жени на возраст 15-49 години Процент на подобни и интервјуирани жени (стапка на завршени интервјуа)Број Процент Број Процент Големина на домаќинство 1-3 168 15.3 167 15.8 99.2 4-6 649 59.2 633 59.9 97.4 7+ 280 25.5 256 24.3 91.4 Образование на главата на домаќинството Основно или помалку 132 12.0 128 12.2 97.2 Средно 750 68.3 725 68.7 96.6 Високо 215 19.6 202 19.2 93.8 Индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 195 17.8 193 18.3 99.1 Втор 199 18.2 196 18.5 98.2 Среден 222 20.2 207 19.6 93.3 Четврт 234 21.4 224 21.2 95.4 Најбогат 247 22.5 236 22.3 95.6 Вкупно 1098 100.0 1055 100.0 96.2 табела DQ.5R: стапки на завршени интервјуа за деца под 5-годишна возраст според социоекономските карактеристики на домаќинствата Популација на деца под 5-годишна возраст во домаќинствата, пополнети прашалници за деца под 5-годишна возраст и процент на деца под 5-годишна возраст за кои се завршени интервјуата, според избрани социоекономски карактеристики на домаќинствата, Ромски населби, 2011 Популација на деца под 5-годишна возраст во домаќинствата Интервјуирани деца под 5-годишна возраст Процент на подобни деца под 5-годишна возраст со пополнет прашалник за деца под 5-годишна возраст (стапка на завршени интервјуа)Број Процент Број Процент Големина на домаќинството 1-3 29 5.9 29 6.0 100.0 4-6 289 57.9 288 58.4 99.7 7+ 181 36.3 175 35.6 96.9 Образование на главата на домаќинството Основно или помалку 86 17.2 86 17.4 100.0 Средно 350 70.1 347 70.5 99.2 Високо 63 12.7 60 12.1 94.0 Индекс на квинтили на богатство Најсиромашен 126 25.3 126 25.7 100.0 Втор 113 22.6 112 22.8 99.4 Среден 97 19.5 96 19.5 99.0 Четврт 85 17.0 82 16.7 96.8 Најбогат 78 15.6 76 15.4 97.2 Вкупно 499 100.0 492 100.0 98.7 183 табела DQ.6R: целосност во известувањето Процент на забелешки дека недостасуваат информации за избрани прашања и индикатори, Ромски населби, 2011 Прашалник и тип на информации кои недостасуваат Референтна група Процент на информации кои недостасуваат/ нецелосни* Број на случаи Домаќинство Возраст Сите членови на домаќинство .0 4359 Време на почеток на интервјуто Сите домаќинства интервјуирани .6 953 Време на завршување на интервјуто Сите домаќинства интервјуирани .7 953 Жени Датум на раѓање на жената Сите жени на возраст од 15-49 години Само месец .1 1091 И месец и година .1 1091 Датум на прво породување Сите жени на возраст од 15-49 години со најмалку едно живо родено дете Само месец .9 837 И месец и година 2.2 837 Поминати години од првото раѓање Сите жени на возраст од 15-49 години со најмалку едно живо родено дете каде годината на првото раѓање не се знае .0 21 Датум на последно раѓање Сите жени на возраст од 15-49 години со живо родено дете во последните 2 години Само месец .4 837 И месец и година .1 837 Датум на прв брак/заедница Сите мажени жени на возраст од 15-49 години Само месец 9.2 891 И месец и година 9.4 891 Возраст на прв брак/врска/ заедница Сите мажени жени на возраст од 15-49 години каде годината на првиот брак не се знае .4 891 Возраст на првиот сексуален однос Сите жени на возраст од 15-24 години кои имале сексуален однос .0 363 Време од последниот сексуален однос Сите жени на возраст од 15-24 кои имале сексуален однос .0 363 Време на почеток на интервјуто Сите интервјуирани жени .6 1091 Време на завршување на интервјуто Сите интервјуирани жени .8 1091 Деца под 5 годишна возраст Датум на раѓање Сите деца под 5-годишна возраст Само месец .0 476 И месец и година .0 476 Антропометриски мерења Сите деца под 5-годишна возраст Тежина 1.1 476 Висина 1.9 476 И тежина и висина 1.0 476 Време на почеток на интервјуто Сите деца под 5-годишна возраст .9 476 Време на завршување на интервјуто Сите деца под 5-годишна возраст .9 476 184 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела DQ.7R: целосност на информациите за антропометриските индикатори Распределба на деца под 5-годишна возраст според целосноста на информациите за антропометриските индикатори, Ромски населби, 2011 Валидна тежина и датум на раѓање Причина за исклученост од анализата Вкупно Процент на деца исклучени од анализата Број на деца под 5-годишна возраст Тежината не е измерена Некомплетен датум на раѓање Тежината не е измерена, некомплетен датум на раѓање Посебни случаи (отстапувања) Тежина според возраста <6 месеци 100.0 .0 .0 .0 .0 100.0 .0 37 6-11 месеци 97.7 2.3 .0 .0 .0 100.0 2.3 44 12-23 месеци 99.0 .0 .0 .0 1.0 100.0 1.0 102 24-35 месеци 96.2 3.8 .0 .0 .0 100.0 3.8 105 36-47 месеци 100.0 .0 .0 .0 .0 100.0 .0 83 48-59 месеци 99.0 1.0 .0 .0 .0 100.0 1.0 105 Вкупно 98.5 1.3 .0 .0 .2 100.0 1.5 476 Валидна висина и датум на раѓање Причина за исклученост од анализата Вкупно Процент на деца исклучени од анализата Број на деца под 5-годишна возраст Висината не е измерена Нецелосен датум на раѓање Висината не е измерена, нецелосен датум на раѓање Посебни случаи (отстапувања Висина според возраста <6 месеци 94.6 5.4 .0 .0 .0 100.0 5.4 37 6-11 месеци 97.7 .0 .0 .0 2.3 100.0 2.3 44 12-23 месеци 95.1 2.9 .0 .0 2.0 100.0 4.9 102 24-35 месеци 94.3 3.8 .0 .0 1.9 100.0 5.7 105 36-47 месеци 96.4 1.2 .0 .0 2.4 100.0 3.6 83 48-59 месеци 98.1 1.0 .0 .0 1.0 100.0 1.9 105 Вкупно 96.0 2.3 .0 .0 1.7 100.0 4.0 476 Валидна тежина и висина Причина за исклученост од анализата Вкупно Процент на деца исклучени од анализата Број на деца под 5-годишна возраст Тежината не е измерена Висината не е измерена Тежината и висината не се измерени Посебни случаи (отстапувања Тежина според височина <6 месеци 89.2 .0 5.4 .0 5.4 100.0 10.8 37 6-11 месеци 97.7 2.3 .0 .0 .0 100.0 2.3 44 12-23 месеци 97.1 .0 2.9 .0 .0 100.0 2.9 102 24-35 месеци 93.3 .0 .0 3.8 2.9 100.0 6.7 105 36-47 месеци 96.4 .0 1.2 .0 2.4 100.0 3.6 83 48-59 месеци 98.1 .0 .0 1.0 1.0 100.0 1.9 105 Вкупно 95.8 .2 1.3 1.1 1.7 100.0 4.2 476 185 табела DQ.8R: Заокружување при антропометриските мерења Распределба на мерењата за тежина и висина/должина според бројката на последната децимала, Ромски населби, 2011 Тежина Висина или должина Број Процент Број Процент Бројка 0 44 9.4 64 13.6 1 41 8.7 47 10.0 2 56 11.9 59 12.5 3 50 10.6 58 12.3 4 45 9.6 39 8.3 5 39 8.3 42 8.9 6 57 12.1 50 10.6 7 43 9.1 44 9.3 8 46 9.8 41 8.7 9 49 10.4 27 5.7 0 or 5 83 17.7 106 22.5 Вкупно 470 100.0 471 100.0 табела DQ.11R: изводи од матичната книга на родените кај деца под 5-годишна возраст кои се видени Процент на деца под 5-годишна возраст според тоа дали имаат извод од матичната книга на родените, и процент на календари од раѓањето кои се видени, Ромски населби, 2011 Детето има извод од матичната книга на родените Детето има извод од матичната книга на родените Недостасува/ не знае Вкупно Процент на изводи видени од анкетарите (1)/(1+2)*100 Број на деца под 5-годишна возраст Виден од анкетарот (1) Не е виден од анкетарот (2) Возраст на детето 0 7.4 63.0 29.6 .0 100.0 68.0 81 1 3.0 63.4 33.7 .0 100.0 65.3 101 2 3.8 53.8 42.5 .0 100.0 55.9 106 3 1.2 68.7 30.1 .0 100.0 69.5 83 4 .0 64.8 35.2 .0 100.0 64.8 105 Вкупно 2.9 62.4 34.7 .0 100.0 64.3 476 табела DQ.12R: картони за вакцинација, Ромски населби Процент на деца под 5-годишна возраст во однос на тоа дали имаат картон за вакцинација и процент на картони за вакцинација видени од анкетарите, Ромски населби, 2011 Детето нема картон за вакцинација Детето има картон за вакцинација Недостасува/ не знае Вкупно Процент на картони за вакцинација видени од анкетарот (1)/(1+2)*100 Број на деца под 5 годишна возраст Намало картон за вакцинација претходно Никогаш немало картон за вакцинација Виден од анкетарот (1) Не е виден од анкетарот (2) Возраст на детето 0 2.5 3.7 84.0 8.6 1.2 100.0 90.7 81 1 .0 2.0 95.0 3.0 .0 100.0 97.0 101 2 2.8 1.9 87.7 7.5 .0 100.0 92.1 106 3 1.2 1.2 85.5 12.0 .0 100.0 87.7 83 4 1.0 1.0 93.3 4.8 .0 100.0 95.1 105 Вкупно 1.5 1.9 89.5 6.9 .2 100.0 92.8 476 186 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 табела DQ.13R: присуство на мајката во домаќинството и интервјуираното лице за прашалникот за деца под 5-годишна возраст Распределба на децата под 5-годишна возраст во однос на тоа дали мајката живее во истото домаќинство, и лицето кое е интервјуирано според прашалникот за деца под 5-годишна возраст, Ромски населби, 2011 Мајката е во домаќинството Мајката не е во домаќинството Вкупно Број на деца под 5-годишна возраст Мајката е интервјуирана Таткото е интервјуиран Други возрасни жени се интервјуирани Други возрасни мажи се интервјуирани Таткото е интервјуиран Други возрасни жени се интервјуирани Други возрасни мажи се интервјуирани Возраст 0 100.0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 84 1 100.0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 102 2 98.1 .0 .0 .0 .9 1.0 .0 100.0 105 3 99.1 .0 .0 .0 .0 .0 .9 100.0 98 4 98.6 .0 .0 .0 .8 .6 .0 100.0 111 Вкупно 99.1 .0 .0 .0 .4 .4 .2 100.0 499 табела DQ.14R: избор на деца на возраст од 2-14 години за модулот за детска дисциплина Процент на домаќинства со најмалку две деца на возраст од 2-14 години каде е направен исправен избор на едно дете за модулот за детска дисциплина, Ромски населби, 2011 Процент на домаќинства каде е направен исправен избор Број на домаќинства со 2 или повеќе деца на возраст од 2-14 години Број of children Возраст 2-14 years 2 100.0 212 3 100.0 93 4 96.7 30 5+ 100.0 14 Вкупно 99.7 349 187 табела DQ.15R: посетување на училиште според возраста Распределба на популацијата на возраст од 5-24 години во домаќинствата според образовното ниво и одделението/класот кој се посетува во тековната (или последната) училишна година, Ромски населби, 2011 Не посетува училиште Моментално посетува училиште Вкупно Број на членови на домаќинството Предучилишно образование Основно училиште Одделение Средно училиште Клас Повисоко од средно1 2 3 4 5 6 7 8 1 2 3 4 Возраст на почетокот на училишната година 5 66.2 17.2 12.6 4.1 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 92 6 12.3 1.2 61.8 22.5 2.3 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 74 7 7.9 .0 5.4 65.3 21.4 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 101 8 8.0 .0 1.1 5.7 58.4 26.9 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 75 9 10.4 .0 3.2 2.6 12.4 42.0 25.8 3.6 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 78 10 11.0 .0 1.3 1.4 5.5 6.3 69.2 3.1 2.1 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 64 11 14.0 .0 1.0 .0 7.0 3.2 35.8 39.0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 66 12 14.0 .0 .0 .0 1.5 2.5 15.0 44.8 19.0 3.2 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 61 13 23.7 .0 .0 .8 .0 1.5 1.2 4.9 42.5 23.0 2.5 .0 .0 .0 .0 100.0 78 14 32.6 .0 .0 .0 .0 .9 2.5 2.9 6.5 32.6 20.5 1.5 .0 .0 .0 100.0 79 15 49.9 .0 .0 2.2 .0 .0 .0 .0 2.7 8.8 23.7 12.7 .0 .0 .0 100.0 66 16 50.4 .0 .0 .5 .0 .0 .9 .0 .0 1.3 7.4 27.9 10.9 .7 .0 100.0 106 17 63.6 .0 .0 .0 .0 .0 .0 1.1 .0 .0 1.6 4.0 16.3 13.4 .0 100.0 66 18 73.0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 1.3 .0 24.0 1.8 100.0 55 19 89.4 .0 .0 .0 .0 .0 1.9 1.0 .0 .0 .0 .0 1.0 1.7 4.9 100.0 67 20 87.2 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 12.8 100.0 81 21 89.0 .0 1.0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 1.0 2.7 6.3 100.0 68 22 95.7 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .9 .0 3.4 100.0 72 23 100.0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 74 24 100.0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 .0 100.0 82 188 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 прилог д. индикатори за MICS: броители и именители 1. СМРТНОСТ 1.1 Стапка на смртност кај деца под 5-годишна возраст CM Веројатност за умирање според точна возраст од 5 години MDG 4.1 1.2 Стапка на смртност на доенчиња CM Веројатност за умирање според точна возраст од 1 година MDG 4.2 2. ИСХРАНА 2.1a 2.1b Преваленца на помала тежина AN Број на деца под 5-годишна возраст кои (a) спаѓаат под минус две стандардни отстапувања (умерена и тешка) (б) под минус три стандардни отстапувања (тешка) од просечната тежина за возраст на стандардот на WHO Вкупен број на деца под 5-годишна возраст MDG 1.8 2.2a 2.2b Преваленца на забавен раст AN Број на деца под 5-годишна возраст кои (a) спаѓаат под минус две стандардни отстапувања (умерена и тешка) (б) под минус три стандардни отстапувања (тешка) Од просечната височина за возраст на стандардот на WHO Вкупен број на деца под 5-годишна возраст 2.3a 2.3b Преваленца на исцрпеност AN Број на деца под 5-годишна возраст кои (a) спаѓаат под минус две стандардни отстапувања (умерена и тешка) (б) под минус три стандардни отстапувања (тешка) од просечната тежина за висина на стандардот на WHO Вкупен број на деца под 5-годишна возраст 2.4 Деца кои се доени MN Број на жени кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето кои го доеле детето во секое време Вкупен број на жени кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 2.5 Рано почнување со доење MN Број на жени кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето кои го ставиле на доење новороденчето по еден час од раѓањето Вкупен број на жени кои родиле живо дете во последните 2 години пред истражувањето 2.6 Ексклузивно доење под 6-месечна возраст BF Број на новороденчиња под 6-месечна возраст кои се ексклузивно доени427 Вкупен број на новороденчиња под 6-месечна возраст 2.7 Продолжено доење во првата година BF Број на деца на возраст од 12-15 месеци кои моментално се дојат Вкупен број на деца на возраст од 12-15 месеци 2.8 Продолжено доење во втората година BF Број на деца на возраст од 20-30 месеци кои моментално се дојат Вкупен број на деца на возраст од 20-30 месеци 2.9 Доминантно доење под 6-месечна возраст BF Број на новороденчиња под 6-месечна возраст кои примале мајчино млеко како главен извор на исхрана528 во текот на претходниот ден Вкупен број на новороденчиња под 6-месечна возраст 2.10 Времетраење на доењето BF Возраста во месеци кога 50 проценти од децата на возраст од 0-35 месеци не добиле мајчино млеко во текот на претходниот ден 2.11 Хранење со шише со цуцла BF Број на деца на возраст од 0-23 кои биле хранети со шише во текот на претходниот ден Вкупен број на деца на возраст од 20-30 месеци 2.12 Воведување на цврта, полу-цврста или кашеста храна BF Број на новороденчиња на возраст од 6-8 месеци кои примиле цврста, полу-цврста или кашеста храна во текот на претходниот ден Вкупен број на новороденчиња на возраст од 6-8 месеци 2.13 Минимална зачестеност на оброците BF Број на деца на возраст од 6-23 месеци кои примиле цврста, полу-цврста или кашеста храна (плус млеко во прав за децата кои не се дојат) минимален број на пати629 или повеќе, според статусот на доење, во текот на претходниот ден Вкупен број на деца на возраст од 6-23 месеци ___________________ 27 Доенчиња кои примаат мајчино млеко, и не примаат други течности или храна, со исклучок на раствори за орална рехидратација, додатоци со витамини и минерали и лекови 28 Доенчиња кои примаат мајчино млеко и одредени течности (вода и течности со вода, овошен сок, раствори за орална рехидратација, капки, витамини, минерали и лекови), но не примаат ништо друго (особено нечовечко млеко и течности базирани на храна) 29 Деца кои се дојат: цврста, полу-цврста или кашеста храна, два пати за доенчиња на возраст од 6-8 месеци, 3 пати за деца на возраст од 9-23 месеци; Деца кои не се дојат: цврста, полу-цврста или кашеста храна, или млечни оброци, четири пати за деца на возраст од 6-23 месеци 189 2.14 Доење на соодветна возраст BF Број на деца на возраст од 0-23 месеци кои соодветно се хранети730 во текот на претходниот ден Вкупен број на деца на возраст од 0-23 месеци 2.15 Зачестеност на исхраната со млеко кај деца кои не се дојат BF Број на недоени деца на возраст од 6-23 месеци кои примиле најмалку два млечни оброци во текот на претходниот ден Вкупен број на недоени деца на возраст од 6-23 месеци 2.18 Доенчиња со ниска родилна тежина MN Број на живородени деца во 2 години пред истражувањето кои тежеле помалку од 2,500 грама при раѓањето Вкупен број на живородени 2 години пред истражувањето 2.19 Доенчиња чија тежина е мерена при раѓање MN Број на живородени 2 години пред истражувањето кои биле измерени при раѓањето Вкупен број на живородени 2 години пред истражувањето 3. ЗДРАВЈЕТО НА ДЕЦАТА 3.1 Опфат на имунизација за туберкулоза IM Број на деца на возраст од 18-29 месеци кои примиле BCG вакцина пред првиот роденден Вкупен број на деца на возраст од 18-29 месеци 3.2 Опфат на имунизација за полио IM Број на деца на возраст од 18-29 месеци кои примиле OPV3 вакцина пред првиот роденден Вкупен број на деца на возраст од 18-29 месеци 3.3 Опфат на имунизација за дифтерија, пертусис и тетанус (DPT) IM Број на деца на возраст од 18-29 месеци кои примиле DPT3 вакцина пред првиот роденден Вкупен број на деца на возраст од 18-29 месеци 3.4 Опфат на имунизација за морбили IM Број на деца на возраст од 18-29 кои примиле вакцина за морбили пред првиот роденден Вкупен број на деца на возраст од 18-29 месеци MDG 4.3 3.5 Опфат на имунизација за Хепатитис Б IM Број на деца на возраст од 18-29 кои примиле трета доза од вакцината за Хепатитис Б пред првиот роденден Вкупен број на деца на возраст од 18-29 месеци 3.8 Орална терапија за рехидратација со продолжена исхрана CA Број на деца под 5-годишна возраст со дијареја во претходните две седмици кои примиле ORT (ORS пакет или препорачана домашна течност или повеќе течности) и продолжено хранење за време на дијарејата Вкупен број на деца под 5-годишна возраст со дијареа во претходните две седмици 3.9 Барање на стручна медицинска помош при сомнение за пневмонија CA Број на деца под 5-годишна возраст со сомнение за пневмонија во претходните 2 седмици кои биле однесени кај соодветна здравствена установа Вкупен број на деца под 5-годишна возраст со сомнение за пневмонија во претходните 2 седмици 3.10 Антибиотска терапија при сомневање за пневмонија CA Број на деца под 5-годишна возраст со сомнение за пневмонија во претходните 2 седмици кои примиле антибиотици Вкупен број на деца под 5-годишна возраст со сомнение за пневмонија во претходните 2 седмици 3.11 Цврсти горива HC Број на членови на домаќинството во домаќинства кои користат цврсти горива како примарен извор на домашна енергија за готвење Вкупен број на членови на домаќинства 4. ВОДА И САНИТАРЕН СИСТЕМ 4.1 Користење на подобрени извори на вода за пиење WS Број на членови на домаќинства кои користат подобрени извори на вода за пиење Вкупен број на членови на домаќинства MDG 7.8 4.2 Прочистување на водата WS Број на членови на домаќинства кои не користат подобрени извори на вода за пиење, а кои употребуваат соодветен метод за прочистување Вкупен број на членови на домаќинства кои користат неподобрени извори на вода за пиење 4.3 Користење на подобрен санитарен систем WS Број на членови на домаќинства кои користат подобрен санитарен систем кои не се споделуваат Вкупен број на членови на домаќинства MDG 7.9 4.4 Безбедно фрлање на детските фекалии CA Број на деца на возраст од 0-2 години чија (последна) столица била безбедно исфрлена Вкупен број на деца на возраст од 0-2 години 5. РЕПРОДУКТИВНО ЗДРАВЈЕ 5.1 Стапка на раѓања кај адолесценти CM Стапка на фертилитет кај конкретна возраст за жени на возраст од 15-19 години во период од една година пред истражувањето MDG 5.4 5.2 Рана грижа за деца CM Број на жени на возраст од 20-24 години кои родиле најмалку едно живо дете пред 18 годишна возраст Вкупен број на жени на возраст од 20-24 години 5.3 Стапка на преваленца на контрацепција CP Број на жени на возраст од 15-49 години кои моментално се мажени или во заедница и кои користат (или чиј партнер користи) метод за контрацепција (модерен или традиционален) Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години кои моментално се мажени или во заедница MDG 5.3 ___________________ 30 Доенчиња на возраст од 0-5 месеци кои се ексклузивно доени и деца на возраст од 6-23 месеци кои се дојат и јадат цврста, полу-цврста или кашеста храна. 190 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 5.4 Незадоволена потреба за контрацепција831 UN Број на жени на возраст од 15-49 години кои моментално се мажени или во заедница кои се плодни и сакаат временски да ги разграничат раѓањата или да го ограничат бројот на децата и кои моментално не користат контрацепција Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години кои моментално се мажени или во заедница MDG 5.6 5.5a 5.5b Опфат на предродилна здравствена заштита MN Број на жени на возраст од 15-49 години кои пред породувањето во текот на 2 години пред истражувањето биле прегледани (a) најмалку еднаш од стручно лице (б) најмалку четири пати од некоја здравствена установа Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во текот на 2 години пред истражувањето MDG 5.5 5.6 Содржина на предродилната здравствена заштита MN Број на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во текот на 2 години пред истражувањето на кој им бил измерен крвниот притисок и дале урина и крв за анализа во текот на последната бременост Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во текот на 2 години пред истражувањето 5.7 Стручно лице на породувањето MN Број на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во текот на 2 години пред истражувањето , на чие породување присуствувал стручен медицински кадар Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во текот на 2 години пред истражувањето MDG 5.2 5.8 Породување во здравствена установа MN Број на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во текот на 2 години пред истражувањето кои се породиле во здравствена установа Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години кои родиле живо дете во текот на 2 години пред истражувањето 5.9 Царски рез MN Број на последни раѓања на живи деца во последните 2 години пред истражувањето кои биле родени со царски рез Вкупен број на последни живородени деца во текот на 2 години пред истражувањето 6. ДЕТСКИ РАЗВОЈ 6.1 Поддршка за учење CE Број на деца на возраст од 36-59 месеци со кои возрасно лице било ангажирано во четири или повеќе активности за да се унапреди учењето и подготвеноста за училиште во последните 3 дена Вкупен број на деца на возраст од 36-59 месеци 6.2 Поддршка од таткото за учењето CE Број на деца на возраст од 36-59 месеци чиј татко бил ангажиран во една или повеќе активности за да се унапреди учењето и подготвеноста за училиште во последните 3 дена Вкупен број на деца на возраст од 36-59 месеци 6.3 Материјали за учење: детски книги CE Број на деца под 5 годишна возраст кои имаат три или повеќе детски книги Вкупен број на деца под 5 годишна возраст 6.4 Материјали за учење: разни играчки CE Број на деца под 5 годишна возраст кои имаат две или повеќе играчки Вкупен број на деца под 5 годишна возраст 6.5 Несоодветна грижа CE Број на деца под 5 годишна возраст кои биле оставени сами или за нив да се грижи друго дете под 10-годишна возраст подолго од еден час најмалку еднаш во минатата седмица Вкупен број на деца под 5 годишна возраст 6.6 Индекс на ран детски развој CE Број на деца на возраст од 36-59 месеци кои имаат правилен развој во домените на писменост/бројки, физичкиот-емоционалниот домен, и учењето Вкупен број на деца на возраст од 36-59 месеци 6.7 Посетување на образование во раното детство CE Број на деца на возраст од 36-59 месеци кои посетуваат програми за рано детско образование Вкупен број на деца на возраст од 36-59 месеци 7. ПИСМЕНОСТ И ОБРАЗОВАНИЕ 7.1 Стапка на писменост кај младите жени WB Број на жени на возраст од 15-24 години кои можат да прочитаат едноставен исказ за секојдневниот живот или кои посетувале средно или повисоко образование Вкупен број на жени на возраст од 15-24 години MDG 2.3 7.2 Подготвеност за училиште ED Број на деца од прво одделение во основно училиште кои посетувале предучилишно образование во претходната година Вкупен број на деца кои одат во прво одделение во основно училиште 7.3 Нето стапка на запишување во основно училиште ED Број на деца на возраст за запишување во училиште кои се запишале во прво одделение Вкупен број на деца на возраст за запишување во училиште ___________________ 31 Види прирачник за MICS4 за детален опис 191 7.4 Нето стапка на посетување на основно училиште (прилагодена) ED Број на деца на возраст за основно училиште кои моментално одат во основно или средно училиште Вкупен број на деца на возраст за основно училиште MDG 2.1 7.5 Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) ED Број број на деца на средношколска возраст кои моментално посетуваат средно или повисоко образование Вкупен број на деца на средношколска возраст 7.6 Деца кои стигнуваат до последното одделение во основно училиште ED Процент на деца кои се запишани во прво одделение во основното училиште и кои на крајот стигаат до последното одделение MDG 2.2 7.7 Стапка на завршено основно училиште ED Број на деца (од секоја возраст) кои одат во последно одделение во основно училиште (со исклучок на повторувачите) Вкупен број на деца на возраст за завршување на основно училиште (возраст која е соодветна за последното одделение од основното училиште) 7.8 Стапка на премин во средно училиште ED Број на деца кои одат во последно одделение од основното училиште во текот на претходната училишна година, а кои се во прва година средно училиште во тековната училишна година Вкупен број на деца кои одат во прва година средно училиште 7.9 Индекс на полова еднаквост (основно училиште) ED Нето стапка на посетување на основно училиште (прилагодена) за девојчиња Нето стапка на посетување на основно училиште (прилагодена) за момчиња MDG 3.1 7.10 Индекс на полова еднаквост (Средно училиште) ED Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) за девојчиња Нето стапка на посетување на средно училиште (прилагодена) за момчиња MDG 3.1 8. ДЕТСКА ЗАШТИТА 8.1 Запишување во матичната книга на родените BR Број на деца под 5 годишна возраст за кои е известено дека се запишани во матичната книга на родените Вкупен број на деца под 5 годишна возраст 8.2 Детски труд CL Број на деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во детски труд Вкупен број на деца на возраст од 5-14 години 8.3 Посетување на училиште од страна на деца работници ED - CL Број на деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во детски труд и кои моментално посетуваат училиште Вкупен број на деца на возраст од 5-14 години вклучени во детски труд 8.4 Деца работници помеѓу учениците ED - CL Број на деца на возраст од 5-14 години кои се вклучени во детски труд и моментално посетуваат училиште Вкупен број на деца на возраст од 5-14 години кои посетуваат училиште 8.5 Насилно дисциплинирање CD Број број на деца на возраст од 2-14 години кои доживеале психолошка агресија или физичко казнување во текот на претходниот месец Вкупен број на деца на возраст од 2-14 години 8.6 Брак пред 15-годишна возраст MA Број број на жени на возраст од 15-49 години кои биле прв пат мажени или во заедница точно до 15 годишна возраст Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години 8.7 Брак пред 18-годишна возраст MA Број број на жени на возраст од 20-49 години кои биле прва пат мажени или во заедница точно до 18 годишна возраст Вкупен број на жени на возраст од 20-49 години 8.8 Млади жени на возраст од 15-19 години кои моментално се мажени или во заедница MA Број број на жени на возраст од 15-19 години кои моментално се мажени или во заедница Вкупен број на жени на возраст од 15-19 години 8.10a 8.10b Разлики во возраста на сопружниците MA Број на жени кои моментално се мажени или во заедница и чиј сопруг е 10 или повеќе години постар, (a) за жени на возраст од 15-19 години, (б) за жени на возраст од 20-24 години Вкупен број на жени кои моментално се мажени или во заедница (a) на возраст од 15-19 години, (б) на возраст од 20-24 години 8.14 Ставови за семејното насилство DV Број на жени кои кажале дека сопругот/ партнерот е оправдано да ја удри или тепа својата жена во најмалку една од следните околности: (1) излегува без да му каже, (2) ги занемарува децата, (3) се расправа со него, (4) одбива сексуален однос со него, (5) го загорува јадењето Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години 9.17. Услови за живот на децата HL Број на деца на возраст од 0-17 години кои не живеат со биолошкиот родител Вкупен број на деца на возраст од 0-17 години 192 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 9.18. Застапеност на деца чиј еден или двајца родители се починати HL Број на деца на возраст од 0-17 години со еден или двајцата родители починати Вкупен број на деца на возраст од 0-17 години 11. СУБЈЕКТИВНА БЛАГОСОСТОЈБА SW.1 Задоволство од животот LS Број на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен задоволни со семејниот живот, пријателствата, училиштето, моменталната работа, здравјето, каде живеат, како со нив постапуваат другите, и како изгледаат Вкупен број на жени на возраст од 15-24 години SW.2 Среќа LS Број на жени на возраст од 15-24 години кои се многу или до одреден степен среќни Вкупен број на жени на возраст од 15-24 години SW.3 Перцепција за подобар живот LS Број на жени на возраст од 15-24 години чиј живот се подобрил во текот на последната година, и кои очекуваат дека нивниот живот ќе се подобри по една година Вкупен број на жени на возраст од 15-24 години 12. КОРИСТЕЊЕ ТУТУН И АЛКОХОЛ TA.1 Користење тутун TA Број на жени на возраст од 15-49 години кои пушеле цигари или користеле тутунски производи кои се пушат и не се пушат во еден или повеќе денови во текот на последниот месец Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години TA.2 Пушење пред 15 годишна возраст TA Број на жени на возраст од 15-49 години кои испушиле цела цигара пред 15 годишна возраст Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години TA.3 Користење алкохол] TA Број на жени на возраст од 15-49 години кои испиле најмалку еден алкохолен пијалак во еден или повеќе денови во текот на последниот месец Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години TA.4 Користење алкохол пред 15-годишна возраст TA Број на жени на возраст од 15-49 години кои испиле најмалку еден алкохолен пијалак пред 15 годишна возраст Вкупен број на жени на возраст од 15-49 години 193 прилог ѓ. прашалници 194 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 195 ПрашалниК За доМаќинСТВа инфоРМативен панел За доМаќинство HH HH1. број на кластер HH2. број на домаќинство: HH3. име и број на анкетарот: HH4. име и број на супервизорот: име име HH5. ден/месец/година на интервјуто: Day Month Year HH6. Област: Urban 1 Rural 2 HH7. Регион: Вардарски 1 Источен 2 Југозападен 3 Југоисточен 4 Пелагониски 5 Полошки 6 Североисточен 7 Скопски 8 ние сме од Ipsos Strategic Puls. Работиме на проект кој се однесува на здравјето и образованието во семејствата. би сакале да позборуваме со вас за тие прашања. интервјуто ќе трае околу 30 минути. сите информации кои ќе бидат дадени ќе останат строго доверливи, а вашите одговори ќе се анализираат само како групни податоци од страна на проектниот тим, без никакво директно поврзување со вашите лични податоци. Може ли сега да почнеме? Да,дозвола е дадена ð Оди на HH18 за да се мери времето и да се почне интервјуто. Не, дозвола не е дадена ð Пополни HH9. Разговарај со супервизорот за овој резултат. HH8. име на главата на домаќинството: HH9. Резултати од интервјуто за домаќинството: Завршено 01 во текот на сите 4 посети не беше најден член на домаќинството или компетентен испитаник 02 целото домаќинство е отсутно подолг период 03 одбиено 04 празна куќа/ на адресата нема живеалиште 05 Руинирано живеалиште 06 живеалиштето не е најдено 07 друго (наведи) 96 HH10. испитаник кој одговара на прашалникот за домаќинство: име: број на ред: HH11. вкупно број на членови на домаќинство: HH12. број на жени на возраст од 15-49 години: HH13. број на пополнети прашалници за жени: HH14. број на деца на 5 годишна или помала возраст: HH15. број на пополнети прашалници за деца под 5 годишна возраст: HH15A. број на деца помеѓу 2-9 години: HH15B. број на пополнети прашалници за попреченост кај децата (2-9 години): HH16. контролор на терен (име и број): HH17. оператор за внес на податоци (име и број): име име 195 196 Мултииндикаторско кластерско истражување 2011 список За доМаќинството HL HH18. евидентирајте го моменталното време. Прво, може ли да ми го кажете името на секое лице вообичаено живее тука, почнувајќи од главата на домаќинството? Наведете ја главата на домаќинството во ред 01. Наведете ги сите членови на домаќинството (HL2), нивната врска со главата на домаќинството (HL3), и нивниот пол (HL4) Потоа прашајте: Дали тука живеат други лица, дури и да не се дома во моментот? Ако Да, пополнете ја листата за прашањата HL2-HL4. Потоа, поставете ги сите прашања започнувајќи со HL5 за секое лице поединечно. Употребете дополнителен прашалник доколку редовите во ростерот за домаќинство се искористени. Час За жени на возраст 15-49 За деца на возраст 5-14 За деца под 5 години За деца на возраст од 2-9 години За деца на возраст од 0-17 години Mинути HL1. Број на ред HL2. име HL3. Која е релацијата на (име) со главата на домаќинството? (Види шифри за релации под Табелата) HL4. Дали (име) Е од машки или женски пол? 1 Машки 2 Женски HL5. Кој е датумот на раѓање на (име)? HL6. Колку години има (име)? Забележете ги